{"id":103,"date":"2025-07-03T02:48:20","date_gmt":"2025-07-03T02:48:20","guid":{"rendered":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/?post_type=chapter&#038;p=103"},"modified":"2025-07-03T02:48:21","modified_gmt":"2025-07-03T02:48:21","slug":"quyen-11-nam-khai-bao-thu-3-canh-ngo-970","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/chapter\/quyen-11-nam-khai-bao-thu-3-canh-ngo-970\/","title":{"raw":"QUY\u1ec2N 11: N\u0102M KHAI B\u1ea2O TH\u1ee8 3 (CANH NG\u1ecc, 970)","rendered":"QUY\u1ec2N 11: N\u0102M KHAI B\u1ea2O TH\u1ee8 3 (CANH NG\u1ecc, 970)"},"content":{"raw":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 3 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u1ebfn h\u1ebft th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, b\u00e3i b\u1ecf \u0110\u00f4ng H\u1ea3i gi\u00e1m \u1edf H\u1ea3i ch\u00e2u, kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i th\u00e0nh huy\u1ec7n.<\/p>\n\n<p>[2] Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, ban chi\u1ebfu cho c\u00e1c quan ch\u1ee9c ch\u00e2u x\u00e9t duy\u1ec7t d\u00e2n ch\u00fang, ai c\u00f3 hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 n\u1ed5i ti\u1ebfng, \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p thu\u1ea7n h\u1eadu <i>(theo 'T\u1ed1ng s\u1eed', 'T\u1ed1ng s\u1eed k\u00fd' v\u00e0 'Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3 - T\u1ee5c Th\u00f4ng Gi\u00e1m' \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 <i>\"\u0111\u1ee9c h\u1ea1nh thu\u1ea7n m\u1eadu\"<\/i>, \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00e9p <i>\"\u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p thu\u1ea7n m\u1eadu\"<\/i>, ch\u1eef <i>\"nghi\u1ec7p\"<\/i> l\u00e0 sai)<\/i>, \u1edf n\u01a1i c\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u0103m ngh\u00ecn h\u1ed9 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng xu\u1ea5t ch\u00fang, h\u00e0nh vi kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng th\u00ec kh\u00f4ng gi\u1edbi h\u1ea1n s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed ph\u1ea3i c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u00e0ng[footnote]'th\u1ef1c tr\u1ea1ng' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 's\u1edf', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote], s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng theo c\u1ea5p b\u1eadc, n\u1ebfu kh\u00f4ng tu\u00e2n theo chi\u1ebfu ch\u1ec9 s\u1ebd b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p><i>(Theo 'V\u01b0\u01a1ng X\u01b0ng - \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 S\u1ef1 L\u01b0\u1ee3c': Chi\u1ebfu cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 x\u00e9t d\u00e2n c\u00f3 hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 n\u1ed5i ti\u1ebfng, \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh thu\u1ea7n m\u1eadu, \u0111\u01b0\u1ee3c khen ng\u1ee3i trong l\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u0129 phu v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang k\u00ednh ph\u1ee5c th\u00ec t\u00e2u l\u00ean.)<\/i><\/p>\n\n<p>[3] Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c qu\u00e2n s\u1ef1, Vua sai ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Quang M\u1ef9 c\u01b0\u1edbi con g\u00e1i L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m phu nh\u00e2n. Khi L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c t\u1eeb Tr\u1ea5n Ninh v\u1ec1 tri\u1ec1u, b\u1ecb b\u1ec7nh, Vua th\u00e2n h\u00e0nh th\u0103m h\u1ecfi, ban t\u1eb7ng 5.000 x\u1ea5p l\u1ee5a, 5.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c, v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh cho gia quy\u1ebfn. Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c m\u1ea5t, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u1ecb trung. L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c t\u00ednh t\u00ecnh nh\u00e2n h\u1eadu, t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c: <i>\"Ta theo qu\u00e2n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m[footnote]'ba m\u01b0\u01a1i' nguy\u00ean v\u0103n c\u00f3 ch\u1eef 'd\u01b0', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 - 'Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c truy\u1ec7n' b\u1ecf[\/footnote], tr\u1ea3i qua h\u01a1n b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i tr\u1eadn l\u1edbn nh\u1ecf, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ph\u00e1 h\u1ee7y ph\u00f2ng tuy\u1ebfn \u0111\u1ecbch, nh\u01b0ng sau khi th\u1eafng tr\u1eadn, ch\u01b0a t\u1eebng t\u00f9y ti\u1ec7n gi\u1ebft h\u1ea1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o.\"<\/i> Khi \u00f4ng m\u1ea5t, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfc th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n<p>[4] Chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c quan l\u1ea1i ph\u1ee5 tr\u00e1ch \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu gom ti\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n phu, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng nh\u00e2n l\u1ef1c, v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c ri\u00eang, ai vi ph\u1ea1m s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.<\/p>\n\n<p>[5] B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 sai s\u1ee9 gi\u1ea3 mang l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ebfn ch\u00fac m\u1eebng Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7. Khu m\u1eadt s\u1ee9 Cao Hu\u00e2n t\u00e2u v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 r\u1eb1ng: <i>\"Ta v\u1edbi T\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 hai n\u01b0\u1edbc c\u00f3 quan h\u1ec7 cha con. H\u00e0ng n\u0103m th\u01b0\u1eddng sai s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u00ec c\u0169ng l\u00e0 con em c\u1ee7a m\u00ecnh. Ti\u00ean qu\u00e2n v\u00ec m\u1ed9t c\u01a1n gi\u1eadn m\u00e0 b\u1eaft gi\u1eef h\u1ebft s\u1ee9 gi\u1ea3, th\u1eadt l\u00e0 v\u00f4 l\u00fd. Nay ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb v\u1eeba m\u1edbi l\u1eadp, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi c\u0169, n\u1ebfu qu\u1ed1c gia g\u1eb7p ho\u1ea1n n\u1ea1n, ch\u1eb3ng l\u1ebd l\u1ea1i kh\u00f4ng o\u00e1n ta? N\u00ean nh\u00e2n d\u1ecbp n\u00e0y tr\u1ea3 l\u1ea1i h\u1ebft s\u1ee9 gi\u1ea3 cho h\u1ecd.\"<\/i> Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>\"Ph\u1ea3i.\"<\/i> B\u00e8n sai l\u1ee5c t\u00ecm t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n tr\u01b0\u1edbc sau t\u1ed5ng c\u1ed9ng m\u01b0\u1eddi s\u00e1u ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i tr\u1ecdng h\u1eadu r\u1ed3i cho v\u1ec1. L\u1eadp t\u1ee9c phong L\u00fd B\u1eadt l\u00e0m Khu m\u1eadt s\u1ee9, L\u01b0u K\u1ebf V\u0103n l\u00e0m B\u1ea3o Ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ban chi\u1ebfu cho B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 trao quy\u1ec1n cho h\u1ecd.<\/p>\n<p>K\u1ebf V\u0103n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u1ed1n \u0111\u00e3 \u1edf l\u00e2u t\u1ea1i Khi\u1ebft \u0110an, nay l\u1ea1i nh\u1eadn m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a h\u1ecd, v\u1ec1 n\u1ed9i b\u1ed9 qu\u1ed1c ch\u00ednh, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u d\u00e8m pha h\u1ee7y b\u00e1ng. Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u, K\u1ebf V\u0103n b\u1ecb b\u1ed5 l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1i Ch\u00e2u, B\u1eadt l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed Hi\u1ebfn Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 nghe tin, li\u1ec1n h\u1ea1 chi\u1ebfu tr\u00e1ch B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 r\u1eb1ng: <i>\"Tr\u1eabm v\u00ec n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u01a1i li\u1ec1n m\u1ea5t hai ch\u1ee7, \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i h\u1ebbo l\u00e1nh, mong \u0111\u01b0\u1ee3c an \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, \u1eaft ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 chung s\u1ee9c chung l\u00f2ng. K\u1ebf V\u0103n l\u00e0 em hi\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, L\u00fd B\u1eadt l\u00e0 c\u1ef1u th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u00f9ng huy\u1ebft th\u1ed1ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 b\u1eadc c\u1ef1u th\u1ecd, n\u00ean c\u00f9ng ban m\u1ec7nh l\u1ec7nh, \u0111\u1ec3 h\u1ecd th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng th\u00e0nh, hy v\u1ecdng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f2a b\u00ecnh, duy tr\u00ec t\u00ecnh h\u1eefu h\u1ea3o. Th\u1ebf m\u00e0 ng\u00f4i ch\u01b0a k\u1ecbp \u1ea5m, th\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i, l\u00f2ng thu\u1eadn theo c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i \u1edf \u0111\u00e2u?\"<\/i> B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, v\u1eeba s\u1ee3 h\u00e3i v\u1eeba nghi ng\u1edd K\u1ebf V\u0103n b\u00e1o v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an, b\u00e8n sai s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111i\u1ec1u tra v\u00e0 tr\u00e1ch m\u1eafng K\u1ebf V\u0103n, K\u1ebf V\u0103n v\u00ec lo s\u1ee3 m\u00e0 ch\u1ebft.<\/p>\n\n<p>[6] Th\u00e1ng 2, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n m\u00f9ng m\u1ed9t, \u0111\u1ed5i huy\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n thu\u1ed9c V\u1ea1n Ch\u00e2u th\u00e0nh qu\u00e2n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n.<\/p>\n\n<p>[7] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, H\u00f9ng Ch\u00e2u t\u00e2u: Th\u1ee9 s\u1eed H\u1ea7u Nh\u00e2n C\u1ee7 t\u1eeb tr\u1ea7n. Nh\u00e2n C\u1ee7 l\u00e0 con trai c\u1ee7a H\u1ea7u \u00cdch, gi\u1eef nhi\u1ec7m v\u1ee5 ph\u00f2ng th\u1ee7 bi\u00ean gi\u1edbi v\u00e0 qu\u1ea3n l\u00fd d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ec1u x\u1ee9ng ch\u1ee9c,  r\u1ea5t ti\u1ebfc th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t sai trung s\u1ee9 h\u1ed9 tang, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc lo vi\u1ec7c mai t\u00e1ng. Con trai c\u1ee7a Nh\u00e2n C\u1ee7 l\u00e0 H\u1ea7u Di\u00ean Qu\u1ea3ng c\u0169ng c\u00f3 t\u00e0i d\u0169ng l\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p><i>(Nh\u00e2n C\u1ee7, Di\u00ean Qu\u1ea3ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m C\u00e0n H\u1eefu nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i><\/p>\n<p>Khi Nh\u00e2n C\u1ee7 \u1edf H\u00f9ng Ch\u00e2u, \u0111ang \u0103n y\u1ebfn, k\u1ef5 binh \u0111\u1ecbch v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi gi\u1eefa ban ng\u00e0y ti\u1ebfn v\u00e0o th\u00e0nh ch\u00e2u, d\u00e2n ch\u00fang kinh h\u00e3i. Di\u00ean Qu\u1ea3ng d\u1eabn v\u00e0i k\u1ef5 binh th\u00e2n t\u00edn phi ng\u1ef1a ra kh\u1ecfi c\u1eeda nha, b\u1eafn ch\u1ebft m\u1ed9t t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng[footnote]'T\u00f9' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 'tr\u01b0\u1edfng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung.[\/footnote], ch\u00e9m v\u00e0i th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft h\u1ebft b\u1ecdn c\u00f2n l\u1ea1i, c\u1ea7m th\u1ee7 c\u1ea5p d\u00e2ng l\u00ean. Nh\u00e2n C\u1ee7 vui m\u1eebng, v\u1ed7 l\u01b0ng n\u00f3i: <i>\"Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m h\u01b0ng th\u1ecbnh gia t\u1ed9c ta ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u01a1i.\"<\/i> Gi\u00e1m qu\u00e2n L\u00fd H\u00e1n Si\u00eau t\u00e2u s\u1ef1 vi\u1ec7c l\u00ean, Vua khen ng\u1ee3i, ban cho \u00e1o g\u1ea5m, \u0111ai b\u1ea1c.<\/p>\n\n<p>[8] \u0110\u1ed5i t\u00ean ch\u00f9a Thi\u1ec1n T\u1ef1 th\u00e0nh ch\u00f9a Khai B\u1ea3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu tu b\u1ed5 th\u00eam.<\/p>\n\n<p>[9] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u1ea5m th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n bu\u00f4n l\u1eadu ph\u00e8n \u1edf U Ch\u00e2u, ng\u01b0\u1eddi vi ph\u1ea1m b\u1ecb t\u1ecbch thu. <i>(Chi\u1ebfu n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba[footnote]'Ki\u1ebfn Long' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng'. Theo 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' Th\u1ef1c h\u00f3a 34 ch\u00e9p: 'Th\u00e1i T\u1ed5 n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba, th\u00e1ng ba, Gi\u00e1m T\u1ea5n Ch\u00e2u ki\u00eam qu\u1ea3n ngh\u1ec1 ph\u00e8n, H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u01b0u Hi C\u1ed5 t\u00e2u: 'U Ch\u00e2u gi\u1edbi c\u00f3 ph\u00e8n Ti\u1ec3u B\u1ed3n, d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng bu\u00f4n l\u1eadu, xin l\u1ec7nh c\u1ea5m ch\u1ec9.' Chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb x\u1eed nghi\u00eam, chi\u00eau m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c, th\u01b0\u1edfng h\u1eadu.' Ghi ch\u00fa 'Chi\u1ebfu n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba' trong s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ec9 vi\u1ec7c n\u00e0y. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi T\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc ni\u00ean hi\u1ec7u Khai B\u1ea3o kh\u00f4ng c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng', nguy\u00ean b\u1ea3n sai, nay s\u1eeda.[\/footnote].)<\/i> Sau \u0111\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7nh: ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n l\u1eadu ph\u00e8n H\u00e0 \u0110\u00f4ng v\u00e0 U Ch\u00e2u t\u1eeb m\u1ed9t l\u1ea1ng tr\u1edf l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi n\u1ea5u l\u1eadu ph\u00e8n t\u1eeb ba c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 k\u1ebb tr\u1ed9m ph\u00e8n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc t\u1eeb m\u01b0\u1eddi c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u x\u1eed t\u1eed. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, l\u1ec7nh t\u0103ng m\u1ee9c bu\u00f4n l\u1eadu l\u00ean m\u01b0\u1eddi c\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi n\u1ea5u l\u1eadu v\u00e0 tr\u1ed9m c\u1eafp \u0111\u1ee7 n\u0103m m\u01b0\u01a1i c\u00e2n th\u00ec ch\u1ebft. Nh\u1eefng t\u1ed9i kh\u00e1c x\u1eed theo m\u1ee9c \u0111\u1ed9.<\/p>\n\n<p>[10] Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, Binh b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Tri ch\u1ebf c\u00e1o L\u01b0 \u0110a T\u1ed1n v\u00e0o ch\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e1o t\u00eda, \u0111ai v\u00e0ng.<\/p>\n\n<p>[11] Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn kho tr\u00e0 ph\u00eda t\u00e2y, r\u1ed3i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Ki\u1ebfn Long.<\/p>\n\n<p>[12] Ng\u00e0y \u0110inh D\u1eadu, Vua m\u1edf y\u1ebfn ti\u1ec7c \u1edf \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh, Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i s\u01b0 V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5, Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i ph\u00f3 V\u0169 H\u00e0nh \u0110\u1ee9c, T\u1ea3 kim ng\u00f4 v\u1ec7 Th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau \u0111\u1ec1u say r\u01b0\u1ee3u th\u1ea5t l\u1ec5, b\u1ecb Ng\u1ef1 s\u1eed h\u1eb7c t\u1ea5u, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu tha cho.<\/p>\n\n<p>[13] B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 phong L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u1ecb lang L\u00fd U\u1ea9n l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1; H\u1ed3ng l\u01b0 khanh L\u01b0u K\u1ebf Ngung l\u00e0m Th\u00e1i s\u01b0, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh, l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; Tam ty s\u1ee9 Cao Tr\u1ecdng Hy <i>(Tr\u1ecdng Hy, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> l\u00e0m Khu m\u1eadt s\u1ee9; ho\u1ea1n quan V\u1ec7 \u0110\u1ee9c Qu\u00fd l\u00e0m \u0110\u1ea1i n\u1ed9i \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m; k\u1ebb s\u1ee7ng \u00e1i Ph\u1ea1m Si\u00eau l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00e2n qu\u00e2n \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu. Si\u00eau v\u00e0 \u0110\u1ee9c Qu\u00fd th\u1ef1c s\u1ef1 n\u1eafm gi\u1eef vi\u1ec7c c\u01a1 m\u1eadt, c\u00f2n U\u1ea9n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ch\u1ec9 gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 danh ngh\u0129a m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>U\u1ea9n, ng\u01b0\u1eddi D\u01b0\u01a1ng V\u0169, g\u1eb7p lo\u1ea1n, b\u1ecb c\u00e1ch bi\u1ec7t v\u1edbi m\u1eb9, s\u1ed1ng trong c\u1ea3nh bu\u1ed3n b\u00e3, ch\u1ec9 ch\u0103m lo \u0111\u00e1nh c\u1edd v\u00e0 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, b\u1ecf b\u00ea ch\u00ednh s\u1ef1. B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u1eafc nh\u1edf, nh\u01b0ng U\u1ea9n kh\u00f4ng nghe. M\u1ed9t h\u00f4m, U\u1ea9n \u0111ang \u0111\u00e1nh c\u1edd v\u1edbi m\u1ed9t v\u1ecb s\u01b0, B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 bi\u1ebft chuy\u1ec7n, sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng ch\u1ed7 U\u1ea9n, l\u1ea5y b\u00e0n c\u1edd \u0111\u1ed1t \u0111i. U\u1ea9n v\u1eabn th\u1ea3n nhi\u00ean \u0111\u1ebfn xin l\u1ed7i B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7. H\u00f4m sau, U\u1ea9n cho l\u00e0m b\u00e0n c\u1edd m\u1edbi, ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00e1nh c\u1edd nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi s\u1ee7ng \u00e1i trong cung, K\u1ebf Ngung l\u00e0m h\u00e0ng tr\u0103m b\u1ed9 tr\u00e2m v\u00e0 hoa tai d\u00e2ng l\u00ean, B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 c\u00e0ng th\u00eam tin d\u00f9ng \u00f4ng ta.<\/p>\n\n<p>[14] Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 Nh\u00e2m D\u1ea7n, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu cho L\u1ec5 b\u1ed9 C\u1ed1ng vi\u1ec7n x\u00e9t duy\u1ec7t nh\u1eefng ti\u1ebfn s\u0129, c\u00e1c khoa thi \u0111\u00e3 15 l\u1ea7n d\u1ef1 thi tr\u1edf l\u00ean t\u1eebng qua tr\u01b0\u1eddng thi, l\u1ea5y t\u00ean tr\u00ecnh l\u00ean. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 63 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 T\u01b0 M\u00e3 Ph\u1ed5; ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, l\u1ea1i ch\u1ecdn th\u00eam 43 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 15 l\u1ea7n d\u1ef1 thi nh\u01b0ng ch\u01b0a qua tr\u01b0\u1eddng thi, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban danh v\u1ecb, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi h\u1ea1 chi\u1ebfu t\u1eeb nay kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y \u0111\u00e2y l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p><i>('T\u00e2n l\u1ee5c', 'B\u1ea3n ch\u00ed' v\u00e0 'H\u1ed9i y\u1ebfu' ghi ch\u00e9p \u01a1n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y, g\u1ed9p hai vi\u1ec7c l\u00e0m m\u1ed9t, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t, nay c\u0103n c\u1ee9 'C\u1ef1u l\u1ee5c' s\u1eeda \u0111\u1ed5i[footnote] 'C\u1ef1u l\u1ee5c' s\u1eeda \u0111\u1ed5i 's\u1eeda' nguy\u00ean t\u00e1c 's\u00e1ch', c\u0103n c\u1ee9 c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda.[\/footnote].)<\/i><\/p>\n\n<p>[15] Quy\u1ec1n tri c\u1ed1ng c\u1eed H\u1ed7 M\u00f4ng ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 8 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129 h\u1ee3p c\u00e1ch.<\/p>\n\n<p>[16] Trung v\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 T\u1ed1ng Ng\u1ecd mua nh\u00e0 c\u1eeda, c\u1eeda h\u00e0ng trong khu v\u1ef1c m\u00ecnh qu\u1ea3n l\u00fd, Vua nghe tin, kh\u00f4ng vui. Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, \u0111i\u1ec1u T\u1ed1ng Ng\u1ecd l\u00e0m T\u0129nh nan ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n\n<p>[17] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, phong Trung Ch\u00ednh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 l\u00e0m Trung V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. Th\u1ea9m K\u1ef3 tr\u1ea5n th\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n t\u1ed5ng c\u1ed9ng t\u00e1m n\u0103m, h\u00e0ng n\u0103m thu thu\u1ebf, c\u00e2n nh\u1eafc chi ti\u00eau, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u00f2i h\u1ecfi qu\u00e1 m\u1ee9c, d\u00e2n ch\u00fang c\u1ea3m th\u1ea5y y\u00ean \u1ed5n. C\u00f3 vi\u00ean l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n v\u00ec t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed[footnote]C\u00f3 vi\u00ean l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n v\u00ec t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed 'L\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 'V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 truy\u1ec1n' ch\u00e9p l\u00e0 'L\u1ee5c s\u1ef1 l\u1ea1i'.[\/footnote], m\u1ea1c li\u00eau t\u00e2u r\u1eb1ng l\u1ec7nh kh\u00f4ng xin \u00fd ki\u1ebfn ph\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc, xin tra x\u00e9t. Th\u1ea9m K\u1ef3 n\u00f3i: <i>\"T\u1eeb \u0111\u1eddi Ng\u0169 \u0110\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, ch\u01b0 h\u1ea7u c\u01b0\u1eddng b\u1ea1o, l\u1ec7nh kh\u00f4ng th\u1ec3 chuy\u00ean quy\u1ec1n trong huy\u1ec7n. Nay thi\u00ean h\u1ea1 th\u00e1i b\u00ecnh, ta gi\u1eef ch\u1ee9c phi\u00ean, m\u00e0 l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111u\u1ed5i \u0111i vi\u00ean l\u1ea1i gian x\u1ea3o, th\u1eadt \u0111\u00e1ng khen, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i tra x\u00e9t!\"<\/i> Ng\u01b0\u1eddi nghe \u0111\u1ec1u khen ph\u1ee5c.<\/p>\n\n<p>[18] Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, ban chi\u1ebfu cho L\u1ec5 b\u1ed9 C\u1ed1ng vi\u1ec7n li\u1ec7t k\u00ea t\u00ean h\u1ecd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ban xu\u1ea5t th\u00e2n, g\u1eedi xu\u1ed1ng c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n li\u00ean quan, b\u1ea3o quan l\u1ea1i xem x\u00e9t h\u00e0nh vi th\u1ef1c t\u1ebf b\u00e1o l\u00ean, ai che gi\u1ea5u s\u1ebd b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n\n<p>[19] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, phong x\u1eed s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau T\u1ed1 l\u00e0m Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 v\u1ec1 h\u01b0u.<\/p>\n<p>Chi\u00eau T\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Toan T\u1ea3o, t\u1eeb nh\u1ecf ch\u0103m h\u1ecdc, c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng[footnote]C\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 '\u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 113 'V\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau T\u1ed1 truy\u1ec1n', 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]. Khi mua \u0111\u1ed3, \u00f4ng tr\u1ea3 \u0111\u00fang gi\u00e1, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i gi\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u00fang, \u00f4ng li\u1ec1n b\u1ea3o: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i h\u00e3y nh\u1eadn l\u1ea5y, b\u1eb1ng kh\u00f4ng, ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd th\u00e0nh k\u1ebb n\u00f3i d\u1ed1i.\"<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1eeba d\u1ed1i \u00f4ng, v\u00e0 b\u1ea3o nhau r\u1eb1ng: <i>\"Mua \u0111\u1ed3 c\u1ee7a ti\u00ean sinh V\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea gi\u00e1 h\u01b0.\"<\/i> Khi d\u1ef1ng nh\u00e0, \u00f4ng ch\u1ea5t g\u1ed7 gi\u1eefa t\u01b0\u1eddng. C\u00f3 k\u1ebb tr\u1ed9m chui v\u00e0o b\u1ecb g\u1ed7 v\u01b0\u1edbng, kh\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, Chi\u00eau T\u1ed1 ph\u00e1t hi\u1ec7n, l\u1ea5y h\u1ebft \u0111\u1ed3 trong nh\u00e0 n\u00e9m ra ngo\u00e0i, b\u1ea3o t\u00ean tr\u1ed9m: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i mau \u0111i, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ebfn.\"<\/i> T\u00ean tr\u1ed9m x\u1ea5u h\u1ed5, b\u1ecf \u0111\u1ed3 ch\u1ea1y. T\u1eeb \u0111\u00f3 trong \u1ea5p kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u1ed9m c\u1eafp. \u00d4ng so\u1ea1n 'D\u1ecbch lu\u1eadn' 33 thi\u00ean, nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 theo h\u1ecdc.<\/p>\n\n<p>Vua nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, b\u00e8n tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn g\u1eb7p \u1edf \u0111i\u1ec7n Ti\u1ec7n, l\u00fac \u1ea5y \u00f4ng \u0111\u00e3 h\u01a1n b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i. Vua h\u1ecfi: <i>\"V\u00ec sao kh\u00f4ng ra l\u00e0m quan, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn nay m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p m\u1eb7t?\"<\/i> Chi\u00eau T\u1ed1 t\u1eeb ch\u1ed1i, n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng. Vua b\u1ea3o \u00f4ng gi\u1ea3ng qu\u1ebb C\u00e0n, khi \u0111\u1ebfn c\u00e2u <i>\"C\u1eedu ng\u0169, phi long t\u1ea1i thi\u00ean\"<\/i>, \u00f4ng li\u1ec1n nghi\u00eam m\u1eb7t n\u00f3i: <i>\"H\u00e0o n\u00e0y \u0111\u00fang l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1 ng\u00e0y nay.\"<\/i> R\u1ed3i d\u1eabn ch\u1ee9ng c\u1edb, nh\u00e2n \u0111\u00f3 t\u1ecf \u00fd khuy\u00ean r\u0103n k\u00edn \u0111\u00e1o. Vua r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng, li\u1ec1n h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u00e2n, Chi\u00eau T\u1ed1 n\u00f3i r\u00f5 s\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng gi\u1ea5u gi\u1ebfm g\u00ec, Vua c\u00e0ng khen ng\u1ee3i. L\u1ea1i h\u1ecfi v\u1ec1 thu\u1eadt tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc v\u00e0 d\u01b0\u1ee1ng th\u00e2n, Chi\u00eau T\u1ed1 \u0111\u00e1p: <i>\"Tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng y\u00eau d\u00e2n, d\u01b0\u1ee1ng th\u00e2n kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng \u00edt ham mu\u1ed1n.\"<\/i> Vua y\u00eau th\u00edch l\u1eddi \u1ea5y, th\u01b0\u1eddng vi\u1ebft l\u00ean b\u00ecnh phong v\u00e0 b\u00e0n k\u1ef7. \u00d4ng \u1edf l\u1ea1i h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n xin v\u1ec1, n\u00ean c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y. N\u0103m t\u00e1m m\u01b0\u01a1i ch\u00edn tu\u1ed5i, \u00f4ng qua \u0111\u1eddi t\u1ea1i nh\u00e0.<\/p>\n<p><i>(B\u1ea3n truy\u1ec1n ch\u00e9p r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00fd M\u1ee5c ti\u1ebfn c\u1eed. X\u00e9t ra, M\u1ee5c \u0111\u1ebfn n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 n\u0103m m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Trung Do\u00e3n, l\u00fac n\u00e0y \u0111ang b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c Th\u00f4ng ph\u00e1n D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u v\u1ec1 \u1edf nh\u00e0, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed Chi\u00eau T\u1ed1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 M\u1ee5c. S\u00e1ch 'T\u01b0\u01a1ng S\u01a1n L\u1ee5c' c\u1ee7a s\u01b0 V\u0103n O\u00e1nh c\u0169ng n\u00f3i M\u1ee5c ti\u1ebfn c\u1eed, l\u1ea1i n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p v\u1edbi Th\u00e1i T\u00f4ng, \u0111\u1ec1u sai. S\u00e1ch 'B\u1ea3o Hu\u1ea5n' ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong T\u1ea3 Th\u1eadp Di ngay, kh\u00e1c v\u1edbi ch\u00ednh s\u1eed v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c, nay kh\u00f4ng theo.)<\/i><\/p>\n\n<p>[20] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, c\u00e1ch ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n trung Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed <i>(theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' ch\u00e9p l\u00e0 \u0110i\u1ec7n trung Th\u1eeba)<\/i> Tr\u01b0\u01a1ng Ngu, v\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0m Tri ch\u00e2u D\u0129nh \u0111\u1ec3 ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 c\u00e1o.<\/p>\n<p><i>(Tr\u01b0\u01a1ng Ngu, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n\n<p>[21] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 th\u0103m b\u1ec7nh, ban cho n\u0103m ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c, n\u0103m ngh\u00ecn t\u1ea5m l\u1ee5a. L\u1ea1i ban cho v\u1ee3 \u00f4ng l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb n\u0103m m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, ba ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o[footnote]L\u1ea1i ban cho v\u1ee3 \u00f4ng l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb n\u0103m m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, ba ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o, b\u1ea3n T\u1ed1ng ch\u00e9p l\u00e0 'hai ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c, hai ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o'. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p 'm\u1ed9t ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c ch\u00e9p 'n\u0103m ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', s\u1ed1 qu\u1ea7n \u00e1o th\u00ec \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng b\u1ea3n T\u1ed1ng.[\/footnote]. Sau \u0111\u00f3, Vua \u0111\u1ebfn ch\u00f9a Khai B\u1ea3o.<\/p>\n\n<p>[22] Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, l\u01b0u \u0111\u00e0y H\u1eefu Gi\u00e1m m\u00f4n V\u1ec7 Su\u1ea5t ph\u00f3 ph\u1ee7 Su\u1ea5t V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0110\u0103ng Ch\u00e2u, ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, \u0111\u1ed5i m\u1ec7nh cho \u00f4ng l\u00e0m quan \u1edf T\u00e2y Kinh. K\u1ebf Hu\u00e2n l\u1ea1i ph\u1ea1m ph\u00e1p, nh\u01b0ng Vua ngh\u0129 \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu Ch\u01b0\u01a1ng H\u1eadu n\u00ean ch\u1ec9 x\u1eed ph\u1ea1t nh\u1eb9.<\/p>\n\n<p>[23] Ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu, \u0110\u00f4 quan vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Cao Mi\u1ec7n b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu. Mi\u1ec7n t\u1eebng ti\u1ebfn c\u1eed Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed Ph\u00f9 <i>(Du\u1eadt V\u0169)<\/i>, <i>(Du\u1eadt V\u0169)<\/i> ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb t\u01b0\u1edbc ch\u1ee9c n\u00ean Mi\u1ec7n b\u1ecb li\u00ean \u0111\u1edbi.<\/p>\n<p><i>(Mi\u1ec7n, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n\n<p>[24] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c kh\u1edfi ph\u1ee5c.<\/p>\n\n<p>[25] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, ban chi\u1ebfu l\u1ec7nh cho Tr\u1ea1ch Ch\u00e2u tr\u1ef1c thu\u1ed9c Kinh s\u01b0.<\/p>\n\n<p>[26] N\u00e2ng huy\u1ec7n C\u1ee7ng thu\u1ed9c ph\u1ee7 H\u00e0 Nam l\u00ean h\u00e0ng th\u1ee9 x\u00edch \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng th\u1edd An l\u0103ng.<\/p>\n\n<p>[27] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i m\u00f9ng 1, nh\u1eadt th\u1ef1c x\u1ea3y ra.<\/p>\n\n<p>[28] Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, b\u1ed5 nhi\u1ec7m N\u1ed9i kh\u00e1ch t\u1ec9nh s\u1ee9 \u0110inh \u0110\u1ee9c D\u1ee5 quy\u1ec1n tri L\u1ed9 Ch\u00e2u. L\u00fac n\u00e0y, Chi\u00eau ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u l\u00e0m Thi\u00ean h\u00f9ng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n\n<p>[29] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ban chi\u1ebfu: <i>\"C\u00e1c \u0111\u1ea1o ch\u00e2u ph\u1ee7 ph\u1ea3i c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 ti\u00eau chu\u1ea9n v\u1ec1 Kinh, tr\u1eeb th\u1eddi gian di chuy\u1ec3n, cho h\u1ea1n hai th\u00e1ng, n\u1ebfu qu\u00e1 h\u1ea1n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn s\u1ebd b\u1ecb ph\u1ea1t. Nh\u1eefng ai kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m quan, c\u1ea5p tr\u00ean ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi b\u1ecb ch\u1eadm n\u0103m k\u1ef3 tuy\u1ec3n d\u1ee5ng.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[30] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, ban chi\u1ebfu cho Tam ty: C\u00e1c lo\u1ea1i thu\u1ebf l\u01b0\u1ee1ng thu\u1ebf chi\u1ebft khoa v\u1eadt ph\u1ea9m kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u00e9p n\u1ed9p. L\u1ea1i ban chi\u1ebfu c\u00e1c ch\u00e2u: L\u1ee5a, g\u1ea5m, v\u1ea3i lanh, thu\u1ed1c th\u01a1m, l\u00f4ng chim, t\u00ean, da, g\u00e2n, s\u1eebng, v.v., m\u1ed7i n\u01a1i ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 tr\u1eef \u0111\u1ee7 d\u00f9ng trong hai n\u0103m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu mua qu\u00e1 nhi\u1ec1u[footnote]'H\u1eefu' nguy\u00ean l\u00e0 'k\u1ef3', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote] \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh l\u00e0m phi\u1ec1n d\u00e2n.<\/p>\n<p><i>(Chi\u1ebfu n\u00e0y theo b\u1ea3n ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c ban trong th\u00e1ng n\u00e0y, nay ghi th\u00eam. Ch\u00ed l\u1ea1i n\u00f3i: C\u00e1c quan thu\u1ed9c Tam ty kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u1ee3p t\u00e1c, vin v\u00e0o l\u1ec7 tr\u1ed1n tr\u00e1nh c\u00f4ng vi\u1ec7c, n\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u quy \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. X\u00e9t vi\u1ec7c quy \u0111\u1ecbnh c\u00e1c quan thu\u1ed9c Tam ty v\u1ed1n l\u00e0 s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m C\u00e0n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4. Nay b\u1ecf \u0111i.)<\/i><\/p>\n\n<p>[31] Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Ki\u1ebfn Long Qu\u00e1n v\u00e0 ch\u00f9a Khai B\u1ea3o \u1edf T\u01b0\u1edbng qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 c\u1ea7u m\u01b0a.<\/p>\n\n<p>[32] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, ban chi\u1ebfu c\u00e1c c\u01a1 quan: M\u1ecdi vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng ph\u1ea3i l\u1eadp k\u1ebf ho\u1ea1ch tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed7i tu\u1ea7n c\u1ea5p ph\u00e1t v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, tr\u00e1nh t\u00edch tr\u1eef d\u1eabn \u0111\u1ebfn tham nh\u0169ng.<\/p>\n\n<p>[33] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, m\u01b0a.<\/p>\n\n<p>[34] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u1ed3 Gi\u00e1o Thuy\u1ec1n.<\/p>\n\n<p>[35] L\u1ec7nh cho H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 ti\u00eau chu\u1ea9n l\u00e0m quan th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c t\u1eeb s\u1ed1 quan ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec7m ho\u1eb7c c\u0169, t\u00e2n kh\u00e1ch, ch\u00e2u huy\u1ec7n.<\/p>\n\n<p>[36] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ph\u00f2ng th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea3 t\u00e0ng t\u1ef1 may qu\u1ea7n \u00e1o th\u00ec t\u1ef1 thu. Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t kho y ph\u1ee5c b\u00ean trong c\u1eeda T\u1ea3 D\u1ecbch.<\/p>\n\n<p>[37] V\u00f9ng H\u00e0 B\u1eafc tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u1ea5m bu\u00f4n mu\u1ed1i, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i ni\u00ean hi\u1ec7u Ki\u1ebfn Long, m\u1edbi cho ph\u00e9p th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n mu\u1ed1i \u0111i l\u1ea1i trong ph\u1ea1m vi 20 d\u1eb7m ngo\u00e0i th\u00e0nh c\u1ee7a s\u00e1u ch\u00e2u: H\u00ecnh, Minh, T\u1eeb, Tr\u1ea5n, K\u1ef9, Tri\u1ec7u. Ng\u00e0y Canh T\u00fd, b\u00e3i b\u1ecf ho\u00e0n to\u00e0n l\u1ec7nh c\u1ea5m mu\u1ed1i \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i qua n\u1ed9p thu\u1ebf m\u1ed7i c\u00e2n m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi \u1edf l\u1ea1i n\u1ed9p g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/p>\n\n<p>[38] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, c\u1ea5m d\u00e2n ch\u00fang trong kinh th\u00e0nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch tr\u1eef v\u0169 kh\u00ed.<\/p>\n\n<p>[39] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c ch\u00e2u l\u1edbn, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u c\u1eadn ho\u1eb7c th\u00e2n thu\u1ed9c n\u1eafm gi\u1eef c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c c\u1ee5c, tr\u1ea5n.<\/p>\n<p><i>(Theo s\u00e1ch c\u0169 ghi l\u1ea1i, s\u00e1ch m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 n\u1ed9i dung n\u00e0y. Trong b\u1ea3n k\u1ef7, vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o th\u00e1ng 6, ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, nay theo s\u00e1ch c\u0169. Xem l\u1ea1i b\u1ea3n ch\u00ed v\u00e0 s\u00e1ch h\u1ed9i y\u1ebfu, \u0111\u1ec1u ghi r\u1eb1ng v\u00e0o n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai, c\u1ea5m c\u00e1c phi\u00ean h\u1ea7u b\u1ed5 nhi\u1ec7m ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n t\u00f9y l\u00e0m t\u01b0\u1edbng tr\u1ea5n[footnote]ch\u1eef 'h\u1ea7u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'h\u1eadu', theo b\u1ea3n trong c\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch h\u1ed9i y\u1ebfu, ch\u1ee9c quan 48, m\u1ee5c 92 s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote]. T\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u1ec9 d\u00f9ng l\u1ea1i ch\u00e2u s\u1edf t\u1ea1i, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u00ean b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Tra c\u1ee9u n\u0103m H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ea5y vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u00f3 l\u1ebd ch\u00ednh l\u00e0 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y. Ho\u1eb7c n\u0103m H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai l\u1ea1i t\u00e1i ban l\u1ec7nh c\u1ea5m n\u00e0y, nay \u0111\u1ec3 c\u1ea3 hai.)<\/i><\/p>\n\n<p>[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, Vua \u0111\u1ebfn ph\u00eda b\u1eafc th\u00e0nh xem c\u1ed1i xay n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n<p>[41] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, \u1edf kinh th\u00e0nh l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1eb7t c\u01a1 quan ti\u1ec7n ti\u1ec1n v\u1ee5.<\/p>\n\n<p>[42] Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho qu\u00e2n Th\u00f4ng Vi\u1ec5n tr\u1ef1c thu\u1ed9c kinh th\u00e0nh.<\/p>\n\n<p>[43] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, l\u1ea5y huy\u1ec7n V\u00f4 \u0110\u1ebf c\u1ee7a ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t l\u00e0m qu\u00e2n B\u1ea3o Thu\u1eadn.<\/p>\n\n<p>[44] \u0110\u1ed5i t\u00ean \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh th\u00e0nh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i Minh.<\/p>\n\n<p>[45] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, phong con g\u00e1i \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Vua l\u00e0m Chi\u00eau Kh\u00e1nh c\u00f4ng ch\u00faa, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n g\u1ea3 cho T\u1ea3 v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Ph\u00f2 m\u00e3 \u0111\u00f4 \u00fay V\u01b0\u01a1ng Th\u1eeba Di\u1ec5n. Th\u1eeba Di\u1ec5n l\u00e0 con c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3.<\/p>\n\n<p>[46] Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Kinh \u0110\u00f4ng ph\u00e1t v\u1eadn s\u1ee9, L\u1ea1i b\u1ed9 lang trung H\u00e0 \u1ea4u Xung, v\u00ec nh\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u00fat l\u00f3t t\u1eeb c\u00e1c ch\u00e2u, b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c xu\u1ed1ng Kh\u1ea3o c\u00f4ng vi\u00ean ngo\u1ea1i lang.<\/p>\n\n<p>[47] L\u1ea5y ba tr\u0103m b\u1ea3n chi\u1ebfu th\u01b0 giao cho c\u00e1c ch\u00e2u qu\u00e2n \u1edf v\u00f9ng \u0111\u00f4ng b\u1eafc H\u00e0 \u0110\u00f4ng, Thi\u1ec3m T\u00e2y, l\u1ec7nh ph\u00e2n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a v\u00e0o \u0111\u1ea5t B\u1eafc H\u00e1n \u0111\u1ec3 chi\u00eau h\u00e0ng d\u00e2n v\u00e0 quan l\u1ea1i n\u01a1i \u0111\u00f3.<\/p>\n\n<p>[48] S\u00f4ng Bi\u1ec7n v\u1ee1 \u0111\u00ea \u1edf huy\u1ec7n Ninh L\u0103ng, ch\u00e2u T\u1ed1ng, huy \u0111\u1ed9ng d\u00e2n \u0111inh ch\u00e2u T\u1ed1ng, B\u1ea1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1eafp \u0111\u00ea. L\u1ea1i \u0111\u1eafp c\u1eeda s\u00f4ng Bi\u1ec7n \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n<p>[49] M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"D\u00e2n ch\u00fang tr\u00ecnh b\u00e1o thi\u1ec7t h\u1ea1i do l\u0169 l\u1ee5t ho\u1eb7c h\u1ea1n h\u00e1n, m\u00f9a h\u00e8 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 th\u00e1ng t\u01b0, m\u00f9a thu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 th\u00e1ng b\u1ea3y.\"<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed' ghi ch\u00e9p th\u1eddi h\u1ea1n b\u00e1o c\u00e1o thi\u00ean tai \u1edf Kinh H\u1ed3, Ho\u00e0i Nam, L\u01b0\u1ee1ng Chi\u1ebft, Xuy\u00ean H\u1ea1p, Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 sai. L\u00fac \u0111\u00f3 Chi\u1ebft, Qu\u1ea3ng ch\u01b0a quy v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nay theo 'T\u00e2n l\u1ee5c'.)<\/i><\/p>\n\n<p>[50] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"Quan l\u1ea1i qu\u00e1 nhi\u1ec1u, kh\u00f3 m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi tr\u1ecb, b\u1ed5ng l\u1ed9c l\u1ea1i \u00edt, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i li\u00eam ch\u00ednh. Th\u00e0 r\u1eb1ng gi\u1ea3m b\u1edbt quan l\u1ea1i m\u00e0 t\u0103ng b\u1ed5ng l\u1ed9c c\u00f2n h\u01a1n gi\u1eef nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 hao ph\u00ed n\u1eb7ng. Trong c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n thu\u1ed9c T\u00e2y Xuy\u00ean, n\u00ean c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh gi\u1ea3m s\u1ed1 quan, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi t\u0103ng b\u1ed5ng l\u1ed9c c\u0169 m\u1ed7i th\u00e1ng th\u00eam n\u0103m ng\u00e0n. C\u00e1c ch\u00e2u c\u00f3 hai v\u1ea1n h\u1ed9 tr\u1edf l\u00ean, v\u1eabn gi\u1eef ba v\u1ecb t\u00e0o quan nh\u01b0 c\u0169; d\u01b0\u1edbi hai v\u1ea1n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n, m\u1ed9t t\u01b0 ph\u00e1p tham qu\u00e2n, t\u01b0 ph\u00e1p ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c t\u01b0 h\u1ed9; d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t v\u1ea1n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t t\u01b0 ph\u00e1p, m\u1ed9t t\u01b0 h\u1ed9, t\u01b0 h\u1ed9 ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n; d\u01b0\u1edbi n\u0103m ng\u00e0n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t t\u01b0 h\u1ed9, ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c t\u01b0 ph\u00e1p v\u00e0 l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n. Huy\u1ec7n c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0n h\u1ed9 tr\u1edf l\u00ean, v\u1eabn gi\u1eef ba v\u1ecb: l\u1ec7nh, \u00fay, ch\u1ee7 b\u1ea1; d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t ng\u00e0n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t l\u1ec7nh, m\u1ed9t \u00fay, huy\u1ec7n l\u1ec7nh ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c ch\u1ee7 b\u1ea1; d\u01b0\u1edbi b\u1ed1n tr\u0103m h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 b\u1ea1, huy\u1ec7n \u00fay, ch\u1ee7 b\u1ea1 ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c tri huy\u1ec7n; d\u01b0\u1edbi hai tr\u0103m h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 b\u1ea1, ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c huy\u1ec7n \u00fay.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[51] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"Nh\u1eefng k\u1ebb tr\u1ed9m c\u1eafp \u1edf T\u00e2y Xuy\u00ean ph\u1ea3i ch\u1ebft m\u00e0 c\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean xin x\u00e9t x\u1eed, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i v\u1ec1 kinh.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[52] Ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"Quan ch\u1ee9c c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n trong thi\u00ean h\u1ea1 n\u00ean theo l\u1ec7 T\u00e2y Xuy\u00ean m\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi.\"<\/i><\/p>\n<p><i>(C\u1ea7n th\u1ea5y s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3m b\u1edbt l\u00e0 bao nhi\u00eau.)<\/i><\/p>\n\n<p>[53] Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, Trung th\u01b0 th\u1ecb lang H\u00e0n Hi T\u1ea3i c\u1ee7a Nam \u0110\u01b0\u1eddng qua \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 th\u1ea5y Hi T\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh, d\u00e1m n\u00f3i th\u1eb3ng, mu\u1ed1n d\u00f9ng \u00f4ng l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, nh\u01b0ng Hi T\u1ea3i bu\u00f4ng th\u1ea3 t\u00ecnh c\u1ea3m, b\u1ecf qua l\u1ec5 nghi, trong nh\u00e0 c\u00f3 v\u00e0i ch\u1ee5c k\u1ef9 thi\u1ebfp, ph\u1ea7n l\u1edbn ra ngo\u00e0i ph\u1ee7 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp kh\u00e1ch ri\u00eang, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 v\u00ec th\u1ebf kh\u00f3 x\u1eed.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau, \u00f4ng b\u1ecb h\u1eb7c t\u1ea5u, gi\u00e1ng l\u00e0m H\u1eefu th\u1ee9 t\u1eed, ph\u1ee5 tr\u00e1ch Nam \u0110\u00f4. Hi T\u1ea3i li\u1ec1n \u0111u\u1ed5i h\u1ebft c\u00e1c k\u1ef9 n\u1eef, m\u1ed9t m\u00ecnh l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, l\u1ea1i d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u00e2n x\u00e9t. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 vui m\u1eebng, gi\u1eef \u00f4ng l\u1ea1i, r\u1ed3i kh\u00f4i ph\u1ee5c ch\u1ee9c v\u1ecb. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c k\u1ef9 n\u1eef d\u1ea7n tr\u1edf v\u1ec1, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>\"Ta ch\u1eb3ng bi\u1ebft l\u00e0m sao n\u1eefa.\"<\/i> Khi Hi T\u1ea3i ch\u1ebft, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 than: <i>\"Ta r\u1ed1t cu\u1ed9c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng Hi T\u1ea3i l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng.\"<\/i> Mu\u1ed1n truy t\u1eb7ng \u00f4ng ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, b\u00e8n h\u1ecfi c\u00f3 ti\u1ec1n l\u1ec7 n\u00e0o nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng, c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u00e1p: <i>\"Tr\u01b0\u1edbc kia L\u01b0u M\u1ee5c Chi \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Khai ph\u1ee7 Nghi \u0111\u1ed3ng Tam ty.\"<\/i> Li\u1ec1n vi\u1ebft chi\u1ebfu truy t\u1eb7ng Hi T\u1ea3i ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1. Nh\u00e0 Hi T\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ee7a c\u1ea3i, quan t\u00e0i, \u00e1o li\u1ec7m \u0111\u1ec1u do \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 ban.<\/p>\n<p><i>(Theo t\u1eadp c\u1ee7a T\u1eeb Huy\u1ec1n, Hi T\u1ea3i m\u1ea5t ng\u00e0y 27 th\u00e1ng 7 n\u0103m \u0111\u00f3, t\u1ee9c ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n. 'Giang Nam d\u00e3 l\u1ee5c' ch\u00e9p vi\u1ec7c Hi T\u1ea3i r\u1ea5t chi ti\u1ebft, nh\u01b0ng l\u1eddi l\u1ebd qu\u00e1 th\u00f4 t\u1ee5c, nay ch\u1ec9 d\u00f9ng 'Ng\u0169 \u0110\u1ea1i s\u1eed' v\u00e0 'C\u1eedu Qu\u1ed1c ch\u00ed', c\u00f3 th\u00eam ch\u00fat ch\u1ec9nh s\u1eeda.)<\/i><\/p>\n\n<p>[54] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn,  ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Gi\u00e1o thuy\u1ec1n tr\u00ec. L\u1ea1i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean y\u1ebfn ti\u1ec7c b\u1eafn cung.<\/p>\n\n<p>[55] C\u1ea5m d\u00e2n Ph\u1ee7 H\u00e0 Nam c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u1ea5t trong t\u01b0\u1eddng bao quanh mi\u1ebfu th\u1edd nh\u00e0 T\u1ea5n v\u00e0 nh\u00e0 H\u00e1n.<\/p>\n\n<p>[56] L\u1ec7nh cho quan l\u1ea1i T\u00e2y Xuy\u00ean khi h\u1ebft h\u1ea1n kh\u1ea3o kh\u00f3a \u0111\u01b0\u1ee3c thay th\u1ebf, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i tuy\u1ec3n d\u1ee5ng.<\/p>\n\n<p>[57] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, d\u1eddi C\u01a1 quan Chuy\u00ean tr\u00e1ch v\u1ec1 Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i thu\u1ed9c Ki\u1ebfn D\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n v\u1ec1 D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u.<\/p>\n\n<p>[58] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd,  ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Gi\u00e1o thuy\u1ec1n tr\u00ec, l\u1ea1i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean.<\/p>\n\n<p>[59] Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, cho L\u00fd Khi\u00eam B\u1ea1c, th\u1ee9 s\u1eed ch\u00e2u Th\u1ea5p, l\u00e0m \u0110o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 ch\u00e2u T\u1ebf. Khi\u00eam B\u1ea1c \u1edf ch\u00e2u Th\u1ea5p m\u01b0\u1eddi n\u0103m, k\u1ebb \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng d\u00e1m x\u00e2m ph\u1ea1m bi\u00ean gi\u1edbi. C\u00f3 t\u01b0\u1edbng Chi\u00eau thu l\u00e0 L\u01b0u Ti\u1ebfn, s\u1ee9c m\u1ea1nh h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, Khi\u00eam B\u1ea1c \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu, \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u1ebfn h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1, th\u01b0\u1eddng lui t\u1edbi bi\u00ean gi\u1edbi, l\u1ea5y \u00edt \u0111\u00e1nh nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>B\u1eafc H\u00e1n lo ng\u1ea1i, d\u00f9ng th\u01b0 gi\u00e1n \u0111\u1ecbch, b\u1ecdc trong qu\u1ea3 c\u1ea7u s\u00e1p, b\u1ecf l\u1ea1i gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng. Tri\u1ec7u T\u00e1n, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ch\u00e2u T\u1ea5n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em d\u00e2ng l\u00ean Vua. Vua ra l\u1ec7nh tr\u00f3i Ti\u1ebfn \u0111\u01b0a v\u1ec1 kinh. Khi\u00eam B\u1ea1c tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn tra h\u1ecfi, Ti\u1ebfn qu\u1ef3 xu\u1ed1ng s\u00e2n, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Khi\u00eam B\u1ea1c n\u00f3i: <i>\"Ta l\u1ea5y c\u1ea3 gia t\u1ed9c b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o l\u00e3nh cho ng\u01b0\u01a1i.\"<\/i> Li\u1ec1n t\u00e2u l\u00ean: <i>\"Ti\u1ebfn b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e1n gh\u00e9t, \u0111\u00e2y l\u00e0 k\u1ebf ph\u1ea3n gi\u00e1n.\"<\/i> T\u1ea5u \u0111\u1ebfn, Vua t\u1ec9nh ng\u1ed9, l\u1eadp t\u1ee9c ra l\u1ec7nh tha, ban cho \u00e1o m\u0169, l\u1ec1u tr\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u00f4 hi\u1ec7u c\u1ea5m qu\u00e2n. Ti\u1ebfn c\u1ea3m k\u00edch, nguy\u1ec7n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u01a1n.<\/p>\n\n<p>[60] Vua t\u1eebng sai quan h\u1eefu ty x\u00e2y dinh th\u1ef1 cho Qu\u00e1ch Ti\u1ebfn, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 ch\u00e2u Minh, s\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng ng\u00f3i 'd\u00f5ng'. Quan h\u1eefu ty t\u00e2u r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, c\u00f4ng ch\u00faa m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng lo\u1ea1i ng\u00f3i n\u00e0y. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn n\u00f3i: <i>\"Qu\u00e1ch Ti\u1ebfn tr\u1ea5n gi\u1eef T\u00e2y S\u01a1n h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u0103m, khi\u1ebfn ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo l\u1eafng ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc. Ta coi Ti\u1ebfn \u0111\u00e2u k\u00e9m con c\u00e1i? H\u00e3y mau \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1eebng n\u00f3i b\u1eady.\"<\/i> Vua y\u00eau qu\u00fd t\u01b0\u1edbng s\u00fay nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1. <i>(Ti\u1ebfn t\u1eebng l\u00e0m tu\u1ea7n ki\u1ec3m T\u00e2y S\u01a1n n\u0103m \u0111\u1ea7u Ki\u1ebfn Long, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t n\u0103m, nh\u00e2n vi\u1ec7c n\u00e0y m\u00e0 ch\u00e9p th\u00eam, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00fang v\u00e0o n\u0103m n\u00e0y)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[61] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 l\u1ea1i sai Tri ch\u1ebf c\u00e1o Phan H\u1eefu vi\u1ebft th\u01b0 h\u01a1n ngh\u00ecn ch\u1eef khuy\u00ean Nam H\u00e1n ch\u1ee7 quy thu\u1eadn Trung Qu\u1ed1c, c\u1eed C\u1ea5p s\u1ef1 trung Cung Th\u1eadn Nghi \u0111i s\u1ee9. Nam H\u00e1n ch\u1ee7 nh\u1eadn th\u01b0, n\u1ed5i gi\u1eadn, b\u00e8n giam Th\u1eadn Nghi. Vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7, l\u1eddi l\u1ebd r\u1ea5t b\u1ea5t k\u00ednh. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 \u0111em th\u01b0 \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, Vua m\u1edbi quy\u1ebft \u00fd \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n<p><i>(Tr\u00edch 'T\u01b0 tr\u1ecb th\u00f4ng gi\u00e1m', B\u1ea3n k\u1ef7)<\/i><\/p>\n\n<p>[62] Th\u00e1ng ch\u00edn, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i <i>(m\u00f9ng 1)<\/i>, l\u1ea5y Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 \u0110\u00e0m ch\u00e2u l\u00e0 Phan M\u1ef9 l\u00e0m \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 Binh m\u00e3 H\u00e0nh doanh \u0111\u1ea1o H\u1ea1 ch\u00e2u, <i>(X\u00e9t 'T\u1ed1ng s\u1eed' v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed k\u00fd' \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 H\u1ea1 ch\u00e2u, Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3 trong 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' ch\u00e9p l\u00e0 Qu\u1ebf ch\u00e2u. Tra c\u1ee9u Qu\u1ebf ch\u00e2u v\u00e0 H\u1ea1 ch\u00e2u \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Nam H\u00e1n, ch\u01b0a r\u00f5 ch\u00ednh x\u00e1c. Xin ghi l\u1ea1i \u0111\u1ec3 tham kh\u1ea3o.)<\/i> \u0110o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 L\u00e3ng ch\u00e2u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nghi\u1ec7p l\u00e0 Do\u00e3n S\u00f9ng Kha l\u00e0m ph\u00f3, Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1o ch\u00e2u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n l\u00e0m \u0110\u00f4 gi\u00e1m M\u00e3 qu\u00e2n H\u00e0nh doanh. L\u1ea1i sai s\u1ee9 ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng binh l\u00ednh c\u00e1c ch\u00e2u \u0111\u1ebfn d\u01b0\u1edbi th\u00e0nh H\u1ea1 ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(C\u1ef1u l\u1ee5c ch\u00e9p vi\u1ec7c ph\u00e1i Phan M\u1ef9 v\u00e0o ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o th\u00e1ng t\u00e1m, nay theo T\u00e2n l\u1ee5c, B\u1ea3n k\u1ef7 v\u00e0 H\u1ed9i y\u1ebfu.)<\/i><\/p>\n\n<p>[63] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu: <i>\"C\u00e1c l\u0103ng c\u1ee7a Chu V\u0103n V\u01b0\u01a1ng, Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng, Khang V\u01b0\u01a1ng; T\u1ea7n Th\u1ee7y Ho\u00e0ng; H\u00e1n Cao T\u1ed5, V\u0103n \u0110\u1ebf, C\u1ea3nh \u0110\u1ebf, V\u0169 \u0110\u1ebf, Nguy\u00ean \u0110\u1ebf, Th\u00e0nh \u0110\u1ebf, Ai \u0110\u1ebf; Ng\u1ee5y Hi\u1ebfu V\u0103n \u0110\u1ebf; T\u00e2y Ng\u1ee5y V\u0103n \u0110\u1ebf; H\u1eadu Chu Th\u00e1i T\u1ed5; \u0110\u01b0\u1eddng Cao T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng, Trung T\u00f4ng, T\u00fac T\u00f4ng, \u0110\u1ea1i T\u00f4ng, \u0110\u1ee9c T\u00f4ng, Thu\u1eadn T\u00f4ng, V\u0103n T\u00f4ng, V\u0169 T\u00f4ng, Tuy\u00ean T\u00f4ng, \u00dd T\u00f4ng, Hi T\u00f4ng, Chi\u00eau T\u00f4ng, t\u1ed5ng c\u1ed9ng 27 l\u0103ng t\u1eebng b\u1ecb khai qu\u1eadt, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan chu\u1ea9n b\u1ecb ph\u00e1p ph\u1ee5c v\u00e0 th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c m\u1ed7i lo\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ed9, s\u1eafp x\u1ebfp quan qu\u00e1ch \u0111\u1ec3 ch\u00f4n c\u1ea5t l\u1ea1i. C\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ebf l\u1ec5.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[64] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, \u0110\u0103ng ch\u00e2u t\u00e2u r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc N\u1eef Ch\u00e2n c\u1eed s\u1ee9 sang tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Vua n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ecbnh An l\u00e0 Li\u1ec7t V\u1ea1n Hoa d\u00e2ng bi\u1ec3u k\u00e8m theo ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ecbnh An v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7ng t\u1ed9c thu\u1ed9c M\u00e3 H\u00e0n, b\u1ecb Khi\u1ebft \u0110an \u0111\u00e1nh ph\u00e1, th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a h\u1ecd t\u1eadp h\u1ee3p t\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ea1y v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Qu\u1ed1c c\u00f4ng \u0110\u1ecbnh An.<\/p>\n<p><i>(L\u01b0u \u00fd: B\u1ea3n g\u1ed1c c\u00f3 't\u00e2y b\u1ec9', nh\u01b0ng d\u1ecbch \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 'ph\u00eda t\u00e2y' \u0111\u1ec3 r\u00f5 ngh\u0129a.)<\/i><\/p>\n\n<p>[65] Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, Phan M\u1ef9 t\u00e2u r\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1i ph\u00e1 h\u01a1n v\u1ea1n qu\u00e2n Nam H\u00e1n v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00fa ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c chi\u1ebfm Ph\u00fa ch\u00e2u, 'L\u01b0u S\u01b0\u1edfng truy\u1ec7n' v\u00e0 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed' \u0111\u1ec1u l\u01b0\u1ee3c b\u1ecf, ch\u1ec9 ch\u00e9p vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0. Kh\u00f4ng r\u00f5 B\u1ea1ch H\u00e0 thu\u1ed9c ch\u00e2u huy\u1ec7n n\u00e0o, nay theo B\u1ea3n k\u1ef7 v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c, ghi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ph\u00fa ch\u00e2u. 'Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean' ch\u00e9p vi\u1ec7c chi\u1ebfm Ph\u00fa ch\u00e2u \u0111\u1ebfn B\u1ea1ch H\u00e0 c\u00f9ng trong th\u00e1ng ch\u00edn.)<\/i><\/p>\n\n<p>[66] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng c\u0169 c\u1ee7a Nam H\u00e1n \u0111a ph\u1ea7n b\u1ecb ch\u1ebft v\u00ec n\u1ecbnh th\u1ea7n, t\u00f4ng th\u1ea5t b\u1ecb gi\u1ebft g\u1ea7n h\u1ebft, vi\u1ec7c n\u1eafm binh quy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ea5y t\u00ean ho\u1ea1n quan. T\u01b0\u1eddng th\u00e0nh, h\u00e0o l\u0169y ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 trang tr\u00ed cung \u0111i\u1ec7n, ao h\u1ed3, thuy\u1ec1n chi\u1ebfn c\u00f9ng kh\u00ed gi\u1edbi \u0111\u1ec1u h\u01b0 h\u1ecfng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tu s\u1eeda. Khi qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, Th\u1ee9 s\u1eed Qu\u00fd ch\u00e2u l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1ee7 Trung <i>(Th\u1ee7 Trung, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch)<\/i> ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi b\u00e1o tin kh\u1ea9n c\u1ea5p, trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng, s\u1ee3 h\u00e3i. Vua Nam H\u00e1n li\u1ec1n sai Cung Tr\u1eebng Xu d\u00f9ng tr\u1ea1m ng\u1ef1a nhanh \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u \u0111\u1ec3 an \u1ee7i qu\u00e2n s\u0129. B\u1ea5y gi\u1edd, qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u00f3ng \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 l\u00e2u, ph\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u1ec1u ngh\u00e8o kh\u1ed5, nghe tin Tr\u1eebng Xu \u0111\u1ebfn, t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh, n\u00ean \u0111\u1ec1u vui m\u1eebng. Nh\u01b0ng Tr\u1eebng Xu ch\u1ec9 \u0111\u01b0a ra chi\u1ebfu th\u01b0 r\u1ed7ng \u0111\u1ec3 ph\u1ee7 d\u1ee5, khi\u1ebfn qu\u00e2n s\u0129 tan r\u00e3 tinh th\u1ea7n. Khi qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00f9ng Th\u1eeba, ti\u1ec1n qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Ph\u01b0\u01a1ng L\u00e2m, Tr\u1eebng Xu ho\u1ea3ng s\u1ee3, li\u1ec1n ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u1ec1 b\u1eb1ng thuy\u1ec1n nh\u1eb9. Th\u00e1ng n\u00e0y, ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng b\u00e8n bao v\u00e2y Qu\u00fd ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Theo 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed', 'Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' v\u00e0 truy\u1ec7n L\u01b0u S\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p r\u1eb1ng khi qu\u00e2n T\u00f3ng \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, S\u01b0\u1edfng li\u1ec1n ph\u00e1i Cung Tr\u1eebng Xu \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u, Qu\u00e1ch S\u00f9ng Nh\u1ea1c \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u, L\u00fd Th\u00e1c[footnote]Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'L\u00fd Th\u00e1c'. Xem 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 65 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' ch\u00e9p r\u1eb1ng L\u01b0u S\u01b0\u1edfng ph\u00e1i L\u00fd Th\u00e1c tr\u1ea5n th\u1ee7 Thi\u1ec1u ch\u00e2u \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng Phan M\u1ef9. C\u00f9ng s\u00e1ch v\u00e0 'Th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 294 - 'H\u1eadu Chu k\u1ef7' ch\u00e9p vi\u1ec7c Vua Nam H\u00e1n gi\u1ebft Chung Do\u00e3n Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ho\u1ea1n quan L\u00fd Th\u00e1c. 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' c\u0169ng c\u00f3 ph\u1ee5 ch\u00e9p truy\u1ec7n L\u00fd Th\u00e1c. \u1ede \u0111\u00e2y nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'L\u00fd Th\u00e1c', ch\u1eafc l\u00e0 sai, nay s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote] \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u ch\u00e2u, b\u00e0n k\u1ebf ph\u00f2ng th\u1ee7. Nay x\u00e9t l\u1ea1i, l\u00fac n\u00e0y ch\u1ec9 ph\u00e1i Tr\u1eebng Xu m\u00e0 th\u00f4i. S\u00f9ng Nh\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9 l\u00e0 sau khi L\u00fd Th\u1eeba \u1ed0c th\u1ea5t b\u1ea1i, c\u00f2n khi T\u00e2n Di\u00ean \u1ed0c khuy\u00ean S\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, Th\u00e1c v\u1eabn \u1edf trong tri\u1ec1u ng\u0103n c\u1ea3n vi\u1ec7c n\u00e0y, v\u00ec v\u1eady khi qu\u00e2n T\u1ed1ng \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, Th\u00e1c v\u00e0 S\u00f9ng Nh\u1ea1c ch\u1eafc ch\u1eafn ch\u01b0a xu\u1ea5t qu\u00e2n.)<\/i><\/p>\n\n<p>[67] Vua Nam H\u00e1n h\u1ea1 chi\u1ebfu tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n b\u1ea1c, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u xin c\u1eed Phan S\u00f9ng Tri\u1ec7t c\u1ea7m qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. S\u00f9ng Tri\u1ec7t t\u1eeb khi b\u1ecb t\u01b0\u1edbc quy\u1ec1n binh, l\u00f2ng th\u01b0\u1eddng o\u00e1n h\u1eadn, b\u00e8n t\u1eeb ch\u1ed1i v\u1edbi l\u00fd do m\u1eaft b\u1ecb b\u1ec7nh. Vua Nam H\u00e1n n\u1ed5i gi\u1eadn n\u00f3i: <i>\"C\u1ea7n g\u00ec S\u00f9ng Tri\u1ec7t, ch\u1eb3ng l\u1ebd Ng\u0169 Ng\u1ea1n Nhu kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c sao?\"<\/i> <i>(Ng\u1ea1n Nhu, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> B\u00e8n sai Ng\u1ea1n Nhu c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n.<\/p>\n\n<p>[68] Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nghe tin Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1ebfn, li\u1ec1n r\u00fat lui 20 d\u1eb7m, b\u00ed m\u1eadt \u0111\u1eb7t ph\u1ee5c binh \u1edf b\u1edd nam s\u00f4ng. \u0110\u00eam \u0111\u00f3, Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1eadu thuy\u1ec1n \u1edf Nam H\u01b0\u01a1ng, d\u1eebng thuy\u1ec1n b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng, \u00f4ng c\u1ea7m cung l\u00ean b\u1edd, ng\u1ed3i tr\u00ean gh\u1ebf h\u1ed3 ch\u1ec9 huy. B\u1ed7ng ch\u1ed1c, qu\u00e2n ph\u1ee5c k\u00edch n\u1ed5i d\u1eady, qu\u00e2n c\u1ee7a Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1ea1i lo\u1ea1n, ch\u1ebft \u0111\u1ebfn b\u1ea3y t\u00e1m ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi[footnote]'B\u1ea3y t\u00e1m ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'b\u1ea3y t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi', c\u0103n c\u1ee9 theo 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]. Ng\u1ea1n Nhu b\u1ecb b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, treo \u0111\u1ea7u \u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1ecb uy trong th\u00e0nh, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh v\u1eabn ki\u00ean quy\u1ebft c\u1ed1 th\u1ee7 kh\u00f4ng h\u00e0ng. T\u00f9y qu\u00e2n Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Minh n\u00f3i v\u1edbi Phan M\u1ef9: <i>\"N\u00ean t\u1ea5n c\u00f4ng g\u1ea5p, n\u1ebfu kh\u00f4ng, vi\u1ec7n binh \u0111\u1ebfn s\u1ebd l\u1ee3i d\u1ee5ng th\u1eddi c\u01a1, qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 m\u1ec7t m\u1ecfi l\u1eafm r\u1ed3i.\"<\/i> C\u00e1c t\u01b0\u1edbng c\u00f2n do d\u1ef1, V\u01b0\u01a1ng Minh li\u1ec1n t\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eb7c gi\u00e1p tr\u1ee5[footnote]'T\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eb7c gi\u00e1p tr\u1ee5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 't\u1ef1', c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng b\u1ea3n', 'T\u1ed1ng b\u1ea3n to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 b\u1ed5 sung.[\/footnote], d\u1eabn b\u1ed9 h\u1ea1 h\u1ed9 t\u1ed1ng h\u01a1n tr\u0103m qu\u00e2n v\u1eadn chuy\u1ec3n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, c\u00f9ng m\u1ea5y ngh\u00ecn phu d\u1ecbch, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u1ea7m cu\u1ed1c x\u1ebbng, l\u1ea5p h\u00e0o, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn c\u1ed5ng th\u00e0nh. Ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh s\u1ee3 h\u00e3i, li\u1ec1n m\u1edf c\u1eeda \u0111\u00f3n qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 10, Canh Th\u00ecn, tin th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf H\u1ea1 Ch\u00e2u m\u1edbi \u0111\u1ebfn kinh \u0111\u00f4, n\u00ean s\u00e1ch 'B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' \u0111\u1ec1u ghi ch\u00e9p v\u00e0o th\u00e1ng 10. C\u0103n c\u1ee9 theo truy\u1ec7n L\u01b0u S\u01b0\u1edfng, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u00e2y H\u1ea1 Ch\u00e2u t\u1eeb th\u00e1ng 9[footnote]Ch\u00fa th\u00edch: 'V\u00e2y H\u1ea1 Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 '\u0111\u00f3ng \u0111o\u00e0n', c\u0103n c\u1ee9 theo c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote], nhanh ch\u00f3ng h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng 10, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edbi \u0111\u1ebfn Chi\u00eau Ch\u00e2u. L\u1ea1i theo 'Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean', qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ea1 H\u1ea1 Ch\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y 21 th\u00e1ng 9, K\u1ef7 M\u00f9i.)<\/i><\/p>\n<p>Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 huy chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, tuy\u00ean b\u1ed1 s\u1ebd xu\u00f4i d\u00f2ng ti\u1ebfn v\u1ec1 Qu\u1ea3ng Ch\u00e2u, Nam H\u00e1n ch\u1ee7 lo s\u1ee3 t\u1ed9t \u0111\u1ed9, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o, li\u1ec1n phong Phan S\u00f9ng Tri\u1ec7t l\u00e0m N\u1ed9i th\u00e1i s\u01b0, M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, th\u1ed1ng l\u0129nh ba v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf H\u1ea1 Giang. Nh\u01b0ng khi qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Chi\u00eau Ch\u00e2u, S\u00f9ng Tri\u1ec7t ch\u1ec9 b\u1ea3o to\u00e0n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n\n<p>[69] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5 m\u00f9ng 1, phu nh\u00e2n qu\u1eadn Kinh Tri\u1ec7u h\u1ecd \u0110\u1ed7 qua \u0111\u1eddi. Vua kh\u00f4ng thi\u1ebft tri\u1ec1u, m\u1eb7c \u00e1o tang t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u1ec5 ai \u0111i\u1ebfu \u1edf \u0111i\u1ec7n Gi\u1ea3ng V\u0169, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 d\u00e2ng l\u1eddi t\u1ea5u chia bu\u1ed3n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi truy phong b\u00e0 l\u00e0m T\u1ec1 Qu\u1ed1c Th\u00e1i phu nh\u00e2n. Phu nh\u00e2n h\u1ecd \u0110\u1ed7 l\u00e0 em g\u00e1i c\u1ee7a Chi\u00eau Hi\u1ebfn Ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu. L\u00fac tr\u1ebb b\u00e0 v\u1ec1 l\u00e0m v\u1ee3 L\u01b0u Thi\u00ean, L\u01b0u Thi\u00ean m\u1ea5t s\u1edbm, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u00e1i B\u1ea3o.<\/p>\n\n<p>[70] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, ban chi\u1ebfu cho c\u00e1c v\u1ecb c\u00f4ng th\u1ea7n, anh h\u00f9ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc nh\u01b0 T\u00f4n T\u1ea9n, Nguy\u00ean Ch\u1ea9n,\u2026 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 31 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u1ed9t h\u1ed9 canh gi\u1eef m\u1ed9, c\u1ea5m ch\u1eb7t c\u1ee7i h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m.<\/p>\n\n<p>[71] Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, ban \u0111\u1eb7c x\u00e1 trong ph\u1ea1m vi qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a ch\u00e2u H\u1ea1 <i>(Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, 13. Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn 12, t\u1ea5u \u0111\u1ebfn)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[72] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, Phan M\u1ef9 t\u1ea5u r\u1eb1ng H\u00e0nh doanh M\u00e3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 gi\u00e1m, Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1o Ch\u00e2u V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u00e3 m\u1ea5t, chi\u1ebfu l\u1ea5y Th\u1ee9 s\u1eed S\u00e2m Ch\u00e2u Chu Hi\u1ebfn \u1edf Tu\u1ea5n Nghi thay th\u1ebf <i>(Hi\u1ebfn, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 3)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[73] Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u00e1 tr\u1ea1i Khai Ki\u1ebfn c\u1ee7a Nam H\u00e1n, gi\u1ebft v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, b\u1eaft s\u1ed1ng t\u01b0\u1edbng C\u1eadn Huy. Th\u1ee9 s\u1eed Chi\u00eau Ch\u00e2u \u0110i\u1ec1n H\u00e0nh Tr\u00f9 b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y tr\u1ed1n, Th\u1ee9 s\u1eed Qu\u1ebf Ch\u00e2u L\u00fd Th\u1eeba Ti\u1ebfn c\u0169ng ch\u1ea1y v\u1ec1, b\u00e8n chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau Ch\u00e2u v\u00e0 Qu\u1ebf Ch\u00e2u<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n m\u1ed3ng 4 th\u00e1ng 11, t\u1ea5u b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn Chi\u00eau, Qu\u1ebf \u0111\u1ebfn, \u1eaft l\u00e0 l\u00fac \u0111\u00f3 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng n\u00e0y, nh\u01b0ng ch\u01b0a r\u00f5 ng\u00e0y. \u2018B\u1ea3n k\u1ef7\u2019 ghi ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u1ea7u th\u00e1ng 11 \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau, Qu\u1ebf hai ch\u00e2u, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng l\u1ea1i ghi Phan M\u1ef9 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i hai ngh\u00ecn qu\u00e2n Qu\u1ea3ng Nam \u1edf huy\u1ec7n Khai Ki\u1ebfn, ch\u00e2u Phong, b\u1eaft s\u1ed1ng C\u1eadn Huy. C\u0103n c\u1ee9 \u2018C\u1eedu Qu\u1ed1c Ch\u00ed\u2019, \u2018Th\u1eadp Qu\u1ed1c K\u1ec9 Ni\u00ean\u2019 c\u00f9ng \u2018L\u01b0u S\u01b0\u1edfng Truy\u1ec7n\u2019 th\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u00e0 ph\u00e1 tr\u1ea1i Khai Ki\u1ebfn, ch\u00e9m C\u1eadn Huy, sau \u0111\u00f3 m\u1edbi chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau, Qu\u1ebf, nay theo \u2018\u0110\u1ecba Ch\u00ed\u2019, \u2018Truy\u1ec7n\u2019 v\u00e0 \u2018K\u1ec9 Ni\u00ean\u2019)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[74] Vua xem qua s\u1ed1 b\u1ea1c nh\u1eadp m\u1ed7i n\u0103m c\u1ee7a Gi\u00e1m Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, n\u00f3i v\u1edbi T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>\"L\u1ee3i t\u1eeb n\u00fai r\u1eebng, s\u00f4ng bi\u1ec3n tuy nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng nghe n\u00f3i khai th\u00e1c c\u0169ng ch\u1eb3ng d\u1ec5.\"<\/i> Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5 th\u00e1ng 11, ban chi\u1ebfu gi\u1ea3m m\u1ed9t ph\u1ea7n ba s\u1ed1 c\u0169 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ee9c d\u00e2n.<\/p>\n\n<p>[75] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a Khai B\u1ea3o xem chu\u00f4ng m\u1edbi.<\/p>\n\n<p>[76] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n H\u1eefu l\u0129nh qu\u00e2n v\u1ec7 Th\u1ea1ch Di\u00ean T\u1ed9 b\u1ecb t\u1eed h\u00ecnh, do l\u00e0m gian v\u1edbi l\u1ea1i d\u1ecbch khi gi\u00e1m Qu\u1ea3ng T\u00edch th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n<p>[77] Ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n, ng\u00e0y \u0110\u00f4ng ch\u00ed, ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Nguy\u00ean nh\u1eadn ch\u1ea7u.<\/p>\n\n<p>[78] Ki\u1ebfn V\u0169 Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00e1n L\u1ec7 Ch\u00e2u H\u00e0 K\u1ebf Qu\u00e2n v\u00e0o ch\u1ea7u. Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, nh\u1eadn l\u1ec7nh tr\u1edf v\u1ec1 bi\u00ean \u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c ban ng\u1ef1a y\u00ean, v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ec3 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n<p>[79] Ban \u0111\u1ea7u, qu\u00e2n Khi\u1ebft \u0110an k\u00e9o s\u00e1u v\u1ea1n k\u1ef5 binh \u0111\u1ebfn \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u, Vua sai quan Ph\u00e1n t\u1ee9 ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1n s\u1ef1 l\u00e0 \u0110i\u1ec1n Kh\u00e2m T\u1ed9 d\u1eabn ba ngh\u00ecn qu\u00e2n \u0111i ch\u1ed1ng c\u1ef1. Vua b\u1ea3o Kh\u00e2m T\u1ed9: <i>\"\u0110\u1ecbch \u0111\u00f4ng ta \u00edt, ch\u1ec9 n\u00ean d\u1ef1a v\u00e0o th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn ch\u1edd \u0111\u1ee3i, \u0111\u1ecbch \u0111\u1ebfn th\u00ec \u0111\u00e1nh, ch\u1edb \u0111u\u1ed5i theo.\"<\/i><\/p>\n<p>Kh\u00e2m T\u1ed9 giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c \u1edf M\u00e3n th\u00e0nh[footnote] M\u00e3n th\u00e0nh nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'B\u1ed3 th\u00e0nh', b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'M\u00e3n th\u00e0nh'. X\u00e9t th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1, B\u1ed3 th\u00e0nh thu\u1ed9c \u0110\u1ed3ng ch\u00e2u, quan T\u00e2y, c\u00e1ch \u0111\u1ecba gi\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an. C\u00e2u sau nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Tuy th\u00e0nh, Tuy th\u00e0nh th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1 thu\u1ed9c D\u1ecbch ch\u00e2u, H\u00e0 B\u1eafc, ph\u00eda t\u00e2y nam l\u00e0 M\u00e3n th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i giao chi\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. B\u1ea3n T\u1ed1ng l\u00e0 \u0111\u00fang, nay c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ec3 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote], k\u1ef5 binh gi\u1eb7c h\u01a1i l\u00f9i, Kh\u00e2m T\u1ed9 th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Tuy th\u00e0nh. Ng\u1ef1a c\u1ee7a Kh\u00e2m T\u1ed9 tr\u00fang t\u00ean b\u1ecb ng\u00e3, k\u1ef5 s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Si\u00eau \u0111\u01b0a ng\u1ef1a cho Kh\u00e2m T\u1ed9, qu\u00e2n s\u0129 l\u1ea1i ph\u1ea5n ch\u1ea5n. T\u1eeb s\u00e1ng \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u, qu\u00e2n gi\u1eb7c b\u1ecb gi\u1ebft h\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn th\u00ec v\u00e0o gi\u1eef Tuy th\u00e0nh. Khi\u1ebft \u0110an v\u00e2y th\u00e0nh m\u1ea5y ng\u00e0y, Kh\u00e2m T\u1ed9 ngh\u0129 trong th\u00e0nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u00edt, b\u00e8n ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n qu\u00e2n ng\u0169 m\u1edf c\u1eeda nam \u0111\u1ed9t ph\u00e1 ra, \u0111\u00eam \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn B\u1ea3o T\u1eafc, trong qu\u00e2n kh\u00f4ng m\u1ea5t m\u1ed9t m\u0169i t\u00ean. Mi\u1ec1n b\u1eafc truy\u1ec1n t\u1ee5ng r\u1eb1ng: <i>\"Ba ngh\u00ecn \u0111\u00e1nh s\u00e1u v\u1ea1n.\"<\/i> Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, Vua m\u1eebng, b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu r\u1eb1ng: <i>\"Khi\u1ebft \u0110an nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e2m ph\u1ea1m bi\u00ean gi\u1edbi, ta b\u1ecf ra hai m\u01b0\u01a1i t\u1ea5m l\u1ee5a \u0111\u1ec3 mua l\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ee7 c\u1ea5p Khi\u1ebft \u0110an, th\u00ec qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00f4ng qu\u00e1 m\u01b0\u1eddi v\u1ea1n, nhi\u1ec1u l\u1eafm c\u0169ng ch\u1ec9 t\u1ed1n c\u1ee7a ta hai tri\u1ec7u t\u1ea5m l\u1ee5a, l\u00e0 Khi\u1ebft \u0110an s\u1ebd ti\u00eau di\u1ec7t h\u1ebft.\"<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00e0ng t\u0103ng c\u01b0\u1eddng ph\u00f2ng b\u1ecb bi\u00ean gi\u1edbi.<\/p>\n<p><i>(Theo 'H\u1ed9i y\u1ebfu' v\u00e0 'Khi\u1ebft \u0110an truy\u1ec1n', \u0111\u1ec1u n\u00f3i Kh\u00e2m T\u1ed9 ph\u00e1 gi\u1eb7c v\u00e0o th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn ng\u00e0y hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1edbi c\u00f3 t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh, e r\u1eb1ng th\u1eddi gian qu\u00e1 xa. Nay c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o 'B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' ch\u00e9p v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y. C\u00f3 l\u1ebd th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi sai Kh\u00e2m T\u1ed9 \u0111i, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1edbi ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c Khi\u1ebft \u0110an.)<\/i><\/p>\n\n<p>[80] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh. Do \u0111\u00f3, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u1ee5 t\u1eadp d\u01b0\u1edbi c\u1eeda khuy\u1ebft, Vua sai H\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n thi v\u1ea5n v\u1ec1 l\u00ed l\u1ebd l\u00e0m quan, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00e0o ch\u00e2u ti\u1ebfn c\u1eed l\u00e0 Kh\u1ed5ng Thi\u1ec1m \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p kh\u00e1 h\u01a1n. Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, l\u1ea5y Thi\u1ec1m l\u00e0m Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n Ch\u01b0\u01a1ng Kh\u00e2u.<\/p>\n\n<p>[81] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, v\u01b0\u01a1ng s\u01b0 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean Ch\u00e2u, Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9 c\u1ee7a Nam H\u00e1n l\u00e0 L\u01b0 Thu d\u1eabn qu\u00e2n r\u00fat v\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 Thanh Vi\u1ec5n. Nghe tin \u1ea5y, Nam H\u00e1n ch\u1ee7 b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu r\u1eb1ng: <i>\"Chi\u00eau, Qu\u1ebf, Li\u00ean, H\u1ea1 v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1ec1 H\u1ed3 Nam, nay qu\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, h\u1eb3n h\u1ecd kh\u00f4ng ti\u1ebfn xu\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng Nam n\u1eefa.\"<\/i><\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y m\u00f9ng 5 th\u00e1ng 12, t\u1ea5u b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Li\u00ean Ch\u00e2u \u0111\u1ebfn, th\u1eddi gian qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eb3n l\u00e0 n\u1eeda th\u00e1ng sau \u0111\u00f3, nh\u01b0ng kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y ch\u00ednh x\u00e1c.)<\/i><\/p>\n\n<p>[82] Qu\u00e2n hi\u1ec7u c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u01b0ng c\u00f9ng 22 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u00e0ng.<\/p>\n\n<p>[83] Th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 th\u1eeba ch\u1ec9, H\u1ed9 b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1 l\u00e0 \u0110\u00e0o C\u1ed1c qua \u0111\u1eddi, Vua sai trung s\u1ee9 gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c tang l\u1ec5.<\/p>\n<p>C\u1ed1c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i ti\u1ebfng m\u1ed9t th\u1eddi, t\u1ef1 cho m\u00ecnh \u1edf ng\u00f4i l\u00e2u, mong \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng d\u1ee5ng, nh\u01b0ng t\u00ednh c\u00e1ch a dua, xu n\u1ecbnh. Ng\u1ee5y Nh\u00e2n Ph\u1ed1 \u1edf Trung th\u01b0, C\u1ed1c t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb h\u1ecd Ng\u1ee5y, xem Nh\u00e2n Ph\u1ed1 nh\u01b0 c\u1eadu, m\u1ed7i khi g\u1eb7p \u0111\u1ec1u c\u00fai l\u1ea1y t\u1eeb xa. V\u1ee3 l\u00e0 T\u00f4n th\u1ecb d\u00e2m lo\u1ea1n, C\u1ed1c kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t. Vua v\u1ed1n coi th\u01b0\u1eddng \u00f4ng, khi ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi cho ch\u1ee9c T\u1ec3 ph\u1ee5, ch\u01b0a t\u1eebng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn C\u1ed1c. C\u1ed1c kh\u00f4ng ph\u1ee5c, m\u1ed9t h\u00f4m sai \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng nh\u00e2n vi\u1ec7c nh\u1eafc v\u1edbi Vua r\u1eb1ng: <i>\"C\u1ed1c \u1edf trong t\u1eeb c\u1ea5m, \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t nhi\u1ec1u.\"<\/i> Vua c\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm nghe n\u00f3i h\u1ecdc s\u0129 so\u1ea1n chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y b\u1ea3n c\u0169 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc s\u1eeda \u0111\u1ed5i ch\u00fat \u00edt, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 nh\u01b0 c\u00e2u ng\u1ea1n ng\u1eef \u2018v\u1ebd b\u1ea7u theo m\u1eabu\u2019, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 \u0111\u00f3ng g\u00f3p!\"<\/i> C\u1ed1c li\u1ec1n l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec1 l\u00ean t\u01b0\u1eddng H\u00e0n l\u00e2m, t\u1ecf \u00fd o\u00e1n h\u1eadn. Vua c\u00e0ng coi th\u01b0\u1eddng, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng d\u00f9ng \u00f4ng n\u1eefa.<\/p>\n\n<p>[84] Cao D\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Doanh Ch\u00e2u v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1ec1 Khi\u1ebft \u0110an, gi\u00e1p v\u1edbi B\u00e1c D\u00e3 c\u1ee7a \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u, d\u00e2n B\u00e1c D\u00e3 th\u01b0\u1eddng x\u00e2m ph\u1ea1m, b\u00e8n l\u1eadp h\u00e0nh huy\u1ec7n \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc c\u00e1ch 30 d\u1eb7m. Sau khi Chu Th\u1ebf T\u00f4ng chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Tam Quan, h\u00e0nh huy\u1ec7n g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi, c\u00e1ch xa ch\u00e2u tr\u1ecb, d\u00e2n k\u00eau ca b\u1ea5t ti\u1ec7n, Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean. Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, d\u1eddi h\u00e0nh huy\u1ec7n v\u1ec1 l\u1ea1i tr\u1ecb s\u1edf c\u0169.<\/p>\n\n<p>[85] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, Vua \u0111i s\u0103n \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4.<\/p>\n\n<p>[86] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Nam H\u00e1n chi\u1ebfm Qu\u1ebf, Li\u00ean hai ch\u00e2u, \u0111\u1ec1u \u0111u\u1ed5i d\u00e2n kh\u00f4ng cho \u1edf trong th\u00e0nh. Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, l\u1ec7nh tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i chi\u00eau an d\u00e2n ch\u00fang, l\u1eadp khu d\u00e2n c\u01b0, c\u1ea5p nh\u00e0 c\u1eeda cho h\u1ecd \u1edf.<\/p>\n\n<p>Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u Ch\u00e2u, \u0110\u00f4 th\u1ed1ng L\u00fd Th\u1eeba \u1ed0c d\u1eabn h\u01a1n m\u01b0\u1eddi v\u1ea1n binh, d\u00e0n tr\u1eadn d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai Li\u00ean Hoa Phong. Ng\u01b0\u1eddi Nam H\u00e1n hu\u1ea5n luy\u1ec7n voi l\u00e0m tr\u1eadn, m\u1ed7i voi ch\u1edf h\u01a1n m\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u c\u1ea7m v\u0169 kh\u00ed, m\u1ed7i khi chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u1edf tr\u01b0\u1edbc tr\u1eadn \u0111\u1ec3 t\u0103ng th\u1ebf uy cho qu\u00e2n. V\u01b0\u01a1ng s\u01b0 t\u1eadp trung n\u1ecf m\u1ea1nh b\u1eafn v\u00e0o, voi ho\u1ea3ng s\u1ee3 ch\u1ea1y lo\u1ea1n, ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean l\u01b0ng voi \u0111\u1ec1u r\u01a1i xu\u1ed1ng, quay l\u1ea1i gi\u00e0y x\u00e9o qu\u00e2n c\u1ee7a Th\u1eeba \u1ed0c, qu\u00e2n Nam H\u00e1n \u0111\u1ea1i b\u1ea1i, Th\u1eeba \u1ed0c may m\u1eafn tho\u00e1t th\u00e2n. <i>(S\u00e1ch 'Th\u1ebf gia' n\u00f3i Th\u1eeba \u1ed0c ch\u1ec9 tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c, trong 'L\u00fd Th\u00e1c truy\u1ec7n' l\u1ea1i n\u00f3i Th\u1eeba \u1ed0c t\u1eed tr\u1eadn, kh\u00f4ng r\u00f5 b\u00ean n\u00e0o \u0111\u00fang. Qu\u1ed1c s\u1eed c\u0169ng ch\u00e9p Th\u1eeba \u1ed0c ch\u1ec9 tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c, nay theo ghi ch\u00e9p \u0111\u00f3. Th\u1eeba \u1ed0c, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u1ec1u Ch\u00e2u, b\u1eaft Th\u1ee9 s\u1eed T\u00e2n Di\u00ean \u1ed0c <i>(Di\u00ean \u1ed0c, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> v\u00e0 Gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Tr\u00e2u V\u0103n Vi\u1ec5n.<\/p>\n<p><i>(V\u0103n Vi\u1ec5n, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n\n<p>Di\u00ean \u1ed0c ng\u1ea7m c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 khuy\u00ean ch\u00faa Nam H\u00e1n ra h\u00e0ng, L\u1ee5c qu\u00e2n Quan qu\u00e2n dung s\u1ee9 L\u00fd Th\u00e1c ki\u00ean quy\u1ebft ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i ngh\u1ecb n\u00e0y, trong n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t lo s\u1ee3. Nam H\u00e1n ch\u1ee7 b\u00e8n l\u1ec7nh \u0111\u00e0o h\u00e0o ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, x\u00e9t th\u1ea5y c\u00e1c t\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 t\u00e0i d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, cung \u1ea3o L\u01b0\u01a1ng Loan Ch\u00e2n[footnote] Cung \u1ea3o L\u01b0\u01a1ng Loan Ch\u00e2n, ch\u1eef '\u1ea3o' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4, 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed' quy\u1ec3n 9 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote] ti\u1ebfn c\u1eed d\u01b0\u1ee1ng t\u1eed Qu\u00e1ch S\u00f9ng Nh\u1ea1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng, b\u00e8n phong l\u00e0m Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9, c\u00f9ng \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng Th\u1ef1c \u0110\u00ecnh Hi\u1ec3u <i>(\u0110\u00ecnh Hi\u1ec3u, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> th\u1ed1ng l\u0129nh s\u00e1u v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf M\u00e3 K\u00ednh, d\u1ef1ng r\u00e0o ch\u1eafn \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng s\u01b0, c\u00e1ch Phi\u00ean Ngu ch\u1ec9 h\u01a1n tr\u0103m d\u1eb7m.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y 24 th\u00e1ng 12, gi\u1edd T\u00e2n M\u00e3o, tin th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Thi\u1ec1u Ch\u00e2u m\u1edbi \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m th\u1eafng tr\u1eadn h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u00e1ng. C\u0103n c\u1ee9 'Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean', ng\u00e0y 7 th\u00e1ng 12, gi\u1edd \u1ea4t H\u1ee3i, qu\u00e2n c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u Ch\u00e2u.)<\/i><\/p>\n\n<p>[87] Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, huy \u0111\u1ed9ng hai v\u1ea1n d\u00e2n \u1edf v\u00f9ng g\u1ea7n kinh th\u00e0nh s\u1eeda \u0111\u00ea s\u00f4ng.<\/p>\n\n<p>[88] M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m \u0111\u00f3, L\u00e2m Nh\u00e2n Tri\u1ec7u, Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, ng\u01b0\u1eddi Ki\u1ebfn An <i>(Nh\u00e2n Tri\u1ec7u l\u00e0 em c\u1ee7a Nh\u00e2n H\u00e0n, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 2)<\/i>, d\u00e2ng m\u1eadt bi\u1ec3u tr\u00ecnh r\u1eb1ng:  <i>\"C\u00e1c ch\u00e2u \u1edf Ho\u00e0i Nam hi\u1ec7n ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t kh\u00f4ng qu\u00e1 m\u1ed9t ng\u00e0n qu\u00e2n ph\u00f2ng th\u1ee7. Nh\u00e0 T\u1ed1ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 di\u1ec7t Th\u1ee5c, nay l\u1ea1i chi\u1ebfm l\u0129nh L\u0129nh Bi\u1ec3u, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ph\u1ea3i di chuy\u1ec3n m\u1ea5y ng\u00e0n d\u1eb7m, s\u1ee9c l\u1ef1c \u0111\u00e3 ki\u1ec7t. Xin h\u00e3y cho th\u1ea7n m\u1ea5y v\u1ea1n binh, t\u1eeb Th\u1ecd Xu\u00e2n v\u01b0\u1ee3t s\u00f4ng v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc, ti\u1ebfn chi\u1ebfm Ch\u00ednh D\u01b0\u01a1ng, nh\u1edd v\u00e0o d\u00e2n ch\u00fang c\u00f2n nh\u1edb c\u0169, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4i ph\u1ee5c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Giang B\u1eafc x\u01b0a. D\u00f9 h\u1ecd c\u00f3 c\u1ee9u vi\u1ec7n, th\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u00e3 chi\u1ebfm c\u1ee9 Ho\u00e0i H\u00e0, d\u1ef1a v\u00e0o th\u00e0nh l\u0169y \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng tr\u1ea3, h\u1ecd ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ecbch n\u1ed5i. Ng\u00e0y kh\u1edfi binh, xin h\u00e3y tuy\u00ean b\u1ed1 th\u1ea7n l\u00e0m ph\u1ea3n \u0111\u1ec3 b\u00e1o cho nh\u00e0 T\u1ed1ng. Vi\u1ec7c th\u00e0nh th\u00ec qu\u1ed1c gia \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i, n\u1ebfu th\u1ea5t b\u1ea1i xin h\u00e3y tru di gia t\u1ed9c th\u1ea7n \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf B\u1ec7 h\u1ea1 kh\u00f4ng c\u00f3 hai l\u00f2ng.\"<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 s\u1ee3 vi\u1ec7c kh\u00f4ng th\u00e0nh m\u00e0 c\u00f2n d\u1eabn \u0111\u1ebfn th\u1ea5t b\u1ea1i nhanh ch\u00f3ng, n\u00ean kh\u00f4ng nghe theo.<\/p>\n\n<p>[89] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, L\u01b0 R\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi Nghi Xu\u00e2n, \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Khu m\u1eadt s\u1ee9 Tr\u1ea7n Ki\u1ec1u d\u00e2ng th\u01b0. Tr\u1ea7n Ki\u1ec1u th\u1ea5y \u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, li\u1ec1n \u0111\u1ec1 b\u1ea1t l\u00e0m Th\u1eeba ch\u1ec9 c\u1ee7a vi\u1ec7n n\u00e0y, sau th\u0103ng l\u00e0m Tu\u1ea7n ki\u1ec3m v\u00f9ng duy\u00ean giang. \u00d4ng chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi li\u1ec1u m\u1ea1ng, luy\u1ec7n th\u1ee7y chi\u1ebfn, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n Ng\u00f4 Vi\u1ec7t \u1edf H\u1ea3i M\u00f4n, c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i tr\u0103m chi\u1ebfn thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u00d4ng t\u1eebng khuy\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7: <i>\"Ng\u00f4 Vi\u1ec7t l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a ta. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3, h\u1ecd \u1eaft s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng cho ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc, h\u1ee3p l\u1ef1c t\u1ea5n c\u00f4ng, n\u00ean ti\u00eau di\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc.\"<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>\"H\u1ecd l\u00e0 ch\u01b0 h\u1ea7u c\u1ee7a thi\u00ean tri\u1ec1u, sao d\u00e1m \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh?\"<\/i><\/p>\n<p>L\u01b0 R\u00e1ng \u0111\u00e1p: <i>\"Xin \u0111\u1ec3 th\u1ea7n gi\u1ea3 l\u00e0m ph\u1ea3n \u1edf Tuy\u00ean, H\u1ea5p ch\u00e2u, b\u1ec7 h\u1ea1 h\u00e3y tuy\u00ean b\u1ed1 th\u1ea3o ph\u1ea1t, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi xin vi\u1ec7n binh t\u1eeb Ng\u00f4 Vi\u1ec7t. \u0110\u1ee3i khi qu\u00e2n h\u1ecd \u0111\u1ebfn, th\u1ea7n s\u1ebd \u0111\u00e1nh \u00fap, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh tr\u1ef1c ti\u1ebfp, n\u01b0\u1edbc h\u1ecd \u1eaft s\u1ebd di\u1ec7t vong.\"<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00f9ng k\u1ebf n\u00e0y.<\/p>\n<p><i>(Hai vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u c\u0103n c\u1ee9 theo <i>\"Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean\"<\/i>.)<\/i><\/p>\n\n<p>[90] N\u0103m \u0111\u00f3, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n th\u1edd T\u1ee9 \u0110\u1ed9c. Sau \u0111\u00f3, sai Th\u00e1i t\u1eed h\u1eefu T\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Vi\u00ean Nh\u00e2n Ph\u1ee7 c\u00f9ng ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u00fai s\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1c th\u00fac vi\u1ec7c tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n th\u1edd.<\/p>\n<p><i>(Theo <i>\"H\u1ed9i y\u1ebfu\"<\/i> v\u00e0 <i>\"L\u1ec5 ch\u00ed\"<\/i>, vi\u1ec7c tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n T\u1ee9 \u0110\u1ed9c l\u00e0 trong n\u0103m nay, c\u00f2n vi\u1ec7c sai s\u1ee9 \u0111i l\u00e0 n\u0103m sau, kh\u00f4ng ghi r\u00f5 th\u00e1ng ng\u00e0y. Nay ghi chung. Vi\u00ean Nh\u00e2n Ph\u1ee7, kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00e9p r\u00f5.)<\/i><\/p>\n\n<p>[91] B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ec7nh \u0111\u1eb7t gi\u00e1m \u1edf huy\u1ec7n B\u00e1ch Tr\u01b0\u1ee3ng, ch\u00e2u Nh\u00e3, \u0111\u00fac ti\u1ec1n s\u1eaft, c\u1ea5m ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u01b0u th\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u1ea5t Th\u1ee5c. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u c\u1ee7a Th\u1ee9 s\u1eed ch\u00e2u \u0110\u01b0\u1eddng, T\u00e0o Quang Th\u1ef1c.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 theo <i>\"B\u1ea3n ch\u00ed\"<\/i> v\u00e0 <i>\"H\u1ed9i y\u1ebfu\"<\/i>.)<\/i><\/p>","rendered":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 3 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u1ebfn h\u1ebft th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, b\u00e3i b\u1ecf \u0110\u00f4ng H\u1ea3i gi\u00e1m \u1edf H\u1ea3i ch\u00e2u, kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i th\u00e0nh huy\u1ec7n.<\/p>\n<p>[2] Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, ban chi\u1ebfu cho c\u00e1c quan ch\u1ee9c ch\u00e2u x\u00e9t duy\u1ec7t d\u00e2n ch\u00fang, ai c\u00f3 hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 n\u1ed5i ti\u1ebfng, \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p thu\u1ea7n h\u1eadu <i>(theo &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217;, &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed k\u00fd&#8217; v\u00e0 &#8216;Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3 &#8211; T\u1ee5c Th\u00f4ng Gi\u00e1m&#8217; \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 <i>&#8220;\u0111\u1ee9c h\u1ea1nh thu\u1ea7n m\u1eadu&#8221;<\/i>, \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00e9p <i>&#8220;\u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p thu\u1ea7n m\u1eadu&#8221;<\/i>, ch\u1eef <i>&#8220;nghi\u1ec7p&#8221;<\/i> l\u00e0 sai)<\/i>, \u1edf n\u01a1i c\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u0103m ngh\u00ecn h\u1ed9 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng xu\u1ea5t ch\u00fang, h\u00e0nh vi kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng th\u00ec kh\u00f4ng gi\u1edbi h\u1ea1n s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed ph\u1ea3i c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u00e0ng<a class=\"footnote\" title=\"'th\u1ef1c tr\u1ea1ng' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 's\u1edf', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-103-1\" href=\"#footnote-103-1\" aria-label=\"Footnote 1\"><sup class=\"footnote\">[1]<\/sup><\/a>, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng theo c\u1ea5p b\u1eadc, n\u1ebfu kh\u00f4ng tu\u00e2n theo chi\u1ebfu ch\u1ec9 s\u1ebd b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;V\u01b0\u01a1ng X\u01b0ng &#8211; \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 S\u1ef1 L\u01b0\u1ee3c&#8217;: Chi\u1ebfu cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 x\u00e9t d\u00e2n c\u00f3 hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 n\u1ed5i ti\u1ebfng, \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh thu\u1ea7n m\u1eadu, \u0111\u01b0\u1ee3c khen ng\u1ee3i trong l\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u0129 phu v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang k\u00ednh ph\u1ee5c th\u00ec t\u00e2u l\u00ean.)<\/i><\/p>\n<p>[3] Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c qu\u00e2n s\u1ef1, Vua sai ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Quang M\u1ef9 c\u01b0\u1edbi con g\u00e1i L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m phu nh\u00e2n. Khi L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c t\u1eeb Tr\u1ea5n Ninh v\u1ec1 tri\u1ec1u, b\u1ecb b\u1ec7nh, Vua th\u00e2n h\u00e0nh th\u0103m h\u1ecfi, ban t\u1eb7ng 5.000 x\u1ea5p l\u1ee5a, 5.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c, v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh cho gia quy\u1ebfn. Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c m\u1ea5t, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u1ecb trung. L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c t\u00ednh t\u00ecnh nh\u00e2n h\u1eadu, t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c: <i>&#8220;Ta theo qu\u00e2n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m<a class=\"footnote\" title=\"'ba m\u01b0\u01a1i' nguy\u00ean v\u0103n c\u00f3 ch\u1eef 'd\u01b0', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 - 'Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c truy\u1ec7n' b\u1ecf\" id=\"return-footnote-103-2\" href=\"#footnote-103-2\" aria-label=\"Footnote 2\"><sup class=\"footnote\">[2]<\/sup><\/a>, tr\u1ea3i qua h\u01a1n b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i tr\u1eadn l\u1edbn nh\u1ecf, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ph\u00e1 h\u1ee7y ph\u00f2ng tuy\u1ebfn \u0111\u1ecbch, nh\u01b0ng sau khi th\u1eafng tr\u1eadn, ch\u01b0a t\u1eebng t\u00f9y ti\u1ec7n gi\u1ebft h\u1ea1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o.&#8221;<\/i> Khi \u00f4ng m\u1ea5t, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfc th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[4] Chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c quan l\u1ea1i ph\u1ee5 tr\u00e1ch \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu gom ti\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n phu, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng nh\u00e2n l\u1ef1c, v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c ri\u00eang, ai vi ph\u1ea1m s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.<\/p>\n<p>[5] B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 sai s\u1ee9 gi\u1ea3 mang l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ebfn ch\u00fac m\u1eebng Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7. Khu m\u1eadt s\u1ee9 Cao Hu\u00e2n t\u00e2u v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 r\u1eb1ng: <i>&#8220;Ta v\u1edbi T\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 hai n\u01b0\u1edbc c\u00f3 quan h\u1ec7 cha con. H\u00e0ng n\u0103m th\u01b0\u1eddng sai s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u00ec c\u0169ng l\u00e0 con em c\u1ee7a m\u00ecnh. Ti\u00ean qu\u00e2n v\u00ec m\u1ed9t c\u01a1n gi\u1eadn m\u00e0 b\u1eaft gi\u1eef h\u1ebft s\u1ee9 gi\u1ea3, th\u1eadt l\u00e0 v\u00f4 l\u00fd. Nay ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb v\u1eeba m\u1edbi l\u1eadp, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi c\u0169, n\u1ebfu qu\u1ed1c gia g\u1eb7p ho\u1ea1n n\u1ea1n, ch\u1eb3ng l\u1ebd l\u1ea1i kh\u00f4ng o\u00e1n ta? N\u00ean nh\u00e2n d\u1ecbp n\u00e0y tr\u1ea3 l\u1ea1i h\u1ebft s\u1ee9 gi\u1ea3 cho h\u1ecd.&#8221;<\/i> Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>&#8220;Ph\u1ea3i.&#8221;<\/i> B\u00e8n sai l\u1ee5c t\u00ecm t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n tr\u01b0\u1edbc sau t\u1ed5ng c\u1ed9ng m\u01b0\u1eddi s\u00e1u ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i tr\u1ecdng h\u1eadu r\u1ed3i cho v\u1ec1. L\u1eadp t\u1ee9c phong L\u00fd B\u1eadt l\u00e0m Khu m\u1eadt s\u1ee9, L\u01b0u K\u1ebf V\u0103n l\u00e0m B\u1ea3o Ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ban chi\u1ebfu cho B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 trao quy\u1ec1n cho h\u1ecd.<\/p>\n<p>K\u1ebf V\u0103n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u1ed1n \u0111\u00e3 \u1edf l\u00e2u t\u1ea1i Khi\u1ebft \u0110an, nay l\u1ea1i nh\u1eadn m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a h\u1ecd, v\u1ec1 n\u1ed9i b\u1ed9 qu\u1ed1c ch\u00ednh, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u d\u00e8m pha h\u1ee7y b\u00e1ng. Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u, K\u1ebf V\u0103n b\u1ecb b\u1ed5 l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1i Ch\u00e2u, B\u1eadt l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed Hi\u1ebfn Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>Khi\u1ebft \u0110an ch\u1ee7 nghe tin, li\u1ec1n h\u1ea1 chi\u1ebfu tr\u00e1ch B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tr\u1eabm v\u00ec n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u01a1i li\u1ec1n m\u1ea5t hai ch\u1ee7, \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i h\u1ebbo l\u00e1nh, mong \u0111\u01b0\u1ee3c an \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, \u1eaft ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 chung s\u1ee9c chung l\u00f2ng. K\u1ebf V\u0103n l\u00e0 em hi\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, L\u00fd B\u1eadt l\u00e0 c\u1ef1u th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u00f9ng huy\u1ebft th\u1ed1ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 b\u1eadc c\u1ef1u th\u1ecd, n\u00ean c\u00f9ng ban m\u1ec7nh l\u1ec7nh, \u0111\u1ec3 h\u1ecd th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng th\u00e0nh, hy v\u1ecdng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f2a b\u00ecnh, duy tr\u00ec t\u00ecnh h\u1eefu h\u1ea3o. Th\u1ebf m\u00e0 ng\u00f4i ch\u01b0a k\u1ecbp \u1ea5m, th\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i, l\u00f2ng thu\u1eadn theo c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i \u1edf \u0111\u00e2u?&#8221;<\/i> B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, v\u1eeba s\u1ee3 h\u00e3i v\u1eeba nghi ng\u1edd K\u1ebf V\u0103n b\u00e1o v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an, b\u00e8n sai s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111i\u1ec1u tra v\u00e0 tr\u00e1ch m\u1eafng K\u1ebf V\u0103n, K\u1ebf V\u0103n v\u00ec lo s\u1ee3 m\u00e0 ch\u1ebft.<\/p>\n<p>[6] Th\u00e1ng 2, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n m\u00f9ng m\u1ed9t, \u0111\u1ed5i huy\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n thu\u1ed9c V\u1ea1n Ch\u00e2u th\u00e0nh qu\u00e2n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>[7] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, H\u00f9ng Ch\u00e2u t\u00e2u: Th\u1ee9 s\u1eed H\u1ea7u Nh\u00e2n C\u1ee7 t\u1eeb tr\u1ea7n. Nh\u00e2n C\u1ee7 l\u00e0 con trai c\u1ee7a H\u1ea7u \u00cdch, gi\u1eef nhi\u1ec7m v\u1ee5 ph\u00f2ng th\u1ee7 bi\u00ean gi\u1edbi v\u00e0 qu\u1ea3n l\u00fd d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ec1u x\u1ee9ng ch\u1ee9c,  r\u1ea5t ti\u1ebfc th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t sai trung s\u1ee9 h\u1ed9 tang, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc lo vi\u1ec7c mai t\u00e1ng. Con trai c\u1ee7a Nh\u00e2n C\u1ee7 l\u00e0 H\u1ea7u Di\u00ean Qu\u1ea3ng c\u0169ng c\u00f3 t\u00e0i d\u0169ng l\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p><i>(Nh\u00e2n C\u1ee7, Di\u00ean Qu\u1ea3ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m C\u00e0n H\u1eefu nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i><\/p>\n<p>Khi Nh\u00e2n C\u1ee7 \u1edf H\u00f9ng Ch\u00e2u, \u0111ang \u0103n y\u1ebfn, k\u1ef5 binh \u0111\u1ecbch v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi gi\u1eefa ban ng\u00e0y ti\u1ebfn v\u00e0o th\u00e0nh ch\u00e2u, d\u00e2n ch\u00fang kinh h\u00e3i. Di\u00ean Qu\u1ea3ng d\u1eabn v\u00e0i k\u1ef5 binh th\u00e2n t\u00edn phi ng\u1ef1a ra kh\u1ecfi c\u1eeda nha, b\u1eafn ch\u1ebft m\u1ed9t t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng<a class=\"footnote\" title=\"'T\u00f9' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 'tr\u01b0\u1edfng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung.\" id=\"return-footnote-103-3\" href=\"#footnote-103-3\" aria-label=\"Footnote 3\"><sup class=\"footnote\">[3]<\/sup><\/a>, ch\u00e9m v\u00e0i th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft h\u1ebft b\u1ecdn c\u00f2n l\u1ea1i, c\u1ea7m th\u1ee7 c\u1ea5p d\u00e2ng l\u00ean. Nh\u00e2n C\u1ee7 vui m\u1eebng, v\u1ed7 l\u01b0ng n\u00f3i: <i>&#8220;Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m h\u01b0ng th\u1ecbnh gia t\u1ed9c ta ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u01a1i.&#8221;<\/i> Gi\u00e1m qu\u00e2n L\u00fd H\u00e1n Si\u00eau t\u00e2u s\u1ef1 vi\u1ec7c l\u00ean, Vua khen ng\u1ee3i, ban cho \u00e1o g\u1ea5m, \u0111ai b\u1ea1c.<\/p>\n<p>[8] \u0110\u1ed5i t\u00ean ch\u00f9a Thi\u1ec1n T\u1ef1 th\u00e0nh ch\u00f9a Khai B\u1ea3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu tu b\u1ed5 th\u00eam.<\/p>\n<p>[9] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u1ea5m th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n bu\u00f4n l\u1eadu ph\u00e8n \u1edf U Ch\u00e2u, ng\u01b0\u1eddi vi ph\u1ea1m b\u1ecb t\u1ecbch thu. <i>(Chi\u1ebfu n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba<a class=\"footnote\" title=\"'Ki\u1ebfn Long' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng'. Theo 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' Th\u1ef1c h\u00f3a 34 ch\u00e9p: 'Th\u00e1i T\u1ed5 n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba, th\u00e1ng ba, Gi\u00e1m T\u1ea5n Ch\u00e2u ki\u00eam qu\u1ea3n ngh\u1ec1 ph\u00e8n, H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u01b0u Hi C\u1ed5 t\u00e2u: 'U Ch\u00e2u gi\u1edbi c\u00f3 ph\u00e8n Ti\u1ec3u B\u1ed3n, d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng bu\u00f4n l\u1eadu, xin l\u1ec7nh c\u1ea5m ch\u1ec9.' Chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb x\u1eed nghi\u00eam, chi\u00eau m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c, th\u01b0\u1edfng h\u1eadu.' Ghi ch\u00fa 'Chi\u1ebfu n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba' trong s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ec9 vi\u1ec7c n\u00e0y. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi T\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc ni\u00ean hi\u1ec7u Khai B\u1ea3o kh\u00f4ng c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng', nguy\u00ean b\u1ea3n sai, nay s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-103-4\" href=\"#footnote-103-4\" aria-label=\"Footnote 4\"><sup class=\"footnote\">[4]<\/sup><\/a>.)<\/i> Sau \u0111\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7nh: ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n l\u1eadu ph\u00e8n H\u00e0 \u0110\u00f4ng v\u00e0 U Ch\u00e2u t\u1eeb m\u1ed9t l\u1ea1ng tr\u1edf l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi n\u1ea5u l\u1eadu ph\u00e8n t\u1eeb ba c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 k\u1ebb tr\u1ed9m ph\u00e8n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc t\u1eeb m\u01b0\u1eddi c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u x\u1eed t\u1eed. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, l\u1ec7nh t\u0103ng m\u1ee9c bu\u00f4n l\u1eadu l\u00ean m\u01b0\u1eddi c\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi n\u1ea5u l\u1eadu v\u00e0 tr\u1ed9m c\u1eafp \u0111\u1ee7 n\u0103m m\u01b0\u01a1i c\u00e2n th\u00ec ch\u1ebft. Nh\u1eefng t\u1ed9i kh\u00e1c x\u1eed theo m\u1ee9c \u0111\u1ed9.<\/p>\n<p>[10] Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, Binh b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Tri ch\u1ebf c\u00e1o L\u01b0 \u0110a T\u1ed1n v\u00e0o ch\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e1o t\u00eda, \u0111ai v\u00e0ng.<\/p>\n<p>[11] Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn kho tr\u00e0 ph\u00eda t\u00e2y, r\u1ed3i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Ki\u1ebfn Long.<\/p>\n<p>[12] Ng\u00e0y \u0110inh D\u1eadu, Vua m\u1edf y\u1ebfn ti\u1ec7c \u1edf \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh, Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i s\u01b0 V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5, Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i ph\u00f3 V\u0169 H\u00e0nh \u0110\u1ee9c, T\u1ea3 kim ng\u00f4 v\u1ec7 Th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau \u0111\u1ec1u say r\u01b0\u1ee3u th\u1ea5t l\u1ec5, b\u1ecb Ng\u1ef1 s\u1eed h\u1eb7c t\u1ea5u, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu tha cho.<\/p>\n<p>[13] B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 phong L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u1ecb lang L\u00fd U\u1ea9n l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1; H\u1ed3ng l\u01b0 khanh L\u01b0u K\u1ebf Ngung l\u00e0m Th\u00e1i s\u01b0, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh, l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; Tam ty s\u1ee9 Cao Tr\u1ecdng Hy <i>(Tr\u1ecdng Hy, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> l\u00e0m Khu m\u1eadt s\u1ee9; ho\u1ea1n quan V\u1ec7 \u0110\u1ee9c Qu\u00fd l\u00e0m \u0110\u1ea1i n\u1ed9i \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m; k\u1ebb s\u1ee7ng \u00e1i Ph\u1ea1m Si\u00eau l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00e2n qu\u00e2n \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu. Si\u00eau v\u00e0 \u0110\u1ee9c Qu\u00fd th\u1ef1c s\u1ef1 n\u1eafm gi\u1eef vi\u1ec7c c\u01a1 m\u1eadt, c\u00f2n U\u1ea9n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ch\u1ec9 gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 danh ngh\u0129a m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>U\u1ea9n, ng\u01b0\u1eddi D\u01b0\u01a1ng V\u0169, g\u1eb7p lo\u1ea1n, b\u1ecb c\u00e1ch bi\u1ec7t v\u1edbi m\u1eb9, s\u1ed1ng trong c\u1ea3nh bu\u1ed3n b\u00e3, ch\u1ec9 ch\u0103m lo \u0111\u00e1nh c\u1edd v\u00e0 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, b\u1ecf b\u00ea ch\u00ednh s\u1ef1. B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u1eafc nh\u1edf, nh\u01b0ng U\u1ea9n kh\u00f4ng nghe. M\u1ed9t h\u00f4m, U\u1ea9n \u0111ang \u0111\u00e1nh c\u1edd v\u1edbi m\u1ed9t v\u1ecb s\u01b0, B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 bi\u1ebft chuy\u1ec7n, sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng ch\u1ed7 U\u1ea9n, l\u1ea5y b\u00e0n c\u1edd \u0111\u1ed1t \u0111i. U\u1ea9n v\u1eabn th\u1ea3n nhi\u00ean \u0111\u1ebfn xin l\u1ed7i B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7. H\u00f4m sau, U\u1ea9n cho l\u00e0m b\u00e0n c\u1edd m\u1edbi, ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00e1nh c\u1edd nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi s\u1ee7ng \u00e1i trong cung, K\u1ebf Ngung l\u00e0m h\u00e0ng tr\u0103m b\u1ed9 tr\u00e2m v\u00e0 hoa tai d\u00e2ng l\u00ean, B\u1eafc H\u00e1n ch\u1ee7 c\u00e0ng th\u00eam tin d\u00f9ng \u00f4ng ta.<\/p>\n<p>[14] Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 Nh\u00e2m D\u1ea7n, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu cho L\u1ec5 b\u1ed9 C\u1ed1ng vi\u1ec7n x\u00e9t duy\u1ec7t nh\u1eefng ti\u1ebfn s\u0129, c\u00e1c khoa thi \u0111\u00e3 15 l\u1ea7n d\u1ef1 thi tr\u1edf l\u00ean t\u1eebng qua tr\u01b0\u1eddng thi, l\u1ea5y t\u00ean tr\u00ecnh l\u00ean. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 63 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 T\u01b0 M\u00e3 Ph\u1ed5; ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, l\u1ea1i ch\u1ecdn th\u00eam 43 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 15 l\u1ea7n d\u1ef1 thi nh\u01b0ng ch\u01b0a qua tr\u01b0\u1eddng thi, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban danh v\u1ecb, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi h\u1ea1 chi\u1ebfu t\u1eeb nay kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y \u0111\u00e2y l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p><i>(&#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217;, &#8216;B\u1ea3n ch\u00ed&#8217; v\u00e0 &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; ghi ch\u00e9p \u01a1n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y, g\u1ed9p hai vi\u1ec7c l\u00e0m m\u1ed9t, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t, nay c\u0103n c\u1ee9 &#8216;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8217; s\u1eeda \u0111\u1ed5i<a class=\"footnote\" title=\"'C\u1ef1u l\u1ee5c' s\u1eeda \u0111\u1ed5i 's\u1eeda' nguy\u00ean t\u00e1c 's\u00e1ch', c\u0103n c\u1ee9 c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-103-5\" href=\"#footnote-103-5\" aria-label=\"Footnote 5\"><sup class=\"footnote\">[5]<\/sup><\/a>.)<\/i><\/p>\n<p>[15] Quy\u1ec1n tri c\u1ed1ng c\u1eed H\u1ed7 M\u00f4ng ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 8 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129 h\u1ee3p c\u00e1ch.<\/p>\n<p>[16] Trung v\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 T\u1ed1ng Ng\u1ecd mua nh\u00e0 c\u1eeda, c\u1eeda h\u00e0ng trong khu v\u1ef1c m\u00ecnh qu\u1ea3n l\u00fd, Vua nghe tin, kh\u00f4ng vui. Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, \u0111i\u1ec1u T\u1ed1ng Ng\u1ecd l\u00e0m T\u0129nh nan ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n<p>[17] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, phong Trung Ch\u00ednh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 l\u00e0m Trung V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. Th\u1ea9m K\u1ef3 tr\u1ea5n th\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n t\u1ed5ng c\u1ed9ng t\u00e1m n\u0103m, h\u00e0ng n\u0103m thu thu\u1ebf, c\u00e2n nh\u1eafc chi ti\u00eau, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u00f2i h\u1ecfi qu\u00e1 m\u1ee9c, d\u00e2n ch\u00fang c\u1ea3m th\u1ea5y y\u00ean \u1ed5n. C\u00f3 vi\u00ean l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n v\u00ec t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed<a class=\"footnote\" title=\"C\u00f3 vi\u00ean l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n v\u00ec t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed 'L\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 'V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 truy\u1ec1n' ch\u00e9p l\u00e0 'L\u1ee5c s\u1ef1 l\u1ea1i'.\" id=\"return-footnote-103-6\" href=\"#footnote-103-6\" aria-label=\"Footnote 6\"><sup class=\"footnote\">[6]<\/sup><\/a>, m\u1ea1c li\u00eau t\u00e2u r\u1eb1ng l\u1ec7nh kh\u00f4ng xin \u00fd ki\u1ebfn ph\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc, xin tra x\u00e9t. Th\u1ea9m K\u1ef3 n\u00f3i: <i>&#8220;T\u1eeb \u0111\u1eddi Ng\u0169 \u0110\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, ch\u01b0 h\u1ea7u c\u01b0\u1eddng b\u1ea1o, l\u1ec7nh kh\u00f4ng th\u1ec3 chuy\u00ean quy\u1ec1n trong huy\u1ec7n. Nay thi\u00ean h\u1ea1 th\u00e1i b\u00ecnh, ta gi\u1eef ch\u1ee9c phi\u00ean, m\u00e0 l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111u\u1ed5i \u0111i vi\u00ean l\u1ea1i gian x\u1ea3o, th\u1eadt \u0111\u00e1ng khen, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i tra x\u00e9t!&#8221;<\/i> Ng\u01b0\u1eddi nghe \u0111\u1ec1u khen ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>[18] Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, ban chi\u1ebfu cho L\u1ec5 b\u1ed9 C\u1ed1ng vi\u1ec7n li\u1ec7t k\u00ea t\u00ean h\u1ecd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ban xu\u1ea5t th\u00e2n, g\u1eedi xu\u1ed1ng c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n li\u00ean quan, b\u1ea3o quan l\u1ea1i xem x\u00e9t h\u00e0nh vi th\u1ef1c t\u1ebf b\u00e1o l\u00ean, ai che gi\u1ea5u s\u1ebd b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>[19] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, phong x\u1eed s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau T\u1ed1 l\u00e0m Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 v\u1ec1 h\u01b0u.<\/p>\n<p>Chi\u00eau T\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Toan T\u1ea3o, t\u1eeb nh\u1ecf ch\u0103m h\u1ecdc, c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng<a class=\"footnote\" title=\"C\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 '\u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 113 'V\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau T\u1ed1 truy\u1ec1n', 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-7\" href=\"#footnote-103-7\" aria-label=\"Footnote 7\"><sup class=\"footnote\">[7]<\/sup><\/a>. Khi mua \u0111\u1ed3, \u00f4ng tr\u1ea3 \u0111\u00fang gi\u00e1, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i gi\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u00fang, \u00f4ng li\u1ec1n b\u1ea3o: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i h\u00e3y nh\u1eadn l\u1ea5y, b\u1eb1ng kh\u00f4ng, ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd th\u00e0nh k\u1ebb n\u00f3i d\u1ed1i.&#8221;<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1eeba d\u1ed1i \u00f4ng, v\u00e0 b\u1ea3o nhau r\u1eb1ng: <i>&#8220;Mua \u0111\u1ed3 c\u1ee7a ti\u00ean sinh V\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea gi\u00e1 h\u01b0.&#8221;<\/i> Khi d\u1ef1ng nh\u00e0, \u00f4ng ch\u1ea5t g\u1ed7 gi\u1eefa t\u01b0\u1eddng. C\u00f3 k\u1ebb tr\u1ed9m chui v\u00e0o b\u1ecb g\u1ed7 v\u01b0\u1edbng, kh\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, Chi\u00eau T\u1ed1 ph\u00e1t hi\u1ec7n, l\u1ea5y h\u1ebft \u0111\u1ed3 trong nh\u00e0 n\u00e9m ra ngo\u00e0i, b\u1ea3o t\u00ean tr\u1ed9m: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i mau \u0111i, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ebfn.&#8221;<\/i> T\u00ean tr\u1ed9m x\u1ea5u h\u1ed5, b\u1ecf \u0111\u1ed3 ch\u1ea1y. T\u1eeb \u0111\u00f3 trong \u1ea5p kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u1ed9m c\u1eafp. \u00d4ng so\u1ea1n &#8216;D\u1ecbch lu\u1eadn&#8217; 33 thi\u00ean, nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 theo h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Vua nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, b\u00e8n tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn g\u1eb7p \u1edf \u0111i\u1ec7n Ti\u1ec7n, l\u00fac \u1ea5y \u00f4ng \u0111\u00e3 h\u01a1n b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i. Vua h\u1ecfi: <i>&#8220;V\u00ec sao kh\u00f4ng ra l\u00e0m quan, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn nay m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p m\u1eb7t?&#8221;<\/i> Chi\u00eau T\u1ed1 t\u1eeb ch\u1ed1i, n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng. Vua b\u1ea3o \u00f4ng gi\u1ea3ng qu\u1ebb C\u00e0n, khi \u0111\u1ebfn c\u00e2u <i>&#8220;C\u1eedu ng\u0169, phi long t\u1ea1i thi\u00ean&#8221;<\/i>, \u00f4ng li\u1ec1n nghi\u00eam m\u1eb7t n\u00f3i: <i>&#8220;H\u00e0o n\u00e0y \u0111\u00fang l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1 ng\u00e0y nay.&#8221;<\/i> R\u1ed3i d\u1eabn ch\u1ee9ng c\u1edb, nh\u00e2n \u0111\u00f3 t\u1ecf \u00fd khuy\u00ean r\u0103n k\u00edn \u0111\u00e1o. Vua r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng, li\u1ec1n h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u00e2n, Chi\u00eau T\u1ed1 n\u00f3i r\u00f5 s\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng gi\u1ea5u gi\u1ebfm g\u00ec, Vua c\u00e0ng khen ng\u1ee3i. L\u1ea1i h\u1ecfi v\u1ec1 thu\u1eadt tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc v\u00e0 d\u01b0\u1ee1ng th\u00e2n, Chi\u00eau T\u1ed1 \u0111\u00e1p: <i>&#8220;Tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng y\u00eau d\u00e2n, d\u01b0\u1ee1ng th\u00e2n kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng \u00edt ham mu\u1ed1n.&#8221;<\/i> Vua y\u00eau th\u00edch l\u1eddi \u1ea5y, th\u01b0\u1eddng vi\u1ebft l\u00ean b\u00ecnh phong v\u00e0 b\u00e0n k\u1ef7. \u00d4ng \u1edf l\u1ea1i h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n xin v\u1ec1, n\u00ean c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y. N\u0103m t\u00e1m m\u01b0\u01a1i ch\u00edn tu\u1ed5i, \u00f4ng qua \u0111\u1eddi t\u1ea1i nh\u00e0.<\/p>\n<p><i>(B\u1ea3n truy\u1ec1n ch\u00e9p r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00fd M\u1ee5c ti\u1ebfn c\u1eed. X\u00e9t ra, M\u1ee5c \u0111\u1ebfn n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 n\u0103m m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Trung Do\u00e3n, l\u00fac n\u00e0y \u0111ang b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c Th\u00f4ng ph\u00e1n D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u v\u1ec1 \u1edf nh\u00e0, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed Chi\u00eau T\u1ed1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 M\u1ee5c. S\u00e1ch &#8216;T\u01b0\u01a1ng S\u01a1n L\u1ee5c&#8217; c\u1ee7a s\u01b0 V\u0103n O\u00e1nh c\u0169ng n\u00f3i M\u1ee5c ti\u1ebfn c\u1eed, l\u1ea1i n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p v\u1edbi Th\u00e1i T\u00f4ng, \u0111\u1ec1u sai. S\u00e1ch &#8216;B\u1ea3o Hu\u1ea5n&#8217; ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong T\u1ea3 Th\u1eadp Di ngay, kh\u00e1c v\u1edbi ch\u00ednh s\u1eed v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c, nay kh\u00f4ng theo.)<\/i><\/p>\n<p>[20] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, c\u00e1ch ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n trung Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed <i>(theo &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217; ch\u00e9p l\u00e0 \u0110i\u1ec7n trung Th\u1eeba)<\/i> Tr\u01b0\u01a1ng Ngu, v\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0m Tri ch\u00e2u D\u0129nh \u0111\u1ec3 ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 c\u00e1o.<\/p>\n<p><i>(Tr\u01b0\u01a1ng Ngu, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>[21] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 th\u0103m b\u1ec7nh, ban cho n\u0103m ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c, n\u0103m ngh\u00ecn t\u1ea5m l\u1ee5a. L\u1ea1i ban cho v\u1ee3 \u00f4ng l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb n\u0103m m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, ba ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o<a class=\"footnote\" title=\"L\u1ea1i ban cho v\u1ee3 \u00f4ng l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb n\u0103m m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, ba ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o, b\u1ea3n T\u1ed1ng ch\u00e9p l\u00e0 'hai ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c, hai ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o'. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p 'm\u1ed9t ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c ch\u00e9p 'n\u0103m ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', s\u1ed1 qu\u1ea7n \u00e1o th\u00ec \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng b\u1ea3n T\u1ed1ng.\" id=\"return-footnote-103-8\" href=\"#footnote-103-8\" aria-label=\"Footnote 8\"><sup class=\"footnote\">[8]<\/sup><\/a>. Sau \u0111\u00f3, Vua \u0111\u1ebfn ch\u00f9a Khai B\u1ea3o.<\/p>\n<p>[22] Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, l\u01b0u \u0111\u00e0y H\u1eefu Gi\u00e1m m\u00f4n V\u1ec7 Su\u1ea5t ph\u00f3 ph\u1ee7 Su\u1ea5t V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0110\u0103ng Ch\u00e2u, ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, \u0111\u1ed5i m\u1ec7nh cho \u00f4ng l\u00e0m quan \u1edf T\u00e2y Kinh. K\u1ebf Hu\u00e2n l\u1ea1i ph\u1ea1m ph\u00e1p, nh\u01b0ng Vua ngh\u0129 \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu Ch\u01b0\u01a1ng H\u1eadu n\u00ean ch\u1ec9 x\u1eed ph\u1ea1t nh\u1eb9.<\/p>\n<p>[23] Ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu, \u0110\u00f4 quan vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Cao Mi\u1ec7n b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu. Mi\u1ec7n t\u1eebng ti\u1ebfn c\u1eed Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed Ph\u00f9 <i>(Du\u1eadt V\u0169)<\/i>, <i>(Du\u1eadt V\u0169)<\/i> ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb t\u01b0\u1edbc ch\u1ee9c n\u00ean Mi\u1ec7n b\u1ecb li\u00ean \u0111\u1edbi.<\/p>\n<p><i>(Mi\u1ec7n, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>[24] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c kh\u1edfi ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>[25] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, ban chi\u1ebfu l\u1ec7nh cho Tr\u1ea1ch Ch\u00e2u tr\u1ef1c thu\u1ed9c Kinh s\u01b0.<\/p>\n<p>[26] N\u00e2ng huy\u1ec7n C\u1ee7ng thu\u1ed9c ph\u1ee7 H\u00e0 Nam l\u00ean h\u00e0ng th\u1ee9 x\u00edch \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng th\u1edd An l\u0103ng.<\/p>\n<p>[27] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i m\u00f9ng 1, nh\u1eadt th\u1ef1c x\u1ea3y ra.<\/p>\n<p>[28] Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, b\u1ed5 nhi\u1ec7m N\u1ed9i kh\u00e1ch t\u1ec9nh s\u1ee9 \u0110inh \u0110\u1ee9c D\u1ee5 quy\u1ec1n tri L\u1ed9 Ch\u00e2u. L\u00fac n\u00e0y, Chi\u00eau ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u l\u00e0m Thi\u00ean h\u00f9ng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n<p>[29] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ban chi\u1ebfu: <i>&#8220;C\u00e1c \u0111\u1ea1o ch\u00e2u ph\u1ee7 ph\u1ea3i c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 ti\u00eau chu\u1ea9n v\u1ec1 Kinh, tr\u1eeb th\u1eddi gian di chuy\u1ec3n, cho h\u1ea1n hai th\u00e1ng, n\u1ebfu qu\u00e1 h\u1ea1n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn s\u1ebd b\u1ecb ph\u1ea1t. Nh\u1eefng ai kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m quan, c\u1ea5p tr\u00ean ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi b\u1ecb ch\u1eadm n\u0103m k\u1ef3 tuy\u1ec3n d\u1ee5ng.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[30] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, ban chi\u1ebfu cho Tam ty: C\u00e1c lo\u1ea1i thu\u1ebf l\u01b0\u1ee1ng thu\u1ebf chi\u1ebft khoa v\u1eadt ph\u1ea9m kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u00e9p n\u1ed9p. L\u1ea1i ban chi\u1ebfu c\u00e1c ch\u00e2u: L\u1ee5a, g\u1ea5m, v\u1ea3i lanh, thu\u1ed1c th\u01a1m, l\u00f4ng chim, t\u00ean, da, g\u00e2n, s\u1eebng, v.v., m\u1ed7i n\u01a1i ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 tr\u1eef \u0111\u1ee7 d\u00f9ng trong hai n\u0103m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu mua qu\u00e1 nhi\u1ec1u<a class=\"footnote\" title=\"'H\u1eefu' nguy\u00ean l\u00e0 'k\u1ef3', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-9\" href=\"#footnote-103-9\" aria-label=\"Footnote 9\"><sup class=\"footnote\">[9]<\/sup><\/a> \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh l\u00e0m phi\u1ec1n d\u00e2n.<\/p>\n<p><i>(Chi\u1ebfu n\u00e0y theo b\u1ea3n ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c ban trong th\u00e1ng n\u00e0y, nay ghi th\u00eam. Ch\u00ed l\u1ea1i n\u00f3i: C\u00e1c quan thu\u1ed9c Tam ty kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u1ee3p t\u00e1c, vin v\u00e0o l\u1ec7 tr\u1ed1n tr\u00e1nh c\u00f4ng vi\u1ec7c, n\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u quy \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. X\u00e9t vi\u1ec7c quy \u0111\u1ecbnh c\u00e1c quan thu\u1ed9c Tam ty v\u1ed1n l\u00e0 s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m C\u00e0n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4. Nay b\u1ecf \u0111i.)<\/i><\/p>\n<p>[31] Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Ki\u1ebfn Long Qu\u00e1n v\u00e0 ch\u00f9a Khai B\u1ea3o \u1edf T\u01b0\u1edbng qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 c\u1ea7u m\u01b0a.<\/p>\n<p>[32] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, ban chi\u1ebfu c\u00e1c c\u01a1 quan: M\u1ecdi vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng ph\u1ea3i l\u1eadp k\u1ebf ho\u1ea1ch tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed7i tu\u1ea7n c\u1ea5p ph\u00e1t v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, tr\u00e1nh t\u00edch tr\u1eef d\u1eabn \u0111\u1ebfn tham nh\u0169ng.<\/p>\n<p>[33] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, m\u01b0a.<\/p>\n<p>[34] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u1ed3 Gi\u00e1o Thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>[35] L\u1ec7nh cho H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 ti\u00eau chu\u1ea9n l\u00e0m quan th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c t\u1eeb s\u1ed1 quan ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec7m ho\u1eb7c c\u0169, t\u00e2n kh\u00e1ch, ch\u00e2u huy\u1ec7n.<\/p>\n<p>[36] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ph\u00f2ng th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea3 t\u00e0ng t\u1ef1 may qu\u1ea7n \u00e1o th\u00ec t\u1ef1 thu. Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t kho y ph\u1ee5c b\u00ean trong c\u1eeda T\u1ea3 D\u1ecbch.<\/p>\n<p>[37] V\u00f9ng H\u00e0 B\u1eafc tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u1ea5m bu\u00f4n mu\u1ed1i, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i ni\u00ean hi\u1ec7u Ki\u1ebfn Long, m\u1edbi cho ph\u00e9p th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n mu\u1ed1i \u0111i l\u1ea1i trong ph\u1ea1m vi 20 d\u1eb7m ngo\u00e0i th\u00e0nh c\u1ee7a s\u00e1u ch\u00e2u: H\u00ecnh, Minh, T\u1eeb, Tr\u1ea5n, K\u1ef9, Tri\u1ec7u. Ng\u00e0y Canh T\u00fd, b\u00e3i b\u1ecf ho\u00e0n to\u00e0n l\u1ec7nh c\u1ea5m mu\u1ed1i \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i qua n\u1ed9p thu\u1ebf m\u1ed7i c\u00e2n m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi \u1edf l\u1ea1i n\u1ed9p g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/p>\n<p>[38] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, c\u1ea5m d\u00e2n ch\u00fang trong kinh th\u00e0nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch tr\u1eef v\u0169 kh\u00ed.<\/p>\n<p>[39] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c ch\u00e2u l\u1edbn, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u c\u1eadn ho\u1eb7c th\u00e2n thu\u1ed9c n\u1eafm gi\u1eef c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c c\u1ee5c, tr\u1ea5n.<\/p>\n<p><i>(Theo s\u00e1ch c\u0169 ghi l\u1ea1i, s\u00e1ch m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 n\u1ed9i dung n\u00e0y. Trong b\u1ea3n k\u1ef7, vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o th\u00e1ng 6, ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, nay theo s\u00e1ch c\u0169. Xem l\u1ea1i b\u1ea3n ch\u00ed v\u00e0 s\u00e1ch h\u1ed9i y\u1ebfu, \u0111\u1ec1u ghi r\u1eb1ng v\u00e0o n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai, c\u1ea5m c\u00e1c phi\u00ean h\u1ea7u b\u1ed5 nhi\u1ec7m ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n t\u00f9y l\u00e0m t\u01b0\u1edbng tr\u1ea5n<a class=\"footnote\" title=\"ch\u1eef 'h\u1ea7u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'h\u1eadu', theo b\u1ea3n trong c\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch h\u1ed9i y\u1ebfu, ch\u1ee9c quan 48, m\u1ee5c 92 s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-103-10\" href=\"#footnote-103-10\" aria-label=\"Footnote 10\"><sup class=\"footnote\">[10]<\/sup><\/a>. T\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u1ec9 d\u00f9ng l\u1ea1i ch\u00e2u s\u1edf t\u1ea1i, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u00ean b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Tra c\u1ee9u n\u0103m H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ea5y vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u00f3 l\u1ebd ch\u00ednh l\u00e0 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y. Ho\u1eb7c n\u0103m H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai l\u1ea1i t\u00e1i ban l\u1ec7nh c\u1ea5m n\u00e0y, nay \u0111\u1ec3 c\u1ea3 hai.)<\/i><\/p>\n<p>[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, Vua \u0111\u1ebfn ph\u00eda b\u1eafc th\u00e0nh xem c\u1ed1i xay n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>[41] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, \u1edf kinh th\u00e0nh l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1eb7t c\u01a1 quan ti\u1ec7n ti\u1ec1n v\u1ee5.<\/p>\n<p>[42] Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho qu\u00e2n Th\u00f4ng Vi\u1ec5n tr\u1ef1c thu\u1ed9c kinh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>[43] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, l\u1ea5y huy\u1ec7n V\u00f4 \u0110\u1ebf c\u1ee7a ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t l\u00e0m qu\u00e2n B\u1ea3o Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>[44] \u0110\u1ed5i t\u00ean \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh th\u00e0nh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i Minh.<\/p>\n<p>[45] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, phong con g\u00e1i \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Vua l\u00e0m Chi\u00eau Kh\u00e1nh c\u00f4ng ch\u00faa, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n g\u1ea3 cho T\u1ea3 v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Ph\u00f2 m\u00e3 \u0111\u00f4 \u00fay V\u01b0\u01a1ng Th\u1eeba Di\u1ec5n. Th\u1eeba Di\u1ec5n l\u00e0 con c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3.<\/p>\n<p>[46] Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Kinh \u0110\u00f4ng ph\u00e1t v\u1eadn s\u1ee9, L\u1ea1i b\u1ed9 lang trung H\u00e0 \u1ea4u Xung, v\u00ec nh\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u00fat l\u00f3t t\u1eeb c\u00e1c ch\u00e2u, b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c xu\u1ed1ng Kh\u1ea3o c\u00f4ng vi\u00ean ngo\u1ea1i lang.<\/p>\n<p>[47] L\u1ea5y ba tr\u0103m b\u1ea3n chi\u1ebfu th\u01b0 giao cho c\u00e1c ch\u00e2u qu\u00e2n \u1edf v\u00f9ng \u0111\u00f4ng b\u1eafc H\u00e0 \u0110\u00f4ng, Thi\u1ec3m T\u00e2y, l\u1ec7nh ph\u00e2n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a v\u00e0o \u0111\u1ea5t B\u1eafc H\u00e1n \u0111\u1ec3 chi\u00eau h\u00e0ng d\u00e2n v\u00e0 quan l\u1ea1i n\u01a1i \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>[48] S\u00f4ng Bi\u1ec7n v\u1ee1 \u0111\u00ea \u1edf huy\u1ec7n Ninh L\u0103ng, ch\u00e2u T\u1ed1ng, huy \u0111\u1ed9ng d\u00e2n \u0111inh ch\u00e2u T\u1ed1ng, B\u1ea1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1eafp \u0111\u00ea. L\u1ea1i \u0111\u1eafp c\u1eeda s\u00f4ng Bi\u1ec7n \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>[49] M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;D\u00e2n ch\u00fang tr\u00ecnh b\u00e1o thi\u1ec7t h\u1ea1i do l\u0169 l\u1ee5t ho\u1eb7c h\u1ea1n h\u00e1n, m\u00f9a h\u00e8 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 th\u00e1ng t\u01b0, m\u00f9a thu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 th\u00e1ng b\u1ea3y.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed&#8217; ghi ch\u00e9p th\u1eddi h\u1ea1n b\u00e1o c\u00e1o thi\u00ean tai \u1edf Kinh H\u1ed3, Ho\u00e0i Nam, L\u01b0\u1ee1ng Chi\u1ebft, Xuy\u00ean H\u1ea1p, Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 sai. L\u00fac \u0111\u00f3 Chi\u1ebft, Qu\u1ea3ng ch\u01b0a quy v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nay theo &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217;.)<\/i><\/p>\n<p>[50] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;Quan l\u1ea1i qu\u00e1 nhi\u1ec1u, kh\u00f3 m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi tr\u1ecb, b\u1ed5ng l\u1ed9c l\u1ea1i \u00edt, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i li\u00eam ch\u00ednh. Th\u00e0 r\u1eb1ng gi\u1ea3m b\u1edbt quan l\u1ea1i m\u00e0 t\u0103ng b\u1ed5ng l\u1ed9c c\u00f2n h\u01a1n gi\u1eef nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 hao ph\u00ed n\u1eb7ng. Trong c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n thu\u1ed9c T\u00e2y Xuy\u00ean, n\u00ean c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh gi\u1ea3m s\u1ed1 quan, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi t\u0103ng b\u1ed5ng l\u1ed9c c\u0169 m\u1ed7i th\u00e1ng th\u00eam n\u0103m ng\u00e0n. C\u00e1c ch\u00e2u c\u00f3 hai v\u1ea1n h\u1ed9 tr\u1edf l\u00ean, v\u1eabn gi\u1eef ba v\u1ecb t\u00e0o quan nh\u01b0 c\u0169; d\u01b0\u1edbi hai v\u1ea1n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n, m\u1ed9t t\u01b0 ph\u00e1p tham qu\u00e2n, t\u01b0 ph\u00e1p ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c t\u01b0 h\u1ed9; d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t v\u1ea1n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t t\u01b0 ph\u00e1p, m\u1ed9t t\u01b0 h\u1ed9, t\u01b0 h\u1ed9 ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n; d\u01b0\u1edbi n\u0103m ng\u00e0n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t t\u01b0 h\u1ed9, ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c t\u01b0 ph\u00e1p v\u00e0 l\u1ee5c s\u1ef1 tham qu\u00e2n. Huy\u1ec7n c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0n h\u1ed9 tr\u1edf l\u00ean, v\u1eabn gi\u1eef ba v\u1ecb: l\u1ec7nh, \u00fay, ch\u1ee7 b\u1ea1; d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t ng\u00e0n h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t l\u1ec7nh, m\u1ed9t \u00fay, huy\u1ec7n l\u1ec7nh ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c ch\u1ee7 b\u1ea1; d\u01b0\u1edbi b\u1ed1n tr\u0103m h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 b\u1ea1, huy\u1ec7n \u00fay, ch\u1ee7 b\u1ea1 ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c tri huy\u1ec7n; d\u01b0\u1edbi hai tr\u0103m h\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 b\u1ea1, ki\u00eam lu\u00f4n vi\u1ec7c huy\u1ec7n \u00fay.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[51] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;Nh\u1eefng k\u1ebb tr\u1ed9m c\u1eafp \u1edf T\u00e2y Xuy\u00ean ph\u1ea3i ch\u1ebft m\u00e0 c\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean xin x\u00e9t x\u1eed, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i v\u1ec1 kinh.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[52] Ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;Quan ch\u1ee9c c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n trong thi\u00ean h\u1ea1 n\u00ean theo l\u1ec7 T\u00e2y Xuy\u00ean m\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(C\u1ea7n th\u1ea5y s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3m b\u1edbt l\u00e0 bao nhi\u00eau.)<\/i><\/p>\n<p>[53] Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, Trung th\u01b0 th\u1ecb lang H\u00e0n Hi T\u1ea3i c\u1ee7a Nam \u0110\u01b0\u1eddng qua \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 th\u1ea5y Hi T\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh, d\u00e1m n\u00f3i th\u1eb3ng, mu\u1ed1n d\u00f9ng \u00f4ng l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, nh\u01b0ng Hi T\u1ea3i bu\u00f4ng th\u1ea3 t\u00ecnh c\u1ea3m, b\u1ecf qua l\u1ec5 nghi, trong nh\u00e0 c\u00f3 v\u00e0i ch\u1ee5c k\u1ef9 thi\u1ebfp, ph\u1ea7n l\u1edbn ra ngo\u00e0i ph\u1ee7 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp kh\u00e1ch ri\u00eang, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 v\u00ec th\u1ebf kh\u00f3 x\u1eed.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau, \u00f4ng b\u1ecb h\u1eb7c t\u1ea5u, gi\u00e1ng l\u00e0m H\u1eefu th\u1ee9 t\u1eed, ph\u1ee5 tr\u00e1ch Nam \u0110\u00f4. Hi T\u1ea3i li\u1ec1n \u0111u\u1ed5i h\u1ebft c\u00e1c k\u1ef9 n\u1eef, m\u1ed9t m\u00ecnh l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, l\u1ea1i d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u00e2n x\u00e9t. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 vui m\u1eebng, gi\u1eef \u00f4ng l\u1ea1i, r\u1ed3i kh\u00f4i ph\u1ee5c ch\u1ee9c v\u1ecb. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c k\u1ef9 n\u1eef d\u1ea7n tr\u1edf v\u1ec1, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>&#8220;Ta ch\u1eb3ng bi\u1ebft l\u00e0m sao n\u1eefa.&#8221;<\/i> Khi Hi T\u1ea3i ch\u1ebft, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 than: <i>&#8220;Ta r\u1ed1t cu\u1ed9c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng Hi T\u1ea3i l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng.&#8221;<\/i> Mu\u1ed1n truy t\u1eb7ng \u00f4ng ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, b\u00e8n h\u1ecfi c\u00f3 ti\u1ec1n l\u1ec7 n\u00e0o nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng, c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u00e1p: <i>&#8220;Tr\u01b0\u1edbc kia L\u01b0u M\u1ee5c Chi \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Khai ph\u1ee7 Nghi \u0111\u1ed3ng Tam ty.&#8221;<\/i> Li\u1ec1n vi\u1ebft chi\u1ebfu truy t\u1eb7ng Hi T\u1ea3i ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1. Nh\u00e0 Hi T\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ee7a c\u1ea3i, quan t\u00e0i, \u00e1o li\u1ec7m \u0111\u1ec1u do \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 ban.<\/p>\n<p><i>(Theo t\u1eadp c\u1ee7a T\u1eeb Huy\u1ec1n, Hi T\u1ea3i m\u1ea5t ng\u00e0y 27 th\u00e1ng 7 n\u0103m \u0111\u00f3, t\u1ee9c ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n. &#8216;Giang Nam d\u00e3 l\u1ee5c&#8217; ch\u00e9p vi\u1ec7c Hi T\u1ea3i r\u1ea5t chi ti\u1ebft, nh\u01b0ng l\u1eddi l\u1ebd qu\u00e1 th\u00f4 t\u1ee5c, nay ch\u1ec9 d\u00f9ng &#8216;Ng\u0169 \u0110\u1ea1i s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;C\u1eedu Qu\u1ed1c ch\u00ed&#8217;, c\u00f3 th\u00eam ch\u00fat ch\u1ec9nh s\u1eeda.)<\/i><\/p>\n<p>[54] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn,  ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Gi\u00e1o thuy\u1ec1n tr\u00ec. L\u1ea1i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean y\u1ebfn ti\u1ec7c b\u1eafn cung.<\/p>\n<p>[55] C\u1ea5m d\u00e2n Ph\u1ee7 H\u00e0 Nam c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u1ea5t trong t\u01b0\u1eddng bao quanh mi\u1ebfu th\u1edd nh\u00e0 T\u1ea5n v\u00e0 nh\u00e0 H\u00e1n.<\/p>\n<p>[56] L\u1ec7nh cho quan l\u1ea1i T\u00e2y Xuy\u00ean khi h\u1ebft h\u1ea1n kh\u1ea3o kh\u00f3a \u0111\u01b0\u1ee3c thay th\u1ebf, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i tuy\u1ec3n d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>[57] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, d\u1eddi C\u01a1 quan Chuy\u00ean tr\u00e1ch v\u1ec1 Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i thu\u1ed9c Ki\u1ebfn D\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n v\u1ec1 D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>[58] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd,  ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Gi\u00e1o thuy\u1ec1n tr\u00ec, l\u1ea1i ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean.<\/p>\n<p>[59] Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, cho L\u00fd Khi\u00eam B\u1ea1c, th\u1ee9 s\u1eed ch\u00e2u Th\u1ea5p, l\u00e0m \u0110o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 ch\u00e2u T\u1ebf. Khi\u00eam B\u1ea1c \u1edf ch\u00e2u Th\u1ea5p m\u01b0\u1eddi n\u0103m, k\u1ebb \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng d\u00e1m x\u00e2m ph\u1ea1m bi\u00ean gi\u1edbi. C\u00f3 t\u01b0\u1edbng Chi\u00eau thu l\u00e0 L\u01b0u Ti\u1ebfn, s\u1ee9c m\u1ea1nh h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, Khi\u00eam B\u1ea1c \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu, \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u1ebfn h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1, th\u01b0\u1eddng lui t\u1edbi bi\u00ean gi\u1edbi, l\u1ea5y \u00edt \u0111\u00e1nh nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>B\u1eafc H\u00e1n lo ng\u1ea1i, d\u00f9ng th\u01b0 gi\u00e1n \u0111\u1ecbch, b\u1ecdc trong qu\u1ea3 c\u1ea7u s\u00e1p, b\u1ecf l\u1ea1i gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng. Tri\u1ec7u T\u00e1n, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ch\u00e2u T\u1ea5n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em d\u00e2ng l\u00ean Vua. Vua ra l\u1ec7nh tr\u00f3i Ti\u1ebfn \u0111\u01b0a v\u1ec1 kinh. Khi\u00eam B\u1ea1c tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn tra h\u1ecfi, Ti\u1ebfn qu\u1ef3 xu\u1ed1ng s\u00e2n, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Khi\u00eam B\u1ea1c n\u00f3i: <i>&#8220;Ta l\u1ea5y c\u1ea3 gia t\u1ed9c b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o l\u00e3nh cho ng\u01b0\u01a1i.&#8221;<\/i> Li\u1ec1n t\u00e2u l\u00ean: <i>&#8220;Ti\u1ebfn b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e1n gh\u00e9t, \u0111\u00e2y l\u00e0 k\u1ebf ph\u1ea3n gi\u00e1n.&#8221;<\/i> T\u1ea5u \u0111\u1ebfn, Vua t\u1ec9nh ng\u1ed9, l\u1eadp t\u1ee9c ra l\u1ec7nh tha, ban cho \u00e1o m\u0169, l\u1ec1u tr\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u00f4 hi\u1ec7u c\u1ea5m qu\u00e2n. Ti\u1ebfn c\u1ea3m k\u00edch, nguy\u1ec7n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u01a1n.<\/p>\n<p>[60] Vua t\u1eebng sai quan h\u1eefu ty x\u00e2y dinh th\u1ef1 cho Qu\u00e1ch Ti\u1ebfn, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 ch\u00e2u Minh, s\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng ng\u00f3i &#8216;d\u00f5ng&#8217;. Quan h\u1eefu ty t\u00e2u r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, c\u00f4ng ch\u00faa m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng lo\u1ea1i ng\u00f3i n\u00e0y. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn n\u00f3i: <i>&#8220;Qu\u00e1ch Ti\u1ebfn tr\u1ea5n gi\u1eef T\u00e2y S\u01a1n h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u0103m, khi\u1ebfn ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo l\u1eafng ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc. Ta coi Ti\u1ebfn \u0111\u00e2u k\u00e9m con c\u00e1i? H\u00e3y mau \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1eebng n\u00f3i b\u1eady.&#8221;<\/i> Vua y\u00eau qu\u00fd t\u01b0\u1edbng s\u00fay nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1. <i>(Ti\u1ebfn t\u1eebng l\u00e0m tu\u1ea7n ki\u1ec3m T\u00e2y S\u01a1n n\u0103m \u0111\u1ea7u Ki\u1ebfn Long, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t n\u0103m, nh\u00e2n vi\u1ec7c n\u00e0y m\u00e0 ch\u00e9p th\u00eam, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00fang v\u00e0o n\u0103m n\u00e0y)<\/i>.<\/p>\n<p>[61] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 l\u1ea1i sai Tri ch\u1ebf c\u00e1o Phan H\u1eefu vi\u1ebft th\u01b0 h\u01a1n ngh\u00ecn ch\u1eef khuy\u00ean Nam H\u00e1n ch\u1ee7 quy thu\u1eadn Trung Qu\u1ed1c, c\u1eed C\u1ea5p s\u1ef1 trung Cung Th\u1eadn Nghi \u0111i s\u1ee9. Nam H\u00e1n ch\u1ee7 nh\u1eadn th\u01b0, n\u1ed5i gi\u1eadn, b\u00e8n giam Th\u1eadn Nghi. Vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7, l\u1eddi l\u1ebd r\u1ea5t b\u1ea5t k\u00ednh. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 \u0111em th\u01b0 \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, Vua m\u1edbi quy\u1ebft \u00fd \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n<p><i>(Tr\u00edch &#8216;T\u01b0 tr\u1ecb th\u00f4ng gi\u00e1m&#8217;, B\u1ea3n k\u1ef7)<\/i><\/p>\n<p>[62] Th\u00e1ng ch\u00edn, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i <i>(m\u00f9ng 1)<\/i>, l\u1ea5y Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 \u0110\u00e0m ch\u00e2u l\u00e0 Phan M\u1ef9 l\u00e0m \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 Binh m\u00e3 H\u00e0nh doanh \u0111\u1ea1o H\u1ea1 ch\u00e2u, <i>(X\u00e9t &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed k\u00fd&#8217; \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 H\u1ea1 ch\u00e2u, Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3 trong &#8216;T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m&#8217; ch\u00e9p l\u00e0 Qu\u1ebf ch\u00e2u. Tra c\u1ee9u Qu\u1ebf ch\u00e2u v\u00e0 H\u1ea1 ch\u00e2u \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Nam H\u00e1n, ch\u01b0a r\u00f5 ch\u00ednh x\u00e1c. Xin ghi l\u1ea1i \u0111\u1ec3 tham kh\u1ea3o.)<\/i> \u0110o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 L\u00e3ng ch\u00e2u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nghi\u1ec7p l\u00e0 Do\u00e3n S\u00f9ng Kha l\u00e0m ph\u00f3, Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1o ch\u00e2u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n l\u00e0m \u0110\u00f4 gi\u00e1m M\u00e3 qu\u00e2n H\u00e0nh doanh. L\u1ea1i sai s\u1ee9 ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng binh l\u00ednh c\u00e1c ch\u00e2u \u0111\u1ebfn d\u01b0\u1edbi th\u00e0nh H\u1ea1 ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(C\u1ef1u l\u1ee5c ch\u00e9p vi\u1ec7c ph\u00e1i Phan M\u1ef9 v\u00e0o ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o th\u00e1ng t\u00e1m, nay theo T\u00e2n l\u1ee5c, B\u1ea3n k\u1ef7 v\u00e0 H\u1ed9i y\u1ebfu.)<\/i><\/p>\n<p>[63] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu: <i>&#8220;C\u00e1c l\u0103ng c\u1ee7a Chu V\u0103n V\u01b0\u01a1ng, Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng, Khang V\u01b0\u01a1ng; T\u1ea7n Th\u1ee7y Ho\u00e0ng; H\u00e1n Cao T\u1ed5, V\u0103n \u0110\u1ebf, C\u1ea3nh \u0110\u1ebf, V\u0169 \u0110\u1ebf, Nguy\u00ean \u0110\u1ebf, Th\u00e0nh \u0110\u1ebf, Ai \u0110\u1ebf; Ng\u1ee5y Hi\u1ebfu V\u0103n \u0110\u1ebf; T\u00e2y Ng\u1ee5y V\u0103n \u0110\u1ebf; H\u1eadu Chu Th\u00e1i T\u1ed5; \u0110\u01b0\u1eddng Cao T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng, Trung T\u00f4ng, T\u00fac T\u00f4ng, \u0110\u1ea1i T\u00f4ng, \u0110\u1ee9c T\u00f4ng, Thu\u1eadn T\u00f4ng, V\u0103n T\u00f4ng, V\u0169 T\u00f4ng, Tuy\u00ean T\u00f4ng, \u00dd T\u00f4ng, Hi T\u00f4ng, Chi\u00eau T\u00f4ng, t\u1ed5ng c\u1ed9ng 27 l\u0103ng t\u1eebng b\u1ecb khai qu\u1eadt, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan chu\u1ea9n b\u1ecb ph\u00e1p ph\u1ee5c v\u00e0 th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c m\u1ed7i lo\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ed9, s\u1eafp x\u1ebfp quan qu\u00e1ch \u0111\u1ec3 ch\u00f4n c\u1ea5t l\u1ea1i. C\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ebf l\u1ec5.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[64] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, \u0110\u0103ng ch\u00e2u t\u00e2u r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc N\u1eef Ch\u00e2n c\u1eed s\u1ee9 sang tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Vua n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ecbnh An l\u00e0 Li\u1ec7t V\u1ea1n Hoa d\u00e2ng bi\u1ec3u k\u00e8m theo ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ecbnh An v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7ng t\u1ed9c thu\u1ed9c M\u00e3 H\u00e0n, b\u1ecb Khi\u1ebft \u0110an \u0111\u00e1nh ph\u00e1, th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a h\u1ecd t\u1eadp h\u1ee3p t\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ea1y v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Qu\u1ed1c c\u00f4ng \u0110\u1ecbnh An.<\/p>\n<p><i>(L\u01b0u \u00fd: B\u1ea3n g\u1ed1c c\u00f3 &#8216;t\u00e2y b\u1ec9&#8217;, nh\u01b0ng d\u1ecbch \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 &#8216;ph\u00eda t\u00e2y&#8217; \u0111\u1ec3 r\u00f5 ngh\u0129a.)<\/i><\/p>\n<p>[65] Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, Phan M\u1ef9 t\u00e2u r\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1i ph\u00e1 h\u01a1n v\u1ea1n qu\u00e2n Nam H\u00e1n v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00fa ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c chi\u1ebfm Ph\u00fa ch\u00e2u, &#8216;L\u01b0u S\u01b0\u1edfng truy\u1ec7n&#8217; v\u00e0 &#8216;C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed&#8217; \u0111\u1ec1u l\u01b0\u1ee3c b\u1ecf, ch\u1ec9 ch\u00e9p vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0. Kh\u00f4ng r\u00f5 B\u1ea1ch H\u00e0 thu\u1ed9c ch\u00e2u huy\u1ec7n n\u00e0o, nay theo B\u1ea3n k\u1ef7 v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c, ghi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ph\u00fa ch\u00e2u. &#8216;Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean&#8217; ch\u00e9p vi\u1ec7c chi\u1ebfm Ph\u00fa ch\u00e2u \u0111\u1ebfn B\u1ea1ch H\u00e0 c\u00f9ng trong th\u00e1ng ch\u00edn.)<\/i><\/p>\n<p>[66] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng c\u0169 c\u1ee7a Nam H\u00e1n \u0111a ph\u1ea7n b\u1ecb ch\u1ebft v\u00ec n\u1ecbnh th\u1ea7n, t\u00f4ng th\u1ea5t b\u1ecb gi\u1ebft g\u1ea7n h\u1ebft, vi\u1ec7c n\u1eafm binh quy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ea5y t\u00ean ho\u1ea1n quan. T\u01b0\u1eddng th\u00e0nh, h\u00e0o l\u0169y ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 trang tr\u00ed cung \u0111i\u1ec7n, ao h\u1ed3, thuy\u1ec1n chi\u1ebfn c\u00f9ng kh\u00ed gi\u1edbi \u0111\u1ec1u h\u01b0 h\u1ecfng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tu s\u1eeda. Khi qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, Th\u1ee9 s\u1eed Qu\u00fd ch\u00e2u l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1ee7 Trung <i>(Th\u1ee7 Trung, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch)<\/i> ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi b\u00e1o tin kh\u1ea9n c\u1ea5p, trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng, s\u1ee3 h\u00e3i. Vua Nam H\u00e1n li\u1ec1n sai Cung Tr\u1eebng Xu d\u00f9ng tr\u1ea1m ng\u1ef1a nhanh \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u \u0111\u1ec3 an \u1ee7i qu\u00e2n s\u0129. B\u1ea5y gi\u1edd, qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u00f3ng \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 l\u00e2u, ph\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u1ec1u ngh\u00e8o kh\u1ed5, nghe tin Tr\u1eebng Xu \u0111\u1ebfn, t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh, n\u00ean \u0111\u1ec1u vui m\u1eebng. Nh\u01b0ng Tr\u1eebng Xu ch\u1ec9 \u0111\u01b0a ra chi\u1ebfu th\u01b0 r\u1ed7ng \u0111\u1ec3 ph\u1ee7 d\u1ee5, khi\u1ebfn qu\u00e2n s\u0129 tan r\u00e3 tinh th\u1ea7n. Khi qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00f9ng Th\u1eeba, ti\u1ec1n qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Ph\u01b0\u01a1ng L\u00e2m, Tr\u1eebng Xu ho\u1ea3ng s\u1ee3, li\u1ec1n ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u1ec1 b\u1eb1ng thuy\u1ec1n nh\u1eb9. Th\u00e1ng n\u00e0y, ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng b\u00e8n bao v\u00e2y Qu\u00fd ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed&#8217;, &#8216;Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed&#8217; v\u00e0 truy\u1ec7n L\u01b0u S\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p r\u1eb1ng khi qu\u00e2n T\u00f3ng \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, S\u01b0\u1edfng li\u1ec1n ph\u00e1i Cung Tr\u1eebng Xu \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u, Qu\u00e1ch S\u00f9ng Nh\u1ea1c \u0111\u1ebfn Qu\u00fd ch\u00e2u, L\u00fd Th\u00e1c<a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'L\u00fd Th\u00e1c'. Xem 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 65 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' ch\u00e9p r\u1eb1ng L\u01b0u S\u01b0\u1edfng ph\u00e1i L\u00fd Th\u00e1c tr\u1ea5n th\u1ee7 Thi\u1ec1u ch\u00e2u \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng Phan M\u1ef9. C\u00f9ng s\u00e1ch v\u00e0 'Th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 294 - 'H\u1eadu Chu k\u1ef7' ch\u00e9p vi\u1ec7c Vua Nam H\u00e1n gi\u1ebft Chung Do\u00e3n Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ho\u1ea1n quan L\u00fd Th\u00e1c. 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' c\u0169ng c\u00f3 ph\u1ee5 ch\u00e9p truy\u1ec7n L\u00fd Th\u00e1c. \u1ede \u0111\u00e2y nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'L\u00fd Th\u00e1c', ch\u1eafc l\u00e0 sai, nay s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-11\" href=\"#footnote-103-11\" aria-label=\"Footnote 11\"><sup class=\"footnote\">[11]<\/sup><\/a> \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u ch\u00e2u, b\u00e0n k\u1ebf ph\u00f2ng th\u1ee7. Nay x\u00e9t l\u1ea1i, l\u00fac n\u00e0y ch\u1ec9 ph\u00e1i Tr\u1eebng Xu m\u00e0 th\u00f4i. S\u00f9ng Nh\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9 l\u00e0 sau khi L\u00fd Th\u1eeba \u1ed0c th\u1ea5t b\u1ea1i, c\u00f2n khi T\u00e2n Di\u00ean \u1ed0c khuy\u00ean S\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, Th\u00e1c v\u1eabn \u1edf trong tri\u1ec1u ng\u0103n c\u1ea3n vi\u1ec7c n\u00e0y, v\u00ec v\u1eady khi qu\u00e2n T\u1ed1ng \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1ea1ch H\u00e0, Th\u00e1c v\u00e0 S\u00f9ng Nh\u1ea1c ch\u1eafc ch\u1eafn ch\u01b0a xu\u1ea5t qu\u00e2n.)<\/i><\/p>\n<p>[67] Vua Nam H\u00e1n h\u1ea1 chi\u1ebfu tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n b\u1ea1c, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u xin c\u1eed Phan S\u00f9ng Tri\u1ec7t c\u1ea7m qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. S\u00f9ng Tri\u1ec7t t\u1eeb khi b\u1ecb t\u01b0\u1edbc quy\u1ec1n binh, l\u00f2ng th\u01b0\u1eddng o\u00e1n h\u1eadn, b\u00e8n t\u1eeb ch\u1ed1i v\u1edbi l\u00fd do m\u1eaft b\u1ecb b\u1ec7nh. Vua Nam H\u00e1n n\u1ed5i gi\u1eadn n\u00f3i: <i>&#8220;C\u1ea7n g\u00ec S\u00f9ng Tri\u1ec7t, ch\u1eb3ng l\u1ebd Ng\u0169 Ng\u1ea1n Nhu kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c sao?&#8221;<\/i> <i>(Ng\u1ea1n Nhu, ch\u01b0a r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> B\u00e8n sai Ng\u1ea1n Nhu c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n.<\/p>\n<p>[68] Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nghe tin Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1ebfn, li\u1ec1n r\u00fat lui 20 d\u1eb7m, b\u00ed m\u1eadt \u0111\u1eb7t ph\u1ee5c binh \u1edf b\u1edd nam s\u00f4ng. \u0110\u00eam \u0111\u00f3, Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1eadu thuy\u1ec1n \u1edf Nam H\u01b0\u01a1ng, d\u1eebng thuy\u1ec1n b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng, \u00f4ng c\u1ea7m cung l\u00ean b\u1edd, ng\u1ed3i tr\u00ean gh\u1ebf h\u1ed3 ch\u1ec9 huy. B\u1ed7ng ch\u1ed1c, qu\u00e2n ph\u1ee5c k\u00edch n\u1ed5i d\u1eady, qu\u00e2n c\u1ee7a Ng\u1ea1n Nhu \u0111\u1ea1i lo\u1ea1n, ch\u1ebft \u0111\u1ebfn b\u1ea3y t\u00e1m ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi<a class=\"footnote\" title=\"'B\u1ea3y t\u00e1m ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'b\u1ea3y t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi', c\u0103n c\u1ee9 theo 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-12\" href=\"#footnote-103-12\" aria-label=\"Footnote 12\"><sup class=\"footnote\">[12]<\/sup><\/a>. Ng\u1ea1n Nhu b\u1ecb b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, treo \u0111\u1ea7u \u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1ecb uy trong th\u00e0nh, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh v\u1eabn ki\u00ean quy\u1ebft c\u1ed1 th\u1ee7 kh\u00f4ng h\u00e0ng. T\u00f9y qu\u00e2n Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Minh n\u00f3i v\u1edbi Phan M\u1ef9: <i>&#8220;N\u00ean t\u1ea5n c\u00f4ng g\u1ea5p, n\u1ebfu kh\u00f4ng, vi\u1ec7n binh \u0111\u1ebfn s\u1ebd l\u1ee3i d\u1ee5ng th\u1eddi c\u01a1, qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 m\u1ec7t m\u1ecfi l\u1eafm r\u1ed3i.&#8221;<\/i> C\u00e1c t\u01b0\u1edbng c\u00f2n do d\u1ef1, V\u01b0\u01a1ng Minh li\u1ec1n t\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eb7c gi\u00e1p tr\u1ee5<a class=\"footnote\" title=\"'T\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eb7c gi\u00e1p tr\u1ee5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 't\u1ef1', c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng b\u1ea3n', 'T\u1ed1ng b\u1ea3n to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 b\u1ed5 sung.\" id=\"return-footnote-103-13\" href=\"#footnote-103-13\" aria-label=\"Footnote 13\"><sup class=\"footnote\">[13]<\/sup><\/a>, d\u1eabn b\u1ed9 h\u1ea1 h\u1ed9 t\u1ed1ng h\u01a1n tr\u0103m qu\u00e2n v\u1eadn chuy\u1ec3n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, c\u00f9ng m\u1ea5y ngh\u00ecn phu d\u1ecbch, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u1ea7m cu\u1ed1c x\u1ebbng, l\u1ea5p h\u00e0o, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn c\u1ed5ng th\u00e0nh. Ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh s\u1ee3 h\u00e3i, li\u1ec1n m\u1edf c\u1eeda \u0111\u00f3n qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 10, Canh Th\u00ecn, tin th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf H\u1ea1 Ch\u00e2u m\u1edbi \u0111\u1ebfn kinh \u0111\u00f4, n\u00ean s\u00e1ch &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; v\u00e0 &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; \u0111\u1ec1u ghi ch\u00e9p v\u00e0o th\u00e1ng 10. C\u0103n c\u1ee9 theo truy\u1ec7n L\u01b0u S\u01b0\u1edfng, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u00e2y H\u1ea1 Ch\u00e2u t\u1eeb th\u00e1ng 9<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u00fa th\u00edch: 'V\u00e2y H\u1ea1 Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 '\u0111\u00f3ng \u0111o\u00e0n', c\u0103n c\u1ee9 theo c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-14\" href=\"#footnote-103-14\" aria-label=\"Footnote 14\"><sup class=\"footnote\">[14]<\/sup><\/a>, nhanh ch\u00f3ng h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng 10, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edbi \u0111\u1ebfn Chi\u00eau Ch\u00e2u. L\u1ea1i theo &#8216;Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean&#8217;, qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ea1 H\u1ea1 Ch\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y 21 th\u00e1ng 9, K\u1ef7 M\u00f9i.)<\/i><\/p>\n<p>Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 huy chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, tuy\u00ean b\u1ed1 s\u1ebd xu\u00f4i d\u00f2ng ti\u1ebfn v\u1ec1 Qu\u1ea3ng Ch\u00e2u, Nam H\u00e1n ch\u1ee7 lo s\u1ee3 t\u1ed9t \u0111\u1ed9, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o, li\u1ec1n phong Phan S\u00f9ng Tri\u1ec7t l\u00e0m N\u1ed9i th\u00e1i s\u01b0, M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, th\u1ed1ng l\u0129nh ba v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf H\u1ea1 Giang. Nh\u01b0ng khi qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Chi\u00eau Ch\u00e2u, S\u00f9ng Tri\u1ec7t ch\u1ec9 b\u1ea3o to\u00e0n l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>[69] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5 m\u00f9ng 1, phu nh\u00e2n qu\u1eadn Kinh Tri\u1ec7u h\u1ecd \u0110\u1ed7 qua \u0111\u1eddi. Vua kh\u00f4ng thi\u1ebft tri\u1ec1u, m\u1eb7c \u00e1o tang t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u1ec5 ai \u0111i\u1ebfu \u1edf \u0111i\u1ec7n Gi\u1ea3ng V\u0169, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 d\u00e2ng l\u1eddi t\u1ea5u chia bu\u1ed3n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi truy phong b\u00e0 l\u00e0m T\u1ec1 Qu\u1ed1c Th\u00e1i phu nh\u00e2n. Phu nh\u00e2n h\u1ecd \u0110\u1ed7 l\u00e0 em g\u00e1i c\u1ee7a Chi\u00eau Hi\u1ebfn Ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu. L\u00fac tr\u1ebb b\u00e0 v\u1ec1 l\u00e0m v\u1ee3 L\u01b0u Thi\u00ean, L\u01b0u Thi\u00ean m\u1ea5t s\u1edbm, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u00e1i B\u1ea3o.<\/p>\n<p>[70] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, ban chi\u1ebfu cho c\u00e1c v\u1ecb c\u00f4ng th\u1ea7n, anh h\u00f9ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc nh\u01b0 T\u00f4n T\u1ea9n, Nguy\u00ean Ch\u1ea9n,\u2026 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 31 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u1ed9t h\u1ed9 canh gi\u1eef m\u1ed9, c\u1ea5m ch\u1eb7t c\u1ee7i h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m.<\/p>\n<p>[71] Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, ban \u0111\u1eb7c x\u00e1 trong ph\u1ea1m vi qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a ch\u00e2u H\u1ea1 <i>(Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, 13. Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn 12, t\u1ea5u \u0111\u1ebfn)<\/i>.<\/p>\n<p>[72] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, Phan M\u1ef9 t\u1ea5u r\u1eb1ng H\u00e0nh doanh M\u00e3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 gi\u00e1m, Th\u1ee9 s\u1eed \u0110\u1ea1o Ch\u00e2u V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf Hu\u00e2n \u0111\u00e3 m\u1ea5t, chi\u1ebfu l\u1ea5y Th\u1ee9 s\u1eed S\u00e2m Ch\u00e2u Chu Hi\u1ebfn \u1edf Tu\u1ea5n Nghi thay th\u1ebf <i>(Hi\u1ebfn, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 3)<\/i>.<\/p>\n<p>[73] Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u00e1 tr\u1ea1i Khai Ki\u1ebfn c\u1ee7a Nam H\u00e1n, gi\u1ebft v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, b\u1eaft s\u1ed1ng t\u01b0\u1edbng C\u1eadn Huy. Th\u1ee9 s\u1eed Chi\u00eau Ch\u00e2u \u0110i\u1ec1n H\u00e0nh Tr\u00f9 b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y tr\u1ed1n, Th\u1ee9 s\u1eed Qu\u1ebf Ch\u00e2u L\u00fd Th\u1eeba Ti\u1ebfn c\u0169ng ch\u1ea1y v\u1ec1, b\u00e8n chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau Ch\u00e2u v\u00e0 Qu\u1ebf Ch\u00e2u<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n m\u1ed3ng 4 th\u00e1ng 11, t\u1ea5u b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn Chi\u00eau, Qu\u1ebf \u0111\u1ebfn, \u1eaft l\u00e0 l\u00fac \u0111\u00f3 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng n\u00e0y, nh\u01b0ng ch\u01b0a r\u00f5 ng\u00e0y. \u2018B\u1ea3n k\u1ef7\u2019 ghi ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u1ea7u th\u00e1ng 11 \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau, Qu\u1ebf hai ch\u00e2u, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng l\u1ea1i ghi Phan M\u1ef9 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i hai ngh\u00ecn qu\u00e2n Qu\u1ea3ng Nam \u1edf huy\u1ec7n Khai Ki\u1ebfn, ch\u00e2u Phong, b\u1eaft s\u1ed1ng C\u1eadn Huy. C\u0103n c\u1ee9 \u2018C\u1eedu Qu\u1ed1c Ch\u00ed\u2019, \u2018Th\u1eadp Qu\u1ed1c K\u1ec9 Ni\u00ean\u2019 c\u00f9ng \u2018L\u01b0u S\u01b0\u1edfng Truy\u1ec7n\u2019 th\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u00e0 ph\u00e1 tr\u1ea1i Khai Ki\u1ebfn, ch\u00e9m C\u1eadn Huy, sau \u0111\u00f3 m\u1edbi chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eau, Qu\u1ebf, nay theo \u2018\u0110\u1ecba Ch\u00ed\u2019, \u2018Truy\u1ec7n\u2019 v\u00e0 \u2018K\u1ec9 Ni\u00ean\u2019)<\/i>.<\/p>\n<p>[74] Vua xem qua s\u1ed1 b\u1ea1c nh\u1eadp m\u1ed7i n\u0103m c\u1ee7a Gi\u00e1m Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, n\u00f3i v\u1edbi T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;L\u1ee3i t\u1eeb n\u00fai r\u1eebng, s\u00f4ng bi\u1ec3n tuy nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng nghe n\u00f3i khai th\u00e1c c\u0169ng ch\u1eb3ng d\u1ec5.&#8221;<\/i> Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5 th\u00e1ng 11, ban chi\u1ebfu gi\u1ea3m m\u1ed9t ph\u1ea7n ba s\u1ed1 c\u0169 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ee9c d\u00e2n.<\/p>\n<p>[75] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a Khai B\u1ea3o xem chu\u00f4ng m\u1edbi.<\/p>\n<p>[76] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n H\u1eefu l\u0129nh qu\u00e2n v\u1ec7 Th\u1ea1ch Di\u00ean T\u1ed9 b\u1ecb t\u1eed h\u00ecnh, do l\u00e0m gian v\u1edbi l\u1ea1i d\u1ecbch khi gi\u00e1m Qu\u1ea3ng T\u00edch th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[77] Ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n, ng\u00e0y \u0110\u00f4ng ch\u00ed, ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Nguy\u00ean nh\u1eadn ch\u1ea7u.<\/p>\n<p>[78] Ki\u1ebfn V\u0169 Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00e1n L\u1ec7 Ch\u00e2u H\u00e0 K\u1ebf Qu\u00e2n v\u00e0o ch\u1ea7u. Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, nh\u1eadn l\u1ec7nh tr\u1edf v\u1ec1 bi\u00ean \u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c ban ng\u1ef1a y\u00ean, v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ec3 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>[79] Ban \u0111\u1ea7u, qu\u00e2n Khi\u1ebft \u0110an k\u00e9o s\u00e1u v\u1ea1n k\u1ef5 binh \u0111\u1ebfn \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u, Vua sai quan Ph\u00e1n t\u1ee9 ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1n s\u1ef1 l\u00e0 \u0110i\u1ec1n Kh\u00e2m T\u1ed9 d\u1eabn ba ngh\u00ecn qu\u00e2n \u0111i ch\u1ed1ng c\u1ef1. Vua b\u1ea3o Kh\u00e2m T\u1ed9: <i>&#8220;\u0110\u1ecbch \u0111\u00f4ng ta \u00edt, ch\u1ec9 n\u00ean d\u1ef1a v\u00e0o th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn ch\u1edd \u0111\u1ee3i, \u0111\u1ecbch \u0111\u1ebfn th\u00ec \u0111\u00e1nh, ch\u1edb \u0111u\u1ed5i theo.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Kh\u00e2m T\u1ed9 giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c \u1edf M\u00e3n th\u00e0nh<a class=\"footnote\" title=\"M\u00e3n th\u00e0nh nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'B\u1ed3 th\u00e0nh', b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'M\u00e3n th\u00e0nh'. X\u00e9t th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1, B\u1ed3 th\u00e0nh thu\u1ed9c \u0110\u1ed3ng ch\u00e2u, quan T\u00e2y, c\u00e1ch \u0111\u1ecba gi\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an. C\u00e2u sau nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Tuy th\u00e0nh, Tuy th\u00e0nh th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1 thu\u1ed9c D\u1ecbch ch\u00e2u, H\u00e0 B\u1eafc, ph\u00eda t\u00e2y nam l\u00e0 M\u00e3n th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i giao chi\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. B\u1ea3n T\u1ed1ng l\u00e0 \u0111\u00fang, nay c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ec3 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-15\" href=\"#footnote-103-15\" aria-label=\"Footnote 15\"><sup class=\"footnote\">[15]<\/sup><\/a>, k\u1ef5 binh gi\u1eb7c h\u01a1i l\u00f9i, Kh\u00e2m T\u1ed9 th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Tuy th\u00e0nh. Ng\u1ef1a c\u1ee7a Kh\u00e2m T\u1ed9 tr\u00fang t\u00ean b\u1ecb ng\u00e3, k\u1ef5 s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Si\u00eau \u0111\u01b0a ng\u1ef1a cho Kh\u00e2m T\u1ed9, qu\u00e2n s\u0129 l\u1ea1i ph\u1ea5n ch\u1ea5n. T\u1eeb s\u00e1ng \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u, qu\u00e2n gi\u1eb7c b\u1ecb gi\u1ebft h\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn th\u00ec v\u00e0o gi\u1eef Tuy th\u00e0nh. Khi\u1ebft \u0110an v\u00e2y th\u00e0nh m\u1ea5y ng\u00e0y, Kh\u00e2m T\u1ed9 ngh\u0129 trong th\u00e0nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u00edt, b\u00e8n ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n qu\u00e2n ng\u0169 m\u1edf c\u1eeda nam \u0111\u1ed9t ph\u00e1 ra, \u0111\u00eam \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn B\u1ea3o T\u1eafc, trong qu\u00e2n kh\u00f4ng m\u1ea5t m\u1ed9t m\u0169i t\u00ean. Mi\u1ec1n b\u1eafc truy\u1ec1n t\u1ee5ng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Ba ngh\u00ecn \u0111\u00e1nh s\u00e1u v\u1ea1n.&#8221;<\/i> Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, Vua m\u1eebng, b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu r\u1eb1ng: <i>&#8220;Khi\u1ebft \u0110an nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e2m ph\u1ea1m bi\u00ean gi\u1edbi, ta b\u1ecf ra hai m\u01b0\u01a1i t\u1ea5m l\u1ee5a \u0111\u1ec3 mua l\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ee7 c\u1ea5p Khi\u1ebft \u0110an, th\u00ec qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00f4ng qu\u00e1 m\u01b0\u1eddi v\u1ea1n, nhi\u1ec1u l\u1eafm c\u0169ng ch\u1ec9 t\u1ed1n c\u1ee7a ta hai tri\u1ec7u t\u1ea5m l\u1ee5a, l\u00e0 Khi\u1ebft \u0110an s\u1ebd ti\u00eau di\u1ec7t h\u1ebft.&#8221;<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00e0ng t\u0103ng c\u01b0\u1eddng ph\u00f2ng b\u1ecb bi\u00ean gi\u1edbi.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; v\u00e0 &#8216;Khi\u1ebft \u0110an truy\u1ec1n&#8217;, \u0111\u1ec1u n\u00f3i Kh\u00e2m T\u1ed9 ph\u00e1 gi\u1eb7c v\u00e0o th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn ng\u00e0y hai m\u01b0\u01a1i l\u0103m th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1edbi c\u00f3 t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh, e r\u1eb1ng th\u1eddi gian qu\u00e1 xa. Nay c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; v\u00e0 &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; ch\u00e9p v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y. C\u00f3 l\u1ebd th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi sai Kh\u00e2m T\u1ed9 \u0111i, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1edbi ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c Khi\u1ebft \u0110an.)<\/i><\/p>\n<p>[80] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh. Do \u0111\u00f3, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u1ee5 t\u1eadp d\u01b0\u1edbi c\u1eeda khuy\u1ebft, Vua sai H\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n thi v\u1ea5n v\u1ec1 l\u00ed l\u1ebd l\u00e0m quan, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00e0o ch\u00e2u ti\u1ebfn c\u1eed l\u00e0 Kh\u1ed5ng Thi\u1ec1m \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p kh\u00e1 h\u01a1n. Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, l\u1ea5y Thi\u1ec1m l\u00e0m Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n Ch\u01b0\u01a1ng Kh\u00e2u.<\/p>\n<p>[81] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, v\u01b0\u01a1ng s\u01b0 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean Ch\u00e2u, Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9 c\u1ee7a Nam H\u00e1n l\u00e0 L\u01b0 Thu d\u1eabn qu\u00e2n r\u00fat v\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 Thanh Vi\u1ec5n. Nghe tin \u1ea5y, Nam H\u00e1n ch\u1ee7 b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu r\u1eb1ng: <i>&#8220;Chi\u00eau, Qu\u1ebf, Li\u00ean, H\u1ea1 v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1ec1 H\u1ed3 Nam, nay qu\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, h\u1eb3n h\u1ecd kh\u00f4ng ti\u1ebfn xu\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng Nam n\u1eefa.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y m\u00f9ng 5 th\u00e1ng 12, t\u1ea5u b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Li\u00ean Ch\u00e2u \u0111\u1ebfn, th\u1eddi gian qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eb3n l\u00e0 n\u1eeda th\u00e1ng sau \u0111\u00f3, nh\u01b0ng kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y ch\u00ednh x\u00e1c.)<\/i><\/p>\n<p>[82] Qu\u00e2n hi\u1ec7u c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u01b0ng c\u00f9ng 22 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u00e0ng.<\/p>\n<p>[83] Th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 th\u1eeba ch\u1ec9, H\u1ed9 b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1 l\u00e0 \u0110\u00e0o C\u1ed1c qua \u0111\u1eddi, Vua sai trung s\u1ee9 gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c tang l\u1ec5.<\/p>\n<p>C\u1ed1c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i ti\u1ebfng m\u1ed9t th\u1eddi, t\u1ef1 cho m\u00ecnh \u1edf ng\u00f4i l\u00e2u, mong \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng d\u1ee5ng, nh\u01b0ng t\u00ednh c\u00e1ch a dua, xu n\u1ecbnh. Ng\u1ee5y Nh\u00e2n Ph\u1ed1 \u1edf Trung th\u01b0, C\u1ed1c t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb h\u1ecd Ng\u1ee5y, xem Nh\u00e2n Ph\u1ed1 nh\u01b0 c\u1eadu, m\u1ed7i khi g\u1eb7p \u0111\u1ec1u c\u00fai l\u1ea1y t\u1eeb xa. V\u1ee3 l\u00e0 T\u00f4n th\u1ecb d\u00e2m lo\u1ea1n, C\u1ed1c kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t. Vua v\u1ed1n coi th\u01b0\u1eddng \u00f4ng, khi ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi cho ch\u1ee9c T\u1ec3 ph\u1ee5, ch\u01b0a t\u1eebng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn C\u1ed1c. C\u1ed1c kh\u00f4ng ph\u1ee5c, m\u1ed9t h\u00f4m sai \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng nh\u00e2n vi\u1ec7c nh\u1eafc v\u1edbi Vua r\u1eb1ng: <i>&#8220;C\u1ed1c \u1edf trong t\u1eeb c\u1ea5m, \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t nhi\u1ec1u.&#8221;<\/i> Vua c\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm nghe n\u00f3i h\u1ecdc s\u0129 so\u1ea1n chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y b\u1ea3n c\u0169 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc s\u1eeda \u0111\u1ed5i ch\u00fat \u00edt, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 nh\u01b0 c\u00e2u ng\u1ea1n ng\u1eef \u2018v\u1ebd b\u1ea7u theo m\u1eabu\u2019, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 \u0111\u00f3ng g\u00f3p!&#8221;<\/i> C\u1ed1c li\u1ec1n l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec1 l\u00ean t\u01b0\u1eddng H\u00e0n l\u00e2m, t\u1ecf \u00fd o\u00e1n h\u1eadn. Vua c\u00e0ng coi th\u01b0\u1eddng, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng d\u00f9ng \u00f4ng n\u1eefa.<\/p>\n<p>[84] Cao D\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Doanh Ch\u00e2u v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1ec1 Khi\u1ebft \u0110an, gi\u00e1p v\u1edbi B\u00e1c D\u00e3 c\u1ee7a \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u, d\u00e2n B\u00e1c D\u00e3 th\u01b0\u1eddng x\u00e2m ph\u1ea1m, b\u00e8n l\u1eadp h\u00e0nh huy\u1ec7n \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc c\u00e1ch 30 d\u1eb7m. Sau khi Chu Th\u1ebf T\u00f4ng chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Tam Quan, h\u00e0nh huy\u1ec7n g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi, c\u00e1ch xa ch\u00e2u tr\u1ecb, d\u00e2n k\u00eau ca b\u1ea5t ti\u1ec7n, Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean. Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, d\u1eddi h\u00e0nh huy\u1ec7n v\u1ec1 l\u1ea1i tr\u1ecb s\u1edf c\u0169.<\/p>\n<p>[85] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, Vua \u0111i s\u0103n \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4.<\/p>\n<p>[86] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Nam H\u00e1n chi\u1ebfm Qu\u1ebf, Li\u00ean hai ch\u00e2u, \u0111\u1ec1u \u0111u\u1ed5i d\u00e2n kh\u00f4ng cho \u1edf trong th\u00e0nh. Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, l\u1ec7nh tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i chi\u00eau an d\u00e2n ch\u00fang, l\u1eadp khu d\u00e2n c\u01b0, c\u1ea5p nh\u00e0 c\u1eeda cho h\u1ecd \u1edf.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u Ch\u00e2u, \u0110\u00f4 th\u1ed1ng L\u00fd Th\u1eeba \u1ed0c d\u1eabn h\u01a1n m\u01b0\u1eddi v\u1ea1n binh, d\u00e0n tr\u1eadn d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai Li\u00ean Hoa Phong. Ng\u01b0\u1eddi Nam H\u00e1n hu\u1ea5n luy\u1ec7n voi l\u00e0m tr\u1eadn, m\u1ed7i voi ch\u1edf h\u01a1n m\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u c\u1ea7m v\u0169 kh\u00ed, m\u1ed7i khi chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u1edf tr\u01b0\u1edbc tr\u1eadn \u0111\u1ec3 t\u0103ng th\u1ebf uy cho qu\u00e2n. V\u01b0\u01a1ng s\u01b0 t\u1eadp trung n\u1ecf m\u1ea1nh b\u1eafn v\u00e0o, voi ho\u1ea3ng s\u1ee3 ch\u1ea1y lo\u1ea1n, ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean l\u01b0ng voi \u0111\u1ec1u r\u01a1i xu\u1ed1ng, quay l\u1ea1i gi\u00e0y x\u00e9o qu\u00e2n c\u1ee7a Th\u1eeba \u1ed0c, qu\u00e2n Nam H\u00e1n \u0111\u1ea1i b\u1ea1i, Th\u1eeba \u1ed0c may m\u1eafn tho\u00e1t th\u00e2n. <i>(S\u00e1ch &#8216;Th\u1ebf gia&#8217; n\u00f3i Th\u1eeba \u1ed0c ch\u1ec9 tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c, trong &#8216;L\u00fd Th\u00e1c truy\u1ec7n&#8217; l\u1ea1i n\u00f3i Th\u1eeba \u1ed0c t\u1eed tr\u1eadn, kh\u00f4ng r\u00f5 b\u00ean n\u00e0o \u0111\u00fang. Qu\u1ed1c s\u1eed c\u0169ng ch\u00e9p Th\u1eeba \u1ed0c ch\u1ec9 tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c, nay theo ghi ch\u00e9p \u0111\u00f3. Th\u1eeba \u1ed0c, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> Qu\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u1ec1u Ch\u00e2u, b\u1eaft Th\u1ee9 s\u1eed T\u00e2n Di\u00ean \u1ed0c <i>(Di\u00ean \u1ed0c, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> v\u00e0 Gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Tr\u00e2u V\u0103n Vi\u1ec5n.<\/p>\n<p><i>(V\u0103n Vi\u1ec5n, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>Di\u00ean \u1ed0c ng\u1ea7m c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 khuy\u00ean ch\u00faa Nam H\u00e1n ra h\u00e0ng, L\u1ee5c qu\u00e2n Quan qu\u00e2n dung s\u1ee9 L\u00fd Th\u00e1c ki\u00ean quy\u1ebft ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i ngh\u1ecb n\u00e0y, trong n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t lo s\u1ee3. Nam H\u00e1n ch\u1ee7 b\u00e8n l\u1ec7nh \u0111\u00e0o h\u00e0o ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, x\u00e9t th\u1ea5y c\u00e1c t\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 t\u00e0i d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, cung \u1ea3o L\u01b0\u01a1ng Loan Ch\u00e2n<a class=\"footnote\" title=\"Cung \u1ea3o L\u01b0\u01a1ng Loan Ch\u00e2n, ch\u1eef '\u1ea3o' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4, 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed' quy\u1ec3n 9 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-103-16\" href=\"#footnote-103-16\" aria-label=\"Footnote 16\"><sup class=\"footnote\">[16]<\/sup><\/a> ti\u1ebfn c\u1eed d\u01b0\u1ee1ng t\u1eed Qu\u00e1ch S\u00f9ng Nh\u1ea1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng, b\u00e8n phong l\u00e0m Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9, c\u00f9ng \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng Th\u1ef1c \u0110\u00ecnh Hi\u1ec3u <i>(\u0110\u00ecnh Hi\u1ec3u, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i> th\u1ed1ng l\u0129nh s\u00e1u v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf M\u00e3 K\u00ednh, d\u1ef1ng r\u00e0o ch\u1eafn \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng s\u01b0, c\u00e1ch Phi\u00ean Ngu ch\u1ec9 h\u01a1n tr\u0103m d\u1eb7m.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y 24 th\u00e1ng 12, gi\u1edd T\u00e2n M\u00e3o, tin th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Thi\u1ec1u Ch\u00e2u m\u1edbi \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m th\u1eafng tr\u1eadn h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u00e1ng. C\u0103n c\u1ee9 &#8216;Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean&#8217;, ng\u00e0y 7 th\u00e1ng 12, gi\u1edd \u1ea4t H\u1ee3i, qu\u00e2n c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Thi\u1ec1u Ch\u00e2u.)<\/i><\/p>\n<p>[87] Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, huy \u0111\u1ed9ng hai v\u1ea1n d\u00e2n \u1edf v\u00f9ng g\u1ea7n kinh th\u00e0nh s\u1eeda \u0111\u00ea s\u00f4ng.<\/p>\n<p>[88] M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m \u0111\u00f3, L\u00e2m Nh\u00e2n Tri\u1ec7u, Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, ng\u01b0\u1eddi Ki\u1ebfn An <i>(Nh\u00e2n Tri\u1ec7u l\u00e0 em c\u1ee7a Nh\u00e2n H\u00e0n, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 2)<\/i>, d\u00e2ng m\u1eadt bi\u1ec3u tr\u00ecnh r\u1eb1ng:  <i>&#8220;C\u00e1c ch\u00e2u \u1edf Ho\u00e0i Nam hi\u1ec7n ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t kh\u00f4ng qu\u00e1 m\u1ed9t ng\u00e0n qu\u00e2n ph\u00f2ng th\u1ee7. Nh\u00e0 T\u1ed1ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 di\u1ec7t Th\u1ee5c, nay l\u1ea1i chi\u1ebfm l\u0129nh L\u0129nh Bi\u1ec3u, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ph\u1ea3i di chuy\u1ec3n m\u1ea5y ng\u00e0n d\u1eb7m, s\u1ee9c l\u1ef1c \u0111\u00e3 ki\u1ec7t. Xin h\u00e3y cho th\u1ea7n m\u1ea5y v\u1ea1n binh, t\u1eeb Th\u1ecd Xu\u00e2n v\u01b0\u1ee3t s\u00f4ng v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc, ti\u1ebfn chi\u1ebfm Ch\u00ednh D\u01b0\u01a1ng, nh\u1edd v\u00e0o d\u00e2n ch\u00fang c\u00f2n nh\u1edb c\u0169, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4i ph\u1ee5c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Giang B\u1eafc x\u01b0a. D\u00f9 h\u1ecd c\u00f3 c\u1ee9u vi\u1ec7n, th\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u00e3 chi\u1ebfm c\u1ee9 Ho\u00e0i H\u00e0, d\u1ef1a v\u00e0o th\u00e0nh l\u0169y \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng tr\u1ea3, h\u1ecd ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ecbch n\u1ed5i. Ng\u00e0y kh\u1edfi binh, xin h\u00e3y tuy\u00ean b\u1ed1 th\u1ea7n l\u00e0m ph\u1ea3n \u0111\u1ec3 b\u00e1o cho nh\u00e0 T\u1ed1ng. Vi\u1ec7c th\u00e0nh th\u00ec qu\u1ed1c gia \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i, n\u1ebfu th\u1ea5t b\u1ea1i xin h\u00e3y tru di gia t\u1ed9c th\u1ea7n \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf B\u1ec7 h\u1ea1 kh\u00f4ng c\u00f3 hai l\u00f2ng.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 s\u1ee3 vi\u1ec7c kh\u00f4ng th\u00e0nh m\u00e0 c\u00f2n d\u1eabn \u0111\u1ebfn th\u1ea5t b\u1ea1i nhanh ch\u00f3ng, n\u00ean kh\u00f4ng nghe theo.<\/p>\n<p>[89] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, L\u01b0 R\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi Nghi Xu\u00e2n, \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Khu m\u1eadt s\u1ee9 Tr\u1ea7n Ki\u1ec1u d\u00e2ng th\u01b0. Tr\u1ea7n Ki\u1ec1u th\u1ea5y \u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, li\u1ec1n \u0111\u1ec1 b\u1ea1t l\u00e0m Th\u1eeba ch\u1ec9 c\u1ee7a vi\u1ec7n n\u00e0y, sau th\u0103ng l\u00e0m Tu\u1ea7n ki\u1ec3m v\u00f9ng duy\u00ean giang. \u00d4ng chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi li\u1ec1u m\u1ea1ng, luy\u1ec7n th\u1ee7y chi\u1ebfn, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n Ng\u00f4 Vi\u1ec7t \u1edf H\u1ea3i M\u00f4n, c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i tr\u0103m chi\u1ebfn thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u00d4ng t\u1eebng khuy\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7: <i>&#8220;Ng\u00f4 Vi\u1ec7t l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a ta. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3, h\u1ecd \u1eaft s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng cho ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc, h\u1ee3p l\u1ef1c t\u1ea5n c\u00f4ng, n\u00ean ti\u00eau di\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 n\u00f3i: <i>&#8220;H\u1ecd l\u00e0 ch\u01b0 h\u1ea7u c\u1ee7a thi\u00ean tri\u1ec1u, sao d\u00e1m \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>L\u01b0 R\u00e1ng \u0111\u00e1p: <i>&#8220;Xin \u0111\u1ec3 th\u1ea7n gi\u1ea3 l\u00e0m ph\u1ea3n \u1edf Tuy\u00ean, H\u1ea5p ch\u00e2u, b\u1ec7 h\u1ea1 h\u00e3y tuy\u00ean b\u1ed1 th\u1ea3o ph\u1ea1t, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi xin vi\u1ec7n binh t\u1eeb Ng\u00f4 Vi\u1ec7t. \u0110\u1ee3i khi qu\u00e2n h\u1ecd \u0111\u1ebfn, th\u1ea7n s\u1ebd \u0111\u00e1nh \u00fap, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh tr\u1ef1c ti\u1ebfp, n\u01b0\u1edbc h\u1ecd \u1eaft s\u1ebd di\u1ec7t vong.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00f9ng k\u1ebf n\u00e0y.<\/p>\n<p><i>(Hai vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u c\u0103n c\u1ee9 theo <i>&#8220;Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean&#8221;<\/i>.)<\/i><\/p>\n<p>[90] N\u0103m \u0111\u00f3, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n th\u1edd T\u1ee9 \u0110\u1ed9c. Sau \u0111\u00f3, sai Th\u00e1i t\u1eed h\u1eefu T\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Vi\u00ean Nh\u00e2n Ph\u1ee7 c\u00f9ng ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u00fai s\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1c th\u00fac vi\u1ec7c tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n th\u1edd.<\/p>\n<p><i>(Theo <i>&#8220;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8221;<\/i> v\u00e0 <i>&#8220;L\u1ec5 ch\u00ed&#8221;<\/i>, vi\u1ec7c tu s\u1eeda \u0111\u1ec1n T\u1ee9 \u0110\u1ed9c l\u00e0 trong n\u0103m nay, c\u00f2n vi\u1ec7c sai s\u1ee9 \u0111i l\u00e0 n\u0103m sau, kh\u00f4ng ghi r\u00f5 th\u00e1ng ng\u00e0y. Nay ghi chung. Vi\u00ean Nh\u00e2n Ph\u1ee7, kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00e9p r\u00f5.)<\/i><\/p>\n<p>[91] B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ec7nh \u0111\u1eb7t gi\u00e1m \u1edf huy\u1ec7n B\u00e1ch Tr\u01b0\u1ee3ng, ch\u00e2u Nh\u00e3, \u0111\u00fac ti\u1ec1n s\u1eaft, c\u1ea5m ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u01b0u th\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u1ea5t Th\u1ee5c. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u c\u1ee7a Th\u1ee9 s\u1eed ch\u00e2u \u0110\u01b0\u1eddng, T\u00e0o Quang Th\u1ef1c.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 theo <i>&#8220;B\u1ea3n ch\u00ed&#8221;<\/i> v\u00e0 <i>&#8220;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8221;<\/i>.)<\/i><\/p>\n<hr class=\"before-footnotes clear\" \/><div class=\"footnotes\"><ol><li id=\"footnote-103-1\">'th\u1ef1c tr\u1ea1ng' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 's\u1edf', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-103-1\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 1\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-2\">'ba m\u01b0\u01a1i' nguy\u00ean v\u0103n c\u00f3 ch\u1eef 'd\u01b0', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 - 'Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c truy\u1ec7n' b\u1ecf <a href=\"#return-footnote-103-2\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 2\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-3\">'T\u00f9' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 'tr\u01b0\u1edfng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung. <a href=\"#return-footnote-103-3\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 3\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-4\">'Ki\u1ebfn Long' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng'. Theo 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' Th\u1ef1c h\u00f3a 34 ch\u00e9p: 'Th\u00e1i T\u1ed5 n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba, th\u00e1ng ba, Gi\u00e1m T\u1ea5n Ch\u00e2u ki\u00eam qu\u1ea3n ngh\u1ec1 ph\u00e8n, H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u01b0u Hi C\u1ed5 t\u00e2u: 'U Ch\u00e2u gi\u1edbi c\u00f3 ph\u00e8n Ti\u1ec3u B\u1ed3n, d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng bu\u00f4n l\u1eadu, xin l\u1ec7nh c\u1ea5m ch\u1ec9.' Chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb x\u1eed nghi\u00eam, chi\u00eau m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c, th\u01b0\u1edfng h\u1eadu.' Ghi ch\u00fa 'Chi\u1ebfu n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 ba' trong s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ec9 vi\u1ec7c n\u00e0y. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi T\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc ni\u00ean hi\u1ec7u Khai B\u1ea3o kh\u00f4ng c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u 'Ki\u1ebfn H\u01b0ng', nguy\u00ean b\u1ea3n sai, nay s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-103-4\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 4\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-5\"> 'C\u1ef1u l\u1ee5c' s\u1eeda \u0111\u1ed5i 's\u1eeda' nguy\u00ean t\u00e1c 's\u00e1ch', c\u0103n c\u1ee9 c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-103-5\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 5\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-6\">C\u00f3 vi\u00ean l\u1ec7nh trong cai qu\u1ea3n v\u00ec t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed 'L\u1ee5c s\u1ef1 s\u1eed', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 250 'V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 truy\u1ec1n' ch\u00e9p l\u00e0 'L\u1ee5c s\u1ef1 l\u1ea1i'. <a href=\"#return-footnote-103-6\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 6\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-7\">C\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 '\u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 113 'V\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau T\u1ed1 truy\u1ec1n', 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 ph\u1ea7n tr\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-7\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 7\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-8\">L\u1ea1i ban cho v\u1ee3 \u00f4ng l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb n\u0103m m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, ba ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o, b\u1ea3n T\u1ed1ng ch\u00e9p l\u00e0 'hai ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c, hai ngh\u00ecn b\u1ed9 qu\u1ea7n \u00e1o'. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p 'm\u1ed9t ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c ch\u00e9p 'n\u0103m ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1c', s\u1ed1 qu\u1ea7n \u00e1o th\u00ec \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng b\u1ea3n T\u1ed1ng. <a href=\"#return-footnote-103-8\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 8\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-9\">'H\u1eefu' nguy\u00ean l\u00e0 'k\u1ef3', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 2 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-9\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 9\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-10\">ch\u1eef 'h\u1ea7u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'h\u1eadu', theo b\u1ea3n trong c\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch h\u1ed9i y\u1ebfu, ch\u1ee9c quan 48, m\u1ee5c 92 s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-103-10\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 10\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-11\">Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'L\u00fd Th\u00e1c'. Xem 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 65 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' ch\u00e9p r\u1eb1ng L\u01b0u S\u01b0\u1edfng ph\u00e1i L\u00fd Th\u00e1c tr\u1ea5n th\u1ee7 Thi\u1ec1u ch\u00e2u \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng Phan M\u1ef9. C\u00f9ng s\u00e1ch v\u00e0 'Th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 294 - 'H\u1eadu Chu k\u1ef7' ch\u00e9p vi\u1ec7c Vua Nam H\u00e1n gi\u1ebft Chung Do\u00e3n Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ho\u1ea1n quan L\u00fd Th\u00e1c. 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 - 'Nam H\u00e1n th\u1ebf gia' c\u0169ng c\u00f3 ph\u1ee5 ch\u00e9p truy\u1ec7n L\u00fd Th\u00e1c. \u1ede \u0111\u00e2y nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'L\u00fd Th\u00e1c', ch\u1eafc l\u00e0 sai, nay s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-11\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 11\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-12\">'B\u1ea3y t\u00e1m ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'b\u1ea3y t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi', c\u0103n c\u1ee9 theo 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-12\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 12\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-13\">'T\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eb7c gi\u00e1p tr\u1ee5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu ch\u1eef 't\u1ef1', c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng b\u1ea3n', 'T\u1ed1ng b\u1ea3n to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4 b\u1ed5 sung. <a href=\"#return-footnote-103-13\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 13\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-14\">Ch\u00fa th\u00edch: 'V\u00e2y H\u1ea1 Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 '\u0111\u00f3ng \u0111o\u00e0n', c\u0103n c\u1ee9 theo c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 1, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 481 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-14\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 14\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-15\"> M\u00e3n th\u00e0nh nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'B\u1ed3 th\u00e0nh', b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'M\u00e3n th\u00e0nh'. X\u00e9t th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1, B\u1ed3 th\u00e0nh thu\u1ed9c \u0110\u1ed3ng ch\u00e2u, quan T\u00e2y, c\u00e1ch \u0111\u1ecba gi\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an. C\u00e2u sau nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Tuy th\u00e0nh, Tuy th\u00e0nh th\u1eddi T\u1ed1ng s\u01a1 thu\u1ed9c D\u1ecbch ch\u00e2u, H\u00e0 B\u1eafc, ph\u00eda t\u00e2y nam l\u00e0 M\u00e3n th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i giao chi\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. B\u1ea3n T\u1ed1ng l\u00e0 \u0111\u00fang, nay c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ec3 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-15\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 15\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-103-16\"> Cung \u1ea3o L\u01b0\u01a1ng Loan Ch\u00e2n, ch\u1eef '\u1ea3o' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ef7 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t' quy\u1ec3n 4, 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed' quy\u1ec3n 9 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-103-16\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 16\">&crarr;<\/a><\/li><\/ol><\/div>","protected":false},"author":1,"menu_order":11,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-103","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-standard"],"part":59,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/103\/revisions\/104"}],"part":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/59"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/103\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=103"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=103"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}