{"id":137,"date":"2025-07-03T03:02:58","date_gmt":"2025-07-03T03:02:58","guid":{"rendered":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/?post_type=chapter&#038;p=137"},"modified":"2025-07-03T03:03:01","modified_gmt":"2025-07-03T03:03:01","slug":"quyen-26-nam-ung-hi-thu-2-at-dau-985","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/chapter\/quyen-26-nam-ung-hi-thu-2-at-dau-985\/","title":{"raw":"QUY\u1ec2N 26: N\u0102M UNG HI TH\u1ee8 2 (\u1ea4T D\u1eacU, 985)","rendered":"QUY\u1ec2N 26: N\u0102M UNG HI TH\u1ee8 2 (\u1ea4T D\u1eacU, 985)"},"content":{"raw":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 2 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung c\u00f9ng ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee7y quy\u1ec1n ph\u1ee5 tr\u00e1ch khoa c\u1eed. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"Vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp khoa c\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng nhanh ch\u00f3ng v\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 thi l\u00ean \u0111\u1ebfn h\u01a1n v\u1ea1n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 k\u1ebb l\u1ea1m ti\u1ebfn sao?\"<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"T\u1eeb nay, c\u00e1c khoa thi \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u1ea5n \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi, d\u1eabn d\u1eaft nhau \u0111i thi, ph\u00e2n khoa ng\u1ed3i c\u00e1ch bi\u1ec7t, c\u1eed quan tu\u1ea7n tra gi\u00e1m s\u00e1t c\u1eeda thi, c\u1ea9n th\u1eadn xem x\u00e9t vi\u1ec7c ra v\u00e0o. N\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb d\u00f9ng v\u0103n t\u1ef1 \u0111\u1ec3 qua l\u1ea1i v\u1edbi l\u1ea1i vi\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c gian tr\u00e1, th\u00ec tr\u1ecb t\u1ed9i theo ph\u00e1p lu\u1eadt; n\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb d\u1ea1y nhau kinh ngh\u0129a ri\u00eang t\u01b0, th\u00ec \u0111u\u1ed5i kh\u1ecfi tr\u01b0\u1eddng thi; n\u1ebfu ng\u0169 b\u1ea3o bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1 gi\u00e1c, c\u0169ng b\u1ecb li\u00ean \u0111\u1edbi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. Ti\u1ebfn s\u0129 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t duy\u1ec7t k\u1ef9 h\u01a1n, ng\u01b0\u1eddi \u0111i thi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec \u0111\u00e3 t\u1eebng qua k\u1ef3 thi do Vua ch\u1ee7 tr\u00ec m\u00e0 kh\u00f4ng kh\u1ea3o h\u1ea1ch m\u00e0 ti\u1ebfn c\u1eed.\"<\/i> B\u1eaft \u0111\u1ea7u cho ph\u00e9p th\u00e2n th\u00edch c\u1ee7a quan ch\u1ea5m thi thi ri\u00eang, t\u1ed5ng c\u1ed9ng 98 ng\u01b0\u1eddi. L\u1ea1i b\u1ecf ph\u1ea7n thi lu\u1eadt c\u1ee7a ti\u1ebfn s\u0129, kh\u00f4i ph\u1ee5c ph\u1ea7n thi\u1ebfp kinh.<\/p>\n\n<p>[2] Vua xem c\u00e1c t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee9c Chuy\u1ec3n v\u1eadn ph\u00f3 s\u1ee9, Tri ch\u00e2u, Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o, th\u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ea3n kh\u00f4ng li\u00ean danh, li\u1ec1n n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"L\u00e0m quan c\u00f9ng nhau, ph\u1ea3i \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng v\u00ec l\u1ee3i \u00edch l\u00e2u d\u00e0i. H\u01a1n n\u1eefa, khi tr\u00ecnh b\u00e0y l\u1ee3i h\u1ea1i, th\u01b0\u1eddng hay thay \u0111\u1ed5i, nay kh\u00f4ng li\u00ean danh, \u1eaft l\u00e0 do t\u1ef1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ri\u00eang, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u00fang \u0111\u1eafn.\"<\/i> Th\u00e1ng 2, ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, h\u1ea1 chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n\n<p>[3] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"Tr\u1eabm xem s\u1eed s\u00e1ch, th\u1ea5y T\u1ea5n Cao T\u1ed5 c\u1ea7u vi\u1ec7n Khi\u1ebft \u0110an, b\u00e8n h\u00e0nh l\u1ec5 th\u1edd cha, l\u1ea1i c\u1eaft \u0111\u1ea5t d\u00e2ng l\u00ean, khi\u1ebfn h\u00e0ng tri\u1ec7u d\u00e2n ch\u00fang l\u00e2m v\u00e0o tay Khi\u1ebft \u0110an. Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o, Tri\u1ec7u O\u00e1nh, gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c sai \u0111i mang l\u1ec5 v\u1eadt, nh\u1ee5c nh\u00e3 qu\u00e1 m\u1ee9c. K\u1ebb \u0111\u1ecbch tham lam, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng l\u1ee3i m\u00e0 d\u1ee5, nh\u01b0ng c\u1eaft \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c kh\u00f4n ngoan. Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng kh\u1ecfi th\u1edf d\u00e0i.\"<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>\"T\u1ea5n Cao T\u1ed5 sai Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o \u0111i s\u1ee9, m\u1edf ti\u1ec7c ti\u1ec5n \u0111\u01b0a, t\u1ef1 tay n\u00e2ng ch\u00e9n r\u01a1i l\u1ec7 n\u00f3i: 'Truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t m\u1ec7nh l\u1ec7nh hai Vua, k\u1ebft th\u00e2n t\u00ecnh hai n\u01b0\u1edbc, l\u00e0m phi\u1ec1n tr\u1ecdng th\u1ea7n c\u1ee7a ta, \u0111\u1ebfn n\u01a1i bi\u00ean \u1ea3i xa x\u00f4i, d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, k\u1ebf t\u1ee5c ho\u00e0 h\u1ea3o, n\u00ean hi\u1ec3u r\u00f5 t\u1ea5m l\u00f2ng n\u00e0y, \u0111\u1eebng n\u1ea3n l\u00f2ng.' Khi Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o tr\u1edf v\u1ec1, c\u00f3 l\u00e0m th\u01a1 r\u1eb1ng: 'Tr\u00ean \u0111i\u1ec7n, ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u Vua r\u01a1i l\u1ec7; tr\u01b0\u1edbc c\u1ed5ng, \u0111\u00f4i ti\u1ebft ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n than th\u1edf.' Ng\u00e0y nay, bi\u00ean gi\u1edbi y\u00ean \u1ed5n, sinh linh an l\u00e0nh, \u0111\u1ec1u nh\u1edd bi\u1ebft c\u00e1ch ch\u1ebf ng\u1ef1. Kh\u00f4i ph\u1ee5c c\u01b0\u01a1ng th\u1ed5 c\u0169, c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 l\u00fac.\"<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.<\/p>\n\n<p>[4] Th\u00e1ng 3, K\u1ef7 M\u00f9i, Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, t\u1ed5 ch\u1ee9c thi l\u1ea1i cho c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n thi L\u1ec5 b\u1ed9, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn s\u0129 ng\u01b0\u1eddi T\u01b0 Th\u00e0nh l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o c\u00f9ng 179 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 318 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u x\u01b0\u1edbng t\u00ean ban c\u1eadp \u0111\u1ec7. Vi\u1ec7c x\u01b0\u1edbng t\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y <i>(theo '\u0110\u0103ng khoa k\u00fd')<\/i>. Con c\u1ee7a Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng l\u00e0 T\u00f4ng Ng\u1ea1c, em h\u1ecd c\u1ee7a Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh l\u00e0 M\u00f4ng Hanh, con c\u1ee7a Di\u00eam thi\u1ebft s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Minh l\u00e0 Ph\u00f9, con c\u1ee7a \u0110\u1ed9 chi s\u1ee9 H\u1ee9a Tr\u1ecdng Tuy\u00ean l\u00e0 \u0110\u00e3i V\u1ea5n, \u0111\u1ec1u tham gia thi ti\u1ebfn s\u0129 v\u00e0 \u0111\u1ed7. Vua n\u00f3i: <i>\"\u0110\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 con nh\u00e0 quy\u1ec1n th\u1ebf, c\u1ea1nh tranh v\u1edbi k\u1ebb c\u00f4 h\u00e0n, d\u1eabu \u0111\u1ed7 b\u1eb1ng t\u00e0i n\u0103ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u0169ng s\u1ebd cho r\u1eb1ng Tr\u1eabm thi\u00ean v\u1ecb!\"<\/i> B\u00e8n b\u1ecf h\u1ecd.<\/p>\n\n<p>[5] Ng\u01b0\u1eddi Thanh Ch\u00e2u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n d\u1ef1 thi khoa Ng\u0169 kinh, tu\u1ed5i v\u1eeba h\u01a1n hai m\u01b0\u01a1i, t\u1ef1 nh\u1eadn c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng thu\u1ed9c v\u0103n ch\u00fa c\u1ee7a Ng\u0169 kinh. Vua b\u00e8n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t y\u00eau c\u1ea7u \u0111\u1ecdc th\u1eed t\u1eebng b\u1ea3n kinh, V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ecdc tr\u00f4i ch\u1ea3y, n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ban cho \u0111\u1ed7 C\u1eedu kinh, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ban m\u1eb7t \u00e1o l\u1ee5c, \u0111ai b\u1ea1c v\u00e0 hai v\u1ea1n ti\u1ec1n. L\u00fac \u1ea5y, t\u1ea3 h\u1eefu d\u00e2ng l\u1eddi r\u1eb1ng v\u1eabn c\u00f2n nh\u00e2n t\u00e0i b\u1ecb b\u1ecf s\u00f3t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, m\u1edf l\u1ea1i k\u1ef3 thi, ch\u1ecdn th\u00eam b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i s\u00e1u Ti\u1ebfn s\u0129, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 H\u1ed3ng Tr\u1ea1m ng\u01b0\u1eddi Th\u01b0\u1ee3ng Nguy\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ba tr\u0103m l\u1ebb hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u0111\u1ed7.<\/p>\n\n<p>[6] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng t\u01b0, ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, kh\u00f4i ph\u1ee5c khoa Minh ph\u00e1p. Chia kinh 'Chu D\u1ecbch' v\u00e0 'Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0' th\u00e0nh t\u1eebng khoa ri\u00eang, k\u00e8m theo ba ti\u1ec3u kinh l\u00e0 'Lu\u1eadn Ng\u1eef', 'Hi\u1ebfu Kinh' v\u00e0 'Nh\u0129 Nh\u00e3'. Kinh 'Mao Thi' l\u1eadp th\u00e0nh m\u1ed9t khoa ri\u00eang. Khoa Minh ph\u00e1p c\u0169ng k\u00e8m theo ba ti\u1ec3u kinh. C\u00e1c khoa Ti\u1ebfn s\u0129, C\u1eedu kinh tr\u1edf xu\u1ed1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u1ecdc s\u00e1ch ph\u00e1p lu\u1eadt n\u1eefa. L\u1ea1i v\u00ec \u1edf k\u1ef3 thi To\u1ea3 s\u1ea3nh, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 thi th\u01b0\u1eddng nhi\u1ec1u sai s\u00f3t, n\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb nay, l\u1ec7nh cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i h\u1ecdc xu\u1ea5t ch\u00fang v\u00e0 l\u00e0m quan kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed \u0111i thi, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u1ea3i t\u1ea5u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1edd ph\u00ea chu\u1ea9n.<\/p>\n\n<p>[7] H\u00f4m \u1ea5y, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1, Khu m\u1eadt, Tam ty s\u1ee9, H\u00e0n l\u00e2m, Khu m\u1eadt tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh h\u00e0m t\u1ee9 ph\u1ea9m, L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh h\u00e0m ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, c\u00f9ng Tam qu\u00e1n h\u1ecdc s\u0129, m\u1edf y\u1ebfn ti\u1ec7c \u1edf H\u1eadu uy\u1ec3n, th\u01b0\u1edfng hoa, c\u00e2u c\u00e1, b\u00e0y nh\u1ea1c, ban r\u01b0\u1ee3u, sai qu\u1ea7n th\u1ea7n l\u00e0m th\u01a1, t\u1eadp b\u1eafn cung. T\u1eeb \u0111\u00f3 v\u1ec1 sau, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. L\u1ec5 th\u01b0\u1edfng hoa, c\u00e2u c\u00e1 trong y\u1ebfn ti\u1ec7c kh\u00fac nh\u1ea1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p><i>(Theo 'H\u1ed9i Y\u1ebfu', vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng hoa l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u00e3 th\u1ea5y v\u00e0o th\u00e1ng ba n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 nh\u1ea5t.)<\/i><\/p>\n\n<p>[8] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, Trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1 t\u1ea5u tr\u00ecnh, nh\u1eefng quan vi\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c \u1edf ngo\u00e0i m\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e1 mi\u1ec5n, mu\u1ed1n cho h\u1ecd tr\u1edf v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i l\u1eadp c\u00f4ng chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc n\u00ean d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed v\u00e0 k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n c\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5. T\u1ef1u chung, b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft n\u00ean t\u1ef1 ch\u00ednh th\u00e2n m\u00ecnh, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 vi\u1ec7c tr\u1ecb gia, th\u00e2n kh\u00f4ng ch\u00ednh th\u00ec gia \u0111\u00ecnh s\u1ebd lo\u1ea1n. N\u1ebfu nghe l\u1eddi n\u1ecbnh h\u00f3t x\u1eb1ng b\u1eady, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ru\u1ed9t th\u1ecbt c\u0169ng s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean xa c\u00e1ch, l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o l\u00fd h\u00f2a thu\u1eadn! Vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u1ecf tuy kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng nguy\u00ean l\u00fd th\u00ec gi\u1ed1ng nhau. Nay \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i xa x\u00f4i gian \u00e1c nh\u01b0 \u0111\u1ea3o H\u1ea3i Nam, Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u, Nhai Ch\u00e2u, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u quan vi\u00ean b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1ea3i, t\u1eeb l\u1ec5 Giao nh\u00e2n \u0111\u1ebfn nay, ta h\u00e1 ch\u1eb3ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u0103ng! Nh\u01b0ng nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0y v\u1ed1n c\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ngang ng\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat \u0111\u1eafc ch\u00ed, t\u1ea5t s\u1ebd k\u1ebft b\u00e8 k\u1ebft \u0111\u1ea3ng, t\u1ef1 do khen ch\u00ea, nh\u01b0 con ng\u1ef1a h\u1ea1i \u0111\u00e0n, h\u00e1 n\u00ean b\u00e0n lu\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng sao?\"<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch 'Tuy\u1ec3n c\u1eed ch\u00ed' n\u00f3i r\u1eb1ng chi\u1ebfu theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u, th\u1ef1c ra l\u00e0 sai l\u1ea7m.)<\/i><\/p>\n\n<p>[9] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c nh\u00e0 s\u00e2u cung ph\u1ee5ng \u1edf hai khu ph\u1ed1 \u0111\u1ebfn n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n l\u1eadp \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1eddng. Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>\"N\u0103m nay l\u00faa m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. Nghe n\u00f3i n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a th\u00ec d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng hay m\u1eafc b\u1ec7nh d\u1ecbch, Tr\u1eabm s\u1ee3 d\u00e2n ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 g\u1eb7p tai h\u1ecda, n\u00ean sai l\u1eadp \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o h\u1ed9, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u00fd c\u1ea7u nguy\u1ec7n ch\u00ed th\u00e0nh c\u1ee7a Tr\u1eabm.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[10] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, sai H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u01b0u B\u1ea3o Hu\u00e2n, Binh b\u1ed9 lang trung D\u01b0\u01a1ng Huy Chi, \u0110\u1ed3n \u0111i\u1ec1n lang trung Kh\u1ed5ng Th\u1eeba Cung c\u00f9ng Ph\u00e1n L\u1ea1i b\u1ed9 L\u01b0u n\u1ed9i tuy\u1ec3n V\u01b0\u01a1ng H\u1ed7, c\u00f9ng \u0111\u1ebfn Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o th\u1ee9 h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e2n ti\u1ebfn s\u0129 v\u00e0 c\u00e1c khoa thi, ph\u00e2n b\u1ed5 ch\u1ee9c v\u1ee5 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c xa g\u1ea7n c\u1ee7a qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n\n<p>[11] Th\u00e1ng 7 m\u00f9a thu, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"Qu\u1ed1c gia l\u1ea5y d\u00e2n l\u00e0m g\u1ed1c, d\u00e2n l\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0m m\u1ec7nh, n\u00ean bi\u1ebft t\u00edch tr\u1eef l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea5p b\u00e1ch nh\u1ea5t. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Giang Nam b\u1ecb h\u1ea1n h\u00e1n n\u1eb7ng, [\u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ee9u tr\u1ee3], qu\u1ea3 nhi\u00ean kh\u00f4ng x\u1ea3y ra n\u1ea1n l\u01b0u vong hay tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00edch tr\u1eef, th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 c\u1ee9u gi\u00fap?\"<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"C\u00e1c l\u1ed9 Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 v\u00e0 c\u00e1c ch\u00e2u Tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i ph\u1ea3i kh\u1ea9n tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00e1c quan l\u1ea1i coi kho ki\u1ec3m tra l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c trong kho [theo th\u1eddi gian quy \u0111\u1ecbnh], kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 h\u01b0 h\u1ecfng. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c t\u00ednh to\u00e1n chi ti\u00eau, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ho\u1eb7c b\u00e1n, cho d\u00e2n vay, ho\u1eb7c chuy\u1ec3n v\u1ec1 kinh \u0111\u00f4, n\u1ebfu kh\u00f4ng ki\u1ec3m tra m\u00e0 l\u00e0m h\u01b0 h\u1ecfng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a quan, d\u00f9 \u0111\u00e3 th\u00f4i ch\u1ee9c v\u1eabn s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed theo ph\u00e1p lu\u1eadt.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[12] \u0110\u1ec9nh Ch\u00e2u b\u00e1o c\u00e1o n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng d\u00e2ng cao, g\u00e2y h\u1ea1i cho m\u00f9a m\u00e0ng.<\/p>\n\n<p>[13] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"Tr\u1eabm lo l\u1eafng v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n, ng\u00e0y \u0111\u00eam lo ngh\u0129, m\u1edbi chia sai s\u1ee9 th\u1ea7n \u0111i tu\u1ea7n tra c\u00e1c \u0111\u1ea1o, v\u00ec lo c\u00f3 \u00e1n oan b\u1ecb \u0111\u00ecnh tr\u1ec7. Do \u0111\u00f3, ngh\u0129 t\u1edbi c\u00e1c t\u00e2n Ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m T\u01b0 l\u00fd tham qu\u00e2n, h\u1ecd ch\u01b0a tinh th\u00f4ng lu\u1eadt ph\u00e1p, n\u00ean l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u Tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i x\u00e9t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 n\u0103ng l\u1ef1c, \u0111\u1ed5i v\u1ecb tr\u00ed gi\u1eefa c\u00e1c ch\u1ee9c Ph\u00e1n ty v\u00e0 B\u1ea1 \u00fay.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[14] Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"T\u1eeb th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay, ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u1ed5 n\u00e1t h\u1ed7n lo\u1ea1n, kh\u00f4ng \u0111\u00e2u b\u1eb1ng hai tri\u1ec1u T\u1ea5n v\u00e0 H\u00e1n. B\u00ean ngo\u00e0i th\u00ec ch\u01b0 h\u1ea7u v\u00e0 b\u00e1 t\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng tu\u00e2n ph\u00e1p lu\u1eadt, t\u1ef1 \u00fd b\u00f3c l\u1ed9t; b\u00ean trong th\u00ec k\u1ebb quy\u1ec1n th\u1ebf l\u1ea1m d\u1ee5ng c\u00f4ng vi\u1ec7c, h\u1ed1i l\u1ed9 c\u00f4ng khai. D\u00e2n ch\u00fang ch\u01b0a k\u1ecbp n\u1ed9p thu\u1ebf cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 thu thu\u1ebf tr\u01b0\u1edbc. Quan l\u1ea1i trong huy\u1ec7n h\u00e0ng n\u0103m \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng y\u00eau c\u1ea7u th\u01b0\u1eddng l\u1ec7; t\u01b0\u1edbng l\u0129nh v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean trong tr\u1ea5n th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean t\u1ea1o ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi; c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c l\u00e0ng x\u00e3 thay nhau \u0111\u1ebfn, khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang kh\u1ed1n kh\u1ed5, kh\u00f4ng bi\u1ebft k\u00eau c\u1ee9u v\u00e0o \u0111\u00e2u. Mong m\u1ecfi thi\u00ean \u0111\u1ea1o thu\u1eadn h\u00f2a, l\u00e0m sao c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c! Nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 ph\u1ea7n n\u00e0o s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y, b\u1ec1 t\u00f4i tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e1p lu\u1eadt, tr\u0103m h\u1ecd y\u00ean \u1ed5n, tuy ch\u01b0a th\u1ec3 tr\u1edf v\u1ec1 th\u1eddi thu\u1ea7n ph\u00e1c, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ec3u khang v\u1eady. M\u1ed7i khi ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang ph\u1ea3i c\u00e0y c\u1ea5y trong gi\u00e1 r\u00e9t v\u00e0 n\u00f3ng b\u1ee9c, lo toan c\u01a1m \u00e1o, n\u1ebfu qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng ph\u1ea3i nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, th\u00ec thu\u1ebf \u0111\u00f4i ta c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 th\u00fac \u00e9p, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 b\u00f3c l\u1ed9t phi l\u00fd?\"<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u00e1p r\u1eb1ng: <i>\"B\u1ec7 h\u1ea1 th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n t\u00ecm l\u1ebd ph\u1ea3i, l\u1ea5y l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng t\u1eeb T\u1ea5n v\u00e0 H\u00e1n, th\u1ef1c l\u00e0 ph\u00fac l\u1edbn cho thi\u00ean h\u1ea1.\"<\/i><\/p>\n<p><i>(Trong 'H\u1ed9i y\u1ebfu' th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t c\u00f3 ghi vi\u1ec7c c\u1ea5m c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u00f2i h\u1ecfi ti\u1ec1n b\u1ea1c, v\u1eadt ph\u1ea9m, c\u00f9ng c\u00e1c l\u1ec5 v\u1eadt th\u01b0\u1eddng ni\u00ean nh\u01b0 r\u01b0\u1ee3u th\u1ecbt, g\u1ea1o, v.v., l\u1ec7nh giao cho chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 v\u00e0 c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u tra t\u00e2u l\u00ean, ph\u1ee5 l\u1ee5c v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t.)<\/i><\/p>\n\n<p>[15] Th\u00e1ng ch\u00edn. L\u00fac \u0111\u1ea7u, Ph\u00f9 v\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 \u0111\u00e3 ph\u1ea1m t\u1ed9i, S\u1edf V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1 m\u1ed9t m\u00ecnh c\u1ea7u xin tha t\u1ed9i cho \u00f4ng, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng nghe. Sau khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 ch\u1ebft, Nguy\u00ean T\u00e1 b\u1ecb b\u1ec7nh t\u00e2m th\u1ea7n, c\u00f3 khi c\u1ea3 m\u1ea5y th\u00e1ng kh\u00f4ng v\u00e0o tri\u1ec1u ch\u1ea7u.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch \u2018Long Xuy\u00ean bi\u1ec7t ch\u00ed\u2019 ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ecbnh l\u1eadp Nguy\u00ean T\u00e1 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb, nh\u01b0ng Nguy\u00ean T\u00e1 ki\u00ean quy\u1ebft t\u1eeb ch\u1ed1i, mu\u1ed1n l\u1eadp con c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, do \u0111\u00f3 m\u00e0 b\u1ecb ph\u1ebf, n\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi cho r\u1eb1ng \u00f4ng b\u1ecb \u0111i\u00ean. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ef1 ki\u1ec7n: hai con trai c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, \u0110\u1ee9c Chi\u00eau ch\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng t\u00e1m n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 t\u01b0, \u0110\u1ee9c Ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng ba n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, c\u00f2n Nguy\u00ean T\u00e1 th\u00ec \u0111\u1ebfn th\u00e1ng b\u1ea3y n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y m\u1edbi ra kh\u1ecfi cung, l\u00fac \u0111\u00f3 con Th\u00e1i T\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f2n ai s\u1ed1ng s\u00f3t. Nguy\u00ean T\u00e1 tuy \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m V\u1ec7 V\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh l\u1eadp l\u00e0m th\u00e1i t\u1eed. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 ch\u00edn, khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 ch\u1ebft, Nguy\u00ean T\u00e1 m\u1edbi ph\u00e1t \u0111i\u00ean, n\u00ean vi\u1ec7c \u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i ng\u00f4i v\u1ecb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n. S\u00e1ch \u2018Bi\u1ec7t ch\u00ed\u2019 \u0111\u00e3 sai l\u1ea7m. S\u00e1ch \u2018Nh\u1eadt k\u00fd\u2019 c\u1ee7a T\u01b0 M\u00e3 Quang ch\u00e9p l\u1eddi T\u1ed1ng M\u1eabn C\u1ea7u r\u1eb1ng, khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, Nguy\u00ean T\u00e1 xin ch\u1ecbu t\u1ed9i thay, v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 m\u1ea5t l\u00f2ng y\u00eau m\u1ebfn c\u1ee7a Vua. \u2018Nh\u1eadt k\u00fd\u2019 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 ghi \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt.)<\/i><\/p>\n<p>Nguy\u00ean T\u00e1 th\u01b0\u1eddng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00e0n b\u1ea1o, kh\u00f4ng tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e9p t\u1eafc, t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ec9 c\u1ea7n ph\u1ea1m l\u1ed7i nh\u1ecf l\u00e0 b\u1ecb \u00f4ng t\u1ef1 tay gi\u1ebft ch\u1ebft, t\u00f4i t\u1edb \u0111i qua s\u00e2n \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u00f4ng d\u00f9ng cung b\u1eafn h\u1ea1. Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n nghi\u00eam kh\u1eafc r\u0103n d\u1ea1y, nh\u01b0ng \u00f4ng v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ecbu s\u1eeda \u0111\u1ed5i. N\u0103m \u1ea5y v\u00e0o m\u00f9a h\u00e8 v\u00e0 m\u00f9a thu, b\u1ec7nh c\u1ee7a \u00f4ng tr\u1edf n\u1eb7ng, Vua r\u1ea5t lo l\u1eafng. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng n\u00e0y, b\u1ec7nh t\u00ecnh c\u00f3 d\u1ea5u hi\u1ec7u thuy\u00ean gi\u1ea3m, Vua m\u1eebng r\u1ee1, li\u1ec1n ban chi\u1ebfu th\u01b0 \u00e2n x\u00e1.<\/p>\n\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, ti\u1ebft Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn ng\u1ef1 uy\u1ec3n d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung, nh\u01b0ng Nguy\u00ean T\u00e1 v\u00ec m\u1edbi kh\u1ecfi b\u1ec7nh n\u00ean kh\u00f4ng tham d\u1ef1. \u0110\u1ebfn chi\u1ec1u t\u1ed1i, Tr\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean H\u1ef1u c\u00f9ng c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c \u0111\u1ebfn th\u0103m, Nguy\u00ean T\u00e1 n\u00f3i: <i>\"C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng v\u1edbi B\u1ec7 h\u1ea1 vui ch\u01a1i b\u1eafn cung, m\u00e0 ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1, th\u1eadt l\u00e0 b\u1ecb cha b\u1ecf r\u01a1i.\"<\/i> Do \u0111\u00f3, Nguy\u00ean T\u00e1 n\u1ed5i gi\u1eadn, n\u1eeda \u0111\u00eam \u0111\u00f3ng c\u1eeda cung, nh\u1ed1t c\u00e1c thi\u1ebfp v\u00e0 \u0111\u1ed1t cung \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>S\u00e1ng h\u00f4m sau, l\u1eeda v\u1eabn ch\u00e1y l\u1edbn. Vua nghi ngay vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 do Nguy\u00ean T\u00e1 g\u00e2y ra, b\u00e8n sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a Nguy\u00ean T\u00e1 \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, c\u1eed Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111i\u1ec1u tra. \u0110\u1eb7t h\u00ecnh c\u1ee5 l\u1edbn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, Nguy\u00ean T\u00e1 s\u1ee3 h\u00e3i, khai h\u1ebft s\u1ef1 th\u1eadt. Vua sai N\u1ed9i \u0111\u00f4 tri V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n Du\u1ec7 \u0111\u1ebfn b\u1ea3o: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, gi\u00e0u sang quy\u1ec1n qu\u00fd \u0111\u00e3 c\u1ef1c \u0111i\u1ec3m, sao l\u1ea1i ngang ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn th\u1ebf! Ph\u00e1p lu\u1eadt qu\u1ed1c gia, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0 t\u00ecnh, t\u00ecnh ph\u1ee5 t\u1eed t\u1eeb nay \u0111o\u1ea1n tuy\u1ec7t.\"<\/i> Nguy\u00ean T\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean H\u1ef1u c\u00f9ng c\u00e1c t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ec1u kh\u00f3c l\u00f3c xin tha, Vua r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111\u1ecdc s\u1eed, th\u1ea5y con ch\u00e1u c\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng nghe l\u1eddi d\u1ea1y, ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00f4ng b\u1ee9c x\u00fac, c\u0103m gi\u1eadn. Kh\u00f4ng ng\u1edd nh\u00e0 ta c\u0169ng c\u00f3 vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady! Tr\u1eabm v\u00ec x\u00e3 t\u1eafc, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng th\u1ec3 tha th\u1ee9.\"<\/i> B\u00e8n h\u1ea1 chi\u1ebfu ph\u1ebf Nguy\u00ean T\u00e1 l\u00e0m th\u1ee9 d\u00e2n, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn Qu\u00e2n ch\u00e2u an tr\u00ed. Quay l\u1ea1i b\u1ea3o c\u00e1c t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>\"G\u1ea7n \u0111\u00e2y trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n, v\u1eeba ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u01b0 th\u1ea3, th\u00ec Nguy\u00ean T\u00e1 l\u1ea1i \u0111\u1ed1t cung, th\u1eadt khi\u1ebfn l\u00f2ng Tr\u1eabm x\u00e1o tr\u1ed9n.\"<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00e2u: <i>\"Vua Nghi\u00eau, Vua Thu\u1ea5n c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1ee9a con b\u1ea5t t\u00e0i l\u00e0 \u0110an Chu, Th\u01b0\u01a1ng Qu\u00e2n, vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ee9c l\u1edbn c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1. Nguy\u00ean T\u00e1 n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1eafc b\u1ec7nh t\u00e2m th\u1ea7n, ch\u1eafc kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf, xin B\u1ec7 h\u1ea1 khoan dung.\"<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ecb, T\u1ed1ng K\u1ef3 d\u1eabn tr\u0103m quan qu\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u0111\u1ec3 Nguy\u00ean T\u00e1 \u1edf l\u1ea1i kinh \u0111\u00f4. Vua kh\u00f4ng cho, ba l\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u, m\u1edbi ch\u1ea5p thu\u1eadn. Nguy\u00ean T\u00e1 \u0111i \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng S\u01a1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1, b\u1ecb giam \u1edf Nam cung, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1m s\u00e1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i. T\u01b0 ngh\u1ecb Tri\u1ec7u T\u1ec1 V\u01b0\u01a1ng Du\u1eadt v\u00e0 D\u1ef1c thi\u1ec7n \u0110\u00e1i Huy\u1ec1n \u1edf ph\u1ee7 S\u1edf v\u01b0\u01a1ng v\u00ec kh\u00f4ng l\u00e0m tr\u00f2n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec1u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua b\u1ea3o: <i>\"Tr\u1eabm d\u1ea1y d\u1ed7 c\u00f2n kh\u00f4ng nghe, hu\u1ed1ng chi c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i sao c\u00f3 th\u1ec3 khuy\u00ean b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c!\"<\/i> \u0110\u1ec1u tha kh\u00f4ng tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p><i>(Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n khi l\u00e0m Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf V\u1eadn Ch\u00e2u, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o tri\u1ec1u y\u1ebft ki\u1ebfn. Th\u00e1i T\u00f4ng b\u1ea3o: <i>\"Tr\u1eabm bi\u1ebft khanh c\u00f3 m\u01b0u k\u1ebf s\u00e2u xa, h\u00e3y gi\u00fap Tr\u1eabm quy\u1ebft m\u1ed9t vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 trong ngo\u00e0i kh\u00f4ng x\u00f4n xao. Vi\u1ec7c n\u00e0y Tr\u1eabm \u0111\u00e3 b\u00e0n v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1ed3i.\"<\/i> Chu\u1ea9n h\u1ecfi vi\u1ec7c g\u00ec, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>\"Th\u00e1i t\u1eed l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, ng\u00e0y sau t\u1ea5t s\u1ebd theo g\u01b0\u01a1ng Ki\u1ec7t, Tr\u1ee5. Mu\u1ed1n ph\u1ebf \u0111i, nh\u01b0ng Th\u00e1i t\u1eed c\u0169ng c\u00f3 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ri\u00eang, s\u1ee3 g\u00e2y ra lo\u1ea1n l\u1ea1c.\"<\/i><\/i><\/p>\n<p><i>Chu\u1ea9n t\u00e2u: <i>\"Xin v\u00e0o ng\u00e0y th\u00e1ng \u0111\u00f3, l\u1ec7nh cho Th\u00e1i t\u1eed \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u1ea5y thay m\u1eb7t thi h\u00e0nh l\u1ec5 nghi, t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00f9y t\u00f9ng \u0111\u1ec1u \u0111i theo. B\u1ec7 h\u1ea1 sai ng\u01b0\u1eddi l\u1ee5c so\u00e1t cung Th\u00e1i t\u1eed, n\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, \u0111\u1ee3i Th\u00e1i t\u1eed v\u1ec1 th\u00ec tr\u00ecnh b\u00e0y, c\u00e1ch ly t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng cho v\u00e0o r\u1ed3i ph\u1ebf tru\u1ea5t, ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t ho\u1ea1n quan l\u00e0 \u0111\u1ee7.\"<\/i> Th\u00e1i T\u00f4ng nghe theo.<\/i><\/p>\n<p><i>Khi Th\u00e1i t\u1eed \u0111i, b\u00e8n l\u1ee5c so\u00e1t cung, t\u00ecm ra nh\u1eefng kh\u00ed c\u1ee5 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 h\u00e0nh h\u00ecnh d\u00e2m b\u1ea1o nh\u01b0 dao m\u00f3c m\u1eaft, nh\u1ed5 g\u00e2n, c\u1eaft l\u01b0\u1ee1i, \u0111\u01b0a ch\u1ee9ng c\u1ee9 ra, Th\u00e1i t\u1eed nh\u1eadn t\u1ed9i, li\u1ec1n b\u1ecb ph\u1ebf, l\u1eadp Ch\u01b0\u01a1ng Th\u00e1nh l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3, Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00e0ng tr\u1ecdng \u0111\u00e3i Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n.<\/i><\/p>\n<p><i>\u0110\u00e2y l\u00e0 chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e9p trong 'Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec7n' trong s\u00e1ch 'Nh\u00e2n T\u00f4ng Ch\u00ednh Y\u1ebfu' c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh, nh\u01b0ng truy\u1ec1n thuy\u1ebft sai l\u1ea7m \u0111\u1ebfn th\u1ebf, th\u1ef1c ra l\u00e0 do vi\u1ec7c ph\u1ebf Nguy\u00ean T\u00e1 m\u00e0 ra. Th\u00e1ng 10 n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3, b\u00e3i l\u1ec5 s\u00e1ch phong Th\u00e1i t\u1eed Cung Hi\u1ebfu Nguy\u00ean Hi ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec Th\u00e1i t\u1eed b\u1ecb s\u1ee7ng thi\u1ebfp h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng m\u00ea ho\u1eb7c, ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c d\u00e2m h\u00ecnh. S\u00e1ch c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng Anh hi\u1ec7n c\u00f2n nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng ch\u1ec9 sai l\u1ea7m \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng x\u00e9t l\u1ea1i.)<\/i><\/p>\n\n<p>[16] Ngu b\u1ed9 lang trung, ch\u1ee9c Tri ch\u1ebf c\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi Tr\u1ecbnh l\u00e0 H\u00e0n Phi c\u00f3 t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u00f4n x\u01b0ng \u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc tr\u01b0\u1edfng gi\u1ea3. Tuy nhi\u00ean, khi so\u1ea1n th\u1ea3o chi\u1ebfu th\u01b0, H\u00e0n Phi th\u01b0\u1eddng ch\u1eadm tr\u1ec5. M\u1ed9t \u0111\u00eam, c\u1ea7n g\u1ea5p chi\u1ebfu th\u01b0 [footnote]'c\u1ea7n' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ban', d\u1ef1a theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote], H\u00e0n Phi \u0111\u00e3 d\u1eebng b\u00fat l\u00e2u, h\u1ecfi xin b\u1ea3n th\u1ea3o c\u0169, nh\u01b0ng th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u00e3 kh\u00f3a c\u1eeda \u0111i ng\u1ee7, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u00e0n Phi bu\u1ed9c ph\u1ea3i ph\u00e1 kh\u00f3a l\u1ea5y, ch\u1ec9nh s\u1eeda r\u1ed3i d\u00e2ng l\u00ean. T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00ednh t\u00ecnh n\u00f3ng n\u1ea3y, th\u01b0\u1eddng tr\u00e1ch m\u1eafng, \u0111\u00f4i khi c\u00f2n d\u00f9ng l\u1eddi \u0111\u00f9a c\u1ee3t, khi\u1ebfn H\u00e0n Phi kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u00f2ng. Trung th\u01b0 x\u00e1 nh\u00e2n V\u01b0\u01a1ng H\u1ed7 v\u00ec l\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ed1i n\u00ean ki\u00eau ng\u1ea1o, th\u01b0\u1eddng x\u00fac ph\u1ea1m v\u00e0 b\u1ebd m\u1eb7t \u00f4ng. H\u00e0n Phi b\u00e8n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u0111i nh\u1eadm ch\u1ee9c ngo\u00e0i. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t th\u00e1ng nhu\u1eadn Ch\u00edn, H\u00e0n Phi b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c Tri ch\u00e2u Qu\u1eafc.<\/p>\n\n<p>[17] Vua xem s\u00e1ch 'Ung Qu\u1ea3n T\u1ea1p K\u00fd', c\u1ea3m th\u00e1n v\u1ec1 phong t\u1ee5c d\u1ecb bi\u1ec7t n\u01a1i \u0111\u00f3. Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c ch\u00e2u \u1edf L\u0129nh Nam v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi, tang l\u1ec5, y ph\u1ee5c, giao cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb t\u1eeb r\u0103n d\u1ea1y, b\u1eaft tu\u00e2n theo quy ch\u1ebf; nh\u1eefng vi\u1ec7c gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi t\u1ebf qu\u1ef7, b\u1ec7nh kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea7y thu\u1ed1c, t\u0103ng nh\u00e2n l\u1ea5y v\u1ee3, n\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c gi\u00e1o h\u00f3a, khi\u1ebfn h\u1ecd thay \u0111\u1ed5i. \u0110\u1eebng d\u00f9ng ph\u00e1p lu\u1eadt h\u00e0 kh\u1eafc, g\u00e2y th\u00eam phi\u1ec1n nhi\u1ec5u.<\/p>\n\n<p>[18] Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Ph\u01b0\u1eddng ch\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean m\u1ed9t con th\u00fa m\u1ed9t s\u1eebng, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ebfn xem, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u t\u1ea5u r\u1eb1ng: <i>\"Theo 'Th\u1ee5y \u1ee8ng \u0110\u1ed3', con \u0111\u1ef1c g\u1ecdi l\u00e0 K\u1ef3, con c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 L\u00e2n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Lam ch\u00e2u ti\u1ebfn d\u00e2ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 L\u00e2n. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 K\u1ef3[footnote]Ch\u1eef '\u0110\u00e2y' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'Th\u1ecb', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 C\u00e1c b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote]. Xin Vua tuy\u00ean c\u00e1o ra kh\u1eafp trong ngo\u00e0i.\"<\/i> Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, ch\u1ec9 l\u1ec7nh nu\u00f4i trong v\u01b0\u1eddn th\u01b0\u1ee3ng uy\u1ec3n \u0111\u1ec3 thu\u1eadn theo t\u00ednh \u0103n u\u1ed1ng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a n\u00f3, v\u00e0 b\u1ea3o Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"Th\u1eddi ti\u1ebft h\u00f2a thu\u1eadn, m\u00f9a m\u00e0ng b\u1ed9i thu, tr\u0103m h\u1ecd an l\u00e0nh, \u0111\u00f3 m\u1edbi l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh l\u1edbn. Chuy\u1ec7n chim th\u00fa c\u1ecf c\u00e2y, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng n\u00f3i?\"<\/i><\/p>\n\n<p>[19] Th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u00f9a \u0111\u00f4ng, ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu m\u00f9ng m\u1ed9t, Vua x\u00e9t l\u1ea1i t\u00f9 nh\u00e2n b\u1ecb giam gi\u1eef \u1edf c\u00e1c c\u01a1 quan trong kinh th\u00e0nh, ph\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha gi\u1ea3m, vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn t\u1ed1i. C\u00f3 quan c\u1eadn th\u1ea7n can gi\u00e1n r\u1eb1ng Vua qu\u00e1 lao l\u1ef1c. Vua n\u00f3i: <i>\"Kh\u00f4ng sao. N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 ban \u00e2n hu\u1ec7 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, khi\u1ebfn vi\u1ec7c ki\u1ec7n t\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng, kh\u00f4ng b\u1ecb oan khu\u1ea5t, Tr\u1eabm c\u1ea3m th\u1ea5y r\u1ea5t vui, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 m\u1ec7t m\u1ecfi!\"<\/i> Nh\u00e2n \u0111\u00f3, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"N\u1ebfu c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u ngo\u00e0i qu\u1eadn \u0111\u1ec1u ch\u00fa t\u00e2m v\u00e0o ch\u00ednh s\u1ef1, th\u00ec thi\u00ean h\u1ea1 h\u00e1 c\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c? Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a tr\u1ecb m\u1ed9t \u1ea5p, coi m\u1ed9t qu\u1eadn, khi\u1ebfn ch\u00e2u ch\u1ea5u tr\u00e1nh c\u1ea3nh, h\u1ed5 d\u1eef qua s\u00f4ng. Hu\u1ed1ng chi b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 bi\u1ebft nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng d\u00e2n ch\u00fang, gi\u1ea3i quy\u1ebft oan khu\u1ea5t, h\u00e1 kh\u00f4ng c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn kh\u00ed h\u00f2a sao! Tr\u1eabm lu\u00f4n t\u1ef1 m\u00ecnh si\u00eang n\u0103ng kh\u00f4ng ng\u1eebng, ch\u00ed n\u00e0y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng vi\u1ec7c nh\u1ecf c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan[footnote]Ch\u1eef 'tr\u0103m' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'c\u00f3', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote], \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ef1 quy\u1ebft, nh\u01b0ng \u00fd Tr\u1eabm th\u00ec kh\u00e1c. N\u1ebfu ch\u1ec9 bi\u1ebft t\u1ef1 cao, th\u00ec t\u00ecnh h\u00ecnh d\u01b0\u1edbi sao c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u1ea1t l\u00ean tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c!\"<\/i><\/p>\n\n<p>[20] Th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t, ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, c\u00e1c quan kinh th\u00e0nh, m\u1ea1c ph\u1ee7, ch\u00e2u huy\u1ec7n, n\u1ebfu c\u00f3 cha m\u1eb9 m\u1ea5t, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p r\u1eddi nhi\u1ec7m s\u1edf, c\u00f2n c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ea5u tr\u00ecnh ch\u1edd ch\u1ec9 d\u1ee5. Tuy nhi\u00ean, v\u1ec1 sau c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t b\u1ecb tri\u1ec7u h\u1ed3i.<\/p>\n\n<p>[21] Th\u00e1ng 12, Vua b\u1ea3o L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng v\u00e0 c\u00e1c quan r\u1eb1ng: <i>\"Trung th\u01b0, Khu m\u1eadt l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t xu\u1ea5t ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, l\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a vi\u1ec7c tr\u1ecb lo\u1ea1n. Thi\u00ean h\u1ea1 r\u1ed9ng l\u1edbn, c\u00e1c khanh c\u00f9ng Tr\u1eabm chung lo vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5. Ai c\u0169ng c\u00f3 t\u00ecnh th\u00e2n c\u1ed1, nh\u01b0ng n\u1ebfu t\u00e0i n\u0103ng kh\u00f4ng x\u1ee9ng, chi b\u1eb1ng ban cho c\u1ee7a c\u1ea3i. Tr\u1eabm c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u0169, n\u1ebfu th\u1eadt s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i, ch\u01b0a t\u1eebng ban cho ch\u1ee9c v\u1ee5. C\u00e1c khanh n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[22] N\u0103m Khai B\u1ea3o, gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh Ch\u00e2u T\u00fa, Tri ch\u00e2u Nhi\u00eau D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ee9 t\u1eed tr\u1eadn. Con c\u1ee7a Th\u1ee9 l\u00e0 T\u1ebf c\u0169ng \u0111i theo, t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c mu\u1ed1n gi\u1ebft c\u1ea3. T\u1ebf \u00f4m x\u00e1c cha kh\u00f3c l\u00f3c, n\u00f3i v\u1edbi gi\u1eb7c: <i>\"Cha ta \u0111\u00e3 ch\u1ebft, ta c\u00f2n s\u1ed1ng l\u00e0m g\u00ec! Ch\u1ec9 h\u1eadn s\u1ee9c y\u1ebfu kh\u00f4ng gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec3 b\u00e1o th\u00f9 cho cha.\"<\/i> Gi\u1eb7c c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng b\u1edfi l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a T\u1ebf, tha cho. T\u1ebf nh\u1eb7t x\u01b0\u01a1ng cha, gi\u1ea5u trong n\u00fai.<\/p>\n<p>Khi qu\u00e2n tri\u1ec1u t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o, T\u1ebf \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e0 Chu \u1ea4t, tr\u00ecnh b\u00e0y k\u1ebf ho\u1ea1ch \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. \u1ea4t khen ng\u1ee3i s\u1ef1 th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ee7a T\u1ebf, ban cho l\u1ee5a, v\u00e0 t\u00e2u xin cho T\u1ebf v\u1ec1 qu\u00ea. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, m\u1eb9 c\u1ee7a T\u1ebf m\u1ea5t t\u1ea1i Nh\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1m g\u1eedi t\u1ea1i ch\u00f9a, T\u1ebf \u0111\u01b0a c\u1ea3 hai linh c\u1eefu v\u1ec1 Nhi\u00eau D\u01b0\u01a1ng. Quan ch\u00e2u t\u00e2u l\u00ean, Th\u00e1i T\u1ed5 tri\u1ec7u T\u1ebf v\u00e0o, th\u1ea5y c\u00f2n tr\u1ebb, b\u00e8n cho theo h\u1ecdc.<\/p>\n\n<p>\u0110\u1ebfn nay, T\u1ebf d\u00e2ng s\u1edb t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 k\u1ebb m\u1ed3 c\u00f4i v\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eed vi\u1ec7c t\u1ea1i Vi\u1ec7n H\u1ecdc s\u0129, b\u1ed5 l\u00e0m Ch\u1ee7 b\u1ea1 Long Kh\u00ea. L\u00fac \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng Ph\u00fac Ki\u1ebfn n\u1ed9p l\u00f4ng h\u1ea1c l\u00e0m c\u00e1nh t\u00ean, nh\u01b0ng h\u1ea1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1eadt th\u01b0\u1eddng c\u00f3, quan l\u1ea1i th\u00fac gi\u1ee5c r\u1ea5t g\u1ea5p, gi\u00e1 m\u1ed9t c\u00e1nh l\u00f4ng l\u00ean t\u1edbi v\u00e0i tr\u0103m ti\u1ec1n, d\u00e2n ch\u00fang kh\u1ed5 s\u1edf. T\u1ebf khuy\u00ean d\u00e2n l\u1ea5y l\u00f4ng ng\u1ed7ng thay th\u1ebf \u0111\u1ec3 n\u1ed9p, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean vi\u1ec7c n\u00e0y. Nh\u00e0 Vua sau \u0111\u00f3 ra chi\u1ebfu cho c\u00e1c qu\u1eadn l\u00e2n c\u1eadn l\u00e0m theo l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a T\u1ebf.<\/p>","rendered":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 2 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung c\u00f9ng ch\u00edn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee7y quy\u1ec1n ph\u1ee5 tr\u00e1ch khoa c\u1eed. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;Vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp khoa c\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng nhanh ch\u00f3ng v\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 thi l\u00ean \u0111\u1ebfn h\u01a1n v\u1ea1n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 k\u1ebb l\u1ea1m ti\u1ebfn sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;T\u1eeb nay, c\u00e1c khoa thi \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u1ea5n \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi, d\u1eabn d\u1eaft nhau \u0111i thi, ph\u00e2n khoa ng\u1ed3i c\u00e1ch bi\u1ec7t, c\u1eed quan tu\u1ea7n tra gi\u00e1m s\u00e1t c\u1eeda thi, c\u1ea9n th\u1eadn xem x\u00e9t vi\u1ec7c ra v\u00e0o. N\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb d\u00f9ng v\u0103n t\u1ef1 \u0111\u1ec3 qua l\u1ea1i v\u1edbi l\u1ea1i vi\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c gian tr\u00e1, th\u00ec tr\u1ecb t\u1ed9i theo ph\u00e1p lu\u1eadt; n\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb d\u1ea1y nhau kinh ngh\u0129a ri\u00eang t\u01b0, th\u00ec \u0111u\u1ed5i kh\u1ecfi tr\u01b0\u1eddng thi; n\u1ebfu ng\u0169 b\u1ea3o bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1 gi\u00e1c, c\u0169ng b\u1ecb li\u00ean \u0111\u1edbi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. Ti\u1ebfn s\u0129 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t duy\u1ec7t k\u1ef9 h\u01a1n, ng\u01b0\u1eddi \u0111i thi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec \u0111\u00e3 t\u1eebng qua k\u1ef3 thi do Vua ch\u1ee7 tr\u00ec m\u00e0 kh\u00f4ng kh\u1ea3o h\u1ea1ch m\u00e0 ti\u1ebfn c\u1eed.&#8221;<\/i> B\u1eaft \u0111\u1ea7u cho ph\u00e9p th\u00e2n th\u00edch c\u1ee7a quan ch\u1ea5m thi thi ri\u00eang, t\u1ed5ng c\u1ed9ng 98 ng\u01b0\u1eddi. L\u1ea1i b\u1ecf ph\u1ea7n thi lu\u1eadt c\u1ee7a ti\u1ebfn s\u0129, kh\u00f4i ph\u1ee5c ph\u1ea7n thi\u1ebfp kinh.<\/p>\n<p>[2] Vua xem c\u00e1c t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee9c Chuy\u1ec3n v\u1eadn ph\u00f3 s\u1ee9, Tri ch\u00e2u, Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o, th\u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ea3n kh\u00f4ng li\u00ean danh, li\u1ec1n n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;L\u00e0m quan c\u00f9ng nhau, ph\u1ea3i \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng v\u00ec l\u1ee3i \u00edch l\u00e2u d\u00e0i. H\u01a1n n\u1eefa, khi tr\u00ecnh b\u00e0y l\u1ee3i h\u1ea1i, th\u01b0\u1eddng hay thay \u0111\u1ed5i, nay kh\u00f4ng li\u00ean danh, \u1eaft l\u00e0 do t\u1ef1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ri\u00eang, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u00fang \u0111\u1eafn.&#8221;<\/i> Th\u00e1ng 2, ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, h\u1ea1 chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>[3] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;Tr\u1eabm xem s\u1eed s\u00e1ch, th\u1ea5y T\u1ea5n Cao T\u1ed5 c\u1ea7u vi\u1ec7n Khi\u1ebft \u0110an, b\u00e8n h\u00e0nh l\u1ec5 th\u1edd cha, l\u1ea1i c\u1eaft \u0111\u1ea5t d\u00e2ng l\u00ean, khi\u1ebfn h\u00e0ng tri\u1ec7u d\u00e2n ch\u00fang l\u00e2m v\u00e0o tay Khi\u1ebft \u0110an. Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o, Tri\u1ec7u O\u00e1nh, gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c sai \u0111i mang l\u1ec5 v\u1eadt, nh\u1ee5c nh\u00e3 qu\u00e1 m\u1ee9c. K\u1ebb \u0111\u1ecbch tham lam, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng l\u1ee3i m\u00e0 d\u1ee5, nh\u01b0ng c\u1eaft \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c kh\u00f4n ngoan. Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng kh\u1ecfi th\u1edf d\u00e0i.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>&#8220;T\u1ea5n Cao T\u1ed5 sai Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o \u0111i s\u1ee9, m\u1edf ti\u1ec7c ti\u1ec5n \u0111\u01b0a, t\u1ef1 tay n\u00e2ng ch\u00e9n r\u01a1i l\u1ec7 n\u00f3i: &#8216;Truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t m\u1ec7nh l\u1ec7nh hai Vua, k\u1ebft th\u00e2n t\u00ecnh hai n\u01b0\u1edbc, l\u00e0m phi\u1ec1n tr\u1ecdng th\u1ea7n c\u1ee7a ta, \u0111\u1ebfn n\u01a1i bi\u00ean \u1ea3i xa x\u00f4i, d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, k\u1ebf t\u1ee5c ho\u00e0 h\u1ea3o, n\u00ean hi\u1ec3u r\u00f5 t\u1ea5m l\u00f2ng n\u00e0y, \u0111\u1eebng n\u1ea3n l\u00f2ng.&#8217; Khi Ph\u00f9ng \u0110\u1ea1o tr\u1edf v\u1ec1, c\u00f3 l\u00e0m th\u01a1 r\u1eb1ng: &#8216;Tr\u00ean \u0111i\u1ec7n, ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u Vua r\u01a1i l\u1ec7; tr\u01b0\u1edbc c\u1ed5ng, \u0111\u00f4i ti\u1ebft ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n than th\u1edf.&#8217; Ng\u00e0y nay, bi\u00ean gi\u1edbi y\u00ean \u1ed5n, sinh linh an l\u00e0nh, \u0111\u1ec1u nh\u1edd bi\u1ebft c\u00e1ch ch\u1ebf ng\u1ef1. Kh\u00f4i ph\u1ee5c c\u01b0\u01a1ng th\u1ed5 c\u0169, c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 l\u00fac.&#8221;<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.<\/p>\n<p>[4] Th\u00e1ng 3, K\u1ef7 M\u00f9i, Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, t\u1ed5 ch\u1ee9c thi l\u1ea1i cho c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n thi L\u1ec5 b\u1ed9, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn s\u0129 ng\u01b0\u1eddi T\u01b0 Th\u00e0nh l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o c\u00f9ng 179 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 318 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u x\u01b0\u1edbng t\u00ean ban c\u1eadp \u0111\u1ec7. Vi\u1ec7c x\u01b0\u1edbng t\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y <i>(theo &#8216;\u0110\u0103ng khoa k\u00fd&#8217;)<\/i>. Con c\u1ee7a Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng l\u00e0 T\u00f4ng Ng\u1ea1c, em h\u1ecd c\u1ee7a Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh l\u00e0 M\u00f4ng Hanh, con c\u1ee7a Di\u00eam thi\u1ebft s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Minh l\u00e0 Ph\u00f9, con c\u1ee7a \u0110\u1ed9 chi s\u1ee9 H\u1ee9a Tr\u1ecdng Tuy\u00ean l\u00e0 \u0110\u00e3i V\u1ea5n, \u0111\u1ec1u tham gia thi ti\u1ebfn s\u0129 v\u00e0 \u0111\u1ed7. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;\u0110\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 con nh\u00e0 quy\u1ec1n th\u1ebf, c\u1ea1nh tranh v\u1edbi k\u1ebb c\u00f4 h\u00e0n, d\u1eabu \u0111\u1ed7 b\u1eb1ng t\u00e0i n\u0103ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u0169ng s\u1ebd cho r\u1eb1ng Tr\u1eabm thi\u00ean v\u1ecb!&#8221;<\/i> B\u00e8n b\u1ecf h\u1ecd.<\/p>\n<p>[5] Ng\u01b0\u1eddi Thanh Ch\u00e2u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n d\u1ef1 thi khoa Ng\u0169 kinh, tu\u1ed5i v\u1eeba h\u01a1n hai m\u01b0\u01a1i, t\u1ef1 nh\u1eadn c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng thu\u1ed9c v\u0103n ch\u00fa c\u1ee7a Ng\u0169 kinh. Vua b\u00e8n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t y\u00eau c\u1ea7u \u0111\u1ecdc th\u1eed t\u1eebng b\u1ea3n kinh, V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ecdc tr\u00f4i ch\u1ea3y, n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ban cho \u0111\u1ed7 C\u1eedu kinh, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ban m\u1eb7t \u00e1o l\u1ee5c, \u0111ai b\u1ea1c v\u00e0 hai v\u1ea1n ti\u1ec1n. L\u00fac \u1ea5y, t\u1ea3 h\u1eefu d\u00e2ng l\u1eddi r\u1eb1ng v\u1eabn c\u00f2n nh\u00e2n t\u00e0i b\u1ecb b\u1ecf s\u00f3t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, m\u1edf l\u1ea1i k\u1ef3 thi, ch\u1ecdn th\u00eam b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i s\u00e1u Ti\u1ebfn s\u0129, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 H\u1ed3ng Tr\u1ea1m ng\u01b0\u1eddi Th\u01b0\u1ee3ng Nguy\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ba tr\u0103m l\u1ebb hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u0111\u1ed7.<\/p>\n<p>[6] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng t\u01b0, ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, kh\u00f4i ph\u1ee5c khoa Minh ph\u00e1p. Chia kinh &#8216;Chu D\u1ecbch&#8217; v\u00e0 &#8216;Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0&#8217; th\u00e0nh t\u1eebng khoa ri\u00eang, k\u00e8m theo ba ti\u1ec3u kinh l\u00e0 &#8216;Lu\u1eadn Ng\u1eef&#8217;, &#8216;Hi\u1ebfu Kinh&#8217; v\u00e0 &#8216;Nh\u0129 Nh\u00e3&#8217;. Kinh &#8216;Mao Thi&#8217; l\u1eadp th\u00e0nh m\u1ed9t khoa ri\u00eang. Khoa Minh ph\u00e1p c\u0169ng k\u00e8m theo ba ti\u1ec3u kinh. C\u00e1c khoa Ti\u1ebfn s\u0129, C\u1eedu kinh tr\u1edf xu\u1ed1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u1ecdc s\u00e1ch ph\u00e1p lu\u1eadt n\u1eefa. L\u1ea1i v\u00ec \u1edf k\u1ef3 thi To\u1ea3 s\u1ea3nh, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 thi th\u01b0\u1eddng nhi\u1ec1u sai s\u00f3t, n\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb nay, l\u1ec7nh cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i h\u1ecdc xu\u1ea5t ch\u00fang v\u00e0 l\u00e0m quan kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed \u0111i thi, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u1ea3i t\u1ea5u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1edd ph\u00ea chu\u1ea9n.<\/p>\n<p>[7] H\u00f4m \u1ea5y, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1, Khu m\u1eadt, Tam ty s\u1ee9, H\u00e0n l\u00e2m, Khu m\u1eadt tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh h\u00e0m t\u1ee9 ph\u1ea9m, L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh h\u00e0m ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, c\u00f9ng Tam qu\u00e1n h\u1ecdc s\u0129, m\u1edf y\u1ebfn ti\u1ec7c \u1edf H\u1eadu uy\u1ec3n, th\u01b0\u1edfng hoa, c\u00e2u c\u00e1, b\u00e0y nh\u1ea1c, ban r\u01b0\u1ee3u, sai qu\u1ea7n th\u1ea7n l\u00e0m th\u01a1, t\u1eadp b\u1eafn cung. T\u1eeb \u0111\u00f3 v\u1ec1 sau, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. L\u1ec5 th\u01b0\u1edfng hoa, c\u00e2u c\u00e1 trong y\u1ebfn ti\u1ec7c kh\u00fac nh\u1ea1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;H\u1ed9i Y\u1ebfu&#8217;, vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng hoa l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u00e3 th\u1ea5y v\u00e0o th\u00e1ng ba n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 nh\u1ea5t.)<\/i><\/p>\n<p>[8] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, Trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1 t\u1ea5u tr\u00ecnh, nh\u1eefng quan vi\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c \u1edf ngo\u00e0i m\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e1 mi\u1ec5n, mu\u1ed1n cho h\u1ecd tr\u1edf v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i l\u1eadp c\u00f4ng chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc n\u00ean d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed v\u00e0 k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n c\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5. T\u1ef1u chung, b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft n\u00ean t\u1ef1 ch\u00ednh th\u00e2n m\u00ecnh, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 vi\u1ec7c tr\u1ecb gia, th\u00e2n kh\u00f4ng ch\u00ednh th\u00ec gia \u0111\u00ecnh s\u1ebd lo\u1ea1n. N\u1ebfu nghe l\u1eddi n\u1ecbnh h\u00f3t x\u1eb1ng b\u1eady, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ru\u1ed9t th\u1ecbt c\u0169ng s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean xa c\u00e1ch, l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o l\u00fd h\u00f2a thu\u1eadn! Vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u1ecf tuy kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng nguy\u00ean l\u00fd th\u00ec gi\u1ed1ng nhau. Nay \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i xa x\u00f4i gian \u00e1c nh\u01b0 \u0111\u1ea3o H\u1ea3i Nam, Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u, Nhai Ch\u00e2u, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u quan vi\u00ean b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1ea3i, t\u1eeb l\u1ec5 Giao nh\u00e2n \u0111\u1ebfn nay, ta h\u00e1 ch\u1eb3ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u0103ng! Nh\u01b0ng nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0y v\u1ed1n c\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ngang ng\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat \u0111\u1eafc ch\u00ed, t\u1ea5t s\u1ebd k\u1ebft b\u00e8 k\u1ebft \u0111\u1ea3ng, t\u1ef1 do khen ch\u00ea, nh\u01b0 con ng\u1ef1a h\u1ea1i \u0111\u00e0n, h\u00e1 n\u00ean b\u00e0n lu\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;Tuy\u1ec3n c\u1eed ch\u00ed&#8217; n\u00f3i r\u1eb1ng chi\u1ebfu theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u, th\u1ef1c ra l\u00e0 sai l\u1ea7m.)<\/i><\/p>\n<p>[9] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho c\u00e1c nh\u00e0 s\u00e2u cung ph\u1ee5ng \u1edf hai khu ph\u1ed1 \u0111\u1ebfn n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n l\u1eadp \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1eddng. Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;N\u0103m nay l\u00faa m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. Nghe n\u00f3i n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a th\u00ec d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng hay m\u1eafc b\u1ec7nh d\u1ecbch, Tr\u1eabm s\u1ee3 d\u00e2n ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 g\u1eb7p tai h\u1ecda, n\u00ean sai l\u1eadp \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1eddng n\u00e0y, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o h\u1ed9, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u00fd c\u1ea7u nguy\u1ec7n ch\u00ed th\u00e0nh c\u1ee7a Tr\u1eabm.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[10] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, sai H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u01b0u B\u1ea3o Hu\u00e2n, Binh b\u1ed9 lang trung D\u01b0\u01a1ng Huy Chi, \u0110\u1ed3n \u0111i\u1ec1n lang trung Kh\u1ed5ng Th\u1eeba Cung c\u00f9ng Ph\u00e1n L\u1ea1i b\u1ed9 L\u01b0u n\u1ed9i tuy\u1ec3n V\u01b0\u01a1ng H\u1ed7, c\u00f9ng \u0111\u1ebfn Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o th\u1ee9 h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e2n ti\u1ebfn s\u0129 v\u00e0 c\u00e1c khoa thi, ph\u00e2n b\u1ed5 ch\u1ee9c v\u1ee5 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c xa g\u1ea7n c\u1ee7a qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>[11] Th\u00e1ng 7 m\u00f9a thu, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Qu\u1ed1c gia l\u1ea5y d\u00e2n l\u00e0m g\u1ed1c, d\u00e2n l\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0m m\u1ec7nh, n\u00ean bi\u1ebft t\u00edch tr\u1eef l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea5p b\u00e1ch nh\u1ea5t. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Giang Nam b\u1ecb h\u1ea1n h\u00e1n n\u1eb7ng, [\u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ee9u tr\u1ee3], qu\u1ea3 nhi\u00ean kh\u00f4ng x\u1ea3y ra n\u1ea1n l\u01b0u vong hay tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00edch tr\u1eef, th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 c\u1ee9u gi\u00fap?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;C\u00e1c l\u1ed9 Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 v\u00e0 c\u00e1c ch\u00e2u Tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i ph\u1ea3i kh\u1ea9n tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00e1c quan l\u1ea1i coi kho ki\u1ec3m tra l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c trong kho [theo th\u1eddi gian quy \u0111\u1ecbnh], kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 h\u01b0 h\u1ecfng. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c t\u00ednh to\u00e1n chi ti\u00eau, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ho\u1eb7c b\u00e1n, cho d\u00e2n vay, ho\u1eb7c chuy\u1ec3n v\u1ec1 kinh \u0111\u00f4, n\u1ebfu kh\u00f4ng ki\u1ec3m tra m\u00e0 l\u00e0m h\u01b0 h\u1ecfng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a quan, d\u00f9 \u0111\u00e3 th\u00f4i ch\u1ee9c v\u1eabn s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed theo ph\u00e1p lu\u1eadt.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[12] \u0110\u1ec9nh Ch\u00e2u b\u00e1o c\u00e1o n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng d\u00e2ng cao, g\u00e2y h\u1ea1i cho m\u00f9a m\u00e0ng.<\/p>\n<p>[13] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tr\u1eabm lo l\u1eafng v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n, ng\u00e0y \u0111\u00eam lo ngh\u0129, m\u1edbi chia sai s\u1ee9 th\u1ea7n \u0111i tu\u1ea7n tra c\u00e1c \u0111\u1ea1o, v\u00ec lo c\u00f3 \u00e1n oan b\u1ecb \u0111\u00ecnh tr\u1ec7. Do \u0111\u00f3, ngh\u0129 t\u1edbi c\u00e1c t\u00e2n Ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m T\u01b0 l\u00fd tham qu\u00e2n, h\u1ecd ch\u01b0a tinh th\u00f4ng lu\u1eadt ph\u00e1p, n\u00ean l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u Tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i x\u00e9t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 n\u0103ng l\u1ef1c, \u0111\u1ed5i v\u1ecb tr\u00ed gi\u1eefa c\u00e1c ch\u1ee9c Ph\u00e1n ty v\u00e0 B\u1ea1 \u00fay.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[14] Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;T\u1eeb th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay, ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u1ed5 n\u00e1t h\u1ed7n lo\u1ea1n, kh\u00f4ng \u0111\u00e2u b\u1eb1ng hai tri\u1ec1u T\u1ea5n v\u00e0 H\u00e1n. B\u00ean ngo\u00e0i th\u00ec ch\u01b0 h\u1ea7u v\u00e0 b\u00e1 t\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng tu\u00e2n ph\u00e1p lu\u1eadt, t\u1ef1 \u00fd b\u00f3c l\u1ed9t; b\u00ean trong th\u00ec k\u1ebb quy\u1ec1n th\u1ebf l\u1ea1m d\u1ee5ng c\u00f4ng vi\u1ec7c, h\u1ed1i l\u1ed9 c\u00f4ng khai. D\u00e2n ch\u00fang ch\u01b0a k\u1ecbp n\u1ed9p thu\u1ebf cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 thu thu\u1ebf tr\u01b0\u1edbc. Quan l\u1ea1i trong huy\u1ec7n h\u00e0ng n\u0103m \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng y\u00eau c\u1ea7u th\u01b0\u1eddng l\u1ec7; t\u01b0\u1edbng l\u0129nh v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean trong tr\u1ea5n th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean t\u1ea1o ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi; c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c l\u00e0ng x\u00e3 thay nhau \u0111\u1ebfn, khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang kh\u1ed1n kh\u1ed5, kh\u00f4ng bi\u1ebft k\u00eau c\u1ee9u v\u00e0o \u0111\u00e2u. Mong m\u1ecfi thi\u00ean \u0111\u1ea1o thu\u1eadn h\u00f2a, l\u00e0m sao c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c! Nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 ph\u1ea7n n\u00e0o s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y, b\u1ec1 t\u00f4i tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e1p lu\u1eadt, tr\u0103m h\u1ecd y\u00ean \u1ed5n, tuy ch\u01b0a th\u1ec3 tr\u1edf v\u1ec1 th\u1eddi thu\u1ea7n ph\u00e1c, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ec3u khang v\u1eady. M\u1ed7i khi ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang ph\u1ea3i c\u00e0y c\u1ea5y trong gi\u00e1 r\u00e9t v\u00e0 n\u00f3ng b\u1ee9c, lo toan c\u01a1m \u00e1o, n\u1ebfu qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng ph\u1ea3i nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, th\u00ec thu\u1ebf \u0111\u00f4i ta c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 th\u00fac \u00e9p, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 b\u00f3c l\u1ed9t phi l\u00fd?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u00e1p r\u1eb1ng: <i>&#8220;B\u1ec7 h\u1ea1 th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n t\u00ecm l\u1ebd ph\u1ea3i, l\u1ea5y l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng t\u1eeb T\u1ea5n v\u00e0 H\u00e1n, th\u1ef1c l\u00e0 ph\u00fac l\u1edbn cho thi\u00ean h\u1ea1.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(Trong &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t c\u00f3 ghi vi\u1ec7c c\u1ea5m c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u00f2i h\u1ecfi ti\u1ec1n b\u1ea1c, v\u1eadt ph\u1ea9m, c\u00f9ng c\u00e1c l\u1ec5 v\u1eadt th\u01b0\u1eddng ni\u00ean nh\u01b0 r\u01b0\u1ee3u th\u1ecbt, g\u1ea1o, v.v., l\u1ec7nh giao cho chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 v\u00e0 c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u tra t\u00e2u l\u00ean, ph\u1ee5 l\u1ee5c v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t.)<\/i><\/p>\n<p>[15] Th\u00e1ng ch\u00edn. L\u00fac \u0111\u1ea7u, Ph\u00f9 v\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 \u0111\u00e3 ph\u1ea1m t\u1ed9i, S\u1edf V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1 m\u1ed9t m\u00ecnh c\u1ea7u xin tha t\u1ed9i cho \u00f4ng, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng nghe. Sau khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 ch\u1ebft, Nguy\u00ean T\u00e1 b\u1ecb b\u1ec7nh t\u00e2m th\u1ea7n, c\u00f3 khi c\u1ea3 m\u1ea5y th\u00e1ng kh\u00f4ng v\u00e0o tri\u1ec1u ch\u1ea7u.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch \u2018Long Xuy\u00ean bi\u1ec7t ch\u00ed\u2019 ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ecbnh l\u1eadp Nguy\u00ean T\u00e1 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb, nh\u01b0ng Nguy\u00ean T\u00e1 ki\u00ean quy\u1ebft t\u1eeb ch\u1ed1i, mu\u1ed1n l\u1eadp con c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, do \u0111\u00f3 m\u00e0 b\u1ecb ph\u1ebf, n\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi cho r\u1eb1ng \u00f4ng b\u1ecb \u0111i\u00ean. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ef1 ki\u1ec7n: hai con trai c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, \u0110\u1ee9c Chi\u00eau ch\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng t\u00e1m n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 t\u01b0, \u0110\u1ee9c Ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng ba n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, c\u00f2n Nguy\u00ean T\u00e1 th\u00ec \u0111\u1ebfn th\u00e1ng b\u1ea3y n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y m\u1edbi ra kh\u1ecfi cung, l\u00fac \u0111\u00f3 con Th\u00e1i T\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f2n ai s\u1ed1ng s\u00f3t. Nguy\u00ean T\u00e1 tuy \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m V\u1ec7 V\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh l\u1eadp l\u00e0m th\u00e1i t\u1eed. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 ch\u00edn, khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 ch\u1ebft, Nguy\u00ean T\u00e1 m\u1edbi ph\u00e1t \u0111i\u00ean, n\u00ean vi\u1ec7c \u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i ng\u00f4i v\u1ecb kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n. S\u00e1ch \u2018Bi\u1ec7t ch\u00ed\u2019 \u0111\u00e3 sai l\u1ea7m. S\u00e1ch \u2018Nh\u1eadt k\u00fd\u2019 c\u1ee7a T\u01b0 M\u00e3 Quang ch\u00e9p l\u1eddi T\u1ed1ng M\u1eabn C\u1ea7u r\u1eb1ng, khi \u0110\u00ecnh M\u1ef9 b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, Nguy\u00ean T\u00e1 xin ch\u1ecbu t\u1ed9i thay, v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 m\u1ea5t l\u00f2ng y\u00eau m\u1ebfn c\u1ee7a Vua. \u2018Nh\u1eadt k\u00fd\u2019 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 ghi \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt.)<\/i><\/p>\n<p>Nguy\u00ean T\u00e1 th\u01b0\u1eddng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00e0n b\u1ea1o, kh\u00f4ng tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e9p t\u1eafc, t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ec9 c\u1ea7n ph\u1ea1m l\u1ed7i nh\u1ecf l\u00e0 b\u1ecb \u00f4ng t\u1ef1 tay gi\u1ebft ch\u1ebft, t\u00f4i t\u1edb \u0111i qua s\u00e2n \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u00f4ng d\u00f9ng cung b\u1eafn h\u1ea1. Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n nghi\u00eam kh\u1eafc r\u0103n d\u1ea1y, nh\u01b0ng \u00f4ng v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ecbu s\u1eeda \u0111\u1ed5i. N\u0103m \u1ea5y v\u00e0o m\u00f9a h\u00e8 v\u00e0 m\u00f9a thu, b\u1ec7nh c\u1ee7a \u00f4ng tr\u1edf n\u1eb7ng, Vua r\u1ea5t lo l\u1eafng. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng n\u00e0y, b\u1ec7nh t\u00ecnh c\u00f3 d\u1ea5u hi\u1ec7u thuy\u00ean gi\u1ea3m, Vua m\u1eebng r\u1ee1, li\u1ec1n ban chi\u1ebfu th\u01b0 \u00e2n x\u00e1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, ti\u1ebft Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn ng\u1ef1 uy\u1ec3n d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung, nh\u01b0ng Nguy\u00ean T\u00e1 v\u00ec m\u1edbi kh\u1ecfi b\u1ec7nh n\u00ean kh\u00f4ng tham d\u1ef1. \u0110\u1ebfn chi\u1ec1u t\u1ed1i, Tr\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean H\u1ef1u c\u00f9ng c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c \u0111\u1ebfn th\u0103m, Nguy\u00ean T\u00e1 n\u00f3i: <i>&#8220;C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng v\u1edbi B\u1ec7 h\u1ea1 vui ch\u01a1i b\u1eafn cung, m\u00e0 ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1, th\u1eadt l\u00e0 b\u1ecb cha b\u1ecf r\u01a1i.&#8221;<\/i> Do \u0111\u00f3, Nguy\u00ean T\u00e1 n\u1ed5i gi\u1eadn, n\u1eeda \u0111\u00eam \u0111\u00f3ng c\u1eeda cung, nh\u1ed1t c\u00e1c thi\u1ebfp v\u00e0 \u0111\u1ed1t cung \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>S\u00e1ng h\u00f4m sau, l\u1eeda v\u1eabn ch\u00e1y l\u1edbn. Vua nghi ngay vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 do Nguy\u00ean T\u00e1 g\u00e2y ra, b\u00e8n sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a Nguy\u00ean T\u00e1 \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, c\u1eed Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111i\u1ec1u tra. \u0110\u1eb7t h\u00ecnh c\u1ee5 l\u1edbn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, Nguy\u00ean T\u00e1 s\u1ee3 h\u00e3i, khai h\u1ebft s\u1ef1 th\u1eadt. Vua sai N\u1ed9i \u0111\u00f4 tri V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n Du\u1ec7 \u0111\u1ebfn b\u1ea3o: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, gi\u00e0u sang quy\u1ec1n qu\u00fd \u0111\u00e3 c\u1ef1c \u0111i\u1ec3m, sao l\u1ea1i ngang ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn th\u1ebf! Ph\u00e1p lu\u1eadt qu\u1ed1c gia, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0 t\u00ecnh, t\u00ecnh ph\u1ee5 t\u1eed t\u1eeb nay \u0111o\u1ea1n tuy\u1ec7t.&#8221;<\/i> Nguy\u00ean T\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean H\u1ef1u c\u00f9ng c\u00e1c t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ec1u kh\u00f3c l\u00f3c xin tha, Vua r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111\u1ecdc s\u1eed, th\u1ea5y con ch\u00e1u c\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng nghe l\u1eddi d\u1ea1y, ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00f4ng b\u1ee9c x\u00fac, c\u0103m gi\u1eadn. Kh\u00f4ng ng\u1edd nh\u00e0 ta c\u0169ng c\u00f3 vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady! Tr\u1eabm v\u00ec x\u00e3 t\u1eafc, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng th\u1ec3 tha th\u1ee9.&#8221;<\/i> B\u00e8n h\u1ea1 chi\u1ebfu ph\u1ebf Nguy\u00ean T\u00e1 l\u00e0m th\u1ee9 d\u00e2n, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn Qu\u00e2n ch\u00e2u an tr\u00ed. Quay l\u1ea1i b\u1ea3o c\u00e1c t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;G\u1ea7n \u0111\u00e2y trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n, v\u1eeba ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u01b0 th\u1ea3, th\u00ec Nguy\u00ean T\u00e1 l\u1ea1i \u0111\u1ed1t cung, th\u1eadt khi\u1ebfn l\u00f2ng Tr\u1eabm x\u00e1o tr\u1ed9n.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00e2u: <i>&#8220;Vua Nghi\u00eau, Vua Thu\u1ea5n c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1ee9a con b\u1ea5t t\u00e0i l\u00e0 \u0110an Chu, Th\u01b0\u01a1ng Qu\u00e2n, vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ee9c l\u1edbn c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1. Nguy\u00ean T\u00e1 n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1eafc b\u1ec7nh t\u00e2m th\u1ea7n, ch\u1eafc kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf, xin B\u1ec7 h\u1ea1 khoan dung.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ecb, T\u1ed1ng K\u1ef3 d\u1eabn tr\u0103m quan qu\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u0111\u1ec3 Nguy\u00ean T\u00e1 \u1edf l\u1ea1i kinh \u0111\u00f4. Vua kh\u00f4ng cho, ba l\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u, m\u1edbi ch\u1ea5p thu\u1eadn. Nguy\u00ean T\u00e1 \u0111i \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng S\u01a1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1, b\u1ecb giam \u1edf Nam cung, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1m s\u00e1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i. T\u01b0 ngh\u1ecb Tri\u1ec7u T\u1ec1 V\u01b0\u01a1ng Du\u1eadt v\u00e0 D\u1ef1c thi\u1ec7n \u0110\u00e1i Huy\u1ec1n \u1edf ph\u1ee7 S\u1edf v\u01b0\u01a1ng v\u00ec kh\u00f4ng l\u00e0m tr\u00f2n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec1u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua b\u1ea3o: <i>&#8220;Tr\u1eabm d\u1ea1y d\u1ed7 c\u00f2n kh\u00f4ng nghe, hu\u1ed1ng chi c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i sao c\u00f3 th\u1ec3 khuy\u00ean b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c!&#8221;<\/i> \u0110\u1ec1u tha kh\u00f4ng tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p><i>(Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n khi l\u00e0m Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf V\u1eadn Ch\u00e2u, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o tri\u1ec1u y\u1ebft ki\u1ebfn. Th\u00e1i T\u00f4ng b\u1ea3o: <i>&#8220;Tr\u1eabm bi\u1ebft khanh c\u00f3 m\u01b0u k\u1ebf s\u00e2u xa, h\u00e3y gi\u00fap Tr\u1eabm quy\u1ebft m\u1ed9t vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 trong ngo\u00e0i kh\u00f4ng x\u00f4n xao. Vi\u1ec7c n\u00e0y Tr\u1eabm \u0111\u00e3 b\u00e0n v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1ed3i.&#8221;<\/i> Chu\u1ea9n h\u1ecfi vi\u1ec7c g\u00ec, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>&#8220;Th\u00e1i t\u1eed l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, ng\u00e0y sau t\u1ea5t s\u1ebd theo g\u01b0\u01a1ng Ki\u1ec7t, Tr\u1ee5. Mu\u1ed1n ph\u1ebf \u0111i, nh\u01b0ng Th\u00e1i t\u1eed c\u0169ng c\u00f3 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ri\u00eang, s\u1ee3 g\u00e2y ra lo\u1ea1n l\u1ea1c.&#8221;<\/i><\/i><\/p>\n<p><i>Chu\u1ea9n t\u00e2u: <i>&#8220;Xin v\u00e0o ng\u00e0y th\u00e1ng \u0111\u00f3, l\u1ec7nh cho Th\u00e1i t\u1eed \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u1ea5y thay m\u1eb7t thi h\u00e0nh l\u1ec5 nghi, t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00f9y t\u00f9ng \u0111\u1ec1u \u0111i theo. B\u1ec7 h\u1ea1 sai ng\u01b0\u1eddi l\u1ee5c so\u00e1t cung Th\u00e1i t\u1eed, n\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, \u0111\u1ee3i Th\u00e1i t\u1eed v\u1ec1 th\u00ec tr\u00ecnh b\u00e0y, c\u00e1ch ly t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng cho v\u00e0o r\u1ed3i ph\u1ebf tru\u1ea5t, ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t ho\u1ea1n quan l\u00e0 \u0111\u1ee7.&#8221;<\/i> Th\u00e1i T\u00f4ng nghe theo.<\/i><\/p>\n<p><i>Khi Th\u00e1i t\u1eed \u0111i, b\u00e8n l\u1ee5c so\u00e1t cung, t\u00ecm ra nh\u1eefng kh\u00ed c\u1ee5 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 h\u00e0nh h\u00ecnh d\u00e2m b\u1ea1o nh\u01b0 dao m\u00f3c m\u1eaft, nh\u1ed5 g\u00e2n, c\u1eaft l\u01b0\u1ee1i, \u0111\u01b0a ch\u1ee9ng c\u1ee9 ra, Th\u00e1i t\u1eed nh\u1eadn t\u1ed9i, li\u1ec1n b\u1ecb ph\u1ebf, l\u1eadp Ch\u01b0\u01a1ng Th\u00e1nh l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3, Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00e0ng tr\u1ecdng \u0111\u00e3i Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n.<\/i><\/p>\n<p><i>\u0110\u00e2y l\u00e0 chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e9p trong &#8216;Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec7n&#8217; trong s\u00e1ch &#8216;Nh\u00e2n T\u00f4ng Ch\u00ednh Y\u1ebfu&#8217; c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh, nh\u01b0ng truy\u1ec1n thuy\u1ebft sai l\u1ea7m \u0111\u1ebfn th\u1ebf, th\u1ef1c ra l\u00e0 do vi\u1ec7c ph\u1ebf Nguy\u00ean T\u00e1 m\u00e0 ra. Th\u00e1ng 10 n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3, b\u00e3i l\u1ec5 s\u00e1ch phong Th\u00e1i t\u1eed Cung Hi\u1ebfu Nguy\u00ean Hi ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec Th\u00e1i t\u1eed b\u1ecb s\u1ee7ng thi\u1ebfp h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng m\u00ea ho\u1eb7c, ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c d\u00e2m h\u00ecnh. S\u00e1ch c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng Anh hi\u1ec7n c\u00f2n nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng ch\u1ec9 sai l\u1ea7m \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng x\u00e9t l\u1ea1i.)<\/i><\/p>\n<p>[16] Ngu b\u1ed9 lang trung, ch\u1ee9c Tri ch\u1ebf c\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi Tr\u1ecbnh l\u00e0 H\u00e0n Phi c\u00f3 t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u00f4n x\u01b0ng \u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc tr\u01b0\u1edfng gi\u1ea3. Tuy nhi\u00ean, khi so\u1ea1n th\u1ea3o chi\u1ebfu th\u01b0, H\u00e0n Phi th\u01b0\u1eddng ch\u1eadm tr\u1ec5. M\u1ed9t \u0111\u00eam, c\u1ea7n g\u1ea5p chi\u1ebfu th\u01b0 <a class=\"footnote\" title=\"'c\u1ea7n' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ban', d\u1ef1a theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-137-1\" href=\"#footnote-137-1\" aria-label=\"Footnote 1\"><sup class=\"footnote\">[1]<\/sup><\/a>, H\u00e0n Phi \u0111\u00e3 d\u1eebng b\u00fat l\u00e2u, h\u1ecfi xin b\u1ea3n th\u1ea3o c\u0169, nh\u01b0ng th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u00e3 kh\u00f3a c\u1eeda \u0111i ng\u1ee7, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u00e0n Phi bu\u1ed9c ph\u1ea3i ph\u00e1 kh\u00f3a l\u1ea5y, ch\u1ec9nh s\u1eeda r\u1ed3i d\u00e2ng l\u00ean. T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng T\u1ed1ng K\u1ef3 t\u00ednh t\u00ecnh n\u00f3ng n\u1ea3y, th\u01b0\u1eddng tr\u00e1ch m\u1eafng, \u0111\u00f4i khi c\u00f2n d\u00f9ng l\u1eddi \u0111\u00f9a c\u1ee3t, khi\u1ebfn H\u00e0n Phi kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u00f2ng. Trung th\u01b0 x\u00e1 nh\u00e2n V\u01b0\u01a1ng H\u1ed7 v\u00ec l\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ed1i n\u00ean ki\u00eau ng\u1ea1o, th\u01b0\u1eddng x\u00fac ph\u1ea1m v\u00e0 b\u1ebd m\u1eb7t \u00f4ng. H\u00e0n Phi b\u00e8n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin \u0111i nh\u1eadm ch\u1ee9c ngo\u00e0i. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t th\u00e1ng nhu\u1eadn Ch\u00edn, H\u00e0n Phi b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c Tri ch\u00e2u Qu\u1eafc.<\/p>\n<p>[17] Vua xem s\u00e1ch &#8216;Ung Qu\u1ea3n T\u1ea1p K\u00fd&#8217;, c\u1ea3m th\u00e1n v\u1ec1 phong t\u1ee5c d\u1ecb bi\u1ec7t n\u01a1i \u0111\u00f3. Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c ch\u00e2u \u1edf L\u0129nh Nam v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi, tang l\u1ec5, y ph\u1ee5c, giao cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb t\u1eeb r\u0103n d\u1ea1y, b\u1eaft tu\u00e2n theo quy ch\u1ebf; nh\u1eefng vi\u1ec7c gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi t\u1ebf qu\u1ef7, b\u1ec7nh kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea7y thu\u1ed1c, t\u0103ng nh\u00e2n l\u1ea5y v\u1ee3, n\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c gi\u00e1o h\u00f3a, khi\u1ebfn h\u1ecd thay \u0111\u1ed5i. \u0110\u1eebng d\u00f9ng ph\u00e1p lu\u1eadt h\u00e0 kh\u1eafc, g\u00e2y th\u00eam phi\u1ec1n nhi\u1ec5u.<\/p>\n<p>[18] Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Ph\u01b0\u1eddng ch\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean m\u1ed9t con th\u00fa m\u1ed9t s\u1eebng, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ebfn xem, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u t\u1ea5u r\u1eb1ng: <i>&#8220;Theo &#8216;Th\u1ee5y \u1ee8ng \u0110\u1ed3&#8217;, con \u0111\u1ef1c g\u1ecdi l\u00e0 K\u1ef3, con c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 L\u00e2n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Lam ch\u00e2u ti\u1ebfn d\u00e2ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 L\u00e2n. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 K\u1ef3<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef '\u0110\u00e2y' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'Th\u1ecb', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 C\u00e1c b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-137-2\" href=\"#footnote-137-2\" aria-label=\"Footnote 2\"><sup class=\"footnote\">[2]<\/sup><\/a>. Xin Vua tuy\u00ean c\u00e1o ra kh\u1eafp trong ngo\u00e0i.&#8221;<\/i> Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, ch\u1ec9 l\u1ec7nh nu\u00f4i trong v\u01b0\u1eddn th\u01b0\u1ee3ng uy\u1ec3n \u0111\u1ec3 thu\u1eadn theo t\u00ednh \u0103n u\u1ed1ng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a n\u00f3, v\u00e0 b\u1ea3o Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Th\u1eddi ti\u1ebft h\u00f2a thu\u1eadn, m\u00f9a m\u00e0ng b\u1ed9i thu, tr\u0103m h\u1ecd an l\u00e0nh, \u0111\u00f3 m\u1edbi l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh l\u1edbn. Chuy\u1ec7n chim th\u00fa c\u1ecf c\u00e2y, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng n\u00f3i?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[19] Th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u00f9a \u0111\u00f4ng, ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu m\u00f9ng m\u1ed9t, Vua x\u00e9t l\u1ea1i t\u00f9 nh\u00e2n b\u1ecb giam gi\u1eef \u1edf c\u00e1c c\u01a1 quan trong kinh th\u00e0nh, ph\u1ea7n l\u1edbn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha gi\u1ea3m, vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn t\u1ed1i. C\u00f3 quan c\u1eadn th\u1ea7n can gi\u00e1n r\u1eb1ng Vua qu\u00e1 lao l\u1ef1c. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Kh\u00f4ng sao. N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 ban \u00e2n hu\u1ec7 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, khi\u1ebfn vi\u1ec7c ki\u1ec7n t\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng, kh\u00f4ng b\u1ecb oan khu\u1ea5t, Tr\u1eabm c\u1ea3m th\u1ea5y r\u1ea5t vui, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 m\u1ec7t m\u1ecfi!&#8221;<\/i> Nh\u00e2n \u0111\u00f3, Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;N\u1ebfu c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u ngo\u00e0i qu\u1eadn \u0111\u1ec1u ch\u00fa t\u00e2m v\u00e0o ch\u00ednh s\u1ef1, th\u00ec thi\u00ean h\u1ea1 h\u00e1 c\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c? Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a tr\u1ecb m\u1ed9t \u1ea5p, coi m\u1ed9t qu\u1eadn, khi\u1ebfn ch\u00e2u ch\u1ea5u tr\u00e1nh c\u1ea3nh, h\u1ed5 d\u1eef qua s\u00f4ng. Hu\u1ed1ng chi b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 bi\u1ebft nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng d\u00e2n ch\u00fang, gi\u1ea3i quy\u1ebft oan khu\u1ea5t, h\u00e1 kh\u00f4ng c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn kh\u00ed h\u00f2a sao! Tr\u1eabm lu\u00f4n t\u1ef1 m\u00ecnh si\u00eang n\u0103ng kh\u00f4ng ng\u1eebng, ch\u00ed n\u00e0y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng vi\u1ec7c nh\u1ecf c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 'tr\u0103m' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'c\u00f3', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-137-3\" href=\"#footnote-137-3\" aria-label=\"Footnote 3\"><sup class=\"footnote\">[3]<\/sup><\/a>, \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ef1 quy\u1ebft, nh\u01b0ng \u00fd Tr\u1eabm th\u00ec kh\u00e1c. N\u1ebfu ch\u1ec9 bi\u1ebft t\u1ef1 cao, th\u00ec t\u00ecnh h\u00ecnh d\u01b0\u1edbi sao c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u1ea1t l\u00ean tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c!&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[20] Th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t, ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, c\u00e1c quan kinh th\u00e0nh, m\u1ea1c ph\u1ee7, ch\u00e2u huy\u1ec7n, n\u1ebfu c\u00f3 cha m\u1eb9 m\u1ea5t, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p r\u1eddi nhi\u1ec7m s\u1edf, c\u00f2n c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ea5u tr\u00ecnh ch\u1edd ch\u1ec9 d\u1ee5. Tuy nhi\u00ean, v\u1ec1 sau c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t b\u1ecb tri\u1ec7u h\u1ed3i.<\/p>\n<p>[21] Th\u00e1ng 12, Vua b\u1ea3o L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng v\u00e0 c\u00e1c quan r\u1eb1ng: <i>&#8220;Trung th\u01b0, Khu m\u1eadt l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t xu\u1ea5t ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, l\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a vi\u1ec7c tr\u1ecb lo\u1ea1n. Thi\u00ean h\u1ea1 r\u1ed9ng l\u1edbn, c\u00e1c khanh c\u00f9ng Tr\u1eabm chung lo vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5. Ai c\u0169ng c\u00f3 t\u00ecnh th\u00e2n c\u1ed1, nh\u01b0ng n\u1ebfu t\u00e0i n\u0103ng kh\u00f4ng x\u1ee9ng, chi b\u1eb1ng ban cho c\u1ee7a c\u1ea3i. Tr\u1eabm c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u0169, n\u1ebfu th\u1eadt s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i, ch\u01b0a t\u1eebng ban cho ch\u1ee9c v\u1ee5. C\u00e1c khanh n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[22] N\u0103m Khai B\u1ea3o, gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh Ch\u00e2u T\u00fa, Tri ch\u00e2u Nhi\u00eau D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ee9 t\u1eed tr\u1eadn. Con c\u1ee7a Th\u1ee9 l\u00e0 T\u1ebf c\u0169ng \u0111i theo, t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c mu\u1ed1n gi\u1ebft c\u1ea3. T\u1ebf \u00f4m x\u00e1c cha kh\u00f3c l\u00f3c, n\u00f3i v\u1edbi gi\u1eb7c: <i>&#8220;Cha ta \u0111\u00e3 ch\u1ebft, ta c\u00f2n s\u1ed1ng l\u00e0m g\u00ec! Ch\u1ec9 h\u1eadn s\u1ee9c y\u1ebfu kh\u00f4ng gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec3 b\u00e1o th\u00f9 cho cha.&#8221;<\/i> Gi\u1eb7c c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng b\u1edfi l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a T\u1ebf, tha cho. T\u1ebf nh\u1eb7t x\u01b0\u01a1ng cha, gi\u1ea5u trong n\u00fai.<\/p>\n<p>Khi qu\u00e2n tri\u1ec1u t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o, T\u1ebf \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e0 Chu \u1ea4t, tr\u00ecnh b\u00e0y k\u1ebf ho\u1ea1ch \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. \u1ea4t khen ng\u1ee3i s\u1ef1 th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ee7a T\u1ebf, ban cho l\u1ee5a, v\u00e0 t\u00e2u xin cho T\u1ebf v\u1ec1 qu\u00ea. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, m\u1eb9 c\u1ee7a T\u1ebf m\u1ea5t t\u1ea1i Nh\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1m g\u1eedi t\u1ea1i ch\u00f9a, T\u1ebf \u0111\u01b0a c\u1ea3 hai linh c\u1eefu v\u1ec1 Nhi\u00eau D\u01b0\u01a1ng. Quan ch\u00e2u t\u00e2u l\u00ean, Th\u00e1i T\u1ed5 tri\u1ec7u T\u1ebf v\u00e0o, th\u1ea5y c\u00f2n tr\u1ebb, b\u00e8n cho theo h\u1ecdc.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn nay, T\u1ebf d\u00e2ng s\u1edb t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 k\u1ebb m\u1ed3 c\u00f4i v\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eed vi\u1ec7c t\u1ea1i Vi\u1ec7n H\u1ecdc s\u0129, b\u1ed5 l\u00e0m Ch\u1ee7 b\u1ea1 Long Kh\u00ea. L\u00fac \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng Ph\u00fac Ki\u1ebfn n\u1ed9p l\u00f4ng h\u1ea1c l\u00e0m c\u00e1nh t\u00ean, nh\u01b0ng h\u1ea1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1eadt th\u01b0\u1eddng c\u00f3, quan l\u1ea1i th\u00fac gi\u1ee5c r\u1ea5t g\u1ea5p, gi\u00e1 m\u1ed9t c\u00e1nh l\u00f4ng l\u00ean t\u1edbi v\u00e0i tr\u0103m ti\u1ec1n, d\u00e2n ch\u00fang kh\u1ed5 s\u1edf. T\u1ebf khuy\u00ean d\u00e2n l\u1ea5y l\u00f4ng ng\u1ed7ng thay th\u1ebf \u0111\u1ec3 n\u1ed9p, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean vi\u1ec7c n\u00e0y. Nh\u00e0 Vua sau \u0111\u00f3 ra chi\u1ebfu cho c\u00e1c qu\u1eadn l\u00e2n c\u1eadn l\u00e0m theo l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a T\u1ebf.<\/p>\n<hr class=\"before-footnotes clear\" \/><div class=\"footnotes\"><ol><li id=\"footnote-137-1\">'c\u1ea7n' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ban', d\u1ef1a theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-137-1\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 1\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-137-2\">Ch\u1eef '\u0110\u00e2y' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'Th\u1ecb', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 C\u00e1c b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-137-2\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 2\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-137-3\">Ch\u1eef 'tr\u0103m' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'c\u00f3', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu b\u1ea3n m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-137-3\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 3\">&crarr;<\/a><\/li><\/ol><\/div>","protected":false},"author":1,"menu_order":9,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-137","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-standard"],"part":119,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":138,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/137\/revisions\/138"}],"part":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/119"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/137\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=137"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=137"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}