4 TẠI SAO BÁO CÓ ĐỐM

Ngày xửa ngày xưa, khi vạn vật còn non tơ, hỡi Bạn thân mến của ta, có một chú Báo sống ở một vùng đất mang tên High Veldt. Phải nhớ rõ nhé, không phải Low Veldt, Bush Veldt hay Sour Veldt đâu, mà là High Veldt hoang vu trống trải, nóng như thiêu như đốt, chói chang đến nhức mắt, nơi chỉ có cát và đá màu cát, cùng những bụi cỏ vàng khô.

Hươu cao cổ, Ngựa vằn, Linh dương Eland, Linh dương Koodoo và Linh dương Hartebeest đều sinh sống ở đó; tất cả đều khoác lên mình màu nâu vàng giống cát, nhưng chú Báo lại mang sắc vàng nâu rám nắng đậm nhất, vượt xa mọi loài – một sinh vật dáng như mèo, màu vàng xám hòa lẫn với sắc nâu vàng xám của High Veldt đến từng sợi lông tơ. Điều này thật tai hại cho Hươu cao cổ, Ngựa vằn và những loài khác; bởi chú Báo sẽ nằm phục bên hòn đá hay bụi cỏ màu nâu vàng xám, và khi Hươu cao cổ hay Ngựa vằn hay Linh dương Eland hay Linh dương Koodoo hay Linh dương Bush-Buck hay Linh dương Bonte-Buck đi qua, nó sẽ khiến chúng giật mình đến mức nhảy dựng lên. Đúng y như vậy!

Và, còn có một người Ethiopia cầm cung tên (lúc ấy ông cũng mang màu vàng nâu xám), sống ở High Veldt cùng chú Báo; hai kẻ thường cùng nhau đi săn – người Ethiopia với cây cung, còn chú Báo chỉ dùng nanh vuốt – cho đến khi Hươu cao cổ, Linh dương Eland, Linh dương Koodoo, Ngựa Quagga và tất cả những loài khác chẳng còn biết nhảy đi đâu nữa, hỡi Bạn thân mến ơi. Thật sự chúng chẳng biết trốn đi đâu!

Sau một khoảng thời gian dài – vạn vật thuở ấy đều sống rất lâu – chúng học cách tránh xa bất cứ thứ gì giống con Báo hay người Ethiopia; rồi dần dà – Hươu cao cổ đi tiên phong vì chân nó dài nhất – chúng rời bỏ vùng High Veldt. Chúng chạy miệt mài ngày này qua ngày khác, mãi cho tới khi tới được một khu rừng rậm bạt ngàn, nơi cây cối um tùm, bụi rậm chằng chịt với những mảng sáng tối loang lổ, vằn vện, và chúng ẩn náu ở đó.

Qua thời gian dài đứng giữa ranh giới nắng râm, lại thêm những bóng cây dài lê thê in hằn lên thân thể, Hươu cao cổ trở nên lốm đốm, Ngựa vằn khoác lên mình những sọc vằn, còn Linh dương Eland và Koodoo thì sẫm màu hơn, với những đường gợn sóng màu xám nhạt trên lưng tựa như vỏ cây; thế nên, dù bạn có thể nghe tiếng chúng hay đánh hơi thấy chúng, bạn sẽ hiếm khi nhìn thấy chúng, trừ phi biết chính xác chỗ cần nhìn. Chúng sống những ngày tháng tuyệt vời giữa những vệt bóng loang lổ, lấm tấm của khu rừng, trong khi con Báo và người Ethiopia lang thang khắp vùng High Veldt vàng nâu xám xịt bên ngoài, băn khoăn không biết cả bữa sáng, trưa lẫn tối của chúng đã biến đi đâu.

Cuối cùng, cơn đói hành hạ họ tới mức phải ăn chuột, bọ cánh cứng và thỏ đá, cả Báo lẫn người Ethiopia, rồi cả hai cùng quặn bụng đau đớn; và rồi chúng gặp Baviaan – loài Khỉ đầu chó mặt chó, hay sủa, là Sinh Vật Khôn Ngoan Nhất Khắp Nam Phi.

Báo hỏi Baviaan (và hôm ấy trời nóng kinh khủng), “Tất cả muông thú biến đi đâu cả rồi?”

Baviaan chớp mắt. Nó biết rõ điều ấy.

Người Ethiopian bèn hỏi Baviaan, “Ngài có thể chỉ cho tôi nơi cư trú hiện tại của các Động vật bản địa không?” (Ý nghĩa y hệt thế, nhưng người Ethiopian luôn dùng từ ngữ dài dòng. Ông ta là người lớn mà.)

Baviaan lại chớp mắt. Nó biết quá mà.

Rồi Baviaan nói, “Muông thú đã lánh đi nơi khác cả rồi; lời khuyên của ta dành cho anh, hỡi Báo, là hãy tìm đến những nơi khác càng sớm càng hay.”

Người Ethiopian đáp, “Lời khuyên ấy rất hay, nhưng tôi muốn biết chính xác Động vật bản địa đã dời đến nơi nào.”

Bấy giờ, Baviaan lên tiếng: “Những loài thú bản địa đã hòa mình vào Thực vật bản địa, bởi đã đến lúc phải thay đổi; lời khuyên của ta dành cho ngươi, Ethiopian ạ, là hãy thay đổi càng sớm càng hay.”

Lời nói ấy khiến Báo và người Ethiopian băn khoăn khôn xiết, nhưng họ vẫn lên đường tìm kiếm Thực vật bản địa. Chẳng mấy chốc, sau bao ngày dài lê bước, trước mắt họ hiện ra một khu rừng rậm rạp, cao vút, với vô số thân cây chi chít những đốm lốm đốm, lấm tấm, chấm bi, vằn vện, cùng những đường nét đan xen trong bóng tối mịt mùng. (Hãy đọc thật nhanh những từ này lên, và bạn sẽ cảm nhận được khu rừng ấy tối tăm đến nhường nào.)

“Đây là cái gì thế này,” Báo hỏi, “sao lại tối đen như vậy, mà lại lấp lánh những đốm sáng nhỏ?”

“Ta không rõ,” người Ethiopia đáp, “nhưng có lẽ đó là Cây cỏ bản địa. Ta ngửi thấy mùi Hươu cao cổ, nghe thấy tiếng Hươu cao cổ, nhưng chẳng thấy Hươu cao cổ đâu cả.”

“Kỳ lạ thật,” Báo nói. “Có lẽ bởi chúng ta vừa từ nơi nắng gắt bước vào đây. Ta ngửi thấy mùi Ngựa vằn, nghe thấy tiếng Ngựa vằn, nhưng chẳng thấy bóng dáng Ngựa vằn.”

“Khoan đã,” người Ethiopia nói. “Đã lâu chúng ta không đi săn chúng. Biết đâu chúng ta đã quên mất hình dáng của chúng rồi.”

“Vớ vẩn!” con Báo càu nhàu. “Tôi nhớ rõ mồn một bọn chúng ở High Veldt, nhất là tủy xương ngọt lịm của chúng. Những con Hươu cao cổ cao chừng mười bảy bộ, phủ lớp lông vàng cam lấp lánh từ đầu tới chân; còn Ngựa vằn thì cao độ bốn bộ rưỡi, khoác bộ lông xám nâu nhạt từ mũi tới móng.”

“Ừm,” người Ethiopia đáp, mắt dán vào những vệt bóng lốm đốm, lấm tấm dưới tán rừng Thực vật bản địa. “Thế thì chúng phải nổi bật trong chốn tối tăm này như chuối chín trong lò hun khói chứ.”

Nhưng chẳng thấy bóng dáng chúng đâu. Suốt ngày dài, con Báo và người Ethiopia rong ruổi săn tìm; dù mũi vẫn ngửi thấy mùi, tai vẫn nghe thấy tiếng, nhưng chẳng bao giờ họ thấy được một con nào.

“Vì lòng nhân từ của Chúa,” con Báo lên tiếng trong giờ uống trà, “chúng ta hãy đợi đến khi màn đêm buông xuống. Đi săn giữa ban ngày như thế này quả là một việc đáng hổ thẹn.”

Thế rồi họ kiên nhẫn chờ đợi cho đến đêm khuya. Khi những ánh sao lấp lánh xuyên qua kẽ lá tạo thành những vệt sáng mờ ảo, con Báo chợt nghe thấy tiếng thở khịt khịt đâu đó. Nó lao mình về phía âm thanh ấy. Thứ nó đánh hơi thấy mang mùi Ngựa vằn, thứ nó chạm vào có cảm giác như Ngựa vằn, và khi nó vật ngã đối phương, thứ ấy đá hậu y hệt Ngựa vằn – nhưng nó hoàn toàn không thể nhìn thấy gì cả. Bực mình, con Báo gầm lên: “Hãy im lặng đi, kẻ vô hình kia! Ta sẽ ngồi đè lên đầu ngươi cho đến khi bình minh ló dạng, bởi có điều gì đó về ngươi mà ta không thể nào hiểu nổi.”

Chẳng mấy chốc, nó nghe thấy tiếng càu nhàu, tiếng ầm ầm cùng tiếng vật lộn, rồi người Ethiopia hét lên: “Tớ bắt được một thứ chẳng thấy hình thù gì cả. Nó có mùi Hươu cao cổ, đá hệt Hươu cao cổ, nhưng chẳng ra hình dạng gì!”

“Đừng tin vào mắt mình,” Báo đáp. “Cứ ngồi lên đầu nó đến sáng đi – như tớ đây này. Chúng chẳng có hình dạng gì đâu – tất cả đều thế cả.”

Thế là họ đè chặt lên những sinh vật ấy cho đến khi trời hửng sáng, rồi Báo hỏi: “Bên kia ơi, anh bạn thấy gì thế?”

Người Ethiopia gãi đầu đáp: “Đáng lẽ nó phải hoàn toàn màu nâu vàng óng từ đầu tới chân, và phải là Hươu cao cổ; vậy mà nó lại chi chít những đốm màu nâu hạt dẻ. Còn bên kia, anh bạn thấy gì thế?”

Và Báo gãi đầu rồi nói: “Nó phải có màu xám nâu nhạt mới đúng, và phải là Ngựa vằn; thế mà giờ lại chi chít những vằn đen tím. Này Ngựa vằn, cậu đã làm gì với bộ lông của mình thế? Cậu không biết rằng nếu ở High Veldt, tôi có thể trông thấy cậu từ cách xa mười dặm sao? Giờ cậu chẳng còn hình thù gì cả.”

“Có chứ,” Ngựa vằn đáp, “nhưng đây đâu phải High Veldt. Cậu không nhận ra sao?”

“Giờ thì tôi thấy rồi,” Báo nói. “Nhưng cả ngày hôm qua tôi chẳng thấy gì. Sao lại thế được?”

“Hãy đứng dậy đi,” Ngựa vằn bảo, “rồi chúng tôi sẽ chỉ cho cậu thấy.”

Họ để Ngựa Vằn và Hươu Cao Cổ đứng dậy; rồi Ngựa Vằn lững thững bước vào đám bụi gai nhỏ nơi ánh mặt trời chiếu xuống thành từng vệt sọc, còn Hươu Cao Cổ thì nhẹ nhàng tiến về phía những cây cao hơn, nơi bóng tối in thành những mảng loang lổ.

“Giờ thì hãy xem này,” Ngựa Vằn và Hươu Cao Cổ nói. “Đây là cách chúng tôi làm. Một – hai – ba! Và bữa sáng của anh đâu rồi?”

Báo đứng ngây người nhìn, người Ethiopia cũng trố mắt nhìn, nhưng tất cả những gì họ thấy chỉ là những chiếc bóng sọc vằn và những đốm bóng loang lổ trong rừng, chẳng có bóng dáng Ngựa Vằn hay Hươu Cao Cổ đâu cả. Chúng đã biến mất, lẩn khuất vào khu rừng đầy bóng tối mênh mông.

“Này! Này!” người Ethiopia nói. “Đó là một mẹo hay đáng học hỏi. Hãy làm theo đi, Báo à. Giờ anh lộ rõ trong chốn tối tăm này như cục xà phòng giữa thùng than vậy.”

“Hô! Hô!” Báo đáp. “Anh có thấy ngạc nhiên không khi biết mình cũng lộ liễu chẳng kém gì miếng dán mù tạt trên bao than?”

“Thôi nào, chửi nhau cũng chẳng kiếm được bữa tối đâu,” người Ethiopia nói. “Nói gọn lại là chúng ta chẳng hòa hợp với cảnh vật quanh đây. Tôi sẽ nghe theo lời khuyên của Baviaan. Ông ấy bảo tôi nên thay đổi; và vì chẳng có gì để đổi ngoài làn da này, nên tôi sẽ đổi nó.”

“Thành cái gì cơ?” Báo hỏi, mắt sáng rực lên vì háo hức.

“Thành một màu nâu đen tuyệt đẹp, vừa tiện lợi, lại pha chút tím nhạt, điểm thêm những mảng xanh xám như đá. Màu này sẽ giúp cậu dễ dàng ẩn mình trong những hốc cây hay sau thân cây đấy.”

Ngay lập tức, người đàn ông thay đổi làn da của mình, khiến Báo càng thêm phấn khích đến mức không thể ngồi yên – nó chưa từng thấy ai biến đổi màu da ngay trước mắt như thế bao giờ.

“Thế còn tôi thì sao?” Báo hỏi, khi người Ethiopia xỏ xong ngón út vào lớp da đen tuyệt đẹp vừa mới thay.

“Cậu cũng nên nghe lời khuyên của Baviaan đi. Ông ấy bảo cậu hãy chấm thêm những đốm vào người.”

“Tôi đã thử rồi mà,” Báo nói. “Tôi đã đi khắp những nơi khác nhanh nhất có thể. Tôi đã vào đây cùng anh, và chẳng được tích sự gì.”

“Ồ,” người Ethiopia đáp, “Baviaan không có ý nói những vùng đất Nam Phi. Ông ấy muốn nói về những đốm trên bộ da của anh đấy.”

“Thế thì có ích gì chứ?” Báo hỏi lại.

“Hãy nghĩ đến Hươu cao cổ xem,” người Ethiopia nói. “Hoặc nếu anh thích sọc vằn, hãy nhìn Ngựa vằn. Chúng đều thấy những đốm và sọc của mình đem lại niềm hài lòng tuyệt đối.”

“Ừm,” Báo trầm ngâm, “Tôi chẳng muốn giống Ngựa vằn đâu – không bao giờ.”

“Thôi được rồi, cứ làm đi,” người Ethiopia nói, “vì ta chẳng muốn đi săn mà không có cậu, nhưng buộc lòng phải thế nếu cậu cứ nhất định trông như bông hướng dương giữa bức tường nhựa đường thế kia.”

“Vậy thì cho tôi những cái đốm,” Báo đáp, “nhưng đừng làm to quá. Tôi không muốn trông như Hươu cao cổ – không đời nào.”

“Ta sẽ dùng đầu ngón tay mà vẽ,” người Ethiopia bảo, “vẫn còn nhiều màu đen trên da ta mà. Đứng yên nhé!”

Thế rồi người Ethiopia chụm năm ngón tay lại (vẫn còn nguyên vẹn màu đen trên làn da mới của ông) và ấn nhẹ khắp mình Báo. Chỗ nào năm ngón tay chạm vào, liền để lại năm chấm đen nhỏ xíu sát vào nhau. Giờ đây, hỡi Bạn yêu dấu của ta, ngươi có thể thấy những dấu chấm ấy trên bất cứ con Báo nào. Đôi khi ngón tay trượt đi khiến vết chấm hơi nhòe, nhưng nếu ngươi chịu khó quan sát bất kỳ chú Báo nào, sẽ thấy luôn có đúng năm chấm đen – in từ năm đầu ngón tay mũm mĩm đen nhánh kia.

“Giờ thì anh thật sự tuyệt vời!” người Ethiopia nói. “Anh có thể nằm trên nền đất trống và trông y hệt một đống sỏi. Anh có thể nằm trên những phiến đá nhẵn và giống như một mẩu đá pudding. Anh có thể nằm trên cành cây um tùm lá và trông tựa ánh nắng xuyên qua tán. Anh thậm chí có thể nằm giữa lối đi mà chẳng ai nhận ra điều gì khác thường. Hãy suy nghĩ về điều đó và gừ gừ đi nào!”

“Nhưng nếu tôi có thể hóa thân thành tất cả những thứ này,” Báo đáp, “thế tại sao anh lại không có đốm luôn đi chứ?”

“À, màu đen tuyền mới là màu sắc hoàn hảo nhất cho người da đen,” người Ethiopia đáp. “Giờ thì chúng ta hãy lên đường và xem liệu có thể trả thù được ông Một-Hai-Ba Bữa sáng của anh hay không!”

Và thế là họ sống hạnh phúc mãi mãi về sau, hỡi Người Bạn Thân Thiết nhất của ta. Chỉ đơn giản vậy thôi.

À, đôi khi bạn sẽ nghe người lớn bảo: “Liệu người Ethiopia có thể đổi màu da hay con Báo có thể thay đốm của nó không?” Ta chắc rằng ngay cả người lớn cũng chẳng bao giờ nói điều ngớ ngẩn ấy nếu chưa từng có lần Báo và người Ethiopia thực sự làm chuyện đó – bạn có nghĩ thế không? Nhưng giờ họ sẽ chẳng bao giờ làm thế nữa đâu, hỡi Người Bạn Thân Thiết. Họ hoàn toàn hài lòng với diện mạo hiện tại của mình rồi.

TA LÀ BAVIAAN THÔNG THÁI NHẤT, phán bằng giọng khôn ngoan nhất,

“Ta hãy hòa mình vào thiên nhiên – chỉ hai ta thôi.”

Người ta đã đến – bằng xe ngựa – đang gọi vang. Nhưng Mẹ đã có mặt ở đó rồi…

Vâng, con sẽ đi nếu bố dẫn con đi – Cô bảo mẫu bảo cô ấy không phiền đâu.

Nào ta hãy tới chuồng lợn và ngồi trên hàng rào trang trại!

Ta hãy trò chuyện với mấy chú thỏ, xem chúng vẫy đuôi!

Ta hãy – ồ, bất cứ nơi nào cũng được, bố ơi, miễn là có bố và con,

Cùng nhau khám phá thật sự, và đừng về nhà cho tới giờ uống trà!

Đây ủng của bố (con đã mang tới rồi), và đây là mũ cùng gậy của bố,

Đây nữa, tẩu thuốc với thuốc lá của bố. Ôi, đi thôi nào – nhanh lên đi chứ!