CHƯƠNG XXXVIII. Khúc Quanh Trên Đường

MARILLA lên thị trấn vào hôm sau và trở về khi trời đã tối. Anne đã sang Orchard Slope chơi với Diana, lúc trở về nhà thì thấy Marilla đang ngồi trong bếp, đầu tựa vào tay bên chiếc bàn. Có điều gì đó trong dáng vẻ rũ rượi của bà khiến trái tim Anne thắt lại. Cô chưa từng thấy Marilla ngồi thõng xuống, bất động như thế bao giờ.

“Marilla, bà mệt lắm phải không ạ?”

“Ừm – không – ta cũng không rõ nữa,” Marilla đáp, ngước nhìn lên với vẻ mệt mỏi. “Ta đoán là mệt, nhưng ta chưa kịp nghĩ đến chuyện ấy. Vấn đề không phải ở đó.”

“Bà đã gặp bác sĩ mắt chưa ạ? Bác sĩ nói gì?” Anne hỏi, giọng đầy lo lắng.

“Ừ, ta đã gặp rồi. Ông ấy khám mắt cho ta. Ông ấy bảo rằng nếu ta từ bỏ hoàn toàn việc đọc sách, may vá và bất kỳ công việc nào làm mỏi mắt, nếu ta cẩn thận không để khóc, và nếu ta đeo cặp kính ông ấy đưa cho, thì mắt ta có lẽ sẽ không tệ hơn và chứng đau đầu của ta sẽ khỏi. Nhưng nếu không, ông ấy bảo ta chắc chắn sẽ bị mù lòa trong sáu tháng. Mù lòa! Anne, con hãy nghĩ xem!”

Trong một phút, sau tiếng kêu kinh ngạc ban đầu, Anne im lặng. Cô cảm thấy mình không thể thốt nên lời. Rồi cô nói, giọng quả quyết nhưng hơi nghẹn ngào:

“Marilla, bà đừng nghĩ ngợi như vậy. Bà biết bác sĩ đã cho bà một chút hy vọng mà. Nếu bà cẩn thận, bà sẽ không mất đi hoàn toàn thị lực đâu; và nếu cặp kính này có thể giúp bà đỡ những cơn đau đầu thì đó cũng đã là một điều tuyệt vời rồi.”

“Ta không coi đó là hy vọng,” Marilla đáp lại một cách cay đắng. “Ta sống để làm gì nếu không thể đọc sách, không thể may vá hay làm bất cứ việc gì tương tự? Thà ta bị mù hẳn hay chết đi còn hơn. Còn về chuyện khóc lóc, ta không thể ngăn mình được khi cảm thấy cô đơn. Nhưng thôi, nói ra cũng chẳng ích gì. Nếu con lấy cho ta một tách trà, ta sẽ rất biết ơn. Ta gần như kiệt sức rồi. Đừng nói chuyện này với ai trong một thời gian nữa nhé. Ta không muốn mọi người đến đây hỏi han, thông cảm rồi bàn tán về nó.”

Sau khi Marilla dùng bữa trưa xong, Anne thuyết phục bà đi nghỉ ngơi. Rồi cô một mình lên căn gác mái phía đông, ngồi bên khung cửa sổ trong bóng tối, chỉ còn lại những giọt nước mắt và nỗi trĩu nặng trong tim. Ôi, mọi thứ đã thay đổi buồn bã biết bao kể từ đêm cô trở về nhà và ngồi đây! Khi ấy, lòng cô tràn ngập hy vọng và niềm vui, tương lai tươi sáng đầy hứa hẹn. Anne cảm tưởng như mình đã sống qua cả một đời kể từ khoảnh khắc đó, nhưng trước lúc chìm vào giấc ngủ, một nụ cười đã hé môi cô và sự bình yên ngự trị trong trái tim. Cô đã can đảm đối diện với bổn phận của mình và nhận ra nó như một người bạn – bổn phận luôn trở nên như thế khi ta thẳng thắn đối mặt với nó.

Vài ngày sau, vào một buổi chiều, Marilla từ từ bước vào nhà từ phía sân trước, nơi bà vừa trò chuyện với một vị khách – một người đàn ông mà Anne nhận ra là ông Sadler đến từ Carmody. Anne thắc mắc không biết ông ta đã nói gì mà khiến vẻ mặt Marilla trông như vậy.

“Ông Sadler muốn gì thế, Marilla?”

Marilla ngồi xuống cạnh cửa sổ và đưa mắt nhìn Anne. Đôi mắt bà đỏ hoe, bất chấp những lời dặn dò của bác sĩ về mắt, và giọng nói của bà run run khi cất tiếng:

“Ông ấy nghe nói chúng ta định bán Chái Nhà Xanh và muốn mua nó.”

“Mua nó! Mua Chái Nhà Xanh ư?” Anne tự hỏi liệu mình có nghe nhầm không. “Ôi, Marilla, bà không định bán Chái Nhà Xanh chứ!”

“Anne, ta không biết còn cách nào khác nữa. Ta đã suy nghĩ rất kỹ rồi. Nếu đôi mắt ta vẫn còn tốt, ta có thể ở lại đây và tìm cách xoay sở mọi việc, với sự giúp đỡ của một người làm công tốt. Nhưng trong tình cảnh này thì ta không thể. Ta có thể sẽ mất hẳn thị lực; và dù thế nào đi nữa, ta cũng không còn đủ sức để quản lý mọi thứ. Ôi, ta chưa từng nghĩ mình sẽ sống đến ngày phải bán đi căn nhà này. Nhưng mọi chuyện sẽ ngày càng tồi tệ hơn, đến mức chẳng ai còn muốn mua nó nữa. Toàn bộ số tiền của chúng ta đã mất hết trong ngân hàng; và còn những món nợ mà Matthew đã vay vào mùa thu năm ngoái để thanh toán. Bà Lynde khuyên ta nên bán trang trại và dọn đến ở nhờ đâu đó – có lẽ là với bà ấy. Nó sẽ chẳng đem lại nhiều tiền đâu – trang trại nhỏ và những công trình cũ kỹ. Nhưng số tiền đó cũng đủ để ta sống qua ngày, ta nghĩ vậy. Ta mừng vì con đã có được học bổng đó, Anne. Ta xin lỗi vì con sẽ không có nhà để trở về trong những kỳ nghỉ, chỉ thế thôi, nhưng ta đoán con sẽ tìm cách vượt qua được thôi.”

Marilla bật khóc nức nở.

“Bà không được bán Chái Nhà Xanh,” Anne kiên quyết nói.

“Ôi, Anne, ta ước gì ta không phải làm vậy. Nhưng con có thể tự thấy mà. Ta không thể ở đây một mình. Ta sẽ phát điên vì lo lắng và cô đơn. Và mắt ta sẽ hỏng – ta biết điều đó.”

“Bà sẽ không phải ở một mình đâu, Marilla. Con sẽ ở lại với bà. Con sẽ không đến Redmond nữa.”

“Không đến Redmond!” Marilla ngẩng khuôn mặt hốc hác lên khỏi tay và nhìn Anne. “Sao, ý con là sao?”

“Đúng như con nói. Con sẽ không nhận học bổng. Con đã quyết định như vậy vào đêm bà về nhà từ thị trấn. Bà chắc chắn không nghĩ con có thể bỏ bà ở lại một mình trong lúc khó khăn này, Marilla, sau tất cả những gì bà đã làm cho con. Con đã suy nghĩ và lên kế hoạch. Hãy để con kể kế hoạch của con cho bà nghe. Ông Barry muốn thuê trang trại cho năm tới. Vậy là bà sẽ không phải lo lắng về việc đó. Và con sẽ đi dạy học. Con đã nộp đơn xin dạy ở trường này – nhưng con không mong nhận được vì con biết các ủy viên hội đồng đã hứa nó cho Gilbert Blythe rồi. Nhưng con có thể dạy ở trường Carmody – ông Blair đã nói với con như vậy tối qua ở cửa hàng. Tất nhiên, trường đó sẽ không đẹp và thuận tiện bằng trường Avonlea. Nhưng con có thể ở nhà và tự lái xe đến Carmody rồi về, ít nhất là trong thời tiết ấm áp. Ngay cả vào mùa đông con cũng có thể về nhà vào thứ Sáu. Chúng ta sẽ nuôi một con ngựa cho việc đó. Ôi, con đã lên kế hoạch hết cả rồi, Marilla. Và con sẽ đọc sách cho bà nghe và làm bà vui lên. Bà sẽ không buồn chán hay cô đơn đâu. Chúng ta sẽ thật ấm cúng và hạnh phúc ở đây cùng nhau, bà và con.”

Marilla lắng nghe như người đang mơ.

“Ôi Anne, nếu có con ở đây, ta biết ta sẽ xoay sở tốt. Nhưng ta không thể để con hy sinh bản thân vì ta như thế. Điều đó thật khủng khiếp.”

“Vớ vẩn!” Anne cười vui vẻ. “Không có sự hy sinh nào cả. Không gì tồi tệ hơn việc từ bỏ Chái Nhà Xanh – không gì làm con đau lòng hơn thế. Chúng ta phải giữ lại nơi thân yêu này. Con đã quyết định rồi, Marilla. Con sẽ không đến Redmond; con sẽ ở lại đây và dạy học. Bà đừng lo lắng cho con dù chỉ một chút.”

“Nhưng hoài bão của con – và -“

“Con vẫn tràn đầy hoài bão như trước. Chỉ là, con đã thay đổi mục tiêu của hoài bão. Con sẽ trở thành một giáo viên giỏi – và con sẽ cứu thị lực của bà. Hơn nữa, con định tự học ở nhà và hoàn thành một khóa học đại học nhỏ một mình. Ôi, con có cả tá kế hoạch, Marilla. Con đã suy nghĩ về chúng suốt cả tuần nay rồi. Con sẽ cống hiến hết mình cho cuộc sống ở đây, và con tin rằng cuộc sống cũng sẽ cống hiến hết mình cho con. Khi rời Queen’s, tương lai của con dường như trải dài trước mắt như một con đường thẳng tắp. Con nghĩ mình có thể nhìn thấy nó qua nhiều cột mốc. Bây giờ, có một khúc quanh trên đó. Con không biết điều gì đang chờ đợi ở khúc quanh đó, nhưng con sẽ tin rằng điều tốt đẹp nhất đang ở đó. Khúc quanh đó có sức hấp dẫn riêng, Marilla. Con tự hỏi con đường phía sau nó sẽ đi về đâu – có những vinh quang xanh tươi nào, ánh sáng và bóng tối đan xen dịu dàng – những phong cảnh mới nào – những vẻ đẹp mới nào – những khúc cua, đồi và thung lũng xa hơn nữa.”

“Ta cảm thấy mình không nên để con từ bỏ nó,” Marilla nói, ý chỉ học bổng.

“Nhưng bà không thể ngăn cản con. Con đã mười sáu tuổi rưỡi rồi, ‘bướng bỉnh như con la,’ như bà Lynde từng nói với con,” Anne cười. “Ôi, Marilla, bà đừng thương hại con. Con không thích bị thương hại, và không cần thiết phải vậy. Con vui mừng khôn xiết khi nghĩ đến việc ở lại Chái Nhà Xanh thân yêu. Không ai có thể yêu nó như bà và con – vậy nên chúng ta phải giữ nó.”

“Cô bé đáng yêu của ta!” Marilla nói, nhượng bộ. “Ta cảm thấy như con đã cho ta sức sống mới. Ta đoán ta nên cố gắng để con đi học đại học – nhưng ta biết ta không thể, nên ta sẽ không cố gắng. Ta sẽ bù đắp cho con, Anne.”

Khi tin tức về việc Anne Shirley từ bỏ kế hoạch vào đại học và quyết định ở lại dạy học lan khắp Avonlea, dư luận xôn xao bàn tán. Phần lớn mọi người, không hề hay biết về tình trạng đôi mắt của Marilla, đều cho rằng cô bé thật khờ dại. Bà Allan lại không nghĩ như vậy. Bà đã trò chuyện cùng Anne bằng những lời động viên chân thành khiến đôi mắt cô bé rưng rưng ngấn lệ. Ngay cả bà Lynde nhân hậu cũng không tán thành cách đánh giá ấy. Một buổi tối nọ, bà đến thăm và thấy Anne cùng Marilla đang ngồi bên cửa trước, giữa không khí ấm áp, thoảng nhẹ hương thơm đặc trưng của mùa hè. Họ thường thích ngồi đó khi ánh hoàng hôn dần tắt, những con bướm đêm trắng muốt chập chờn trong vườn, và hương bạc hà thoang thoảng lan tỏa trong làn không khí ẩm ướt.

Bà Rachel đặt thân hình đồ sộ của mình lên chiếc ghế đá bên cửa, nơi phía sau mọc một hàng cây thùa cao, sắc hồng và vàng, rồi thở ra một hơi dài, vừa mệt mỏi lại vừa nhẹ nhõm.

“Tôi thề là tôi mừng rỡ vô cùng khi được ngồi xuống. Tôi đã đứng suốt cả ngày, và hai trăm cân quả là một gánh nặng không nhỏ cho đôi chân. Thật là một phước lành khi không bị béo phì, Marilla ạ. Tôi hy vọng bà biết trân trọng điều đó. Chà, Anne, tôi nghe nói cô đã từ bỏ ý định vào đại học. Tôi rất vui khi biết tin đó. Cô đã có đủ kiến thức rồi, đủ để một người phụ nữ cảm thấy thoải mái trong cuộc sống. Tôi không tin vào việc con gái đi học đại học cùng đàn ông, lại còn nhồi nhét đầu óc đầy tiếng Latin, tiếng Hy Lạp và những thứ vô nghĩa ấy.”

“Nhưng cháu vẫn sẽ học tiếng La-tinh và tiếng Hy Lạp, thưa bà Lynde,” Anne mỉm cười nói. “Cháu sẽ hoàn thành chương trình Nghệ thuật ngay tại Chái Nhà Xanh, và học tất cả những gì cháu sẽ học ở trường đại học.”

Bà Lynde giơ tay lên với vẻ kinh hoàng thiêng liêng.

“Anne Shirley, cô bé sẽ tự hủy hoại bản thân mất.”

“Không đâu ạ. Cháu sẽ trưởng thành nhờ nó. Ôi, cháu sẽ không làm việc quá sức đâu. Như lời ‘vợ của Josiah Allen’ đã nói, cháu sẽ ‘có chừng mực thôi’. Nhưng cháu sẽ có nhiều thời gian rảnh rỗi trong những buổi tối mùa đông dài đằng đẵng, và cháu không có thiên hướng làm các món đồ thủ công tinh xảo. Cháu sẽ dạy học ở Carmody, bà biết đấy.”

“Tôi không rõ. Tôi đoán cô sẽ dạy ngay tại Avonlea. Hội đồng ủy viên đã quyết định giao trường học cho cô.”

“Bà Lynde ơi!” Anne thốt lên, bật dậy vì kinh ngạc. “Sao ạ, cháu tưởng họ đã hứa trao nó cho Gilbert Blythe rồi chứ!”

“Đúng vậy, họ đã hứa. Nhưng ngay khi Gilbert nghe tin cô nộp đơn, cậu ấy đã tìm đến họ – họ có một cuộc họp công việc ở trường tối qua, cô biết đấy – và nói rằng cậu ấy rút đơn xin dạy, đồng thời đề nghị họ chấp nhận đơn của cô. Cậu ấy bảo cậu ấy sẽ dạy ở White Sands. Dĩ nhiên, cậu ấy hiểu cô mong muốn được ở bên Marilla đến thế nào, và tôi phải nói tôi nghĩ đó là một hành động rất tử tế và chu đáo của cậu ấy, đúng vậy. Cũng thật hy sinh nữa, vì cậu ấy sẽ phải tự lo tiền ăn ở tại White Sands, và mọi người đều biết cậu ấy phải tự kiếm tiền để học đại học. Vì thế, hội đồng ủy viên đã quyết định nhận cô. Tôi đã vui mừng khôn xiết khi Thomas về nhà và kể cho tôi nghe.”

“Con không cảm thấy mình có quyền nhận nó,” Anne thì thầm. “Ý con là – con không nghĩ con nên để Gilbert phải hy sinh nhiều như vậy vì – vì con.”

“Ta đoán giờ con không thể ngăn cản cậu ấy được nữa. Cậu ấy đã ký giấy tờ với các ủy viên hội đồng White Sands rồi. Vì vậy, từ chối cũng không có ích gì cho cậu ấy bây giờ. Tất nhiên là con sẽ nhận trường. Con sẽ làm tốt thôi, giờ thì không còn Pye nào nữa. Josie là người cuối cùng trong số họ, và thật tốt là như vậy. Đã có một người Pye nào đó học ở trường Avonlea trong suốt hai mươi năm qua, và tôi đoán sứ mệnh của họ là để nhắc nhở các giáo viên rằng trái đất không phải là nhà của họ. Lạy Chúa tôi! Cái nháy mắt và chớp mắt kia ở phía nhà Barry là có ý gì?”

“Diana đang ra hiệu cho con sang chơi,” Anne mỉm cười. “Bà biết chúng con vẫn giữ truyền thống cũ mà. Xin phép bà con chạy sang xem cô ấy muốn gì.”

Anne lao xuống triền đồi cỏ ba lá như một chú nai non, rồi khuất bóng trong bóng râm của khu rừng ma ám. Bà Lynde đứng nhìn theo với ánh mắt dịu dàng.

“Trong cô bé vẫn còn nhiều nét trẻ con lắm, xét theo một số mặt.”

“Nhưng cũng đã mang nhiều nét của một cô gái trẻ ở những mặt khác,” Marilla đáp lại, với một thoáng lóe lên sự sắc sảo vốn có của bà.

Tuy nhiên, sự sắc sảo không còn là nét nổi bật nhất của Marilla nữa. Như bà Lynde đã nhận xét với Thomas vào tối hôm đó.

“Marilla Cuthbert đã trở nên dịu dàng rồi. Đúng là vậy.”

Tối hôm ấy, Anne đến nghĩa trang nhỏ ở Avonlea để đặt hoa tươi lên mộ Matthew và tưới nước cho bụi hoa hồng Scotland. Cô ở lại đó cho đến lúc trời chạng vạng, yêu thích sự yên bình và tĩnh lặng của nơi nhỏ bé này, với những cây dương liễu xào xạc như những lời thủ thỉ thân tình, và những ngọn cỏ mọc tự do giữa các ngôi mộ như đang thì thầm. Khi cuối cùng cô rời đi và bước xuống con dốc dài thoai thoải dẫn đến Hồ Nước Lấp Lánh, hoàng hôn đã qua đi, và toàn bộ Avonlea hiện ra trước mắt cô trong ánh sáng mờ ảo sau hoàng hôn – “một nơi trú ẩn của sự bình yên cổ xưa”. Không khí trong lành như được thổi qua những cánh đồng cỏ ba lá ngọt ngào như mật. Những ánh đèn từ các ngôi nhà lấp lánh xa xa giữa những tán cây trong khuôn viên. Xa hơn nữa là biển, mờ ảo và mang màu tím sẫm, với tiếng rì rầm ám ảnh, không ngừng nghỉ. Bầu trời phía tây rực rỡ với những màu sắc mềm mại hòa quyện, và mặt hồ phản chiếu tất cả trong những sắc thái còn dịu dàng hơn. Vẻ đẹp của tất cả đã làm rung động trái tim Anne, và cô biết ơn mở rộng cánh cửa tâm hồn mình để đón nhận nó.

“Thế giới thân yêu ơi,” cô thì thầm, “cậu thật đẹp đẽ, và tớ thật vui vì được sống trong cậu.”

Đi được nửa đồi, một chàng trai cao lớn đang huýt sáo đi ra từ cổng trước trang trại Blythe. Đó là Gilbert, và tiếng huýt sáo tắt lịm trên môi cậu khi nhận ra Anne. Cậu lịch sự giơ mũ chào, nhưng đã định đi tiếp trong im lặng, nếu Anne không dừng lại và chìa tay ra.

“Gilbert,” cô nói, má đỏ bừng, “con muốn cảm ơn cậu vì đã nhường trường học cho con. Đó là điều rất tốt của cậu – và con muốn cậu biết rằng con rất trân trọng điều đó.”

Gilbert nắm lấy bàn tay chìa ra một cách háo hức.

“Điều đó chẳng có gì đáng nói đâu, Anne. Tôi rất vui vì có thể giúp cô một chút. Từ nay chúng ta sẽ làm bạn với nhau, phải không? Cô thực sự đã tha thứ cho tôi vì lỗi lầm trước kia chứ?”

Anne mỉm cười, cố rút tay lại nhưng không được.

“Em đã tha thứ cho anh từ hôm ấy bên hồ rồi, dù lúc đó em không tự nhận ra. Em thật là một cô bé ngốc nghếch và cứng đầu. Em đã – có lẽ em nên thú nhận hết – em đã hối hận từ lâu rồi.”

“Chúng ta sẽ là những người bạn thân thiết nhất,” Gilbert vui vẻ nói. “Chúng ta sinh ra là để trở thành bạn tốt của nhau mà, Anne. Cô đã cưỡng lại số phận đủ lâu rồi. Tôi biết chúng ta có thể hỗ trợ nhau rất nhiều. Cô sẽ tiếp tục việc học chứ? Tôi cũng vậy. Nào, để tôi cùng đi bộ về nhà với cô.”

Marilla nhìn Anne với vẻ tò mò khi cô bước vào nhà bếp.

“Con đã đi cùng ai trên con đường ấy thế, Anne?”

“Gilbert Blythe ạ,” Anne đáp, hơi bực bội khi cảm thấy má mình nóng ửng lên. “Con gặp anh ấy ở đồi Barry.”

“Bà không nghĩ hai đứa đã thân thiết đến mức có thể đứng nói chuyện ở cổng nhà suốt nửa giờ đồng hồ với cậu ta đâu,” Marilla nói với một nụ cười khô khan.

“Chúng con không hề – chúng con đã từng là những kẻ thù tuyệt vời. Nhưng chúng con đã quyết định rằng sẽ hợp lý hơn rất nhiều nếu chúng con trở thành bạn tốt trong tương lai. Chúng con thực sự đã đứng đó nửa giờ ư? Con cảm giác chỉ như vài phút thôi. Nhưng, bà thấy đấy, chúng con có năm năm trò chuyện đã mất để bù đắp mà, Marilla.”

Đêm hôm ấy, Anne ngồi bên cửa sổ thật lâu, lòng tràn ngập niềm vui sướng. Gió nhẹ rên rỉ qua những cành anh đào, hương bạc hà thoang thoảng đưa lên. Những ngôi sao lấp lánh phía trên những cây thông nhọn đầu trong thung lũng, và ánh đèn từ nhà Diana lấp lóe qua những kẽ hở.

Tầm nhìn của Anne đã thu hẹp lại kể từ đêm cô ngồi đây sau khi trở về từ Queen’s; nhưng dù con đường trước mắt cô có hẹp hơn, cô biết rằng những đóa hoa hạnh phúc thầm lặng vẫn sẽ nở dọc lối đi. Niềm vui trong lao động chân thành, những khát vọng xứng đáng và tình bạn tri kỷ sẽ thuộc về cô; chẳng gì có thể tước đoạt khả năng thừa hưởng trí tưởng tượng hay thế giới lý tưởng trong những giấc mơ của cô. Và trên đường đời, lúc nào cũng sẽ có những khúc quanh!

“Chúa ngự trên thiên đàng, mọi điều ở thế gian này đều tốt đẹp cả,” Anne thầm thì nhỏ nhẹ./.