{"id":143,"date":"2025-07-03T03:02:58","date_gmt":"2025-07-03T03:02:58","guid":{"rendered":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/?post_type=chapter&#038;p=143"},"modified":"2025-07-03T03:03:02","modified_gmt":"2025-07-03T03:03:02","slug":"quyen-29-nam-doan-cung-thu-nhat-mau-ty-988","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/chapter\/quyen-29-nam-doan-cung-thu-nhat-mau-ty-988\/","title":{"raw":"QUY\u1ec2N 29: N\u0102M \u0110OAN C\u1ee6NG TH\u1ee8 NH\u1ea4T (M\u1eacU T\u00dd, 988)","rendered":"QUY\u1ec2N 29: N\u0102M \u0110OAN C\u1ee6NG TH\u1ee8 NH\u1ea4T (M\u1eacU T\u00dd, 988)"},"content":{"raw":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng ch\u1ea1p c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, l\u1ea5y \u0110\u1ea1i l\u00fd b\u00ecnh s\u1ef1 V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0m H\u1eefu th\u1eadp di, La X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0m Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang[footnote]Ch\u1eef 'Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang', trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 43, '\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 115 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 ph\u1ea7n b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ee9 t\u00e1c lang'.[\/footnote], c\u00f9ng gi\u1eef ch\u1ee9c Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0m tri huy\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u, X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0m tri huy\u1ec7n Ng\u00f4, hai ng\u01b0\u1eddi m\u1ed7i ng\u00e0y c\u00f9ng l\u00e0m n\u0103m b\u00e0i th\u01a1, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi v\u00f9ng T\u00f4, H\u00e0ng truy\u1ec1n t\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i. Vua nghe danh ti\u1ebfng, tri\u1ec7u v\u1ec1 Trung th\u01b0, sai \u1ee9ng ch\u1ebf l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a th\u01a1 v\u1ec1 tuy\u1ebft c\u1ee7a Vua, \u0111\u01b0\u1ee3c khen l\u00e0 h\u1ee3p \u00fd, n\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 b\u1ea1t l\u00e0m Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n, ban \u00e1o t\u00eda; tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u1ec9 ban \u0111ai m\u1ea1 v\u00e0ng, nay \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u1ecdn \u0111ai t\u00ea \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng \u01b0u \u00e1i. V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi C\u1ef1 D\u00e3. X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Hoa D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n<p>[2] Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, Vua th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u00f4ng giao l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Ti\u00ean N\u00f4ng, l\u1ea5y H\u1eadu T\u1eafc l\u00e0m b\u1ed3i t\u1ebf, r\u1ed3i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. Ban \u0111\u1ea7u c\u00e0y ba l\u1ea7n, quan l\u1ea1i b\u00e1o l\u1ec5 \u0111\u00e3 xong, Vua n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm c\u00f3 ch\u00ed khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ch\u1ec9 ti\u1ebfc kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00e0y xong c\u1ea3 ngh\u00ecn m\u1eabu, h\u00e1 ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf ba l\u1ea7n c\u00e0y?\"<\/i> C\u00e0y th\u00eam v\u00e0i ch\u1ee5c b\u01b0\u1edbc, qu\u1ea7n th\u1ea7n xin d\u1eebng, Vua m\u1edbi th\u00f4i. Vua tr\u1edf v\u1ec1, ng\u1ef1 t\u1ea1i c\u1eeda C\u00e0n Nguy\u00ean, \u0111\u1ea1i x\u00e1 thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u. D\u00e2n t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0ng x\u00f3m t\u00f4n k\u00ednh, \u0111\u01b0\u1ee3c ban t\u01b0\u1edbc m\u1ed9t b\u1eadc.<\/p>\n\n<p>[3] Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, Vua l\u00e0m th\u01a1 v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00e0y ru\u1ed9ng \u0111\u00f4ng giao, ban cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>\"\u0110i\u1ec1m l\u00e0nh c\u1ee7a qu\u1ed1c gia ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a m\u00e0 th\u00f4i. M\u1ea5y n\u0103m li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, d\u00e2n kh\u00f4ng b\u1ecb d\u1ecbch b\u1ec7nh, Tr\u1eabm tuy h\u1ebft l\u00f2ng c\u1ea7u tr\u1ecb, nh\u01b0ng \u0111\u1ee9c h\u00f3a ch\u01b0a th\u1ea5u \u0111\u1ebfn d\u00e2n, tr\u1eddi l\u1ea1i ban ph\u00fac nh\u01b0 v\u1eady, h\u00e1 ch\u1eb3ng lo s\u1ee3 sao?\"<\/i><\/p>\n\n<p>[4] Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 Ty l\u00fd tham qu\u00e2n ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 kh\u00e1c.<\/p>\n\n<p>[5] \u0110i\u1ec7n trung th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed Cung D\u0129nh bi\u00ean so\u1ea1n b\u1ea3n \u0111\u1ed3 hai ph\u1ea7n v\u1ec1 ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i d\u00e2ng l\u00ean, Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 ban chi\u1ebfu khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n<p>[6] Vua th\u1ea5y ch\u1ee9c B\u1ed5 khuy\u1ebft, Th\u1eadp di v\u1ed1n \u0111\u1ec3 can gi\u00e1n nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng gi\u1eef im l\u1eb7ng, tr\u00e1i v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a khi l\u1eadp ra ch\u1ee9c n\u00e0y, n\u00ean mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i t\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ec3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean t\u00e2m v\u00e0o nhi\u1ec7m v\u1ee5. Th\u00e1ng hai, ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, \u0111\u1ed5i ch\u1ee9c T\u1ea3, H\u1eefu b\u1ed5 khuy\u1ebft th\u00e0nh T\u1ea3, H\u1eefu ty gi\u00e1n, ch\u1ee9c T\u1ea3, H\u1eefu th\u1eadp di th\u00e0nh T\u1ea3, H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n.<\/p>\n\n<p>[7] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea1ch M\u00e3 Chu \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng \u0111\u0103ng v\u0103n, t\u1ed1 c\u00e1o Trung th\u01b0 th\u1ecb lang, ki\u00eam C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng, khi gi\u1eef ch\u1ee9c Nguy\u00ean t\u1ec3, nh\u1eb1m l\u00fac qu\u00e2n B\u1eafc nhung x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng lo vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh, ch\u1ec9 lo l\u00e0m th\u01a1 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 nu\u00f4i n\u1eef nh\u1ea1c. Vua l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111ang b\u00e0n vi\u1ec7c l\u1ec5 t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n n\u00ean t\u1ea1m nh\u1eabn nh\u1ecbn. Sau \u0111\u00f3, tri\u1ec7u H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung so\u1ea1n chi\u1ebfu, phong L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1, mi\u1ec5n ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, v\u00e0 ra l\u1ec7nh cho Ho\u00e0ng Trung tr\u00e1ch m\u1eafng \u00f4ng ta. Ho\u00e0ng Trung n\u00f3i: <i>\"B\u1ed9c x\u1ea1 l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 d\u1eabn d\u1eaft tr\u0103m quan, v\u1ed1n l\u00e0 nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng x\u01b0a, nay t\u1eeb ch\u1ee9c C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 th\u0103ng l\u00ean, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u0103ng ch\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch tr\u00e1ch ph\u1ea1t. N\u1ebfu l\u1ea5y l\u00fd do vi\u1ec7c \u00edt \u1edf V\u0103n x\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 c\u00e2n b\u1eb1ng s\u1ef1 nh\u00e0n r\u1ed7i, c\u00f3 th\u1ec3 coi l\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p.\"<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd. Ng\u00e0y Canh T\u00fd, L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng mi\u1ec5n ch\u1ee9c, l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1.<\/p>\n\n<p>[8] Vua d\u1ee5 b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 [footnote]Nguy\u00ean v\u0103n 'V\u1ecb' \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda th\u00e0nh 'D\u1ee5' c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2.[\/footnote] r\u1eb1ng: <i>\"Khanh ch\u1edb v\u00ec \u0111\u1ecba v\u1ecb cao m\u00e0 t\u1ef1 bu\u00f4ng th\u1ea3, ch\u1edb v\u00ec quy\u1ec1n th\u1ebf m\u00e0 ki\u00eau ng\u1ea1o, ch\u1ec9 c\u1ea7n c\u1ea9n th\u1eadn trong th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, lo\u1ea1i b\u1ecf s\u1ef1 y\u00eau gh\u00e9t, th\u00ec lo g\u00ec qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb v\u00ec? N\u1ebfu Tr\u1eabm c\u00f3 l\u1ed7i, khanh \u0111\u1eebng v\u00ec m\u1eb7t m\u0169i m\u00e0 xu\u00f4i theo, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a l\u1ea5y l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5 khi b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 kh\u00f4ng noi g\u01b0\u01a1ng Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, khanh h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea5y!\"<\/i> L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u00f3ng kho\u00e1ng, gi\u1ea3n d\u1ecb, c\u00f3 uy t\u00edn l\u1edbn, kh\u00f4ng k\u1ebft b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, g\u1eb7p vi\u1ec7c d\u00e1m n\u00f3i, m\u1ed7i khi b\u00e0n lu\u1eadn ch\u00ednh s\u1ef1, n\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a h\u1ee3p l\u00fd, \u0111\u1ec1u ki\u00ean quy\u1ebft ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i. Vua khen ng\u1ee3i s\u1ef1 th\u1eb3ng th\u1eafn c\u1ee7a \u00f4ng, n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m, m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 c\u0169 c\u1ee7a Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu. L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh tuy l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb tu\u1ed5i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ti\u1ebfn nhanh ch\u00f3ng[footnote]Ch\u1eef 's\u1eadu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'h\u1eadu', \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1.[\/footnote], c\u00f9ng \u0111\u1ecba v\u1ecb v\u1edbi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 r\u1ea5t khen ng\u1ee3i \u00f4ng.<\/p>\n\n<p>[9] Tr\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn phong l\u00e0m H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng; H\u00e0n V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Kh\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Kinh Nam, H\u1ed3 Nam, ti\u1ebfn phong l\u00e0m T\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng; K\u00fd V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Uy V\u0169, Ki\u1ebfn Ninh, ti\u1ebfn phong l\u00e0m Vi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng; \u00cdch V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Ki\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Ki\u1ebfm Nam \u0110\u00f4ng T\u00e2y L\u01b0\u1ee1ng Xuy\u00ean.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi\u1ebft l\u1eadp qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh.)<\/i><\/p>\n<p>Vua ban chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y Nguy\u00ean Hi v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c r\u1eb1ng:<\/p>\n<p><i>\"Tr\u1eabm l\u00fac m\u01b0\u1eddi s\u00e1u tu\u1ed5i, v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c nh\u00e0 Chu, khi Giang, Ho\u00e0i ch\u01b0a quy thu\u1eadn, \u0111\u00e3 theo Chi\u00eau V\u0169 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nam chinh, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf D\u01b0\u01a1ng, Th\u00e1i c\u00e1c ch\u00e2u. Tr\u1eabm t\u1eeb nh\u1ecf t\u1eadp c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a b\u1eafn cung, nhi\u1ec1u l\u1ea7n giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c, gi\u1eb7c tr\u00fang t\u00ean ng\u00e3 g\u1ee5c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf L\u1ee5c H\u1ee3p, nghe tin li\u1ec1n v\u1ed7 \u0111\u00f9i khen ng\u1ee3i.<\/i><\/p>\n<p><i>N\u0103m m\u01b0\u1eddi t\u00e1m tu\u1ed5i, theo Chu Th\u1ebf T\u00f4ng v\u00e0 Th\u00e1i T\u1ed5, h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea3i Ng\u00f5a Ki\u1ec1u, ch\u00e2u Doanh, M\u1ea1c, c\u0169ng \u0111\u1ec1u tham gia chi\u1ebfn tr\u1eadn. Khi Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00ean ng\u00f4i, th\u00e2n chinh \u0111\u00e1nh L\u00fd Qu\u00e2n, L\u00fd Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn, Tr\u1eabm \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef kinh \u0111\u00f4, tr\u1ea5n ph\u1ee7 kinh th\u00e0nh, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t l\u00f2ng. N\u0103m \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c giao binh quy\u1ec1n, h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m sau \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Khai Phong Do\u00e3n, tr\u1ea3i qua m\u01b0\u1eddi s\u00e1u b\u1ea3y n\u0103m, vi\u1ec7c d\u00e2n gian c\u00e0y c\u1ea5y, s\u1ef1 ch\u00e2n gi\u1ea3 c\u1ee7a qu\u00e2n t\u1eed ti\u1ec3u nh\u00e2n, kh\u00f4ng g\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft.<\/i><\/p>\n<p><i>T\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 m\u01b0\u1eddi ba n\u0103m. Tr\u1eabm gi\u1eef m\u00ecnh gi\u1ea3n d\u1ecb, b\u00ean ngo\u00e0i b\u1ecf h\u1ebft th\u00fa s\u0103n b\u1eafn du ngo\u1ea1n, b\u00ean trong kh\u00f4ng ham m\u00ea thanh s\u1eafc, l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ec1u ch\u00e2n th\u1eadt, kh\u00f4ng h\u1ec1 d\u1ed1i tr\u00e1. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i sinh ra trong nhung l\u1ee5a, l\u1edbn l\u00ean trong cung c\u1ea5m, e ch\u01b0a hi\u1ec3u r\u00f5 n\u1ed7i kh\u00f3 nh\u1ecdc c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang, thi\u1ec7n \u00e1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i qua c\u0103n b\u1ea3n, ch\u01b0a th\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf h\u1ebft l\u00f2ng Tr\u1eabm. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ebf t\u1eed th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i kh\u1eafc k\u1ef7 tinh ti\u1ebfn, nghe l\u1eddi khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng v\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn can gi\u00e1n. M\u1ed7i l\u1ea7n m\u1eb7c \u00e1o, h\u00e3y ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef nu\u00f4i t\u1eb1m; m\u1ed7i b\u1eefa \u0103n, h\u00e3y nh\u1edb t\u1edbi ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n c\u00e0y ru\u1ed9ng. Khi x\u1eed \u00e1n, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 c\u1ea3m x\u00fac vui gi\u1eadn chi ph\u1ed1i.<\/i><\/p>\n<p><i>Tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng th\u00e2n ch\u00ednh, \u0111\u00e2u d\u00e1m l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng m\u1ec7t m\u1ecfi, l\u1ec5 \u0111\u00e3i qu\u1ea7n th\u1ea7n, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u s\u1ef1 minh x\u00e9t. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1eebng ch\u00ea ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m, c\u0169ng \u0111\u1eebng \u1ef7 m\u00ecnh gi\u1ecfi, th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00fa qu\u00fd l\u00e2u d\u00e0i v\u00e0 b\u1ea3o to\u00e0n \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh. C\u1ed5 nh\u00e2n c\u00f3 c\u00e2u: \u2018K\u1ebb ch\u1ed1ng l\u1ea1i ta l\u00e0 th\u1ea7y ta, k\u1ebb thu\u1eadn theo ta l\u00e0 k\u1ebb h\u1ea1i ta\u2019. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng xem x\u00e9t k\u1ef9.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[10] Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u1ecb lang, Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1; Ng\u1ef1 s\u1eed trung th\u1eeba Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m C\u00f4ng b\u1ed9 Th\u1ecb lang, Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9.<\/p>\n\n<p>[11] Gi\u00e1p Th\u00ecn, \u0111\u1eb7t qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh \u1edf Ki\u1ebfn ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>('B\u1ea3n k\u1ef7' ch\u1ec9 ch\u00e9p K\u00fd v\u01b0\u01a1ng ki\u00eam l\u0129nh hai tr\u1ea5n Uy V\u0169 v\u00e0 Ki\u1ebfn Ninh, m\u00e0 kh\u00f4ng ghi l\u1ea1i vi\u1ec7c qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh kh\u00f4i ph\u1ee5c qu\u00e2n ng\u1ea1ch. Tra 'H\u1ed9i y\u1ebfu', vi\u1ec7c ki\u00eam l\u0129nh Ki\u1ebfn Ninh l\u00e0 v\u00e0o n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 4, 'B\u1ea3n truy\u1ec7n' c\u0169ng ch\u00e9p nh\u01b0 v\u1eady. L\u1ea1i th\u00eam \u00cdch v\u01b0\u01a1ng v\u1eeba ki\u00eam l\u0129nh \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean v\u00e0 T\u00e2y Xuy\u00ean, nghi ng\u1edd Vi\u1ec7t v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng n\u00ean m\u1ed9t m\u00ecnh tr\u1ea5n nh\u1eadm, nay theo 'B\u1ea3n k\u1ef7'.)<\/i><\/p>\n\n<p>[12] B\u00ednh Ng\u1ecd, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c \u0111\u1ea1o c\u00f3 d\u00e2n \u0111\u00f3i kh\u1ed5, n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c th\u00ec m\u1edf kho ph\u00e1t ch\u1ea9n. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"Nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, tr\u0103m v\u1eadt d\u1ed3i d\u00e0o, t\u1eeb kinh s\u01b0 \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 tai h\u1ecda, ng\u0169 c\u1ed1c thu\u1eadn m\u00f9a, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd Tr\u1eddi ban ph\u00fac, sao \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady? Nay qu\u1eadn huy\u1ec7n r\u1ed9ng l\u1edbn, d\u00e2n s\u1ed1 \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, m\u1ed7i khi nghe m\u1ed9t n\u01a1i nh\u1ecf c\u00f3 m\u1ea5t m\u00f9a, li\u1ec1n l\u1ec7nh c\u1ee9u t\u1ebf, tuy kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1eafp n\u01a1i, c\u0169ng th\u1ec3 hi\u1ec7n \u00fd lo l\u1eafng c\u1ee7a Tr\u1eabm cho d\u00e2n.\"<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>\"V\u0103n v\u01b0\u01a1ng ch\u00f4n c\u1ed1t kh\u00f4, thi\u00ean h\u1ea1 khen nh\u00e2n \u0111\u1ee9c. D\u00e2n c\u0169ng nh\u01b0 c\u1ecf, gi\u00f3 th\u1ed5i c\u1ecf \u1eaft r\u1ea1p xu\u1ed1ng. N\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng chuy\u00ean t\u00e2m l\u00e0m \u0111\u1ea1o, h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd tr\u1eddi, d\u00e2n t\u1ef1 nhi\u00ean vui l\u00f2ng k\u00ednh ph\u1ee5c. Th\u1ea7n m\u1ed7i l\u1ea7n nghe b\u1ec7 h\u1ea1 n\u00f3i chuy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ngh\u0129 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i \u00edch l\u00e2u d\u00e0i cho d\u00e2n ch\u00fang, h\u00e1 lo r\u1eb1ng kh\u00ed h\u00f2a b\u00ecnh kh\u00f4ng gi\u00e1ng xu\u1ed1ng sao?\"<\/i><\/p>\n\n<p>[13] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, l\u1ea5y \u0110\u1ed3n \u0111i\u1ec1n vi\u00ean ngo\u1ea1i lang D\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 l\u00e0m Kh\u1ed1 b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, sung ch\u1ee9c K\u00fd th\u1ea5t tham qu\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>L\u1ec7 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed9, v\u00e0o \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn nh\u00e0 Chu, t\u1eebng du ngo\u1ea1n \u1edf Thi\u1ec1n ch\u00e2u, mang theo b\u00e0i v\u0103n c\u1ee7a m\u00ecnh ra m\u1eaft Th\u1ebf T\u00f4ng. \u00d4ng th\u01b0\u1eddng \u1edf m\u1ed9t m\u00ecnh trong nh\u00e0 s\u01b0, m\u01a1 th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi y ph\u1ee5c r\u1ea5t c\u1ed5 x\u01b0a, nh\u00ecn L\u1ec7 n\u00f3i: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 th\u1ec3 theo ta du ngo\u1ea1n kh\u00f4ng?\"<\/i> L\u1ec7 li\u1ec1n theo \u0111i. M\u1ed9t l\u00e1t sau, th\u1ea5y cung \u0111i\u1ec7n nghi\u00eam trang h\u00f9ng v\u0129, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea3nh tr\u1ea7n gian. Tr\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111i\u1ec7n, th\u1ea5y m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00e2n nh\u00e2n m\u1eb7c y ph\u1ee5c nh\u01b0 v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3, c\u1ea7m khu\u00ea h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda nam, th\u1ed1ng l\u0129nh h\u01a1n ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. L\u1ec7 l\u00ean \u0111i\u1ec7n l\u00e0m l\u1ec5 ra m\u1eaft. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t c\u00f3 chi\u1ebfc b\u00e0n, tr\u00ean \u0111\u1eb7t s\u1ed5 ghi t\u00ean ng\u01b0\u1eddi. L\u1ec7 th\u1ea5y t\u00ean m\u00ecnh \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, li\u1ec1n xin ch\u1ec9 d\u1ea1y v\u1ec1 c\u00e1t hung. Ch\u00e2n nh\u00e2n n\u00f3i: <i>\"Ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ea7y c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i.\"<\/i> Ch\u1ec9 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>\"\u0110\u00e2y l\u00e0 Lai H\u00f2a Thi\u00ean T\u00f4n, ng\u00e0y sau s\u1ebd l\u00e0 ch\u1ee7 c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, n\u00ean h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y.\"<\/i> Thi\u00ean T\u00f4n c\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>\"B\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m n\u1eefa, ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd th\u00e0nh c\u00f4ng, danh ta c\u0169ng hi\u1ec3n h\u00e1ch.\"<\/i> L\u1ec7 l\u1ea1y t\u1ea1, t\u1ec9nh d\u1eady ghi nh\u1edb \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. L\u1ec7 v\u1ed1n t\u00ean l\u00e0 L\u1ec7, do trong m\u1ed9ng th\u1ea5y s\u1ed5 ghi t\u00ean vi\u1ebft l\u00e0 <i>\"L\u1ec7\"<\/i>[footnote] Do trong m\u1ed9ng th\u1ea5y s\u1ed5 ghi t\u00ean vi\u1ebft l\u00e0 'L\u1ec7', ch\u1eef 't\u00e1c' v\u1ed1n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 287 truy\u1ec7n D\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 b\u1ed5 sung.[\/footnote], n\u00ean \u0111\u1ed5i theo. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, nh\u1eadn m\u1ec7nh ra m\u1eaft ph\u1ee7 phi\u00ean, v\u1ec1 nh\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c con: <i>\"Nay ta th\u1ea5y dung m\u1ea1o T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng, ch\u00ednh l\u00e0 Lai H\u00f2a Thi\u00ean T\u00f4n v\u1eady.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[14] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u1ea1i nh\u1eadn ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, v\u1eeba \u0111\u1ee9ng v\u00e0o h\u00e0ng tuy\u00ean \u0111\u1ecdc chi\u1ebfu ch\u1ec9, C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang, \u0110\u1ed3ng tri Kinh tri\u1ec1u quan kh\u1ea3o kh\u00f3a L\u00f4i \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng nghe tin, tay kh\u00f4ng c\u1ea7m n\u1ed5i h\u1ed1t, v\u1ed9i d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 qu\u00ea, l\u1ea1i xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i di\u1ec7n, tr\u00ecnh b\u00e0y \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u00fd do. Vua khuy\u00ean nh\u1ee7 r\u1ea5t l\u00e2u, v\u00e0 n\u00f3i: <i>\"Khanh c\u1ee9 v\u1ec1 \u0111i, Tr\u1eabm s\u1ebd b\u1ea3o to\u00e0n khanh, ch\u1edb lo l\u1eafng.\"<\/i> \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng v\u1eabn c\u1ed1 xin m\u00e3i. Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, b\u00e3i ch\u1ee9c \u0110\u1ed3ng tri Kinh tri\u1ec1u quan kh\u1ea3o kh\u00f3a, v\u1eabn cho ph\u1ee5ng tri\u1ec1u ch\u1ea7u, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1ch kim[footnote] Ban th\u01b0\u1edfng ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1ch kim, 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng' nguy\u00ean ghi l\u00e0 'ba m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. Tra theo \u2018Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c\u2019 quy\u1ec3n 43 v\u00e0 \u2018T\u1ed1ng s\u1eed\u2019 quy\u1ec3n 278 truy\u1ec7n L\u00f4i \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng', nay s\u1eeda theo \u0111\u00f3.[\/footnote] \u0111\u1ec3 an \u1ee7i l\u00f2ng \u00f4ng.<\/p>\n\n<p>[15] Vua chuy\u00ean t\u00e2m lo vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, mu\u1ed1n nghe nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0n th\u1eb3ng th\u1eafn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u01b0ng lo l\u1eafng r\u1eb1ng qu\u1ea7n th\u1ea7n kh\u00f4ng ai ch\u1ecbu h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1 b\u1ec1 tr\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng ba, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y r\u1eb1ng: <i>\"B\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng th\u00f4ng su\u1ed1t, mu\u1ed1n hi\u1ec3u r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh s\u1ef1 v\u1eadt; tr\u0103m ch\u1ee9c c\u00f9ng tu s\u1eeda \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u0110\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0ng th\u1ecbnh. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c b\u1eadc c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ecb l\u1ea1i th\u00edch y\u00ean \u1ed5n, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u01b0a l\u1eddi khuy\u00ean th\u00ec ph\u1ea7n l\u1edbn im l\u1eb7ng, mu\u1ed1n \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o l\u00fd, h\u00e1 ch\u1eb3ng kh\u00f3 sao? C\u00e1c quan gi\u00e1n ngh\u1ecb c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh, ch\u1ee9c tr\u00e1ch l\u00e0 r\u0103n d\u1ea1y v\u00e0 can gi\u00e1n, g\u00e1nh v\u00e1c vi\u1ec7c d\u00e2ng l\u1eddi thay th\u1ebf, ph\u1ea3i k\u1ecbp th\u1eddi tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u v\u1ec1 ch\u00ednh s\u00e1ch b\u1ebf t\u1eafc, \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng thi\u1ebfu s\u00f3t, n\u1ea1n n\u01b0\u1edbc h\u1ea1i d\u00e2n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u gi\u1ebfm, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 Ty Hi\u1ebfn c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u00fap ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n sai l\u1ea7m, n\u1ebfu c\u1ee9 theo th\u00f3i c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m cho \u0111\u1ee7 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec sao ch\u1ecbu n\u1ed5i s\u1ef1 tr\u1ed1ng r\u1ed7ng! N\u00ean \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh ch\u1ee9c nghi\u1ec7p, l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf k\u1ef7 lu\u1eadt, s\u1eeda \u0111\u1ed5i vi\u1ec7c ch\u1ec9 tr\u00edch \u0111\u1ec3 c\u1ea3nh c\u00e1o k\u1ebb gian t\u00e0. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c quan trong kinh \u0111\u00f4 \u0111\u1ec1u c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ri\u00eang, ph\u1ea3i x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi b\u1ed5ng l\u1ed9c, g\u00e1nh v\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m t\u1ed1t ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u1eeba l\u00f2ng Tr\u1eabm.\"<\/i><\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng s\u1edb kh\u00e1 nhi\u1ec1u. C\u00f3 chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u1eeda C\u00e1p M\u00f4n ch\u1ec9 nh\u1eadn nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn danh l\u1ee3i. \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba, Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n T\u1ea1 B\u00ed d\u00e2ng s\u1edb ch\u1ec9 ra vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng n\u00ean, v\u00e0 n\u00f3i: <i>\"Ngo\u00e0i th\u00ec gi\u1eb7c c\u01b0\u1eddng, trong th\u00ec vi\u1ec7c d\u00e2n ch\u01b0a y\u00ean, l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a k\u1ebb \u0111i\u00ean, Th\u00e1nh nh\u00e2n v\u1eabn nghe. N\u1ebfu c\u1ee9 g\u1ea1n h\u1ecfi r\u1ed3i t\u1eeb ch\u1ed1i, th\u00ec s\u1ef1 s\u00e1ng su\u1ed1t c\u1ee7a b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng s\u1ebd b\u1ecb che l\u1ea5p, mong h\u00e3y ch\u1ecdn l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u hay m\u00e0 l\u00e0m, \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean th\u00ec b\u1ecf, \u0111\u1ec3 t\u00ecnh h\u00ecnh d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng l\u00ean tr\u00ean.\"<\/i><\/p>\n<p>B\u00ed l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u1ea5p ch\u00e2u.<\/p>\n\n<p>[16] Th\u01b0\u1ee3ng t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi H\u1ed9 b\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd Duy Thanh r\u1eb1ng: <i>\"Tr\u1eabm \u0111\u1ecdc truy\u1ec7n Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb trong s\u00e1ch \u2018H\u00e1n th\u01b0\u2019, \u0111\u1ebfn khuya m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y m\u1ec7t. Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb v\u00e0o th\u1eddi H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf, thi\u00ean h\u1ea1 th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u01b0ng \u00f4ng ch\u1ec9 tr\u00edch th\u1eddi cu\u1ed9c h\u1ebft s\u1ee9c kh\u1ea9n thi\u1ebft, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u1ea3i th\u1edf d\u00e0i, kh\u00f3c l\u00f3c, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m rung \u0111\u1ed9ng b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7, kh\u00f4ng ng\u1ea1i ch\u1ea1m v\u00e0o long nhan, qu\u1ea3 l\u00e0 b\u1eadc trung th\u1ea7n th\u1ea5u hi\u1ec3u qu\u1ed1c th\u1ec3. Hi\u1ec7n nay trong tri\u1ec1u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1eady ch\u0103ng?\"<\/i><\/p>\n<p>Duy Thanh \u0111\u00e1p: <i>\"T\u1eeb khi B\u1ec7 h\u1ea1 l\u00ean ng\u00f4i, th\u00e2n ch\u1ecdn c\u00e1c c\u1ed1ng s\u0129, n\u00ean b\u00e2y gi\u1edd trong tri\u1ec1u \u0111\u1ea7y nh\u1eefng b\u1eadc t\u00e0i n\u0103ng. N\u1ebfu ai tr\u00ecnh b\u00e0y vi\u1ec7c h\u1ee3p l\u00fd, xin ban th\u01b0\u1edfng nh\u1eadm ch\u1ee9c; n\u1ebfu c\u00f3 ai kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u00eang k\u1ef5, c\u0169ng mong \u0111\u01b0\u1ee3c bao dung, th\u00ec ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb.\"<\/i><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm tuy th\u00f4ng minh kh\u00f4ng b\u1eb1ng H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf, nh\u01b0ng m\u1ed7i khi c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng t\u1ea5u tr\u00ecnh, \u0111\u1ec1u xem \u0111i xem l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n, t\u00ecm ki\u1ebfm \u0111\u1ea1o l\u00fd trong \u0111\u00f3. N\u1ebfu vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 l\u1ee3i cho n\u01b0\u1edbc, thu\u1eadn l\u1ee3i cho d\u00e2n, l\u1eadp t\u1ee9c giao cho Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng thi h\u00e0nh. N\u1ebfu l\u1eddi t\u00e2u thi\u1ec3n c\u1eadn, sai l\u1ea1c, th\u00ec t\u1ea1m g\u00e1c l\u1ea1i, ch\u01b0a t\u1eebng tr\u1ecb t\u1ed9i. B\u1edfi Tr\u1eabm mu\u1ed1n m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00f4n lu\u1eadn, t\u0103ng th\u00eam t\u1ea7m nh\u00ecn. N\u1ebfu c\u00f3 ai n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u1edbn, hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ec3, Tr\u1eabm s\u1ebd phong cho ch\u1ee9c v\u1ee5 kh\u00f4ng theo th\u1ee9 t\u1ef1.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[17] Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9, C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang Tri\u1ec7u X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00f3 s\u1ee9 Tr\u1ea7n T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0; \u0110\u1ed9 chi ph\u00f3 s\u1ee9 \u0110\u1ed5ng Nghi\u1ec5m, Tri ch\u1ebf c\u00e1o H\u1ed3 \u0110\u00e1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng khoa v\u1edbi X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n; H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c d\u01b0\u1edbi tr\u01b0\u1edbng \u1edf \u0110\u1ea1i Danh, n\u00ean b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y ng\u00e0y \u0111\u00eam t\u1ee5 h\u1ecdp t\u1ea1i ph\u1ee7 c\u1ee7a X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n, d\u00e2n kinh \u0111\u00f4 c\u00f3 c\u00e2u: <i>\"Tr\u1ea7n ba canh, \u0110\u1ed5ng n\u1eeda \u0111\u00eam.\"<\/i><\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft m\u01b0\u1edbn t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea1ch D\u0129nh, gian tr\u00e1 nguy hi\u1ec3m, v\u1ed1n th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi \u0110\u00e1n, \u0110\u00e1n bi\u1ebft D\u0129nh c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn, b\u00e8n vi\u1ebft nh\u1eefng l\u1eddi kho\u00e1c l\u00e1c k\u1ef3 qu\u00e1i, sai D\u0129nh d\u00e2ng l\u00ean, l\u1ea1i \u0111\u1ed5i t\u00ean D\u0129nh th\u00e0nh M\u00e3 Chu, cho r\u1eb1ng M\u00e3 Chu th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e1i xu\u1ea5t[footnote]Cho r\u1eb1ng M\u00e3 Chu th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e1i xu\u1ea5t, ch\u1eef '\u0110\u01b0\u1eddng' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung[\/footnote]. L\u1eddi l\u1ebd c\u1ee7a D\u0129nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u00e0i x\u00edch h\u1ee7y ho\u1ea1i ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, t\u1ef1 ti\u1ebfn c\u1eed m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed[footnote]T\u1ef1 ti\u1ebfn c\u1eed m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, 'c\u00f3 th\u1ec3' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'vu', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c quy\u1ec3n 44, T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu ch\u1ee9c quan 64\/6 s\u1eeda[\/footnote], l\u1ea1i ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ea1nh m\u1ebd m\u01b0\u1eddi m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u00e2n t\u00e0i ph\u00f2 t\u00e1, X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n b\u00ean trong gi\u00fap s\u1ee9c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn ra v\u0103n phong, bi\u1ebft l\u00e0 do \u0110\u00e1n ch\u1ee7 m\u01b0u.<\/p>\n<p>L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng v\u1eeba b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 n\u1eafm quy\u1ec1n, r\u1ea5t gh\u00e9t vi\u1ec7c n\u00e0y. Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi sai thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 Nghi T\u00e1n \u0111i\u1ec1u tra r\u00f5 s\u1ef1 vi\u1ec7c, t\u00e2u l\u00ean Vua, b\u1eaft M\u00e3 Chu giam v\u00e0o ng\u1ee5c, Khai Phong ph\u1ee7 ph\u00e1n quan Tr\u01b0\u01a1ng Kh\u1ee9 Hoa th\u00e2n ch\u00ednh tra x\u00e9t, M\u00e3 Chu th\u00fa nh\u1eadn h\u1ebft. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, h\u1ea1 chi\u1ebfu \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y ra h\u1ea3i \u0111\u1ea3o.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, c\u00e1ch ch\u1ee9c X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n l\u00e0m S\u00f9ng T\u00edn ti\u1ebft \u0111\u1ed9 h\u00e0nh qu\u00e2n t\u01b0 m\u00e3, T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0 l\u00e0m Ph\u1ee5c Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n ph\u00f3 s\u1ee9, Nghi\u1ec5m l\u00e0m H\u1ea3i Ch\u00e2u, \u0110\u00e1n l\u00e0m Ph\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u[footnote]Ph\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Ph\u00f2ng Ch\u00e2u', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch tr\u00ean s\u1eeda[\/footnote], H\u1ea1o l\u00e0m Qu\u1eafc Ch\u00e2u ty h\u1ed9 tham qu\u00e2n. Vua \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n v\u1ed1n r\u1ea5t h\u1eadu, s\u1eafp cho l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng[footnote]S\u1eafp cho l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, ch\u1eef 's\u1eafp' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 't\u00f9y', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 267 truy\u1ec7n Tri\u1ec7u X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n s\u1eeda[\/footnote], g\u1eb7p l\u00fac Ph\u1ed5 l\u1ea5y c\u00f4ng lao c\u0169 tr\u1edf l\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, gh\u00e9t X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n c\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c kh\u00f3 ki\u1ec1m ch\u1ebf, nh\u00e2n \u0111\u00f3 xin x\u1eed t\u1eed. Vua \u0111\u1eb7c c\u00e1ch khoan h\u1ed3ng cho X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n, sau khi b\u1ecb bi\u1ebfm, Ph\u1ed5 l\u1ea1i xin thi h\u00e0nh m\u1ec7nh l\u1ec7nh truy s\u00e1t, Vua kh\u00f4ng cho, n\u00ean th\u00f4i. Ph\u1ed5 l\u00fac m\u1edbi l\u00e0m ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, g\u1eedi th\u01b0 cho c\u00e1c \u0111\u00e0i c\u00e1c, th\u1ec3 th\u1ee9c \u0111\u1ec1u nh\u01b0 t\u1edd tr\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ec9 c\u00f3 T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0 kh\u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i, Ph\u1ed5 cho l\u00e0 khinh m\u00ecnh, n\u00ean c\u00f9ng H\u1ea1o \u0111\u1ec1u b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t n\u1eb7ng.<\/p>\n\n<p>[18] N\u0103m \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c, H\u1ea7u M\u1ea1c Tr\u1ea7n L\u1ee3i D\u1ee5ng b\u00e1n thu\u1ed1c \u1edf kinh th\u00e0nh, c\u00f3 nhi\u1ec1u thu\u1eadt bi\u1ebfn h\u00f3a, m\u00ea ho\u1eb7c l\u00ea d\u00e2n. Khu m\u1eadt th\u1eeba ch\u1ec9 Tr\u1ea7n T\u00f2ng T\u00edn ph\u00e1t hi\u1ec7n, v\u1ed9i t\u00e2u l\u00ean Vua, ngay h\u00f4m \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ki\u1ebfn, th\u1eed thu\u1eadt c\u1ee7a h\u1eafn \u0111\u1ec1u linh nghi\u1ec7m, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n tr\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e2n s\u1ee7ng d\u1ed3i d\u00e0o, d\u1ea7n th\u0103ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9. Tr\u01b0\u1edbc sau \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u00e2n s\u1ee7ng kh\u00f4ng ai s\u00e1nh b\u1eb1ng, t\u1eeb \u0111\u00f3 h\u1eafn tr\u1edf n\u00ean ngang ng\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng c\u00f2n e s\u1ee3 g\u00ec, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 n\u01a1i \u1edf, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, \u0111\u1ec1u v\u01b0\u1ee3t quy ch\u1ebf c\u1ee7a cung \u0111i\u1ec7n. Nh\u1eefng k\u1ebb a dua v\u1edbi h\u1eafn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, s\u0129 qu\u00e2n t\u1eed s\u1ee3 b\u00e8 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1eafn n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u tra, ph\u00e1t hi\u1ec7n h\u1eafn chuy\u00ean gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng c\u00e1c vi\u1ec7c b\u1ea5t ph\u00e1p kh\u00e1c, ra s\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean Vua[footnote] ch\u1eef 'l\u1ef1c' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'ph\u01b0\u01a1ng', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote], Vua li\u1ec1n sai c\u1eadn th\u1ea7n x\u00e9t x\u1eed, L\u1ee3i D\u1ee5ng khai nh\u1eadn h\u1ebft. Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, ra chi\u1ebfu t\u01b0\u1edbc b\u1ecf ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e0y ra Th\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u, l\u1ea1i t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n, sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i ra chi\u1ebfu tha v\u1ec1. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 s\u1ee3 h\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u1ea1i. C\u00f3 \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba \u0110\u1eadu Nh\u00e2n, con trai c\u1ee7a \u0110\u1eadu Nghi, t\u1eebng gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u \u1edf Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u, b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan kh\u00e1c: <i>\"L\u1ee3i D\u1ee5ng th\u01b0\u1eddng ng\u1ed3i quay m\u1eb7t v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng nam \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp s\u1ee9 gi\u1ea3 t\u1eeb kinh th\u00e0nh, \u0111ai ng\u1ecdc t\u00ea d\u00f9ng t\u00fai l\u1ee5a \u0111\u1ecf v\u00e0ng. \u1ede Thi\u1ec1n Ch\u00e2u s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 trong, Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u \u0111\u1ecbnh d\u00f9ng l\u00e0m \u0111\u1ec1 thi cho c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, L\u1ee3i D\u1ee5ng ph\u00e1n b\u00e0i thi, l\u1eddi l\u1ebd r\u1ea5t b\u1ea5t k\u00ednh.\"<\/i><\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c, g\u1ecdi \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, tra h\u1ecfi ra s\u1ef1 th\u1eadt, l\u1ea1i sai vi\u1ebft t\u1ea5u t\u1ed1 gi\u00e1c h\u1eafn. L\u1ea1i c\u00f3 Kinh T\u00e2y chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 T\u1ed1ng H\u1ea1ng, l\u00fac \u0111\u1ea7u t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n c\u1ee7a L\u1ee3i D\u1ee5ng, thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y t\u1edd gi\u1ea5y, l\u1eddi l\u1ebd \u0111\u1ec1u x\u00fac ph\u1ea1m nghi\u00eam tr\u1ecdng, \u0111\u1ec1u t\u00e2u l\u00ean. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 nh\u00e2n \u0111\u00f3 khuy\u00ean Vua: <i>\"L\u1ee3i D\u1ee5ng t\u1ed9i l\u1edbn m\u00e0 tr\u00e1ch ph\u1ea1t nh\u1eb9, ch\u01b0a \u0111\u00e1p \u1ee9ng l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, gi\u1eef h\u1eafn l\u00e0m g\u00ec!\"<\/i> Vua n\u00f3i: <i>\"L\u1ebd n\u00e0o b\u1eadc ch\u00faa t\u1ec3 mu\u00f4n d\u00e2n l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi sao?\"<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>\"K\u1ebb gian th\u1ea7n n\u00e0y ph\u1ea1m m\u01b0\u1eddi m\u1ea5y t\u1ed9i ch\u1ebft. B\u1ec7 h\u1ea1 kh\u00f4ng gi\u1ebft, th\u00ec s\u1ebd l\u00e0m r\u1ed1i ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc. Ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1ng tr\u00e2n qu\u00fd, c\u00f2n k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n n\u00e0y, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc.\"<\/i> Vua kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1ch n\u00e0o, \u0111\u00e0nh ra l\u1ec7nh ban ch\u1ebft \u1edf Th\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Vua h\u1ed1i h\u1eadn, v\u1ed9i sai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y \u0111i tha ch\u1ebft, s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn T\u00e2n An, ng\u1ef1a b\u1ecb l\u1ea7y ng\u00e3, ng\u01b0\u1eddi ch\u00ecm trong v\u0169ng b\u00f9n, \u0111\u1ed5i ng\u1ef1a kh\u00e1c. \u0110\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec L\u1ee3i D\u1ee5ng \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u00e9 x\u00e1c \u1edf ch\u1ee3. Ng\u01b0\u1eddi nghe chuy\u1ec7n \u0111\u1ec1u c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1ecfa m\u00e3n. T\u1ed1ng H\u1ea1ng l\u00e0 em h\u1ecd c\u1ee7a T\u1ed1ng Th\u1ef1c. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c gh\u00e9t \u00e1c nh\u01b0 v\u1eady. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng khi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ti\u1ebfp ki\u1ebfn c\u00e1c quan \u1edf Trung th\u01b0, th\u01b0\u1eddng trong l\u00fac n\u00f3i chuy\u1ec7n t\u00ecm hi\u1ec3u xem ai c\u00f3 ch\u1ec9 tr\u00edch k\u1ebb kh\u00e1c[footnote] ch\u1eef 'd\u1ecbch' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'd\u1ecbch', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]. Sau khi h\u1ecd lui ra, li\u1ec1n sai l\u1ea1i ghi ch\u00e9p l\u1ea1i. Khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra, d\u00f9ng \u0111\u00f3 l\u00e0m ch\u1ee9ng c\u1ee9. Do \u0111\u00f3 c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u s\u1ee3 h\u00e3i, kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i, vi\u1ec7c Trung th\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb b\u01b0ng b\u00edt.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c Trung th\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb b\u01b0ng b\u00edt, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o ph\u1ee5 truy\u1ec1n. Nh\u01b0ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ba l\u1ea7n l\u00e0m T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, vi\u1ec7c sai l\u1ea1i ghi ch\u00e9p chuy\u1ec7n t\u1ed1t x\u1ea5u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, e r\u1eb1ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a \u0110\u1eadu Nh\u00e2n, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng ph\u1ee5 truy\u1ec1n l\u1ea1i cho r\u1eb1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 v\u1ed1n h\u00e0nh x\u1eed nh\u01b0 th\u1ebf, e r\u1eb1ng qu\u00e1 \u0111\u00e1ng. V\u00ec v\u1eady nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0110\u1eadu Nh\u00e2n m\u00e0 ghi l\u1ea1i c\u00e2u n\u00e0y, v\u00e0 d\u00f9ng <i>\"ho\u1eb7c v\u00e2n\"<\/i> \u0111\u1ec3 ph\u1ea7n n\u00e0o th\u1ea5y r\u1eb1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u01b0a ch\u1eafc th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean nh\u01b0 v\u1eady.)<\/i><\/p>\n\n<p>[19] Th\u00e1ng t\u01b0 m\u00f9a h\u1ea1, ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, sai Kh\u1ea3o c\u00f4ng vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ki\u00eam Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed tri t\u1ea1p s\u1ef1 L\u00e3 \u0110oan, Kh\u1edfi c\u01b0 x\u00e1 nh\u00e2n C\u1ef1 D\u00e3 L\u00e3 H\u1eefu Chi \u0111i s\u1ee9 Cao Li[footnote] L\u00e3 H\u1eefu Chi nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'L\u00e3 H\u1ef1u Chi', c\u00e1c s\u00e1ch \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 296, b\u1ea3n truy\u1ec7n ch\u00e9p 'L\u00e3 H\u1eefu Chi, t\u1ef1 Nguy\u00ean C\u00e1t', quy\u1ec3n 487, 'Cao Ly truy\u1ec7n' v\u00e0 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'L\u00e3 H\u1eefu Chi', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i. Sau n\u00e0y \u0111\u1ec1u theo.[\/footnote], m\u01b0\u1ee3n n\u0103m m\u01b0\u01a1i v\u1ea1n ti\u1ec1n t\u1eeb kho n\u1ed9i ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb h\u00e0nh trang. Khi tr\u1edf v\u1ec1, g\u1eb7p s\u00f3ng gi\u00f3, c\u1ed9t bu\u1ed3m g\u00e3y, ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean thuy\u1ec1n r\u1ea5t s\u1ee3 h\u00e3i, nh\u01b0ng L\u00e3 \u0110oan v\u1eabn \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean \u0111\u1ecdc s\u00e1ch kh\u00f4ng ng\u1eebng, L\u00e3 H\u1eefu Chi li\u1ec1n n\u00e9m h\u1ebft c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m thu \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ed1ng bi\u1ec3n, thuy\u1ec1n m\u1edbi d\u1eebng l\u1ea1i, Vua ra chi\u1ebfu mi\u1ec5n kho\u1ea3n ti\u1ec1n h\u1ecd \u0111\u00e3 m\u01b0\u1ee3n.<\/p>\n\n<p>[20] Th\u00e1ng n\u0103m, ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, \u0111\u1eb7t B\u00ed c\u00e1c \u1edf S\u00f9ng V\u0103n vi\u1ec7n, ph\u00e2n h\u01a1n m\u1ed9t v\u1ea1n cu\u1ed1n s\u00e1ch t\u1eeb Tam qu\u00e1n \u0111\u1ec3 l\u1ea5p \u0111\u1ea7y, l\u1ec7nh cho L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang L\u00fd Ch\u00ed ki\u00eam B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m, H\u1eefu ty gi\u00e1n, Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n T\u1ed1ng B\u1eadt ki\u00eam Tr\u1ef1c b\u00ed c\u00e1c, H\u1eefu t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu, S\u1eed qu\u00e1n ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0110\u1ed7 H\u1ea1o l\u00e0m Hi\u1ec7u l\u00ed. T\u1ed1ng B\u1eadt l\u00e0 anh c\u1ee7a T\u1ed1ng Th\u1ee5c.<\/p>\n\n<p>[21] Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u00f9ng chi\u1ebfu th\u01b0 \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5 L\u00fd K\u1ebf Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c phi\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u1ed3ng l\u00f5a, K\u1ebf Thi\u00ean c\u0169ng t\u1eebng sai Kh\u1ed5ng m\u1ee5c quan Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 \u0111\u1ebfn g\u1eb7p Tri Ho\u00e0n ch\u00e2u Tr\u00ecnh \u0110\u1ee9c Huy\u1ec1n \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf \u00fd mu\u1ed1n quy thu\u1eadn. Tuy nhi\u00ean, K\u1ebf Thi\u00ean cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, l\u1ea1i c\u00e0ng qu\u1ea5y ph\u00e1 bi\u00ean gi\u1edbi. T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb n\u00ean giao l\u1ea1i v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u0169 H\u1ea1 \u0110\u00e0i cho L\u00fd K\u1ebf Ph\u1ee5ng, \u0111\u1ec3 \u00f4ng ta lo li\u1ec7u. K\u1ebf Ph\u1ee5ng l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111ang l\u00e0 C\u1ea3m \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1 tri\u1ec1u.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, Vua \u0111\u00edch th\u00e2n vi\u1ebft t\u1edd gi\u1ea5y hoa v\u00e0ng n\u0103m m\u00e0u ban cho K\u1ebf Ph\u1ee5ng qu\u1ed1c t\u00ednh, \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u00e0nh B\u1ea3o Trung, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, phong l\u00e0m \u0110\u1ecbnh Nan ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ban cho to\u00e0n b\u1ed9 ti\u1ec1n b\u1ea1c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, ru\u1ed9ng v\u01b0\u1eddn c\u1ee7a n\u0103m ch\u00e2u d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n qu\u1ea3n l\u00fd.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, B\u1ea3o Trung t\u1eeb gi\u00e3 v\u1ec1 tr\u1ea5n, \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t h\u1eadu, l\u1ec7nh cho H\u1eefu v\u1ec7 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb qu\u00e2n \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o d\u1eabn m\u1ed9t ngh\u00ecn qu\u00e2n h\u1ed9 t\u1ed1ng. Khi tr\u1edf v\u1ec1, B\u1ea3o Trung d\u00f9ng \u0111\u1eb7c s\u1ea3n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m l\u1ec5 v\u1eadt, nh\u01b0ng V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o t\u1eeb ch\u1ed1i kh\u00f4ng nh\u1eadn. Vua bi\u1ebft chuy\u1ec7n, tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn ban cho tr\u0103m l\u1ea1ng b\u1ea1c tr\u1eafng.<\/p>\n<p>V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u1ec1.<\/p>\n\n<p>[22] Nhu\u1eadn th\u00e1ng n\u0103m, ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Tri\u1ec7u Th\u1eeba H\u00fa, \u0110\u00f4 Ngu h\u1eadu \u1edf nha m\u00f4n T\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u, l\u00e0m L\u1ee5c tr\u1ea1ch s\u1ee9. Th\u1eeba H\u00fa l\u00e0 con th\u1ee9 c\u1ee7a Tri\u1ec7u Ph\u1ed5. Khi Ph\u1ed5 l\u1ea7n th\u1ee9 hai v\u00e0o ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, ch\u01b0a t\u1eebng v\u00ec con c\u1ea7u quan, nh\u01b0ng Vua \u0111\u1eb7c c\u00e1ch b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 th\u01b0\u1eddng r\u0103n d\u1ea1y c\u00e1c con r\u1eb1ng: <i>\"Ta v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t th\u01b0 sinh, may m\u1eafn g\u1eb7p th\u1eddi th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng \u00e2n s\u1ee7ng qu\u00e1 m\u1ee9c, n\u00ean ph\u1ea3i l\u1ea5y th\u00e2n ph\u00f2 n\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c ri\u00eang t\u01b0, ta kh\u00f4ng can d\u1ef1. C\u00e1c con h\u00e3y t\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 ta th\u00eam l\u1ed7i l\u1ea7m.\"<\/i> V\u00ec th\u1ebf, t\u1eeb ch\u1ee9c H\u1ef1u m\u1eadt th\u0103ng l\u00ean T\u1ec3 ph\u1ee5 [footnote]'H\u1ef1u' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'Xu', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n c\u00f9ng 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1 s\u1eeda.[\/footnote], ra v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u01a1n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m, ch\u01b0a t\u1eebng v\u00ec th\u00e2n th\u00edch m\u00e0 c\u1ea7u xin \u00e2n hu\u1ec7.<\/p>\n\n<p>[23] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 g\u1ea7n \u0111\u00e2y, con trai c\u1ee7a T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng khi nh\u1eadm ch\u1ee9c li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, gia th\u00eam t\u01b0\u1edbc Tri\u1ec1u t\u00e1n. L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh ki\u00ean quy\u1ebft t\u1eeb ch\u1ed1i, ch\u1ec9 nh\u1eadn ch\u1ee9c l\u1ee5c ph\u1ea9m kinh quan, t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh ti\u1ec1n l\u1ec7.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y ghi trong 'Th\u1ea7n \u0111\u1ea1o bi' c\u1ee7a Ph\u00fa B\u1eadt v\u1ec1 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh, n\u00f3i r\u1eb1ng con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a M\u00f4ng Ch\u00ednh l\u00e0 L\u1eef T\u00f2ng Gi\u1ea3n \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, nh\u01b0ng M\u00f4ng Ch\u00ednh c\u1ed1 t\u1eeb, ch\u1ec9 nh\u1eadn ch\u1ee9c T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, t\u1eeb \u0111\u00f3 th\u00e0nh l\u1ec7, \u0111\u1ebfn nay kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i.)<\/i><\/p>\n\n<p>[24] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, ban t\u01b0\u1edbc C\u00f4ng s\u0129 cho 129 ng\u01b0\u1eddi cao tu\u1ed5i \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o. T\u1eeb th\u1eddi T\u1ea7n, H\u00e1n v\u1ec1 sau, kh\u00f4ng c\u00f2n ban t\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n th\u01b0\u1eddng, t\u1eeb khi l\u1ec5 T\u1ecbch \u0111i\u1ec1n th\u00e0nh t\u1ef1u, m\u1edbi l\u1ea1i ban t\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n<p>[25] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129, L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u1ecb lang T\u1ed1ng B\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o khoa thi, ch\u1ecdn 28 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 Tr\u00ecnh T\u00fac, v\u00e0 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c. Sau khi danh s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1, d\u01b0 lu\u1eadn d\u1eady s\u00f3ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng \u0110\u0103ng V\u0103n \u0111\u1ec3 y\u00eau c\u1ea7u thi l\u1ea1i. Vua cho r\u1eb1ng c\u00f2n s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i, n\u00ean v\u00e0o ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, tri\u1ec7u t\u1eadp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1ee3t thi l\u00e0m b\u00e0i ki\u1ec3m tra l\u1ea1i t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 700 ng\u01b0\u1eddi, bao g\u1ed3m ti\u1ebfn s\u0129 nh\u01b0 M\u00e3 Qu\u1ed1c T\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c. Vua l\u1ec7nh cho Khu m\u1eadt vi\u1ec7n d\u00f9ng gi\u1ea5y tr\u1eafng l\u00e0m s\u1eafc phong ban cho h\u1ecd, l\u1ea5y danh hi\u1ec7u <i>\"thi tr\u00fang\"<\/i>, cho h\u1ecd t\u1ea1m th\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c b\u1ea1 th\u01b0, u\u00fd \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n. Vua n\u00f3i v\u1edbi Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh: <i>\"T\u1eeb khi Tr\u1eabm l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u00e3 t\u1ef1 tay ch\u1ecdn c\u00e1c s\u0129 t\u1eed, ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi l\u00e0m tr\u1ee5 c\u1ed9t, ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u1ecf. Nay b\u1edd c\u00f5i r\u1ed9ng l\u1edbn, kh\u00f4ng ai b\u1ecb b\u1ecf ph\u00ed, ng\u00e0y \u0111\u00eam lo l\u1eafng, mong \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o tr\u1ecb qu\u1ed1c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. Khanh c\u00f9ng L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh tr\u01b0\u1edbc kia th\u01b0\u1eddng b\u1ecb c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ng\u0103n c\u1ea3n, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd quy\u1ebft \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Tr\u1eabm, th\u00ec \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady.\"<\/i> Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh l\u1ea1y t\u1ea1. T\u1ed1ng B\u1ea1ch t\u1eebng ba l\u1ea7n l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u00f4ng ch\u1ecdn nh\u01b0 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n, V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng \u0111\u1ec1u n\u1ed5i ti\u1ebfng, nh\u01b0ng s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb lo\u1ea1i c\u0169ng nhi\u1ec1u, n\u00ean b\u1ecb d\u01b0 lu\u1eadn ch\u1ec9 tr\u00edch. L\u00fac \u0111\u00f3, Tri ch\u1ebf c\u00e1o L\u00fd H\u00e3ng c\u0169ng l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, nh\u01b0ng ch\u1ec9 ri\u00eang \u00f4ng kh\u00f4ng b\u1ecb d\u1ecb ngh\u1ecb.<\/p>\n\n<p>[26] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, khi khoa thi di\u1ec5n ra, c\u1ea5p 10 v\u1ea1n ti\u1ec1n t\u1eeb kho T\u1ea3 T\u00e0ng \u0111\u1ec3 chi ph\u00ed. N\u0103m n\u00e0y, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n t\u1eeb b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 T\u1eeb b\u1ed9, v\u00e0 t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i s\u1ed1 ti\u1ec1n. B\u00e3i b\u1ecf vi\u1ec7c cung c\u1ea5p l\u1ec1u tr\u01b0\u1edbng t\u1eeb Ng\u1ef1 tr\u00f9 H\u00e0n l\u00e2m, Nghi Loan ty.<\/p>\n\n<p>[27] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u1ea3i \u1edf Khai Phong ph\u1ee7 c\u0169ng theo quy ch\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00e2u, do c\u00e1c quan ph\u1ee7 \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m. M\u00f9a thu n\u0103m \u0111\u00f3, v\u00ec vi\u1ec7c ph\u1ee7 qu\u00e1 b\u1eadn r\u1ed9n, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1eed tri\u1ec1u th\u1ea7n ri\u00eang ph\u1ee5 tr\u00e1ch, sau khi \u0111\u1ecbnh danh, chuy\u1ec3n giao cho ph\u1ee7 ph\u00e1t gi\u1ea3i theo th\u1ec3 th\u1ee9c, t\u1eeb \u0111\u00f3 th\u00e0nh quy ch\u1ebf v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p><i>(Tr\u00ecnh T\u00fac, ng\u01b0\u1eddi C\u00f9 Ch\u00e2u, ghi theo s\u00e1ch '\u0110\u0103ng khoa k\u00fd'.)<\/i><\/p>\n\n<p>[28] H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u00fd C\u1ef1 Nguy\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m \u0111\u00f4 quan lang trung, nh\u1eadm ch\u1ee9c tri ch\u00e2u L\u00e3ng ch\u00e2u[footnote]L\u00e3ng ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Lang ch\u00e2u', theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng t\u00f3m y\u1ebfu' v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y gi\u1ed1ng nhau.[\/footnote]. C\u1ef1 Nguy\u00ean t\u00ednh th\u1eb3ng th\u1eafn, th\u00edch b\u00e0n vi\u1ec7c, Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n khen ng\u1ee3i v\u00e0 kh\u00edch l\u1ec7, c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n tr\u1ecdng d\u1ee5ng. Khi b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, C\u1ef1 Nguy\u00ean d\u1ef1a v\u00e0o \u00e2n x\u01b0a, ng\u00e0y \u0111\u00eam mong \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u h\u1ed3i, t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi thu\u1ed9c h\u1ea1 r\u1eb1ng: <i>\"R\u1ed3i s\u1ebd nh\u1edb \u0111\u1ebfn ta, \u0111\u00e2u th\u1ec3 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e2u!\"<\/i> Sau v\u00e0i n\u0103m, nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng v\u0103n t\u1eeb tr\u1ea1m d\u1ecbch l\u1ec7nh v\u1ec1 kinh, C\u1ef1 Nguy\u00ean m\u1edf ra xem, c\u01b0\u1eddi l\u1edbn, vui qu\u00e1 kh\u00ed tuy\u1ec7t m\u00e0 ch\u1ebft.<\/p>\n<p><i>(C\u1ef1 Nguy\u00ean ch\u1ebft t\u1ea1i L\u00e3ng ch\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i th\u00e1ng 10 n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3, nay ghi ch\u00e9p th\u00eam.)<\/i><\/p>\n\n<p>[29] Ng\u1ef1 s\u1eed trung th\u1eeba t\u1eebng t\u1ea5u h\u1eb7c Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi, Nguy\u00ean Hi kh\u00f4ng ph\u1ee5c, t\u00e2u v\u1edbi Vua r\u1eb1ng: <i>\"Th\u1ea7n l\u00e0 con c\u1ee7a Thi\u00ean t\u1eed, v\u00ec m\u1eafc l\u1ed7i v\u1edbi trung th\u1eeba m\u00e0 b\u1ecb tra x\u00e9t, mong \u0111\u01b0\u1ee3c khoan h\u1ed3ng.\"<\/i> Vua n\u00f3i: <i>\"\u0110\u00e2y l\u00e0 quy ch\u1ebf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ai d\u00e1m tr\u00e1i? Tr\u1eabm n\u1ebfu c\u00f3 l\u1ed7i, b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f2n ph\u1ea3i ch\u1ec9 tr\u00edch, ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Khai Phong ph\u1ee7 do\u00e3n, h\u00e1 kh\u00f4ng tu\u00e2n ph\u00e1p sao?\"<\/i> Li\u1ec1n x\u1eed ph\u1ea1t theo quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch 'B\u00e1ch quan bi\u1ec3u' ghi vi\u1ec7c n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean, kh\u00f4ng ghi t\u00ean trung th\u1eeba v\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng, nay ghi th\u00eam sau vi\u1ec7c L\u00fd C\u1ef1 Nguy\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng.)<\/i><\/p>\n\n<p>[30] \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba Giang L\u0103ng H\u1ea1 H\u1ea7u Gia Trinh[footnote]\u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba Giang L\u0103ng H\u1ea1 H\u1ea7u Gia Trinh: Theo ghi ch\u00e9p t\u1eeb \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i ph\u1ea7n 't\u1ecbnh t\u1ee9 c\u1eadp \u0111\u1ec7' trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu th\u00e1ng 6. Vi\u1ec7c tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 tr\u01b0\u1ee3t k\u1ef3 thi v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u1ebfn V\u0169 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 thi l\u1ea1i, trong 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu tuy\u1ec3n c\u1eed' quy\u1ec3n 7, ph\u1ea7n 5 c\u0169ng ghi v\u00e0o ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 6. Nguy\u00ean b\u1ea3n \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u1ebd thi\u1ebfu th\u00e1ng ng\u00e0y.[\/footnote] t\u1eebng vi\u1ebft b\u00e0i ph\u00fa '\u0110\u1ed9ng \u0110\u00ecnh', H\u1eefu t\u00e1n k\u1ecb th\u01b0\u1eddng th\u1ecb T\u1eeb Huy\u1ec1n th\u1ea5y b\u00e0i ph\u00fa \u1ea5y, khen r\u1eb1ng: <i>\"Thu\u1ed9c h\u00e0ng M\u1ed9c Huy\u1ec1n H\u01b0, m\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u00f2n h\u01a1n c\u1ea3.\"<\/i> Vua nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, tri\u1ec7u v\u00e0o cung thi th\u1eed, r\u1ed3i th\u0103ng l\u00e0m H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n, tr\u1ef1c S\u1eed qu\u00e1n, ki\u00eam tr\u1ef1c B\u00ed c\u00e1c. Gia Trinh th\u00edch thu\u1eadt luy\u1ec7n v\u00e0ng b\u1ea1c, mong l\u00e0m quan v\u0103n, th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c: <i>\"Ta ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c trong ch\u00ec[footnote]Ta ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c trong ch\u00ec: Ch\u1eef 'nh\u1ea5t' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng b\u1ed5 sung. Xem 'Sa m\u00f4n V\u0103n O\u00e1nh Ng\u1ecdc h\u1ed3 thanh tho\u1ea1i' quy\u1ec3n 7 ghi: 'Khi\u1ebfn ta \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda l\u1ea1ng th\u1ee7y ng\u00e2n, l\u00e0m Tri ch\u1ebf c\u00e1o m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1eddi ta \u0111\u1ee7 r\u1ed3i.'[\/footnote], l\u00e0m Tri ch\u1ebf c\u00e1o m\u1ed9t ng\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ee7.\"<\/i> \u00d4ng t\u1eebng d\u00e2ng th\u01a1, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 \u00fd ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 c\u00f4ng danh, Vua h\u1ecda th\u01a1 ban cho, r\u0103n \u00f4ng \u0111\u1eebng qu\u00e1 tham v\u1ecdng. Gia Trinh kh\u00f4ng l\u00e2u sau b\u1ec7nh m\u1ea5t.<\/p>\n\n<p>[31] L\u1ea1i l\u1ea5y H\u1ed3 Nam l\u00e0m V\u0169 An qu\u00e2n.<\/p>\n<p><i>(Trong 'B\u1ea3n k\u1ef7' th\u00e1ng 2 c\u00f3 ghi T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng ki\u00eam l\u0129nh Kinh Nam, H\u1ed3 Nam hai tr\u1ea5n, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i ghi \u0111\u1ed5i H\u1ed3 Nam th\u00e0nh V\u0169 An qu\u00e2n. X\u00e9t: 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' ghi T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng 2 ch\u01b0a t\u1eebng ki\u00eam l\u0129nh H\u1ed3 Nam, nghi ng\u1edd sau khi ph\u1ee5c h\u1ed3i qu\u00e2n ng\u1ea1ch m\u1edbi b\u1ed5 nhi\u1ec7m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, 'B\u1ea3n k\u1ef7' c\u00f3 l\u1ebd sai, c\u1ea7n \u0111\u1ee3i xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n.)<\/i><\/p>\n\n<p>[32] Vua sau khi th\u0103ng ch\u1ee9c cho M\u00e3 Qu\u1ed1c T\u01b0\u1eddng, v\u1eabn s\u1ee3 b\u1ecf s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i, l\u1ea1i sai H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n V\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf T\u1eafc tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 tr\u01b0\u1ee3t k\u1ef3 thi v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u1ebfn V\u0169 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng mi\u1ebfu thi l\u1ea1i, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7. Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, Vua cho thi l\u1ea1i th\u01a1 ph\u00fa, l\u1ea1i ch\u1ecdn th\u00eam 31 ti\u1ebfn s\u0129, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 Di\u1ec7p T\u1ec1, v\u00e0 89 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u ban cho \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1t.<\/p>\n<p><i>(Qu\u00ea qu\u00e1n c\u1ee7a Di\u1ec7p T\u1ec1, trong '\u0110\u0103ng khoa k\u00fd' c\u0169ng kh\u00f4ng ghi r\u00f5.)<\/i><\/p>\n\n<p>[33] Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>\"N\u0103m nay n\u1eafng n\u00f3ng c\u00e0ng d\u1eef d\u1ed9i. Trong d\u00e2n gian c\u00f3 c\u00e2u, \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 b\u1ec7nh s\u1ed1t r\u00e9t, s\u1ed1ng qua n\u0103m th\u00e1ng gi\u1eefa l\u00fac c\u1ef1c l\u1ea1nh, c\u1ef1c n\u00f3ng, h\u00e0n v\u00e0 nhi\u1ec7t thay \u0111\u1ed5i, kh\u00f4ng t\u1ef1 gi\u00e1c d\u1ea7n d\u1ea7n tr\u1edf n\u00ean gi\u00e0 y\u1ebfu. N\u1ebfu ch\u1eb3ng g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c thi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 th\u1eddi gian tr\u00f4i qua v\u00f4 \u00edch, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc thay.\"<\/i> M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 r\u1eb1ng: <i>\"Khanh tu\u1ed5i cao m\u00e0 ch\u1ecbu n\u00f3ng, v\u1ed1n \u0111\u00e3 kh\u00f3 kh\u0103n. T\u1eeb nay sau khi vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p \u1edf \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n xong, n\u00ean tr\u1edf v\u1ec1 t\u01b0 \u0111\u1ec7 d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c, \u0111\u1ee3i khi tr\u1eddi m\u00e1t h\u00e3y \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0 lo vi\u1ec7c.\"<\/i> Ph\u1ed5 c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n\n<p>[34] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 <i>(\u1ea4t M\u00e3o)<\/i>. Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, l\u1ea5y Tuy\u00ean huy Nam vi\u1ec7n s\u1ee9 Qu\u00e1ch Th\u1ee7 V\u0103n sung ch\u1ee9c Tr\u1ea5n ch\u00e2u l\u1ed9 \u0110\u00f4 b\u1ed1 th\u1ef1. Vua tr\u1ef1c ti\u1ebfp sai b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>\"Ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng binh tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i bi\u1ebft r\u00f5 \u0111\u1ecbch m\u1ea1nh y\u1ebfu, hi\u1ec3u r\u00f5 \u0111\u1ed9ng t\u0129nh, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t ph\u1ea3i c\u00f4ng minh, ch\u1ec9 c\u1ea7n b\u1ea3o to\u00e0n binh l\u1ef1c v\u00e0 l\u00e0m s\u1ea1ch \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea1i \u00fd v\u1eady. H\u01a1n n\u1eefa, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00f9ng ba l\u1ed9 Tr\u1ea5n, \u0110\u1ecbnh, Cao D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf y\u1ebft h\u1ea7u giao th\u00f4ng, n\u1ebfu \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng ki\u00eang d\u00e8, ki\u00eau c\u0103ng k\u00e9o \u0111\u1ebfn, th\u00ec xu\u1ea5t k\u1ef3 binh v\u00e2y \u0111\u00e1nh, s\u1ebd kh\u00f4ng sai l\u1ea7m. V\u1ea3 l\u1ea1i, trong m\u1ed9t \u0111\u1ed9i k\u1ef5 binh, h\u00e3y ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m, trang b\u1ecb cung t\u00ean, gi\u00e1o ki\u1ebfm, chia l\u00e0m m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed9i, th\u1eadm ch\u00ed ba b\u1ed1n tr\u0103m \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i ch\u1ecdn b\u1ec1 t\u00f4i trong tri\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 huy. N\u1ebfu \u0111\u1ecbch d\u00e1m v\u01b0\u1ee3t qua Tr\u1ea5n, \u0110\u1ecbnh, ng\u01b0\u01a1i ch\u1edb giao chi\u1ebfn, gi\u1ea3 l\u00e0m khi\u1ebfp nh\u01b0\u1ee3c, b\u1ed1 tr\u00ed k\u1ef5 binh gi\u1ea5u k\u00edn vi\u1ec7c \u1ea5y[footnote]Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'\u00e2m tr\u00ed k\u1ecb s\u0129', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i. Xem 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-13 ch\u00e9p 'li\u00ean tr\u00ec d\u0129 v\u0103n'.[\/footnote]. Tr\u1eabm s\u1ebd d\u00f9ng tinh binh ti\u1ec1n qu\u00e2n tr\u1ef1c ti\u1ebfp ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e1nh g\u1ea5p, l\u1ea1i ng\u1ea7m d\u00f9ng k\u1ef9 hi\u1ec7u c\u1ee7a \u0111\u1ecbch, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 k\u1ebf ch\u1eafc th\u1eafng th\u00ec ph\u00e2n b\u1ed1 \u0111\u1ed9i ng\u0169, tung qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft. N\u1ebfu ch\u01b0a th\u1eafng, h\u00e3y b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c th\u00e0nh tr\u1ea1i, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u01b0u k\u1ebf b\u00e1ch chi\u1ebfn b\u00e1ch th\u1eafng v\u1eady. C\u00f3 th\u1ec3 t\u00f9y c\u01a1 l\u1eadp k\u1ebf, l\u00e0m vi\u1ec7c linh ho\u1ea1t, kh\u00f4ng b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c[footnote]Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'm\u1ea1c thi\u1ec7n \u01b0 th\u1eed', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i. 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-14 ch\u00e9p 'Di\u1ec7c b\u1ea5t c\u00e2u th\u1eed'. L\u1ea1i ch\u00e9p 'T\u1ef1 n\u0103ng t\u00f9y c\u01a1 thi\u1ebft k\u1ebf', ph\u1ea7n tr\u00ean 'H\u1ed9i y\u1ebfu' 1-13 ghi l\u00e0 'C\u1ea9u t\u00f9y c\u01a1 s\u1edf ki\u1ebfn', nghi r\u1eb1ng nguy\u00ean b\u1ea3n hai ch\u1eef 'T\u1ef1 n\u0103ng' ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 'C\u1ea9u n\u0103ng'.[\/footnote].\"<\/i><\/p>\n\n<p>[35] Trung th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eadu quan khuy\u1ebft, T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng mu\u1ed1n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi trong tr\u0103m quan \u0111\u1ec3 b\u1ed5 nhi\u1ec7m, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng cho ph\u00e9p. Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, l\u1ea5y Ph\u00e1p t\u00e0o tham qu\u00e2n ph\u1ee7 H\u00e0 Nam L\u01b0\u01a1ng Ch\u00ednh T\u1eeb, Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n S\u1edf Kh\u00e2u Ki\u1ec1u U\u1ea5t c\u00f9ng n\u0103m ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, sung ch\u1ee9c Trung th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eadu quan. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, vi\u1ec7c ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m quan tri\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u.<\/p>\n\n<p>[36] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, V\u0169 Th\u1eafng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, Th\u00e1i s\u01b0, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng Ti\u1ec1n Th\u00edch m\u1ea5t. Vua ng\u1eebng tri\u1ec1u ch\u00ednh b\u1ea3y ng\u00e0y, truy phong l\u00e0m T\u1ea7n qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t th\u1ee5y l\u00e0 Trung \u00fd, sai trung s\u1ee9 lo vi\u1ec7c tang, an t\u00e1ng t\u1ea1i L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng. Th\u00edch gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u00e1i s\u01b0, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m, l\u00e0m Nguy\u00ean so\u00e1i ba m\u01b0\u01a1i l\u0103m n\u0103m, h\u01b0\u1edfng ph\u00fa qu\u00fd t\u1ed9t b\u1eadc, ph\u00fac l\u1ed9c d\u1ed3i d\u00e0o, th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng ai s\u00e1nh b\u1eb1ng.<\/p>\n\n<p>[37] Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, Vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, b\u00e1i y\u1ebft V\u0103n Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng. L\u1ec5 xong, l\u00ean xe \u0111\u1ecbnh ra c\u1eeda T\u00e2y, nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u1ed7 gi\u1ea3ng, t\u1ea3 h\u1eefu t\u00e2u r\u1eb1ng B\u00e1c s\u0129 L\u00fd Gi\u00e1c \u0111ang t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u1ec7 t\u1eed gi\u1ea3ng s\u00e1ch. Vua li\u1ec1n tri\u1ec7u Gi\u00e1c, b\u1ea3o gi\u1ea3ng tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t. Gi\u00e1c n\u00f3i: 'B\u1ec7 h\u1ea1 \u0111ang ng\u1ef1 xa gi\u00e1, th\u1ea7n \u0111\u00e2u d\u00e1m l\u00ean ng\u1ed3i ch\u1ed7 cao.' Vua b\u00e8n xu\u1ed1ng xe, sai quan d\u1ef1ng m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng, b\u00e0y ch\u1ed7 ng\u1ed3i ri\u00eang, truy\u1ec1n Gi\u00e1c gi\u1ea3ng qu\u1ebb Th\u00e1i trong s\u00e1ch 'Chu D\u1ecbch', c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u ng\u1ed3i nghe. Gi\u00e1c tr\u00ecnh b\u00e0y \u00fd ngh\u0129a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t c\u1ea3m th\u00f4ng, qu\u00e2n th\u1ea7n t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. Vua r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban t\u1eb7ng tr\u0103m t\u1ea5m l\u1ee5a. Sau \u0111\u00f3, Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c b\u1eafn cung. Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, Vua b\u1ea3o t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: 'H\u00f4m qua nghe l\u1eddi gi\u1ea3ng c\u1ee7a Gi\u00e1c, \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u xa, \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng soi, n\u00ean c\u00f9ng c\u00e1c khanh tu\u00e2n theo.' Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n\n<p>[38] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed t\u00e2u: 'C\u1ee5c Tr\u1ee9 t\u00e1c so\u1ea1n v\u0103n t\u1ebf t\u00f4ng mi\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ec1n ch\u00f9a, x\u01b0ng t\u00f4n hi\u1ec7u. Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 c\u00f3 Khai Nguy\u00ean l\u1ec5 l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n cho l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec5. H\u01a1n n\u1eefa, t\u00f4n hi\u1ec7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i. Xin d\u1ef1a theo c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n: khi t\u1ebf t\u00f4ng mi\u1ebfu th\u00ec x\u01b0ng 'T\u1ef1 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u1ea7n m\u1ed7', khi t\u1ebf c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u00ec x\u01b0ng 'Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf'. Nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi h\u1ee3p l\u1ec5 [footnote]Ch\u1eef 'T\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Th\u1ee7y', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i].' Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.[\/footnote]<\/p>\n\n<p>[39] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u00e0 \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n Ph\u1ee5ng Nh\u1eadt Thi\u00ean V\u0169 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, c\u1eed Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh, Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, v\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u, Tr\u1eebng ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, gi\u1eef ch\u1ee9c n\u00e0y[footnote]S\u1eed s\u00e1ch ghi: 'D\u0129 Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh, Tr\u1eebng ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u vi chi'. Ch\u1eef 's\u1ee9' d\u01b0\u1edbi 'Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, t\u00ean Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Ph\u1ea1m Di\u00ean Tri\u1ec7u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda ch\u1eefa trong 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 275, 'Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh truy\u1ec7n', 'Long b\u00ecnh t\u1eadp' quy\u1ec3n 17 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 289, 'Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u truy\u1ec7n' \u0111\u1ec3 b\u1ed5 ch\u00ednh[\/footnote].<\/p>\n<p><i>(Theo truy\u1ec7n Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh ghi ch\u00e9p: \u0110\u1ebf v\u00ec th\u1ea5y Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh quen thu\u1ed9c vi\u1ec7c qu\u00e2n, n\u00ean \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u0111\u1ec3 trao cho \u00f4ng. L\u01b0u \u00fd: Theo 'Th\u1ef1c l\u1ee5c', Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ph\u1ee5ng Nh\u1eadt Thi\u00ean V\u0169 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u v\u00e0 Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Nay ghi l\u1ea1i, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam.)<\/i><\/p>\n\n<p>[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, \u0110\u1ebf n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u r\u1eb1ng: <i>\"Tr\u1eabm lu\u00f4n nh\u1edb l\u1eddi r\u0103n c\u1ee7a c\u1ed5 nh\u00e2n v\u1ec1 vi\u1ec7c ham s\u0103n b\u1eafn, t\u1eeb nay ngo\u00e0i vi\u1ec7c quan ch\u1ee9c thu\u1eadn th\u1eddi h\u00e0nh l\u1ec5, s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111i s\u0103n b\u1eafn \u1edf c\u1eadn \u0111i\u1ec7n n\u1eefa. T\u1ea5t c\u1ea3 chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n trong Ng\u0169 ph\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3 t\u1ef1 do, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u00fd h\u1ea3o sinh.\"<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3 ban chi\u1ebfu kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n n\u1eefa.<\/p>\n\n<p>[41] Th\u00e1ng n\u00e0y, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Ph\u00e0n Tri C\u1ed5, H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu, l\u00e0m H\u00e0 B\u1eafc \u0111\u00f4ng, t\u00e2y l\u1ed9 \u0111\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9. Ch\u1ee9c \u0110\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb Tri C\u1ed5. Ph\u00e0n Tri C\u1ed5 v\u1ed1n t\u00ean l\u00e0 Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7y, \u0110\u1ebf \u0111\u1ed5i t\u00ean cho \u00f4ng.<\/p>\n<p><i>(Ch\u1ee9c \u0110\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y, 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' kh\u00f4ng ghi, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n truy\u1ec7n v\u00e0 'H\u1ed9i y\u1ebfu' \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung, n\u00ean kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y c\u1ee5 th\u1ec3, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam. L\u1ea1i n\u1eefa, th\u00e1ng 11 n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 4, Cao K\u1ebf Th\u00e2n[footnote]Nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Cao K\u1ebf Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 \u0111\u1ec3 s\u1eeda. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u0169ng v\u1eady[\/footnote]l\u00e0m H\u00e0 B\u1eafc nam l\u1ed9 \u0111\u00f4 v\u1eadn s\u1ee9, l\u00fac \u0111\u00f3 H\u00e0 B\u1eafc chia l\u00e0m hai l\u1ed9, K\u1ebf Th\u00e2n ch\u1ec9 l\u00e0m \u1edf nam l\u1ed9, n\u00ean kh\u00f4ng t\u00ednh l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[42] Th\u00e1ng 11, qu\u00e2n Khi\u1ebft \u0110an ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng, chu\u1ea9n b\u1ecb x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c[footnote]'chu\u1ea9n b\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u1eef 'Kinh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote]. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng mu\u1ed1n theo chi\u1ebfu ch\u1ec9, c\u1ee7ng c\u1ed1 th\u00e0nh l\u0169y, thanh tr\u1eebng \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng, kh\u00f4ng giao chi\u1ebfn. Gi\u00e1m qu\u00e2n \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u, ki\u00eam Ph\u00e1n t\u1ee9 ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1n s\u1ef1 Vi\u00ean K\u1ebf Trung n\u00f3i: <i>\"Khi\u1ebft \u0110an \u0111ang \u1edf g\u1ea7n, nay trong th\u00e0nh \u0111\u00f3ng qu\u00e2n tr\u1ecdng binh m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u00eau di\u1ec7t, \u0111\u1ec3 ch\u00fang ti\u1ebfn s\u00e2u x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u00e1c qu\u1eadn kh\u00e1c, m\u01b0u t\u00ednh k\u1ebf an to\u00e0n l\u00e0 \u0111\u00fang, nh\u01b0ng \u0111\u00e2u ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ed1ng gi\u1eb7c, ng\u0103n \u0111\u1ecbch! T\u00f4i s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u1ea7u qu\u00e2n s\u0129, li\u1ec1u ch\u1ebft v\u1edbi gi\u1eb7c.\"<\/i> L\u1eddi l\u1ebd kh\u1ea3ng kh\u00e1i, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c. Trung ho\u00e0ng m\u00f4n L\u00e2m Di\u00ean Th\u1ecd c\u00f9ng b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u1eabn c\u1ea7m chi\u1ebfu ch\u1ec9 ng\u0103n l\u1ea1i, \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 L\u00fd K\u1ebf Long n\u00f3i: <i>\"Vi\u1ec7c b\u00ean ngo\u00e0i bi\u00ean \u1ea3i, t\u01b0\u1edbng s\u00fay \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u1edf H\u00e0 Gian kh\u00f4ng ch\u1ebft ngay, ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec c\u00f3 d\u1ecbp b\u00e1o \u0111\u00e1p qu\u1ed1c gia.\"<\/i> B\u00e8n c\u00f9ng Vi\u00ean K\u1ebf Trung xu\u1ea5t binh ch\u1ed1ng c\u1ef1.<\/p>\n\n<p>[43] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, k\u1ef5 binh T\u0129nh T\u1eafc \u1edf ch\u00e2u D\u1ecbch v\u1ed1n r\u1ea5t tinh nhu\u1ec7, L\u00fd K\u1ebf Long l\u1ea5y h\u1ecd v\u1ec1 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ee3 con trong th\u00e0nh. Vi\u00ean K\u1ebf Trung n\u00f3i v\u1edbi K\u1ebf Long: <i>\"Nh\u1eefng qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 n\u00e0y ch\u1ec9 n\u00ean cho h\u1ecd gi\u1eef th\u00e0nh, v\u1ea1n nh\u1ea5t gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn, trong th\u00e0nh th\u00ec ai ch\u1ed1ng \u0111\u1ecbch?\"<\/i> K\u1ebf Long kh\u00f4ng nghe, sau \u0111\u00f3 qu\u1ea3 nhi\u00ean gi\u1eb7c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, ch\u00e2u D\u1ecbch b\u1ecb h\u1ea1, v\u1ee3 con c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eaft. <i>(Ch\u00e2u D\u1ecbch th\u1ea5t th\u1ee7, kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00ean ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng gi\u1eef th\u00e0nh, c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u00e0y th\u00e1ng c\u1ee5 th\u1ec3, ch\u1ec9 th\u1ea5y s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c \u1edf \u0111\u00e2y, qu\u1ed1c s\u1eed[footnote] Qu\u1ed1c s\u1eed, b\u1ea3n g\u1ed1c l\u00e0 'Qu\u1ed1c Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, To\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote] ch\u00e9p s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc.)<\/i> K\u1ebf Long mu\u1ed1n ph\u00e2n qu\u00e2n \u1ea5y v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n kh\u00e1c, K\u1ebf Trung n\u00f3i: <i>\"Kh\u00f4ng n\u00ean, h\u00e3y t\u1ea5u l\u00ean xin t\u0103ng bi\u00ean ch\u1ebf qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u1eadu h\u0129, \u0111\u1ec3 h\u1ecd h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i> K\u1ebf Long nghe theo l\u1eddi, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u1ea3m k\u00edch vui m\u1eebng, K\u1ebf Trung nh\u00e2n \u0111\u00f3 xin \u0111\u01b0a h\u1ecd v\u1ec1 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u00ecnh. \u0110\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y, h\u1ecd x\u00f4ng l\u00ean ti\u00ean phong, qu\u00e2n k\u1ef5 Khi\u1ebft \u0110an \u0111\u1ea1i b\u1ea1i, truy k\u00edch qua s\u00f4ng T\u00e0o, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi l\u0103m ngh\u00ecn th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ngh\u00ecn ng\u1ef1a. Ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, tin th\u1eafng tr\u1eadn t\u1ea5u l\u00ean, qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ec1u ch\u00fac m\u1eebng. Vua ban chi\u1ebfu khen ng\u1ee3i, ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t h\u1eadu.<\/p>\n<p><i>(X\u00e9t r\u1eb1ng chi\u1ebfn th\u1eafng n\u00e0y l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee7a \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 l\u1ed9 \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u v\u00e0 Gi\u00e1m qu\u00e2n. Qu\u00e1ch Th\u1ee7 V\u0103n l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd \u1edf ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng nghe n\u00f3i xu\u1ea5t qu\u00e2n k\u1ec1m ch\u1ebf \u0111\u1ecbch, nh\u01b0ng Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u00e0 b\u1ea3n k\u1ef7 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n t\u1ea5u l\u00ean r\u1eb1ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1i Khi\u1ebft \u0110an \u1edf s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng r\u00f5 nguy\u00ean do. Nay ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o truy\u1ec7n c\u1ee7a L\u00fd K\u1ebf Long v\u00e0 Vi\u00ean K\u1ebf Trung \u0111\u1ec3 so\u1ea1n l\u1ea1i, kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Th\u1ee7 V\u0103n. Tuy nhi\u00ean, ch\u00ednh truy\u1ec7n c\u1ee7a Th\u1ee7 V\u0103n c\u0169ng ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u1ea1i ph\u00e1 Khi\u1ebft \u0110an \u1edf s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng. L\u1ea1i trong H\u1ed9i y\u1ebfu ch\u00e9p[footnote] 'H\u1ed9i y\u1ebfu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'C\u1eadp', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]: Khi\u1ebft \u0110an x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c Trung S\u01a1n, Th\u1ee7 V\u0103n c\u00f9ng K\u1ebf Long xu\u1ea5t tinh binh d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn, gi\u1eb7c d\u1ed1c to\u00e0n l\u1ef1c t\u1ea5n c\u00f4ng, K\u1ebf Long hi\u1ec7u l\u1ec7nh t\u01b0\u1edbng s\u0129, m\u1ed9t tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1i ch\u00fang, gi\u1ebft v\u00e0 b\u1eaft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. X\u00e9t r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n v\u1ed1n l\u00e0 \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ban \u0111\u1ea7u ch\u01b0a t\u1eebng nh\u1eadn chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh, sao c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f9ng K\u1ebf Long xu\u1ea5t qu\u00e2n d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c? Truy\u1ec7n Khi\u1ebft \u0110an tuy ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n v\u00e0 K\u1ebf Long c\u00f9ng xu\u1ea5t tr\u1eadn, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn. Kh\u00f4ng r\u00f5 H\u1ed9i y\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00e2u, c\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00e9t l\u1ea1i. Th\u1ef1c l\u1ee5c l\u1ea1i ch\u00e9p: Khi\u1ebft \u0110an nhi\u1ec1u n\u0103m x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c bi\u00ean gi\u1edbi, g\u00e2y h\u1ea1i cho d\u00e2n, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u00e8n \u0111\u00f3ng tr\u1ecdng binh \u1edf ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh v\u00e0 c\u1eeda Cao D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 k\u1ec1m ch\u1ebf ch\u00fang. Ng\u00e0y c\u1eed t\u01b0\u1edbng, Vua th\u00e2n truy\u1ec1n k\u1ebf s\u00e1ch. \u0110\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y, qu\u1ea3 nhi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1eafng. X\u00e9t \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1eddi c\u1ee7a s\u1eed th\u1ea7n ca ng\u1ee3i, e kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ef1 th\u1ef1c, nay kh\u00f4ng s\u1eed d\u1ee5ng.)<\/i><\/p>\n\n<p>[44] Th\u00e1ng ch\u1ea1p, Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 L\u00fd Gi\u00e1c d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>\"V\u00f9ng K\u00fd B\u1eafc, Y\u00ean, \u0110\u1ea1i l\u00e0 n\u01a1i sinh ra ng\u1ef1a, c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 d\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3 Nhung, n\u00ean vi\u1ec7c ch\u1ebf ng\u1ef1 k\u1ebb \u0111\u1ecbch, th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ea7n k\u1ef5 binh l\u00e0 c\u1ea5p thi\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n lu\u1eadn cho r\u1eb1ng mu\u1ed1n qu\u1ed1c gia c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u1ef1a, ph\u1ea3i d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Nhung b\u1eb1ng l\u1ee3i, khi\u1ebfn h\u1ecd t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa mang ng\u1ef1a \u0111\u1ebfn. Nh\u01b0ng chi ph\u00ed mua ng\u1ef1a h\u00e0ng n\u0103m t\u0103ng m\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a trong chu\u1ed3ng kh\u00f4ng t\u0103ng, \u1ea5y l\u00e0 v\u00ec \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i nguy\u00ean l\u00fd sinh s\u00f4i.<\/p>\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi Nhung ch\u0103n nu\u00f4i di chuy\u1ec3n theo n\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u1ecf, th\u1ea3 ng\u1ef1a con v\u00e0 ng\u1ef1a c\u00e1i [footnote]Nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'ng\u1ef1a' thay v\u00ec 'ng\u1ef1a con', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n 4, 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' quy\u1ec3n 160 v\u1ec1 Binh s\u1eed m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote], thu\u1eadn theo t\u1ef1 nhi\u00ean, n\u00ean ch\u00fang sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf. Khi mua ng\u1ef1a v\u1ec1 Trung Qu\u1ed1c, th\u00ec bu\u1ed9c l\u1ea1i nu\u00f4i b\u1eb1ng c\u1ecf kh\u00f4, t\u00e1ch ng\u1ef1a \u0111\u1ef1c v\u00e0 c\u00e1i, \u00e9p ch\u00fang theo \u00fd ng\u01b0\u1eddi, khi\u1ebfn ch\u00fang g\u1ea7y y\u1ebfu, suy gi\u1ea3m l\u00e0 l\u1ebd \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean. L\u1ea1i kh\u00e1c v\u1edbi ng\u1ef1a trong n\u01b0\u1edbc, quen \u0103n c\u1ecf kh\u00f4, s\u1ed1ng trong chu\u1ed3ng t\u1ed1t, n\u00ean sinh s\u00f4i nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng hao h\u1ee5t.<\/p>\n<p>Theo ph\u00e9p thu\u1ebf ru\u1ed9ng x\u01b0a, 64 t\u1ec9nh xu\u1ea5t 4 con ng\u1ef1a Nhung, m\u1ed9t c\u1ed7 xe binh, 12 con b\u00f2. Thi\u00ean t\u1eed \u0111\u1ea5t kinh k\u1ef3 ng\u00e0n d\u1eb7m, \u0111\u1ea5t c\u1ea5p tr\u0103m v\u1ea1n t\u1ec9nh, tr\u1eeb n\u00fai s\u00f4ng, th\u00e0nh tr\u00ec, l\u00e0ng x\u00f3m, v\u01b0\u1eddn t\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfm 36 v\u1ea1n t\u1ec9nh kh\u00f4ng n\u1ed9p thu\u1ebf [footnote]'36 v\u1ea1n t\u1ec9nh', nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 '26 v\u1ea1n t\u1ec9nh', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng v\u00e0 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote], th\u00ec 64 v\u1ea1n t\u1ec9nh xu\u1ea5t 4 v\u1ea1n con ng\u1ef1a Nhung, 1 v\u1ea1n c\u1ed7 xe binh, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a theo thu\u1ebf. Ch\u01b0 h\u1ea7u l\u1edbn c\u00f3 4 ngh\u00ecn con ng\u1ef1a, 1 ngh\u00ecn c\u1ed7 xe, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc 'ngh\u00ecn xe'. Khanh \u0111\u1ea1i phu l\u1edbn c\u00f3 400 con ng\u1ef1a, tr\u0103m c\u1ed7 xe, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 'tr\u0103m xe'. V\u1eady \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng trong thi\u00ean h\u1ea1, ch\u01b0 h\u1ea7u \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o, thu\u1ebf ng\u1ef1a Nhung nhi\u1ec1u l\u1eafm.<\/p>\n<p>\u0110\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau \u0111\u1ebfn T\u1ea5n \u0111\u1ec1u \u1edf ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, m\u00e0 B\u1eafc \u0110\u1ecbch kh\u00f4ng g\u00e2y h\u1ecda \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0 v\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u1ef1a. Nh\u1eefng ng\u1ef1a n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u1ea5y theo thu\u1ebf ru\u1ed9ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nghe mua ng\u1ef1a t\u1eeb ngo\u00e0i. T\u1eeb khi T\u1ea7n ph\u00e1 h\u1ee7y ph\u00e9p t\u1ec9nh \u0111i\u1ec1n, H\u00e1n m\u1edf mang ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, xe binh kh\u00f4ng l\u1ea5y t\u1eeb thu\u1ebf ru\u1ed9ng, ng\u1ef1a Nhung \u0111\u1ec1u do quan c\u1ea5p, n\u00ean Hung N\u00f4 nhi\u1ec1u n\u0103m g\u00e2y h\u1ecda, v\u00ec thi\u1ebfu ng\u1ef1a. V\u00ec th\u1ebf, Tri\u1ec1u Th\u00e1c khuy\u00ean H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u00f4ng nghi\u1ec7p, l\u1ec7nh cho d\u00e2n c\u00f3 m\u1ed9t con ng\u1ef1a xe k\u1ef5 th\u00ec mi\u1ec5n thu\u1ebf ph\u1ee5c d\u1ecbch cho ba ng\u01b0\u1eddi, t\u1ee9c l\u00e0 mi\u1ec5n thu\u1ebf d\u1ecbch cho ba binh s\u0129.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn th\u1eddi V\u0169 \u0110\u1ebf, trong 70 n\u0103m, ng\u1ef1a \u0111\u1ea7y \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1, h\u00e0ng ngh\u00ecn \u0111\u00e0n, ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a c\u00e1i b\u1ecb xua \u0111u\u1ed5i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee5 t\u1eadp, \u0111\u1ea5y l\u00e0 v\u00ec ng\u1ef1a \u0111\u1ec1u sinh trong n\u01b0\u1edbc, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nghe mua t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Nhung.<\/p>\n\n<p><i>Hi\u1ec7n nay trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, s\u1ed1 ng\u1ef1a c\u00e1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng sinh s\u1ea3n l\u1ea1i r\u1ea5t \u00edt, v\u00ec sao? \u0110\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng chi ph\u00ed th\u1ee9c \u0103n do quan ph\u1ee7 c\u1ea5p kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, l\u1ea1i do ng\u1ef1a sinh nhi\u1ec1u th\u00ec g\u1ea7y y\u1ebfu, ng\u1ef1a con bi\u1ebft \u0103n th\u00ec chi\u1ebfm ph\u1ea7n th\u1ee9c \u0103n c\u1ee7a ng\u1ef1a m\u1eb9, khi\u1ebfn ng\u1ef1a m\u1eb9 ng\u00e0y c\u00e0ng g\u1ea7y m\u00f2n. Qu\u00e2n l\u00ednh nu\u00f4i ng\u1ef1a c\u00f3 t\u1ed9i m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i, v\u00ec th\u1ebf khi ng\u1ef1a con sinh ra li\u1ec1n b\u1ecb \u0111u\u1ed5i \u0111i ho\u1eb7c b\u1eaft ph\u1ea3i ng\u1eedi tro m\u00e0 ch\u1ebft. Sau n\u00e0y, quan ph\u1ee7 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y, b\u00e8n b\u00e0n vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho qu\u00e2n l\u00ednh nu\u00f4i ng\u1ef1a con, nh\u01b0ng s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u01b0\u1edfng qu\u00e1 \u00edt, n\u00ean v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ec7 n\u1ea1n c\u0169.<\/i><\/p>\n<p><i>Nay suy \u0111o\u00e1n, s\u1ed1 ti\u1ec1n mua ng\u1ef1a chi\u1ebfn c\u1ee7a qu\u1ed1c gia, \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed7i con c\u0169ng kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi hai m\u01b0\u01a1i ng\u00e0n, ch\u01b0a k\u1ec3 chi ph\u00ed \u0111i l\u1ea1i v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng. Nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 qu\u00fd tr\u1ecdng vi\u1ec7c mua ng\u1ef1a t\u1eeb ngo\u1ea1i bang m\u00e0 khinh r\u1ebb vi\u1ec7c nu\u00f4i ng\u1ef1a trong n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00fd. N\u1ebfu qu\u1ed1c gia ch\u01b0a th\u1ec3 ch\u1ecdn ri\u00eang ng\u1ef1a c\u00e1i \u0111\u1ec3 ph\u00e2n chia ch\u0103n nu\u00f4i, n\u00ean t\u1ea1m gi\u1ea3m m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 ti\u1ec1n mua ng\u1ef1a \u0111\u1ec3 ban th\u01b0\u1edfng cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 nu\u00f4i ng\u1ef1a con, t\u0103ng th\u00eam tr\u1ee3 c\u1ea5p h\u00e0ng th\u00e1ng, \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd n\u1ed9p ng\u1ef1a th\u00ec d\u1eebng l\u1ea1i. Nh\u01b0 v\u1eady ti\u1ec1n kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi n\u01b0\u1edbc m\u00e0 ng\u1ef1a v\u1eabn sinh s\u00f4i. \u01af\u1edbc t\u00ednh v\u1edbi hai v\u1ea1n ng\u1ef1a c\u00e1i, m\u1ed7i n\u0103m thu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda s\u1ed1 ng\u1ef1a con [ch\u1eef \"thu\" nguy\u00ean l\u00e0 \"M\u1ee5c\", s\u1eeda theo s\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc], c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u1ea1n con, hu\u1ed1ng h\u1ed3 ng\u1ef1a c\u00e1i l\u1ea1i sinh ng\u1ef1a con, trong m\u01b0\u1eddi n\u0103m s\u1ed1 ng\u1ef1a ch\u1eafc ch\u1eafn t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/i><\/p>\n<p><i>X\u01b0a Y \u0110\u1ed1n, m\u1ed9t k\u1ebb ngh\u00e8o, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u00e0o Chu C\u00f4ng d\u1ea1y c\u00e1ch nu\u00f4i n\u0103m lo\u1ea1i gia s\u00fac, li\u1ec1n \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam huy\u1ec7n Y Th\u1ecb thu\u1ed9c T\u00e2y H\u00e0, nu\u00f4i r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u00e2u b\u00f2, m\u01b0\u1eddi n\u0103m sau thu l\u1ee3i kh\u00f4ng \u0111\u1ebfm xu\u1ec3, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 ng\u1ef1a c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 m\u00e0 sinh s\u00f4i?[footnote]'Sinh s\u00f4i' tr\u00ean nguy\u00ean c\u00f3 ch\u1eef 'v\u00f4', s\u1eeda theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c c\u00f9ng th\u00f4ng kh\u1ea3o.[\/footnote]\" <\/i><p>\n\n<p>Vua xem t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 khen ng\u1ee3i.<\/p>\n<p><i>(B\u1ea3n ch\u00ed, Gi\u00e1c s\u1edb v\u00e0o n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean, kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y th\u00e1ng, ghi v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m.)<\/i><\/p>\n\n<p>[45] Tr\u1ee9 t\u00e1c lang ki\u00eam Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n La X\u1eed \u01af\u1edbc d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i:<\/p>\n<p><i>(S\u1edb c\u1ee7a X\u1eed \u01af\u1edbc nh\u1eafc \u0111\u1ebfn chi\u1ebfu ch\u1ec9 m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, t\u1ee9c l\u00e0 chi\u1ebfu th\u01b0 ban ra v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd th\u00e1ng ba n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean. Vi\u1ec7c d\u00e2ng s\u1edb n\u00e0y h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m \u0111\u00f3, c\u00f2n vi\u1ec7c Tam ty \u0111\u1eb7t 12 vi\u00ean ph\u00e1n quan l\u00e0 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u0103m Thu\u1ea7n Ho\u00e1 th\u1ee9 t\u01b0, kh\u00f4ng r\u00f5 X\u1eed \u01af\u1edbc v\u00ec sao l\u1ea1i d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c, hay l\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1ea7u n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng \u0111\u00e3 c\u00f3 ngh\u1ecb lu\u1eadn n\u00e0y, \u0111\u1ebfn n\u0103m Thu\u1ea7n Ho\u00e1 m\u1edbi thi h\u00e0nh ch\u0103ng? Nay t\u1ea1m ghi v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m, ch\u1edd xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n.)<\/i><\/p>\n<p>\"Th\u1ea7n nh\u1eefng ng\u00e0y qua, nh\u00e2n l\u00fac r\u1ea3nh r\u1ed7i sau bu\u1ed5i ch\u1ea7u, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c nghe c\u00e1c khanh s\u0129 b\u00e0n lu\u1eadn v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 th\u1eddi nay, \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng Th\u00e1nh th\u01b0\u1ee3ng cho r\u1eb1ng trong Tam ty, vi\u1ec7c qu\u1ed1c k\u1ebf l\u00e0 quan tr\u1ecdng, s\u1ed5 s\u00e1ch ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u1ee9c t\u1ea1p, mu\u1ed1n ho\u00e0n thi\u1ec7n nh\u1eefng quy ch\u1ebf ch\u01b0a t\u1ed1t, mong \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o trung dung.<\/p>\n<p>Th\u1ea7n nghe n\u00f3i trong tri\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t mu\u1ed1n \u0111\u1eb7t 12 vi\u00ean ph\u00e1n quan ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y, \u0111\u1ec3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 tr\u00e1ch m\u1ed9t vi\u1ec7c, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng. Th\u1ea7n cho r\u1eb1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Tam ty kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ed5 ch\u1ebf, m\u00e0 l\u00e0 t\u1eeb sau th\u1eddi k\u1ef3 trung di\u1ec7p nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, chi\u1ebfn tranh li\u00ean mi\u00ean, v\u00f9ng H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng[footnote]'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 truy\u1ec7n La X\u1eed \u01af\u1edbc s\u1eeda.[\/footnote], qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ch\u01b0a y\u00ean, v\u00ec ngu\u1ed3n thu t\u1eeb thu\u1ebf kho\u00e1 v\u00e0 qu\u1ea3n l\u00fd chuy\u00ean ch\u1ebf, n\u00ean t\u1eeb Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh t\u00e1ch ra Tam ty \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, vi\u1ec7c qu\u1ed1c d\u1ee5ng l\u00e0 nhu c\u1ea7u c\u1ea5p thi\u1ebft c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, n\u00ean c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c giao tr\u1ecdng tr\u00e1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng b\u1ed5ng l\u1ed9c cao, ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n m\u1eabn th\u00ec ch\u1ec9 bi\u1ebft l\u00e0m theo l\u1ed1i c\u0169, k\u1ebb t\u1eadn t\u1ee5y th\u00ec l\u1ea1i sinh ra hi\u1ec1m kh\u00edch; l\u00e0m theo l\u1ed1i c\u0169 th\u00ec ch\u1eb3ng gi\u00fap \u00edch cho qu\u1ed1c gia, hi\u1ec1m kh\u00edch th\u00ec kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi th\u1eddi th\u1ebf. K\u1ebb n\u00f4ng c\u1ea1n l\u1ea5y vi\u1ec7c ch\u1ec9 tr\u00edch l\u00e0m k\u1ebf s\u00e1ch, ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea5y s\u1ef1 tho\u1ea3 hi\u1ec7p l\u00e0m m\u01b0u c\u1ea7u c\u00e1 nh\u00e2n[footnote]'Ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea5y s\u1ef1 tho\u1ea3 hi\u1ec7p l\u00e0m m\u01b0u c\u1ea7u c\u00e1 nh\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'sinh', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' d\u1eabn tr\u00ean \u0111\u00e3 s\u1eeda.[\/footnote].<\/p>\n\n<p><i>Nh\u1eefng t\u1ec7 n\u1ea1n \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u ng\u00e0y. Nay n\u1ebfu theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n v\u1ec1 m\u01b0\u1eddi hai vi\u00ean ph\u00e1n quan, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch t\u1ea1m th\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u1ee9u v\u00e3n t\u1ec7 n\u1ea1n. Tuy nhi\u00ean, ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a Th\u00e1nh tri\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u00e1i b\u00ecnh, c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00ecm quy ch\u1ebf x\u01b0a \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu l\u01b0u truy\u1ec1n \u0111\u1eddi sau.<\/i><\/p>\n<p><i>Th\u1ea7n t\u1eebng \u0111\u1ecdc s\u00e1ch c\u1ee7a Ph\u00f3 Duy\u1ec7t, cho r\u1eb1ng: \"Vi\u1ec7c kh\u00f4ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u1ed5 nh\u00e2n, Ph\u00f3 Duy\u1ec7t ch\u01b0a t\u1eebng nghe th\u1ea5y\", l\u1ea1i trong hai thi\u00ean \u2018Nghi\u00eau \u0111i\u1ec3n\u2019, \u2018Thu\u1ea5n \u0111i\u1ec3n\u2019 c\u0169ng n\u00f3i: \"Thu\u1eadn theo m\u00e0 x\u00e9t \u0111\u1ea1o c\u1ed5\", \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng thu\u1eadn theo \u0111\u1ea1o x\u01b0a \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u00e1i b\u00ecnh. Theo nh\u01b0 th\u1ea7n th\u1ea5y, kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng kh\u00f4i ph\u1ee5c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169 c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh, c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 nh\u01b0 Th\u1eeba lang, Ch\u00ednh lang, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Ch\u1ee7 s\u1ef1, L\u1ec7nh s\u1eed, xin theo quy ch\u1ebf c\u0169 trong \u2018L\u1ee5c \u0111i\u1ec3n\u2019, \u0111em vi\u1ec7c qu\u1ea3n l\u00fd ti\u1ec1n t\u1ec7, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, v\u1ea3i l\u1ee5a, thu\u1ebf kho\u00e1 v\u00e0 chi ti\u00eau c\u1ee7a Tam ty hi\u1ec7n nay ph\u00e2n v\u1ec1 hai m\u01b0\u01a1i t\u01b0 ty. Nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ed7i ty s\u1ebd c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ri\u00eang, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi h\u1ecd ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/i><\/p>\n<p><i>Nay b\u1ed9 Th\u01b0\u01a1ng, b\u1ed9 Kim, l\u00e0m sao bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ea7y v\u01a1i c\u1ee7a kho l\u01b0\u01a1ng, kho ti\u1ec1n? Ty \u0110i\u1ec1n, ty Xuy\u00ean, ai bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng c\u00e1ch xa g\u1ea7n c\u1ee7a vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, \u0111\u00e0o k\u00eanh? C\u00f3 danh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c, t\u1eadp qu\u00e1n l\u00e2u ng\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00e0nh th\u00f3i quen, hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c kh\u00f4i ph\u1ee5c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh, k\u1ebb h\u1ea1 th\u1ea7n c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y l\u00e0 kh\u1ea3 thi, hu\u1ed1ng chi b\u1ec7 h\u1ea1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh, s\u00e1ng su\u1ed1t? Tuy nhi\u00ean, ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n lu\u1eadn cho r\u1eb1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecf l\u00e2u, kh\u00f3 thay \u0111\u1ed5i. N\u1ebfu b\u1ec7 h\u1ea1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1eeb trong l\u00f2ng, giao xu\u1ed1ng t\u01b0\u1edbng ph\u1ee7, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh v\u1ed1n l\u00e0 \u0111i\u1ec3n ch\u1ebf c\u0169, tr\u00ean ra l\u1ec7nh, d\u01b0\u1edbi tu\u00e2n theo, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c? V\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ec5 theo th\u00f3i quen, kh\u00f3 th\u00edch \u1ee9ng thay \u0111\u1ed5i; d\u1ec5 vui v\u1edbi th\u00e0nh qu\u1ea3, kh\u00f3 lo li\u1ec7u l\u00fac kh\u1edfi \u0111\u1ea7u.<\/i><\/p>\n<p><i>Trong \u2018Chu D\u1ecbch\u2019 c\u00f3 c\u00e2u: \"Tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed5i m\u1edbi m\u00e0 b\u1ed1n m\u00f9a th\u00e0nh\", \u00fd n\u00f3i c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i m\u1ec7nh tr\u1eddi m\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o ch\u1ebf \u0111\u1ed9, \u0111\u1ebfn khi k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n vui v\u1edbi th\u00e0nh qu\u1ea3, th\u00ec thay \u0111\u1ed5i b\u1ec1 ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 thu\u1eadn theo b\u1ec1 tr\u00ean. Hu\u1ed1ng chi danh x\u01b0ng Tam ty ch\u1ec9 m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y, h\u1ed3 s\u01a1 ch\u1ea5t \u0111\u1ea7y b\u00e0n, n\u00e0o c\u00f3 t\u1eebng xem x\u00e9t h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c? L\u1ea1i trong Tam ty[footnote] Ch\u1eef 't\u1ef1u' trong c\u00e2u 'ph\u1ee5c t\u1ef1u tam ty chi trung' ban \u0111\u1ea7u b\u1ecb thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u1ed5 sung.[\/footnote], l\u1ea1i chia \u0111\u1eb7t th\u00eam thu\u1ed9c quan, th\u00ec c\u00e0ng m\u1ea5t \u0111i g\u1ed1c g\u00e1c. Nay C\u00e2u vi\u1ec7n c\u1ee7a Tam ty v\u1ed1n l\u00e0 b\u1ed9 T\u1ef7 c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh, nguy\u00ean l\u00e0 c\u01a1 quan ki\u1ec3m tra, hi\u1ec3u r\u00f5 chi ti\u00eau trong ngo\u00e0i.<\/i><\/p>\n<p><i>B\u1ec7 h\u1ea1 n\u1ebfu mu\u1ed1n kh\u00f4i ph\u1ee5c, th\u00ec ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 s\u1eb5n. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 C\u1eedu t\u1ef1, Tam gi\u00e1m, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 c\u01a1 quan r\u01b0\u1eddm r\u00e0, d\u00f9 c\u00f3 ch\u1ee9c quan nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec7m v\u1ee5. K\u00ednh mong b\u1ec7 h\u1ea1 v\u00e0o l\u00fac th\u00e1i b\u00ecnh, x\u00e2y d\u1ef1ng quy ch\u1ebf l\u00e2u d\u00e0i, kh\u00f4ng c\u1ea7n phi\u1ec1n ph\u1ee9c sai ph\u00e1i s\u1ee9 th\u1ea7n, l\u1eadp th\u00eam c\u00f4ng th\u1ef1. Nh\u01b0 v\u1eady, danh ch\u00ednh th\u00ec ng\u00f4n thu\u1eadn, ng\u00f4n thu\u1eadn th\u00ec vi\u1ec7c th\u00e0nh. B\u1edbt b\u1edbt vi\u00ean ch\u1ee9c r\u01b0\u1eddm r\u00e0, th\u00ec s\u1ebd ti\u1ebft ki\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c kinh ph\u00ed. S\u00e1ch x\u01b0a c\u00f3 n\u00f3i: \"\u0110\u01b0\u1eddng, Ngu x\u00e9t \u0111\u1ea1o c\u1ed5, \u0111\u1eb7t quan ch\u1ec9 m\u1ed9t tr\u0103m\", \"H\u1ea1, Th\u01b0\u01a1ng t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i quan ch\u1ee9c, nh\u01b0ng v\u1eabn d\u00f9ng \u0111\u1ec3 tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc\". K\u00ednh mong b\u1ec7 h\u1ea1 noi theo s\u1ef1 gi\u1ea3n d\u1ecb h\u00f3a c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea1o l\u00fd l\u1edbn lao trong \u2018H\u1ed3ng Ph\u1ea1m\u2019, c\u00f3 th\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i mu\u00f4n n\u0103m, ng\u1ed3i y\u00ean m\u00e0 tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc.\"<\/i><p>\n\n<p>[46] Th\u01b0\u1ee3ng t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"S\u1ef1 h\u01b0ng suy c\u1ee7a qu\u1ed1c gia c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft qua uy quy\u1ec1n. Ng\u0169 \u0111\u1ea1i ti\u1ebfp n\u1ed1i sau lo\u1ea1n l\u1ea1c cu\u1ed1i th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, quy\u1ec1n l\u1ef1c n\u1eb1m \u1edf c\u00e1c phi\u00ean tr\u1ea5n, vi\u1ec7c chinh ph\u1ea1t kh\u00f4ng do tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, \u1ef7 th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m b\u1eady trong n\u01b0\u1edbc. V\u00ec v\u1eady, v\u01b0\u01a1ng th\u1ea5t suy y\u1ebfu, h\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c kh\u00f4ng l\u00e2u. Th\u00e1i T\u1ed5 tr\u1ecb v\u00ec thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u00e3 s\u00e2u s\u1eafc kh\u1eafc ph\u1ee5c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y. \u0110\u1ebfn khi Tr\u1eabm k\u1ebf v\u1ecb, c\u0169ng t\u1eeb t\u1eeb lo toan vi\u1ec7c n\u00e0y, mong c\u00f9ng c\u00e1c khanh nghi\u00eam t\u00fac tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e1p ch\u1ebf, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh c\u01b0\u01a1ng k\u1ef7, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn th\u00e1i b\u00ecnh.\"<\/i><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i n\u00f3i: <i>\"\u0110\u1ea1o l\u00fd ch\u00ed c\u00f4ng l\u00e0 kh\u00f4ng phe ph\u00e1i, kh\u00f4ng thi\u00ean v\u1ecb. Ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecb qu\u1ed1c m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng kh\u00f3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i><\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eddi sinh s\u00f4i v\u00e0o xu\u00e2n h\u1ea1, thu t\u00e0n v\u00e0o thu \u0111\u00f4ng, kh\u00f4ng thi\u00ean v\u1ecb m\u1ed9t v\u1eadt n\u00e0o, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do c\u00f3 th\u1ec3 tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n, b\u1eadc v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 n\u00ean noi theo.\"<\/i><\/p>","rendered":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng ch\u1ea1p c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, l\u1ea5y \u0110\u1ea1i l\u00fd b\u00ecnh s\u1ef1 V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0m H\u1eefu th\u1eadp di, La X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0m Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 'Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang', trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 43, '\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 115 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 ph\u1ea7n b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ee9 t\u00e1c lang'.\" id=\"return-footnote-143-1\" href=\"#footnote-143-1\" aria-label=\"Footnote 1\"><sup class=\"footnote\">[1]<\/sup><\/a>, c\u00f9ng gi\u1eef ch\u1ee9c Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0m tri huy\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u, X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0m tri huy\u1ec7n Ng\u00f4, hai ng\u01b0\u1eddi m\u1ed7i ng\u00e0y c\u00f9ng l\u00e0m n\u0103m b\u00e0i th\u01a1, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi v\u00f9ng T\u00f4, H\u00e0ng truy\u1ec1n t\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i. Vua nghe danh ti\u1ebfng, tri\u1ec7u v\u1ec1 Trung th\u01b0, sai \u1ee9ng ch\u1ebf l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a th\u01a1 v\u1ec1 tuy\u1ebft c\u1ee7a Vua, \u0111\u01b0\u1ee3c khen l\u00e0 h\u1ee3p \u00fd, n\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 b\u1ea1t l\u00e0m Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n, ban \u00e1o t\u00eda; tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u1ec9 ban \u0111ai m\u1ea1 v\u00e0ng, nay \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u1ecdn \u0111ai t\u00ea \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng \u01b0u \u00e1i. V\u0169 X\u1ee9ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi C\u1ef1 D\u00e3. X\u1eed \u01af\u1edbc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Hoa D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[2] Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, Vua th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u00f4ng giao l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Ti\u00ean N\u00f4ng, l\u1ea5y H\u1eadu T\u1eafc l\u00e0m b\u1ed3i t\u1ebf, r\u1ed3i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. Ban \u0111\u1ea7u c\u00e0y ba l\u1ea7n, quan l\u1ea1i b\u00e1o l\u1ec5 \u0111\u00e3 xong, Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm c\u00f3 ch\u00ed khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ch\u1ec9 ti\u1ebfc kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00e0y xong c\u1ea3 ngh\u00ecn m\u1eabu, h\u00e1 ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf ba l\u1ea7n c\u00e0y?&#8221;<\/i> C\u00e0y th\u00eam v\u00e0i ch\u1ee5c b\u01b0\u1edbc, qu\u1ea7n th\u1ea7n xin d\u1eebng, Vua m\u1edbi th\u00f4i. Vua tr\u1edf v\u1ec1, ng\u1ef1 t\u1ea1i c\u1eeda C\u00e0n Nguy\u00ean, \u0111\u1ea1i x\u00e1 thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u. D\u00e2n t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0ng x\u00f3m t\u00f4n k\u00ednh, \u0111\u01b0\u1ee3c ban t\u01b0\u1edbc m\u1ed9t b\u1eadc.<\/p>\n<p>[3] Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, Vua l\u00e0m th\u01a1 v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00e0y ru\u1ed9ng \u0111\u00f4ng giao, ban cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>&#8220;\u0110i\u1ec1m l\u00e0nh c\u1ee7a qu\u1ed1c gia ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a m\u00e0 th\u00f4i. M\u1ea5y n\u0103m li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, d\u00e2n kh\u00f4ng b\u1ecb d\u1ecbch b\u1ec7nh, Tr\u1eabm tuy h\u1ebft l\u00f2ng c\u1ea7u tr\u1ecb, nh\u01b0ng \u0111\u1ee9c h\u00f3a ch\u01b0a th\u1ea5u \u0111\u1ebfn d\u00e2n, tr\u1eddi l\u1ea1i ban ph\u00fac nh\u01b0 v\u1eady, h\u00e1 ch\u1eb3ng lo s\u1ee3 sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[4] Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu c\u00e1c \u0111\u1ea1o, ch\u00e2u, ph\u1ee7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 Ty l\u00fd tham qu\u00e2n ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 kh\u00e1c.<\/p>\n<p>[5] \u0110i\u1ec7n trung th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed Cung D\u0129nh bi\u00ean so\u1ea1n b\u1ea3n \u0111\u1ed3 hai ph\u1ea7n v\u1ec1 ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i d\u00e2ng l\u00ean, Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 ban chi\u1ebfu khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>[6] Vua th\u1ea5y ch\u1ee9c B\u1ed5 khuy\u1ebft, Th\u1eadp di v\u1ed1n \u0111\u1ec3 can gi\u00e1n nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng gi\u1eef im l\u1eb7ng, tr\u00e1i v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a khi l\u1eadp ra ch\u1ee9c n\u00e0y, n\u00ean mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i t\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ec3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean t\u00e2m v\u00e0o nhi\u1ec7m v\u1ee5. Th\u00e1ng hai, ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, \u0111\u1ed5i ch\u1ee9c T\u1ea3, H\u1eefu b\u1ed5 khuy\u1ebft th\u00e0nh T\u1ea3, H\u1eefu ty gi\u00e1n, ch\u1ee9c T\u1ea3, H\u1eefu th\u1eadp di th\u00e0nh T\u1ea3, H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n.<\/p>\n<p>[7] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea1ch M\u00e3 Chu \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng \u0111\u0103ng v\u0103n, t\u1ed1 c\u00e1o Trung th\u01b0 th\u1ecb lang, ki\u00eam C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng, khi gi\u1eef ch\u1ee9c Nguy\u00ean t\u1ec3, nh\u1eb1m l\u00fac qu\u00e2n B\u1eafc nhung x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng lo vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh, ch\u1ec9 lo l\u00e0m th\u01a1 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 nu\u00f4i n\u1eef nh\u1ea1c. Vua l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111ang b\u00e0n vi\u1ec7c l\u1ec5 t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n n\u00ean t\u1ea1m nh\u1eabn nh\u1ecbn. Sau \u0111\u00f3, tri\u1ec7u H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung so\u1ea1n chi\u1ebfu, phong L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1, mi\u1ec5n ch\u1ee9c B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, v\u00e0 ra l\u1ec7nh cho Ho\u00e0ng Trung tr\u00e1ch m\u1eafng \u00f4ng ta. Ho\u00e0ng Trung n\u00f3i: <i>&#8220;B\u1ed9c x\u1ea1 l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 d\u1eabn d\u1eaft tr\u0103m quan, v\u1ed1n l\u00e0 nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng x\u01b0a, nay t\u1eeb ch\u1ee9c C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 th\u0103ng l\u00ean, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u0103ng ch\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch tr\u00e1ch ph\u1ea1t. N\u1ebfu l\u1ea5y l\u00fd do vi\u1ec7c \u00edt \u1edf V\u0103n x\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 c\u00e2n b\u1eb1ng s\u1ef1 nh\u00e0n r\u1ed7i, c\u00f3 th\u1ec3 coi l\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p.&#8221;<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd. Ng\u00e0y Canh T\u00fd, L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng mi\u1ec5n ch\u1ee9c, l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1.<\/p>\n<p>[8] Vua d\u1ee5 b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 <a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean v\u0103n 'V\u1ecb' \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda th\u00e0nh 'D\u1ee5' c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2.\" id=\"return-footnote-143-2\" href=\"#footnote-143-2\" aria-label=\"Footnote 2\"><sup class=\"footnote\">[2]<\/sup><\/a> r\u1eb1ng: <i>&#8220;Khanh ch\u1edb v\u00ec \u0111\u1ecba v\u1ecb cao m\u00e0 t\u1ef1 bu\u00f4ng th\u1ea3, ch\u1edb v\u00ec quy\u1ec1n th\u1ebf m\u00e0 ki\u00eau ng\u1ea1o, ch\u1ec9 c\u1ea7n c\u1ea9n th\u1eadn trong th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, lo\u1ea1i b\u1ecf s\u1ef1 y\u00eau gh\u00e9t, th\u00ec lo g\u00ec qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb v\u00ec? N\u1ebfu Tr\u1eabm c\u00f3 l\u1ed7i, khanh \u0111\u1eebng v\u00ec m\u1eb7t m\u0169i m\u00e0 xu\u00f4i theo, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a l\u1ea5y l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5 khi b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7 kh\u00f4ng noi g\u01b0\u01a1ng Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, khanh h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea5y!&#8221;<\/i> L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u00f3ng kho\u00e1ng, gi\u1ea3n d\u1ecb, c\u00f3 uy t\u00edn l\u1edbn, kh\u00f4ng k\u1ebft b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, g\u1eb7p vi\u1ec7c d\u00e1m n\u00f3i, m\u1ed7i khi b\u00e0n lu\u1eadn ch\u00ednh s\u1ef1, n\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a h\u1ee3p l\u00fd, \u0111\u1ec1u ki\u00ean quy\u1ebft ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i. Vua khen ng\u1ee3i s\u1ef1 th\u1eb3ng th\u1eafn c\u1ee7a \u00f4ng, n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m, m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 c\u0169 c\u1ee7a Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu. L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh tuy l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb tu\u1ed5i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ti\u1ebfn nhanh ch\u00f3ng<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 's\u1eadu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'h\u1eadu', \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1.\" id=\"return-footnote-143-3\" href=\"#footnote-143-3\" aria-label=\"Footnote 3\"><sup class=\"footnote\">[3]<\/sup><\/a>, c\u00f9ng \u0111\u1ecba v\u1ecb v\u1edbi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 r\u1ea5t khen ng\u1ee3i \u00f4ng.<\/p>\n<p>[9] Tr\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn phong l\u00e0m H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng; H\u00e0n V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Kh\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Kinh Nam, H\u1ed3 Nam, ti\u1ebfn phong l\u00e0m T\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng; K\u00fd V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Uy V\u0169, Ki\u1ebfn Ninh, ti\u1ebfn phong l\u00e0m Vi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng; \u00cdch V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Ki\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Ki\u1ebfm Nam \u0110\u00f4ng T\u00e2y L\u01b0\u1ee1ng Xuy\u00ean.<\/p>\n<p><i>(Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi\u1ebft l\u1eadp qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh.)<\/i><\/p>\n<p>Vua ban chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y Nguy\u00ean Hi v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c r\u1eb1ng:<\/p>\n<p><i>&#8220;Tr\u1eabm l\u00fac m\u01b0\u1eddi s\u00e1u tu\u1ed5i, v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c nh\u00e0 Chu, khi Giang, Ho\u00e0i ch\u01b0a quy thu\u1eadn, \u0111\u00e3 theo Chi\u00eau V\u0169 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nam chinh, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf D\u01b0\u01a1ng, Th\u00e1i c\u00e1c ch\u00e2u. Tr\u1eabm t\u1eeb nh\u1ecf t\u1eadp c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a b\u1eafn cung, nhi\u1ec1u l\u1ea7n giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c, gi\u1eb7c tr\u00fang t\u00ean ng\u00e3 g\u1ee5c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf L\u1ee5c H\u1ee3p, nghe tin li\u1ec1n v\u1ed7 \u0111\u00f9i khen ng\u1ee3i.<\/i><\/p>\n<p><i>N\u0103m m\u01b0\u1eddi t\u00e1m tu\u1ed5i, theo Chu Th\u1ebf T\u00f4ng v\u00e0 Th\u00e1i T\u1ed5, h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea3i Ng\u00f5a Ki\u1ec1u, ch\u00e2u Doanh, M\u1ea1c, c\u0169ng \u0111\u1ec1u tham gia chi\u1ebfn tr\u1eadn. Khi Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00ean ng\u00f4i, th\u00e2n chinh \u0111\u00e1nh L\u00fd Qu\u00e2n, L\u00fd Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn, Tr\u1eabm \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef kinh \u0111\u00f4, tr\u1ea5n ph\u1ee7 kinh th\u00e0nh, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t l\u00f2ng. N\u0103m \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c giao binh quy\u1ec1n, h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m sau \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m Khai Phong Do\u00e3n, tr\u1ea3i qua m\u01b0\u1eddi s\u00e1u b\u1ea3y n\u0103m, vi\u1ec7c d\u00e2n gian c\u00e0y c\u1ea5y, s\u1ef1 ch\u00e2n gi\u1ea3 c\u1ee7a qu\u00e2n t\u1eed ti\u1ec3u nh\u00e2n, kh\u00f4ng g\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft.<\/i><\/p>\n<p><i>T\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 m\u01b0\u1eddi ba n\u0103m. Tr\u1eabm gi\u1eef m\u00ecnh gi\u1ea3n d\u1ecb, b\u00ean ngo\u00e0i b\u1ecf h\u1ebft th\u00fa s\u0103n b\u1eafn du ngo\u1ea1n, b\u00ean trong kh\u00f4ng ham m\u00ea thanh s\u1eafc, l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ec1u ch\u00e2n th\u1eadt, kh\u00f4ng h\u1ec1 d\u1ed1i tr\u00e1. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i sinh ra trong nhung l\u1ee5a, l\u1edbn l\u00ean trong cung c\u1ea5m, e ch\u01b0a hi\u1ec3u r\u00f5 n\u1ed7i kh\u00f3 nh\u1ecdc c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang, thi\u1ec7n \u00e1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i qua c\u0103n b\u1ea3n, ch\u01b0a th\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf h\u1ebft l\u00f2ng Tr\u1eabm. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ebf t\u1eed th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i kh\u1eafc k\u1ef7 tinh ti\u1ebfn, nghe l\u1eddi khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng v\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn can gi\u00e1n. M\u1ed7i l\u1ea7n m\u1eb7c \u00e1o, h\u00e3y ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef nu\u00f4i t\u1eb1m; m\u1ed7i b\u1eefa \u0103n, h\u00e3y nh\u1edb t\u1edbi ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n c\u00e0y ru\u1ed9ng. Khi x\u1eed \u00e1n, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 c\u1ea3m x\u00fac vui gi\u1eadn chi ph\u1ed1i.<\/i><\/p>\n<p><i>Tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng th\u00e2n ch\u00ednh, \u0111\u00e2u d\u00e1m l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng m\u1ec7t m\u1ecfi, l\u1ec5 \u0111\u00e3i qu\u1ea7n th\u1ea7n, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u s\u1ef1 minh x\u00e9t. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1eebng ch\u00ea ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m, c\u0169ng \u0111\u1eebng \u1ef7 m\u00ecnh gi\u1ecfi, th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00fa qu\u00fd l\u00e2u d\u00e0i v\u00e0 b\u1ea3o to\u00e0n \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh. C\u1ed5 nh\u00e2n c\u00f3 c\u00e2u: \u2018K\u1ebb ch\u1ed1ng l\u1ea1i ta l\u00e0 th\u1ea7y ta, k\u1ebb thu\u1eadn theo ta l\u00e0 k\u1ebb h\u1ea1i ta\u2019. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng xem x\u00e9t k\u1ef9.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[10] Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u1ecb lang, Tham tri ch\u00ednh s\u1ef1; Ng\u1ef1 s\u1eed trung th\u1eeba Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m C\u00f4ng b\u1ed9 Th\u1ecb lang, Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9.<\/p>\n<p>[11] Gi\u00e1p Th\u00ecn, \u0111\u1eb7t qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh \u1edf Ki\u1ebfn ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(&#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; ch\u1ec9 ch\u00e9p K\u00fd v\u01b0\u01a1ng ki\u00eam l\u0129nh hai tr\u1ea5n Uy V\u0169 v\u00e0 Ki\u1ebfn Ninh, m\u00e0 kh\u00f4ng ghi l\u1ea1i vi\u1ec7c qu\u00e2n Ki\u1ebfn Ninh kh\u00f4i ph\u1ee5c qu\u00e2n ng\u1ea1ch. Tra &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217;, vi\u1ec7c ki\u00eam l\u0129nh Ki\u1ebfn Ninh l\u00e0 v\u00e0o n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 4, &#8216;B\u1ea3n truy\u1ec7n&#8217; c\u0169ng ch\u00e9p nh\u01b0 v\u1eady. L\u1ea1i th\u00eam \u00cdch v\u01b0\u01a1ng v\u1eeba ki\u00eam l\u0129nh \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean v\u00e0 T\u00e2y Xuy\u00ean, nghi ng\u1edd Vi\u1ec7t v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng n\u00ean m\u1ed9t m\u00ecnh tr\u1ea5n nh\u1eadm, nay theo &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217;.)<\/i><\/p>\n<p>[12] B\u00ednh Ng\u1ecd, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u00e1c \u0111\u1ea1o c\u00f3 d\u00e2n \u0111\u00f3i kh\u1ed5, n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c th\u00ec m\u1edf kho ph\u00e1t ch\u1ea9n. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;Nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, tr\u0103m v\u1eadt d\u1ed3i d\u00e0o, t\u1eeb kinh s\u01b0 \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 tai h\u1ecda, ng\u0169 c\u1ed1c thu\u1eadn m\u00f9a, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd Tr\u1eddi ban ph\u00fac, sao \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady? Nay qu\u1eadn huy\u1ec7n r\u1ed9ng l\u1edbn, d\u00e2n s\u1ed1 \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, m\u1ed7i khi nghe m\u1ed9t n\u01a1i nh\u1ecf c\u00f3 m\u1ea5t m\u00f9a, li\u1ec1n l\u1ec7nh c\u1ee9u t\u1ebf, tuy kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1eafp n\u01a1i, c\u0169ng th\u1ec3 hi\u1ec7n \u00fd lo l\u1eafng c\u1ee7a Tr\u1eabm cho d\u00e2n.&#8221;<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>&#8220;V\u0103n v\u01b0\u01a1ng ch\u00f4n c\u1ed1t kh\u00f4, thi\u00ean h\u1ea1 khen nh\u00e2n \u0111\u1ee9c. D\u00e2n c\u0169ng nh\u01b0 c\u1ecf, gi\u00f3 th\u1ed5i c\u1ecf \u1eaft r\u1ea1p xu\u1ed1ng. N\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng chuy\u00ean t\u00e2m l\u00e0m \u0111\u1ea1o, h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd tr\u1eddi, d\u00e2n t\u1ef1 nhi\u00ean vui l\u00f2ng k\u00ednh ph\u1ee5c. Th\u1ea7n m\u1ed7i l\u1ea7n nghe b\u1ec7 h\u1ea1 n\u00f3i chuy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ngh\u0129 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i \u00edch l\u00e2u d\u00e0i cho d\u00e2n ch\u00fang, h\u00e1 lo r\u1eb1ng kh\u00ed h\u00f2a b\u00ecnh kh\u00f4ng gi\u00e1ng xu\u1ed1ng sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[13] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, l\u1ea5y \u0110\u1ed3n \u0111i\u1ec1n vi\u00ean ngo\u1ea1i lang D\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 l\u00e0m Kh\u1ed1 b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, sung ch\u1ee9c K\u00fd th\u1ea5t tham qu\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>L\u1ec7 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed9, v\u00e0o \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn nh\u00e0 Chu, t\u1eebng du ngo\u1ea1n \u1edf Thi\u1ec1n ch\u00e2u, mang theo b\u00e0i v\u0103n c\u1ee7a m\u00ecnh ra m\u1eaft Th\u1ebf T\u00f4ng. \u00d4ng th\u01b0\u1eddng \u1edf m\u1ed9t m\u00ecnh trong nh\u00e0 s\u01b0, m\u01a1 th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi y ph\u1ee5c r\u1ea5t c\u1ed5 x\u01b0a, nh\u00ecn L\u1ec7 n\u00f3i: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 th\u1ec3 theo ta du ngo\u1ea1n kh\u00f4ng?&#8221;<\/i> L\u1ec7 li\u1ec1n theo \u0111i. M\u1ed9t l\u00e1t sau, th\u1ea5y cung \u0111i\u1ec7n nghi\u00eam trang h\u00f9ng v\u0129, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea3nh tr\u1ea7n gian. Tr\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111i\u1ec7n, th\u1ea5y m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00e2n nh\u00e2n m\u1eb7c y ph\u1ee5c nh\u01b0 v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3, c\u1ea7m khu\u00ea h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda nam, th\u1ed1ng l\u0129nh h\u01a1n ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. L\u1ec7 l\u00ean \u0111i\u1ec7n l\u00e0m l\u1ec5 ra m\u1eaft. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t c\u00f3 chi\u1ebfc b\u00e0n, tr\u00ean \u0111\u1eb7t s\u1ed5 ghi t\u00ean ng\u01b0\u1eddi. L\u1ec7 th\u1ea5y t\u00ean m\u00ecnh \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, li\u1ec1n xin ch\u1ec9 d\u1ea1y v\u1ec1 c\u00e1t hung. Ch\u00e2n nh\u00e2n n\u00f3i: <i>&#8220;Ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ea7y c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i.&#8221;<\/i> Ch\u1ec9 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>&#8220;\u0110\u00e2y l\u00e0 Lai H\u00f2a Thi\u00ean T\u00f4n, ng\u00e0y sau s\u1ebd l\u00e0 ch\u1ee7 c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, n\u00ean h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y.&#8221;<\/i> Thi\u00ean T\u00f4n c\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>&#8220;B\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m n\u1eefa, ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd th\u00e0nh c\u00f4ng, danh ta c\u0169ng hi\u1ec3n h\u00e1ch.&#8221;<\/i> L\u1ec7 l\u1ea1y t\u1ea1, t\u1ec9nh d\u1eady ghi nh\u1edb \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. L\u1ec7 v\u1ed1n t\u00ean l\u00e0 L\u1ec7, do trong m\u1ed9ng th\u1ea5y s\u1ed5 ghi t\u00ean vi\u1ebft l\u00e0 <i>&#8220;L\u1ec7&#8221;<\/i><a class=\"footnote\" title=\"Do trong m\u1ed9ng th\u1ea5y s\u1ed5 ghi t\u00ean vi\u1ebft l\u00e0 'L\u1ec7', ch\u1eef 't\u00e1c' v\u1ed1n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 287 truy\u1ec7n D\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 b\u1ed5 sung.\" id=\"return-footnote-143-4\" href=\"#footnote-143-4\" aria-label=\"Footnote 4\"><sup class=\"footnote\">[4]<\/sup><\/a>, n\u00ean \u0111\u1ed5i theo. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, nh\u1eadn m\u1ec7nh ra m\u1eaft ph\u1ee7 phi\u00ean, v\u1ec1 nh\u00e0 n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c con: <i>&#8220;Nay ta th\u1ea5y dung m\u1ea1o T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng, ch\u00ednh l\u00e0 Lai H\u00f2a Thi\u00ean T\u00f4n v\u1eady.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[14] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u1ea1i nh\u1eadn ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, v\u1eeba \u0111\u1ee9ng v\u00e0o h\u00e0ng tuy\u00ean \u0111\u1ecdc chi\u1ebfu ch\u1ec9, C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang, \u0110\u1ed3ng tri Kinh tri\u1ec1u quan kh\u1ea3o kh\u00f3a L\u00f4i \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng nghe tin, tay kh\u00f4ng c\u1ea7m n\u1ed5i h\u1ed1t, v\u1ed9i d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 qu\u00ea, l\u1ea1i xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i di\u1ec7n, tr\u00ecnh b\u00e0y \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u00fd do. Vua khuy\u00ean nh\u1ee7 r\u1ea5t l\u00e2u, v\u00e0 n\u00f3i: <i>&#8220;Khanh c\u1ee9 v\u1ec1 \u0111i, Tr\u1eabm s\u1ebd b\u1ea3o to\u00e0n khanh, ch\u1edb lo l\u1eafng.&#8221;<\/i> \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng v\u1eabn c\u1ed1 xin m\u00e3i. Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, b\u00e3i ch\u1ee9c \u0110\u1ed3ng tri Kinh tri\u1ec1u quan kh\u1ea3o kh\u00f3a, v\u1eabn cho ph\u1ee5ng tri\u1ec1u ch\u1ea7u, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1ch kim<a class=\"footnote\" title=\"Ban th\u01b0\u1edfng ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1ch kim, 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng' nguy\u00ean ghi l\u00e0 'ba m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. Tra theo \u2018Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c\u2019 quy\u1ec3n 43 v\u00e0 \u2018T\u1ed1ng s\u1eed\u2019 quy\u1ec3n 278 truy\u1ec7n L\u00f4i \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng', nay s\u1eeda theo \u0111\u00f3.\" id=\"return-footnote-143-5\" href=\"#footnote-143-5\" aria-label=\"Footnote 5\"><sup class=\"footnote\">[5]<\/sup><\/a> \u0111\u1ec3 an \u1ee7i l\u00f2ng \u00f4ng.<\/p>\n<p>[15] Vua chuy\u00ean t\u00e2m lo vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, mu\u1ed1n nghe nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0n th\u1eb3ng th\u1eafn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u01b0ng lo l\u1eafng r\u1eb1ng qu\u1ea7n th\u1ea7n kh\u00f4ng ai ch\u1ecbu h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng s\u1ef1 b\u1ec1 tr\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng ba, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu r\u0103n d\u1ea1y r\u1eb1ng: <i>&#8220;B\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng th\u00f4ng su\u1ed1t, mu\u1ed1n hi\u1ec3u r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh s\u1ef1 v\u1eadt; tr\u0103m ch\u1ee9c c\u00f9ng tu s\u1eeda \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u0110\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0ng th\u1ecbnh. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c b\u1eadc c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ecb l\u1ea1i th\u00edch y\u00ean \u1ed5n, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u01b0a l\u1eddi khuy\u00ean th\u00ec ph\u1ea7n l\u1edbn im l\u1eb7ng, mu\u1ed1n \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o l\u00fd, h\u00e1 ch\u1eb3ng kh\u00f3 sao? C\u00e1c quan gi\u00e1n ngh\u1ecb c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh, ch\u1ee9c tr\u00e1ch l\u00e0 r\u0103n d\u1ea1y v\u00e0 can gi\u00e1n, g\u00e1nh v\u00e1c vi\u1ec7c d\u00e2ng l\u1eddi thay th\u1ebf, ph\u1ea3i k\u1ecbp th\u1eddi tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u v\u1ec1 ch\u00ednh s\u00e1ch b\u1ebf t\u1eafc, \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng thi\u1ebfu s\u00f3t, n\u1ea1n n\u01b0\u1edbc h\u1ea1i d\u00e2n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u gi\u1ebfm, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 Ty Hi\u1ebfn c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u00fap ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n sai l\u1ea7m, n\u1ebfu c\u1ee9 theo th\u00f3i c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m cho \u0111\u1ee7 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec sao ch\u1ecbu n\u1ed5i s\u1ef1 tr\u1ed1ng r\u1ed7ng! N\u00ean \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh ch\u1ee9c nghi\u1ec7p, l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf k\u1ef7 lu\u1eadt, s\u1eeda \u0111\u1ed5i vi\u1ec7c ch\u1ec9 tr\u00edch \u0111\u1ec3 c\u1ea3nh c\u00e1o k\u1ebb gian t\u00e0. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c quan trong kinh \u0111\u00f4 \u0111\u1ec1u c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ri\u00eang, ph\u1ea3i x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi b\u1ed5ng l\u1ed9c, g\u00e1nh v\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m t\u1ed1t ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u1eeba l\u00f2ng Tr\u1eabm.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng s\u1edb kh\u00e1 nhi\u1ec1u. C\u00f3 chi\u1ebfu r\u1eb1ng c\u1eeda C\u00e1p M\u00f4n ch\u1ec9 nh\u1eadn nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn danh l\u1ee3i. \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba, Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n T\u1ea1 B\u00ed d\u00e2ng s\u1edb ch\u1ec9 ra vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng n\u00ean, v\u00e0 n\u00f3i: <i>&#8220;Ngo\u00e0i th\u00ec gi\u1eb7c c\u01b0\u1eddng, trong th\u00ec vi\u1ec7c d\u00e2n ch\u01b0a y\u00ean, l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a k\u1ebb \u0111i\u00ean, Th\u00e1nh nh\u00e2n v\u1eabn nghe. N\u1ebfu c\u1ee9 g\u1ea1n h\u1ecfi r\u1ed3i t\u1eeb ch\u1ed1i, th\u00ec s\u1ef1 s\u00e1ng su\u1ed1t c\u1ee7a b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng s\u1ebd b\u1ecb che l\u1ea5p, mong h\u00e3y ch\u1ecdn l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u hay m\u00e0 l\u00e0m, \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean th\u00ec b\u1ecf, \u0111\u1ec3 t\u00ecnh h\u00ecnh d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng l\u00ean tr\u00ean.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>B\u00ed l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u1ea5p ch\u00e2u.<\/p>\n<p>[16] Th\u01b0\u1ee3ng t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi H\u1ed9 b\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd Duy Thanh r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tr\u1eabm \u0111\u1ecdc truy\u1ec7n Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb trong s\u00e1ch \u2018H\u00e1n th\u01b0\u2019, \u0111\u1ebfn khuya m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y m\u1ec7t. Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb v\u00e0o th\u1eddi H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf, thi\u00ean h\u1ea1 th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u01b0ng \u00f4ng ch\u1ec9 tr\u00edch th\u1eddi cu\u1ed9c h\u1ebft s\u1ee9c kh\u1ea9n thi\u1ebft, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u1ea3i th\u1edf d\u00e0i, kh\u00f3c l\u00f3c, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m rung \u0111\u1ed9ng b\u1eadc qu\u00e2n ch\u1ee7, kh\u00f4ng ng\u1ea1i ch\u1ea1m v\u00e0o long nhan, qu\u1ea3 l\u00e0 b\u1eadc trung th\u1ea7n th\u1ea5u hi\u1ec3u qu\u1ed1c th\u1ec3. Hi\u1ec7n nay trong tri\u1ec1u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1eady ch\u0103ng?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Duy Thanh \u0111\u00e1p: <i>&#8220;T\u1eeb khi B\u1ec7 h\u1ea1 l\u00ean ng\u00f4i, th\u00e2n ch\u1ecdn c\u00e1c c\u1ed1ng s\u0129, n\u00ean b\u00e2y gi\u1edd trong tri\u1ec1u \u0111\u1ea7y nh\u1eefng b\u1eadc t\u00e0i n\u0103ng. N\u1ebfu ai tr\u00ecnh b\u00e0y vi\u1ec7c h\u1ee3p l\u00fd, xin ban th\u01b0\u1edfng nh\u1eadm ch\u1ee9c; n\u1ebfu c\u00f3 ai kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u00eang k\u1ef5, c\u0169ng mong \u0111\u01b0\u1ee3c bao dung, th\u00ec ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Gi\u1ea3 Ngh\u1ecb.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm tuy th\u00f4ng minh kh\u00f4ng b\u1eb1ng H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf, nh\u01b0ng m\u1ed7i khi c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng t\u1ea5u tr\u00ecnh, \u0111\u1ec1u xem \u0111i xem l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n, t\u00ecm ki\u1ebfm \u0111\u1ea1o l\u00fd trong \u0111\u00f3. N\u1ebfu vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 l\u1ee3i cho n\u01b0\u1edbc, thu\u1eadn l\u1ee3i cho d\u00e2n, l\u1eadp t\u1ee9c giao cho Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng thi h\u00e0nh. N\u1ebfu l\u1eddi t\u00e2u thi\u1ec3n c\u1eadn, sai l\u1ea1c, th\u00ec t\u1ea1m g\u00e1c l\u1ea1i, ch\u01b0a t\u1eebng tr\u1ecb t\u1ed9i. B\u1edfi Tr\u1eabm mu\u1ed1n m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00f4n lu\u1eadn, t\u0103ng th\u00eam t\u1ea7m nh\u00ecn. N\u1ebfu c\u00f3 ai n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c l\u1edbn, hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ec3, Tr\u1eabm s\u1ebd phong cho ch\u1ee9c v\u1ee5 kh\u00f4ng theo th\u1ee9 t\u1ef1.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[17] Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9, C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang Tri\u1ec7u X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00f3 s\u1ee9 Tr\u1ea7n T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0; \u0110\u1ed9 chi ph\u00f3 s\u1ee9 \u0110\u1ed5ng Nghi\u1ec5m, Tri ch\u1ebf c\u00e1o H\u1ed3 \u0110\u00e1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng khoa v\u1edbi X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n; H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c d\u01b0\u1edbi tr\u01b0\u1edbng \u1edf \u0110\u1ea1i Danh, n\u00ean b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y ng\u00e0y \u0111\u00eam t\u1ee5 h\u1ecdp t\u1ea1i ph\u1ee7 c\u1ee7a X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n, d\u00e2n kinh \u0111\u00f4 c\u00f3 c\u00e2u: <i>&#8220;Tr\u1ea7n ba canh, \u0110\u1ed5ng n\u1eeda \u0111\u00eam.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft m\u01b0\u1edbn t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea1ch D\u0129nh, gian tr\u00e1 nguy hi\u1ec3m, v\u1ed1n th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi \u0110\u00e1n, \u0110\u00e1n bi\u1ebft D\u0129nh c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn, b\u00e8n vi\u1ebft nh\u1eefng l\u1eddi kho\u00e1c l\u00e1c k\u1ef3 qu\u00e1i, sai D\u0129nh d\u00e2ng l\u00ean, l\u1ea1i \u0111\u1ed5i t\u00ean D\u0129nh th\u00e0nh M\u00e3 Chu, cho r\u1eb1ng M\u00e3 Chu th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e1i xu\u1ea5t<a class=\"footnote\" title=\"Cho r\u1eb1ng M\u00e3 Chu th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e1i xu\u1ea5t, ch\u1eef '\u0110\u01b0\u1eddng' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung\" id=\"return-footnote-143-6\" href=\"#footnote-143-6\" aria-label=\"Footnote 6\"><sup class=\"footnote\">[6]<\/sup><\/a>. L\u1eddi l\u1ebd c\u1ee7a D\u0129nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u00e0i x\u00edch h\u1ee7y ho\u1ea1i ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, t\u1ef1 ti\u1ebfn c\u1eed m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed<a class=\"footnote\" title=\"T\u1ef1 ti\u1ebfn c\u1eed m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, 'c\u00f3 th\u1ec3' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'vu', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c quy\u1ec3n 44, T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu ch\u1ee9c quan 64\/6 s\u1eeda\" id=\"return-footnote-143-7\" href=\"#footnote-143-7\" aria-label=\"Footnote 7\"><sup class=\"footnote\">[7]<\/sup><\/a>, l\u1ea1i ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ea1nh m\u1ebd m\u01b0\u1eddi m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u00e2n t\u00e0i ph\u00f2 t\u00e1, X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n b\u00ean trong gi\u00fap s\u1ee9c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn ra v\u0103n phong, bi\u1ebft l\u00e0 do \u0110\u00e1n ch\u1ee7 m\u01b0u.<\/p>\n<p>L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng v\u1eeba b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 n\u1eafm quy\u1ec1n, r\u1ea5t gh\u00e9t vi\u1ec7c n\u00e0y. Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi sai thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 Nghi T\u00e1n \u0111i\u1ec1u tra r\u00f5 s\u1ef1 vi\u1ec7c, t\u00e2u l\u00ean Vua, b\u1eaft M\u00e3 Chu giam v\u00e0o ng\u1ee5c, Khai Phong ph\u1ee7 ph\u00e1n quan Tr\u01b0\u01a1ng Kh\u1ee9 Hoa th\u00e2n ch\u00ednh tra x\u00e9t, M\u00e3 Chu th\u00fa nh\u1eadn h\u1ebft. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, h\u1ea1 chi\u1ebfu \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y ra h\u1ea3i \u0111\u1ea3o.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, c\u00e1ch ch\u1ee9c X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n l\u00e0m S\u00f9ng T\u00edn ti\u1ebft \u0111\u1ed9 h\u00e0nh qu\u00e2n t\u01b0 m\u00e3, T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0 l\u00e0m Ph\u1ee5c Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n ph\u00f3 s\u1ee9, Nghi\u1ec5m l\u00e0m H\u1ea3i Ch\u00e2u, \u0110\u00e1n l\u00e0m Ph\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u<a class=\"footnote\" title=\"Ph\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Ph\u00f2ng Ch\u00e2u', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch tr\u00ean s\u1eeda\" id=\"return-footnote-143-8\" href=\"#footnote-143-8\" aria-label=\"Footnote 8\"><sup class=\"footnote\">[8]<\/sup><\/a>, H\u1ea1o l\u00e0m Qu\u1eafc Ch\u00e2u ty h\u1ed9 tham qu\u00e2n. Vua \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n v\u1ed1n r\u1ea5t h\u1eadu, s\u1eafp cho l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng<a class=\"footnote\" title=\"S\u1eafp cho l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, ch\u1eef 's\u1eafp' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 't\u00f9y', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 267 truy\u1ec7n Tri\u1ec7u X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n s\u1eeda\" id=\"return-footnote-143-9\" href=\"#footnote-143-9\" aria-label=\"Footnote 9\"><sup class=\"footnote\">[9]<\/sup><\/a>, g\u1eb7p l\u00fac Ph\u1ed5 l\u1ea5y c\u00f4ng lao c\u0169 tr\u1edf l\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, gh\u00e9t X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n c\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c kh\u00f3 ki\u1ec1m ch\u1ebf, nh\u00e2n \u0111\u00f3 xin x\u1eed t\u1eed. Vua \u0111\u1eb7c c\u00e1ch khoan h\u1ed3ng cho X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n, sau khi b\u1ecb bi\u1ebfm, Ph\u1ed5 l\u1ea1i xin thi h\u00e0nh m\u1ec7nh l\u1ec7nh truy s\u00e1t, Vua kh\u00f4ng cho, n\u00ean th\u00f4i. Ph\u1ed5 l\u00fac m\u1edbi l\u00e0m ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, g\u1eedi th\u01b0 cho c\u00e1c \u0111\u00e0i c\u00e1c, th\u1ec3 th\u1ee9c \u0111\u1ec1u nh\u01b0 t\u1edd tr\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ec9 c\u00f3 T\u01b0\u1ee3ng D\u01b0 kh\u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i, Ph\u1ed5 cho l\u00e0 khinh m\u00ecnh, n\u00ean c\u00f9ng H\u1ea1o \u0111\u1ec1u b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t n\u1eb7ng.<\/p>\n<p>[18] N\u0103m \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c, H\u1ea7u M\u1ea1c Tr\u1ea7n L\u1ee3i D\u1ee5ng b\u00e1n thu\u1ed1c \u1edf kinh th\u00e0nh, c\u00f3 nhi\u1ec1u thu\u1eadt bi\u1ebfn h\u00f3a, m\u00ea ho\u1eb7c l\u00ea d\u00e2n. Khu m\u1eadt th\u1eeba ch\u1ec9 Tr\u1ea7n T\u00f2ng T\u00edn ph\u00e1t hi\u1ec7n, v\u1ed9i t\u00e2u l\u00ean Vua, ngay h\u00f4m \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ki\u1ebfn, th\u1eed thu\u1eadt c\u1ee7a h\u1eafn \u0111\u1ec1u linh nghi\u1ec7m, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n tr\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e2n s\u1ee7ng d\u1ed3i d\u00e0o, d\u1ea7n th\u0103ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9. Tr\u01b0\u1edbc sau \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u00e2n s\u1ee7ng kh\u00f4ng ai s\u00e1nh b\u1eb1ng, t\u1eeb \u0111\u00f3 h\u1eafn tr\u1edf n\u00ean ngang ng\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng c\u00f2n e s\u1ee3 g\u00ec, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 n\u01a1i \u1edf, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, \u0111\u1ec1u v\u01b0\u1ee3t quy ch\u1ebf c\u1ee7a cung \u0111i\u1ec7n. Nh\u1eefng k\u1ebb a dua v\u1edbi h\u1eafn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, s\u0129 qu\u00e2n t\u1eed s\u1ee3 b\u00e8 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1eafn n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u tra, ph\u00e1t hi\u1ec7n h\u1eafn chuy\u00ean gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng c\u00e1c vi\u1ec7c b\u1ea5t ph\u00e1p kh\u00e1c, ra s\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean Vua<a class=\"footnote\" title=\"ch\u1eef 'l\u1ef1c' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'ph\u01b0\u01a1ng', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-143-10\" href=\"#footnote-143-10\" aria-label=\"Footnote 10\"><sup class=\"footnote\">[10]<\/sup><\/a>, Vua li\u1ec1n sai c\u1eadn th\u1ea7n x\u00e9t x\u1eed, L\u1ee3i D\u1ee5ng khai nh\u1eadn h\u1ebft. Ng\u00e0y \u1ea4t H\u1ee3i, ra chi\u1ebfu t\u01b0\u1edbc b\u1ecf ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e0y ra Th\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u, l\u1ea1i t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n, sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i ra chi\u1ebfu tha v\u1ec1. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 s\u1ee3 h\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u1ea1i. C\u00f3 \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba \u0110\u1eadu Nh\u00e2n, con trai c\u1ee7a \u0110\u1eadu Nghi, t\u1eebng gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u \u1edf Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u, b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan kh\u00e1c: <i>&#8220;L\u1ee3i D\u1ee5ng th\u01b0\u1eddng ng\u1ed3i quay m\u1eb7t v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng nam \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp s\u1ee9 gi\u1ea3 t\u1eeb kinh th\u00e0nh, \u0111ai ng\u1ecdc t\u00ea d\u00f9ng t\u00fai l\u1ee5a \u0111\u1ecf v\u00e0ng. \u1ede Thi\u1ec1n Ch\u00e2u s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 trong, Tr\u1ecbnh Ch\u00e2u \u0111\u1ecbnh d\u00f9ng l\u00e0m \u0111\u1ec1 thi cho c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, L\u1ee3i D\u1ee5ng ph\u00e1n b\u00e0i thi, l\u1eddi l\u1ebd r\u1ea5t b\u1ea5t k\u00ednh.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c, g\u1ecdi \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, tra h\u1ecfi ra s\u1ef1 th\u1eadt, l\u1ea1i sai vi\u1ebft t\u1ea5u t\u1ed1 gi\u00e1c h\u1eafn. L\u1ea1i c\u00f3 Kinh T\u00e2y chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 T\u1ed1ng H\u1ea1ng, l\u00fac \u0111\u1ea7u t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n c\u1ee7a L\u1ee3i D\u1ee5ng, thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y t\u1edd gi\u1ea5y, l\u1eddi l\u1ebd \u0111\u1ec1u x\u00fac ph\u1ea1m nghi\u00eam tr\u1ecdng, \u0111\u1ec1u t\u00e2u l\u00ean. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 nh\u00e2n \u0111\u00f3 khuy\u00ean Vua: <i>&#8220;L\u1ee3i D\u1ee5ng t\u1ed9i l\u1edbn m\u00e0 tr\u00e1ch ph\u1ea1t nh\u1eb9, ch\u01b0a \u0111\u00e1p \u1ee9ng l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, gi\u1eef h\u1eafn l\u00e0m g\u00ec!&#8221;<\/i> Vua n\u00f3i: <i>&#8220;L\u1ebd n\u00e0o b\u1eadc ch\u00faa t\u1ec3 mu\u00f4n d\u00e2n l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi sao?&#8221;<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>&#8220;K\u1ebb gian th\u1ea7n n\u00e0y ph\u1ea1m m\u01b0\u1eddi m\u1ea5y t\u1ed9i ch\u1ebft. B\u1ec7 h\u1ea1 kh\u00f4ng gi\u1ebft, th\u00ec s\u1ebd l\u00e0m r\u1ed1i ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc. Ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1ng tr\u00e2n qu\u00fd, c\u00f2n k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n n\u00e0y, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc.&#8221;<\/i> Vua kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1ch n\u00e0o, \u0111\u00e0nh ra l\u1ec7nh ban ch\u1ebft \u1edf Th\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Vua h\u1ed1i h\u1eadn, v\u1ed9i sai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y \u0111i tha ch\u1ebft, s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn T\u00e2n An, ng\u1ef1a b\u1ecb l\u1ea7y ng\u00e3, ng\u01b0\u1eddi ch\u00ecm trong v\u0169ng b\u00f9n, \u0111\u1ed5i ng\u1ef1a kh\u00e1c. \u0110\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec L\u1ee3i D\u1ee5ng \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u00e9 x\u00e1c \u1edf ch\u1ee3. Ng\u01b0\u1eddi nghe chuy\u1ec7n \u0111\u1ec1u c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1ecfa m\u00e3n. T\u1ed1ng H\u1ea1ng l\u00e0 em h\u1ecd c\u1ee7a T\u1ed1ng Th\u1ef1c. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c gh\u00e9t \u00e1c nh\u01b0 v\u1eady. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng khi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ti\u1ebfp ki\u1ebfn c\u00e1c quan \u1edf Trung th\u01b0, th\u01b0\u1eddng trong l\u00fac n\u00f3i chuy\u1ec7n t\u00ecm hi\u1ec3u xem ai c\u00f3 ch\u1ec9 tr\u00edch k\u1ebb kh\u00e1c<a class=\"footnote\" title=\"ch\u1eef 'd\u1ecbch' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'd\u1ecbch', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-143-11\" href=\"#footnote-143-11\" aria-label=\"Footnote 11\"><sup class=\"footnote\">[11]<\/sup><\/a>. Sau khi h\u1ecd lui ra, li\u1ec1n sai l\u1ea1i ghi ch\u00e9p l\u1ea1i. Khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra, d\u00f9ng \u0111\u00f3 l\u00e0m ch\u1ee9ng c\u1ee9. Do \u0111\u00f3 c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u s\u1ee3 h\u00e3i, kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i, vi\u1ec7c Trung th\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb b\u01b0ng b\u00edt.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c Trung th\u01b0 ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb b\u01b0ng b\u00edt, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o ph\u1ee5 truy\u1ec1n. Nh\u01b0ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ba l\u1ea7n l\u00e0m T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, vi\u1ec7c sai l\u1ea1i ghi ch\u00e9p chuy\u1ec7n t\u1ed1t x\u1ea5u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, e r\u1eb1ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a \u0110\u1eadu Nh\u00e2n, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng ph\u1ee5 truy\u1ec1n l\u1ea1i cho r\u1eb1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 v\u1ed1n h\u00e0nh x\u1eed nh\u01b0 th\u1ebf, e r\u1eb1ng qu\u00e1 \u0111\u00e1ng. V\u00ec v\u1eady nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0110\u1eadu Nh\u00e2n m\u00e0 ghi l\u1ea1i c\u00e2u n\u00e0y, v\u00e0 d\u00f9ng <i>&#8220;ho\u1eb7c v\u00e2n&#8221;<\/i> \u0111\u1ec3 ph\u1ea7n n\u00e0o th\u1ea5y r\u1eb1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u01b0a ch\u1eafc th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean nh\u01b0 v\u1eady.)<\/i><\/p>\n<p>[19] Th\u00e1ng t\u01b0 m\u00f9a h\u1ea1, ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, sai Kh\u1ea3o c\u00f4ng vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ki\u00eam Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed tri t\u1ea1p s\u1ef1 L\u00e3 \u0110oan, Kh\u1edfi c\u01b0 x\u00e1 nh\u00e2n C\u1ef1 D\u00e3 L\u00e3 H\u1eefu Chi \u0111i s\u1ee9 Cao Li<a class=\"footnote\" title=\"L\u00e3 H\u1eefu Chi nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'L\u00e3 H\u1ef1u Chi', c\u00e1c s\u00e1ch \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 296, b\u1ea3n truy\u1ec7n ch\u00e9p 'L\u00e3 H\u1eefu Chi, t\u1ef1 Nguy\u00ean C\u00e1t', quy\u1ec3n 487, 'Cao Ly truy\u1ec7n' v\u00e0 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'L\u00e3 H\u1eefu Chi', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i. Sau n\u00e0y \u0111\u1ec1u theo.\" id=\"return-footnote-143-12\" href=\"#footnote-143-12\" aria-label=\"Footnote 12\"><sup class=\"footnote\">[12]<\/sup><\/a>, m\u01b0\u1ee3n n\u0103m m\u01b0\u01a1i v\u1ea1n ti\u1ec1n t\u1eeb kho n\u1ed9i ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb h\u00e0nh trang. Khi tr\u1edf v\u1ec1, g\u1eb7p s\u00f3ng gi\u00f3, c\u1ed9t bu\u1ed3m g\u00e3y, ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean thuy\u1ec1n r\u1ea5t s\u1ee3 h\u00e3i, nh\u01b0ng L\u00e3 \u0110oan v\u1eabn \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean \u0111\u1ecdc s\u00e1ch kh\u00f4ng ng\u1eebng, L\u00e3 H\u1eefu Chi li\u1ec1n n\u00e9m h\u1ebft c\u00e1c v\u1eadt ph\u1ea9m thu \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ed1ng bi\u1ec3n, thuy\u1ec1n m\u1edbi d\u1eebng l\u1ea1i, Vua ra chi\u1ebfu mi\u1ec5n kho\u1ea3n ti\u1ec1n h\u1ecd \u0111\u00e3 m\u01b0\u1ee3n.<\/p>\n<p>[20] Th\u00e1ng n\u0103m, ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, \u0111\u1eb7t B\u00ed c\u00e1c \u1edf S\u00f9ng V\u0103n vi\u1ec7n, ph\u00e2n h\u01a1n m\u1ed9t v\u1ea1n cu\u1ed1n s\u00e1ch t\u1eeb Tam qu\u00e1n \u0111\u1ec3 l\u1ea5p \u0111\u1ea7y, l\u1ec7nh cho L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang L\u00fd Ch\u00ed ki\u00eam B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m, H\u1eefu ty gi\u00e1n, Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n T\u1ed1ng B\u1eadt ki\u00eam Tr\u1ef1c b\u00ed c\u00e1c, H\u1eefu t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu, S\u1eed qu\u00e1n ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0110\u1ed7 H\u1ea1o l\u00e0m Hi\u1ec7u l\u00ed. T\u1ed1ng B\u1eadt l\u00e0 anh c\u1ee7a T\u1ed1ng Th\u1ee5c.<\/p>\n<p>[21] Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u00f9ng chi\u1ebfu th\u01b0 \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5 L\u00fd K\u1ebf Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c phi\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u1ed3ng l\u00f5a, K\u1ebf Thi\u00ean c\u0169ng t\u1eebng sai Kh\u1ed5ng m\u1ee5c quan Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 \u0111\u1ebfn g\u1eb7p Tri Ho\u00e0n ch\u00e2u Tr\u00ecnh \u0110\u1ee9c Huy\u1ec1n \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf \u00fd mu\u1ed1n quy thu\u1eadn. Tuy nhi\u00ean, K\u1ebf Thi\u00ean cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, l\u1ea1i c\u00e0ng qu\u1ea5y ph\u00e1 bi\u00ean gi\u1edbi. T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb n\u00ean giao l\u1ea1i v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u0169 H\u1ea1 \u0110\u00e0i cho L\u00fd K\u1ebf Ph\u1ee5ng, \u0111\u1ec3 \u00f4ng ta lo li\u1ec7u. K\u1ebf Ph\u1ee5ng l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111ang l\u00e0 C\u1ea3m \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1 tri\u1ec1u.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, Vua \u0111\u00edch th\u00e2n vi\u1ebft t\u1edd gi\u1ea5y hoa v\u00e0ng n\u0103m m\u00e0u ban cho K\u1ebf Ph\u1ee5ng qu\u1ed1c t\u00ednh, \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u00e0nh B\u1ea3o Trung, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, phong l\u00e0m \u0110\u1ecbnh Nan ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ban cho to\u00e0n b\u1ed9 ti\u1ec1n b\u1ea1c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, ru\u1ed9ng v\u01b0\u1eddn c\u1ee7a n\u0103m ch\u00e2u d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n qu\u1ea3n l\u00fd.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, B\u1ea3o Trung t\u1eeb gi\u00e3 v\u1ec1 tr\u1ea5n, \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t h\u1eadu, l\u1ec7nh cho H\u1eefu v\u1ec7 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb qu\u00e2n \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o d\u1eabn m\u1ed9t ngh\u00ecn qu\u00e2n h\u1ed9 t\u1ed1ng. Khi tr\u1edf v\u1ec1, B\u1ea3o Trung d\u00f9ng \u0111\u1eb7c s\u1ea3n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m l\u1ec5 v\u1eadt, nh\u01b0ng V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o t\u1eeb ch\u1ed1i kh\u00f4ng nh\u1eadn. Vua bi\u1ebft chuy\u1ec7n, tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn ban cho tr\u0103m l\u1ea1ng b\u1ea1c tr\u1eafng.<\/p>\n<p>V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3o l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u1ec1.<\/p>\n<p>[22] Nhu\u1eadn th\u00e1ng n\u0103m, ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Tri\u1ec7u Th\u1eeba H\u00fa, \u0110\u00f4 Ngu h\u1eadu \u1edf nha m\u00f4n T\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u, l\u00e0m L\u1ee5c tr\u1ea1ch s\u1ee9. Th\u1eeba H\u00fa l\u00e0 con th\u1ee9 c\u1ee7a Tri\u1ec7u Ph\u1ed5. Khi Ph\u1ed5 l\u1ea7n th\u1ee9 hai v\u00e0o ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, ch\u01b0a t\u1eebng v\u00ec con c\u1ea7u quan, nh\u01b0ng Vua \u0111\u1eb7c c\u00e1ch b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 th\u01b0\u1eddng r\u0103n d\u1ea1y c\u00e1c con r\u1eb1ng: <i>&#8220;Ta v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t th\u01b0 sinh, may m\u1eafn g\u1eb7p th\u1eddi th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng \u00e2n s\u1ee7ng qu\u00e1 m\u1ee9c, n\u00ean ph\u1ea3i l\u1ea5y th\u00e2n ph\u00f2 n\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c ri\u00eang t\u01b0, ta kh\u00f4ng can d\u1ef1. C\u00e1c con h\u00e3y t\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 ta th\u00eam l\u1ed7i l\u1ea7m.&#8221;<\/i> V\u00ec th\u1ebf, t\u1eeb ch\u1ee9c H\u1ef1u m\u1eadt th\u0103ng l\u00ean T\u1ec3 ph\u1ee5 <a class=\"footnote\" title=\"'H\u1ef1u' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'Xu', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n c\u00f9ng 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-143-13\" href=\"#footnote-143-13\" aria-label=\"Footnote 13\"><sup class=\"footnote\">[13]<\/sup><\/a>, ra v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u01a1n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m, ch\u01b0a t\u1eebng v\u00ec th\u00e2n th\u00edch m\u00e0 c\u1ea7u xin \u00e2n hu\u1ec7.<\/p>\n<p>[23] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 g\u1ea7n \u0111\u00e2y, con trai c\u1ee7a T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng khi nh\u1eadm ch\u1ee9c li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, gia th\u00eam t\u01b0\u1edbc Tri\u1ec1u t\u00e1n. L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh ki\u00ean quy\u1ebft t\u1eeb ch\u1ed1i, ch\u1ec9 nh\u1eadn ch\u1ee9c l\u1ee5c ph\u1ea9m kinh quan, t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh ti\u1ec1n l\u1ec7.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y ghi trong &#8216;Th\u1ea7n \u0111\u1ea1o bi&#8217; c\u1ee7a Ph\u00fa B\u1eadt v\u1ec1 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh, n\u00f3i r\u1eb1ng con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a M\u00f4ng Ch\u00ednh l\u00e0 L\u1eef T\u00f2ng Gi\u1ea3n \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, nh\u01b0ng M\u00f4ng Ch\u00ednh c\u1ed1 t\u1eeb, ch\u1ec9 nh\u1eadn ch\u1ee9c T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, t\u1eeb \u0111\u00f3 th\u00e0nh l\u1ec7, \u0111\u1ebfn nay kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i.)<\/i><\/p>\n<p>[24] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, ban t\u01b0\u1edbc C\u00f4ng s\u0129 cho 129 ng\u01b0\u1eddi cao tu\u1ed5i \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o. T\u1eeb th\u1eddi T\u1ea7n, H\u00e1n v\u1ec1 sau, kh\u00f4ng c\u00f2n ban t\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n th\u01b0\u1eddng, t\u1eeb khi l\u1ec5 T\u1ecbch \u0111i\u1ec1n th\u00e0nh t\u1ef1u, m\u1edbi l\u1ea1i ban t\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>[25] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129, L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u1ecb lang T\u1ed1ng B\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o khoa thi, ch\u1ecdn 28 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 Tr\u00ecnh T\u00fac, v\u00e0 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c. Sau khi danh s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1, d\u01b0 lu\u1eadn d\u1eady s\u00f3ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng \u0110\u0103ng V\u0103n \u0111\u1ec3 y\u00eau c\u1ea7u thi l\u1ea1i. Vua cho r\u1eb1ng c\u00f2n s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i, n\u00ean v\u00e0o ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, tri\u1ec7u t\u1eadp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1ee3t thi l\u00e0m b\u00e0i ki\u1ec3m tra l\u1ea1i t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 700 ng\u01b0\u1eddi, bao g\u1ed3m ti\u1ebfn s\u0129 nh\u01b0 M\u00e3 Qu\u1ed1c T\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c. Vua l\u1ec7nh cho Khu m\u1eadt vi\u1ec7n d\u00f9ng gi\u1ea5y tr\u1eafng l\u00e0m s\u1eafc phong ban cho h\u1ecd, l\u1ea5y danh hi\u1ec7u <i>&#8220;thi tr\u00fang&#8221;<\/i>, cho h\u1ecd t\u1ea1m th\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c b\u1ea1 th\u01b0, u\u00fd \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n. Vua n\u00f3i v\u1edbi Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh: <i>&#8220;T\u1eeb khi Tr\u1eabm l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u00e3 t\u1ef1 tay ch\u1ecdn c\u00e1c s\u0129 t\u1eed, ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi l\u00e0m tr\u1ee5 c\u1ed9t, ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u1ecf. Nay b\u1edd c\u00f5i r\u1ed9ng l\u1edbn, kh\u00f4ng ai b\u1ecb b\u1ecf ph\u00ed, ng\u00e0y \u0111\u00eam lo l\u1eafng, mong \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o tr\u1ecb qu\u1ed1c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. Khanh c\u00f9ng L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh tr\u01b0\u1edbc kia th\u01b0\u1eddng b\u1ecb c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ng\u0103n c\u1ea3n, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd quy\u1ebft \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Tr\u1eabm, th\u00ec \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady.&#8221;<\/i> Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh l\u1ea1y t\u1ea1. T\u1ed1ng B\u1ea1ch t\u1eebng ba l\u1ea7n l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u00f4ng ch\u1ecdn nh\u01b0 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n, V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng \u0111\u1ec1u n\u1ed5i ti\u1ebfng, nh\u01b0ng s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb lo\u1ea1i c\u0169ng nhi\u1ec1u, n\u00ean b\u1ecb d\u01b0 lu\u1eadn ch\u1ec9 tr\u00edch. L\u00fac \u0111\u00f3, Tri ch\u1ebf c\u00e1o L\u00fd H\u00e3ng c\u0169ng l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, nh\u01b0ng ch\u1ec9 ri\u00eang \u00f4ng kh\u00f4ng b\u1ecb d\u1ecb ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>[26] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, khi khoa thi di\u1ec5n ra, c\u1ea5p 10 v\u1ea1n ti\u1ec1n t\u1eeb kho T\u1ea3 T\u00e0ng \u0111\u1ec3 chi ph\u00ed. N\u0103m n\u00e0y, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n t\u1eeb b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 T\u1eeb b\u1ed9, v\u00e0 t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i s\u1ed1 ti\u1ec1n. B\u00e3i b\u1ecf vi\u1ec7c cung c\u1ea5p l\u1ec1u tr\u01b0\u1edbng t\u1eeb Ng\u1ef1 tr\u00f9 H\u00e0n l\u00e2m, Nghi Loan ty.<\/p>\n<p>[27] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u1ea3i \u1edf Khai Phong ph\u1ee7 c\u0169ng theo quy ch\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00e2u, do c\u00e1c quan ph\u1ee7 \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m. M\u00f9a thu n\u0103m \u0111\u00f3, v\u00ec vi\u1ec7c ph\u1ee7 qu\u00e1 b\u1eadn r\u1ed9n, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1eed tri\u1ec1u th\u1ea7n ri\u00eang ph\u1ee5 tr\u00e1ch, sau khi \u0111\u1ecbnh danh, chuy\u1ec3n giao cho ph\u1ee7 ph\u00e1t gi\u1ea3i theo th\u1ec3 th\u1ee9c, t\u1eeb \u0111\u00f3 th\u00e0nh quy ch\u1ebf v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p><i>(Tr\u00ecnh T\u00fac, ng\u01b0\u1eddi C\u00f9 Ch\u00e2u, ghi theo s\u00e1ch &#8216;\u0110\u0103ng khoa k\u00fd&#8217;.)<\/i><\/p>\n<p>[28] H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu L\u00fd C\u1ef1 Nguy\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m \u0111\u00f4 quan lang trung, nh\u1eadm ch\u1ee9c tri ch\u00e2u L\u00e3ng ch\u00e2u<a class=\"footnote\" title=\"L\u00e3ng ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Lang ch\u00e2u', theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng t\u00f3m y\u1ebfu' v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y gi\u1ed1ng nhau.\" id=\"return-footnote-143-14\" href=\"#footnote-143-14\" aria-label=\"Footnote 14\"><sup class=\"footnote\">[14]<\/sup><\/a>. C\u1ef1 Nguy\u00ean t\u00ednh th\u1eb3ng th\u1eafn, th\u00edch b\u00e0n vi\u1ec7c, Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n khen ng\u1ee3i v\u00e0 kh\u00edch l\u1ec7, c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n tr\u1ecdng d\u1ee5ng. Khi b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, C\u1ef1 Nguy\u00ean d\u1ef1a v\u00e0o \u00e2n x\u01b0a, ng\u00e0y \u0111\u00eam mong \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u h\u1ed3i, t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi thu\u1ed9c h\u1ea1 r\u1eb1ng: <i>&#8220;R\u1ed3i s\u1ebd nh\u1edb \u0111\u1ebfn ta, \u0111\u00e2u th\u1ec3 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e2u!&#8221;<\/i> Sau v\u00e0i n\u0103m, nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng v\u0103n t\u1eeb tr\u1ea1m d\u1ecbch l\u1ec7nh v\u1ec1 kinh, C\u1ef1 Nguy\u00ean m\u1edf ra xem, c\u01b0\u1eddi l\u1edbn, vui qu\u00e1 kh\u00ed tuy\u1ec7t m\u00e0 ch\u1ebft.<\/p>\n<p><i>(C\u1ef1 Nguy\u00ean ch\u1ebft t\u1ea1i L\u00e3ng ch\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i th\u00e1ng 10 n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3, nay ghi ch\u00e9p th\u00eam.)<\/i><\/p>\n<p>[29] Ng\u1ef1 s\u1eed trung th\u1eeba t\u1eebng t\u1ea5u h\u1eb7c Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi, Nguy\u00ean Hi kh\u00f4ng ph\u1ee5c, t\u00e2u v\u1edbi Vua r\u1eb1ng: <i>&#8220;Th\u1ea7n l\u00e0 con c\u1ee7a Thi\u00ean t\u1eed, v\u00ec m\u1eafc l\u1ed7i v\u1edbi trung th\u1eeba m\u00e0 b\u1ecb tra x\u00e9t, mong \u0111\u01b0\u1ee3c khoan h\u1ed3ng.&#8221;<\/i> Vua n\u00f3i: <i>&#8220;\u0110\u00e2y l\u00e0 quy ch\u1ebf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ai d\u00e1m tr\u00e1i? Tr\u1eabm n\u1ebfu c\u00f3 l\u1ed7i, b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f2n ph\u1ea3i ch\u1ec9 tr\u00edch, ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Khai Phong ph\u1ee7 do\u00e3n, h\u00e1 kh\u00f4ng tu\u00e2n ph\u00e1p sao?&#8221;<\/i> Li\u1ec1n x\u1eed ph\u1ea1t theo quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;B\u00e1ch quan bi\u1ec3u&#8217; ghi vi\u1ec7c n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean, kh\u00f4ng ghi t\u00ean trung th\u1eeba v\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng, nay ghi th\u00eam sau vi\u1ec7c L\u00fd C\u1ef1 Nguy\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng.)<\/i><\/p>\n<p>[30] \u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba Giang L\u0103ng H\u1ea1 H\u1ea7u Gia Trinh<a class=\"footnote\" title=\"\u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba Giang L\u0103ng H\u1ea1 H\u1ea7u Gia Trinh: Theo ghi ch\u00e9p t\u1eeb \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i ph\u1ea7n 't\u1ecbnh t\u1ee9 c\u1eadp \u0111\u1ec7' trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu th\u00e1ng 6. Vi\u1ec7c tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 tr\u01b0\u1ee3t k\u1ef3 thi v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u1ebfn V\u0169 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 thi l\u1ea1i, trong 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu tuy\u1ec3n c\u1eed' quy\u1ec3n 7, ph\u1ea7n 5 c\u0169ng ghi v\u00e0o ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 6. Nguy\u00ean b\u1ea3n \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u1ebd thi\u1ebfu th\u00e1ng ng\u00e0y.\" id=\"return-footnote-143-15\" href=\"#footnote-143-15\" aria-label=\"Footnote 15\"><sup class=\"footnote\">[15]<\/sup><\/a> t\u1eebng vi\u1ebft b\u00e0i ph\u00fa &#8216;\u0110\u1ed9ng \u0110\u00ecnh&#8217;, H\u1eefu t\u00e1n k\u1ecb th\u01b0\u1eddng th\u1ecb T\u1eeb Huy\u1ec1n th\u1ea5y b\u00e0i ph\u00fa \u1ea5y, khen r\u1eb1ng: <i>&#8220;Thu\u1ed9c h\u00e0ng M\u1ed9c Huy\u1ec1n H\u01b0, m\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u00f2n h\u01a1n c\u1ea3.&#8221;<\/i> Vua nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng, tri\u1ec7u v\u00e0o cung thi th\u1eed, r\u1ed3i th\u0103ng l\u00e0m H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n, tr\u1ef1c S\u1eed qu\u00e1n, ki\u00eam tr\u1ef1c B\u00ed c\u00e1c. Gia Trinh th\u00edch thu\u1eadt luy\u1ec7n v\u00e0ng b\u1ea1c, mong l\u00e0m quan v\u0103n, th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c: <i>&#8220;Ta ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c trong ch\u00ec<a class=\"footnote\" title=\"Ta ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c trong ch\u00ec: Ch\u1eef 'nh\u1ea5t' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng b\u1ed5 sung. Xem 'Sa m\u00f4n V\u0103n O\u00e1nh Ng\u1ecdc h\u1ed3 thanh tho\u1ea1i' quy\u1ec3n 7 ghi: 'Khi\u1ebfn ta \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda l\u1ea1ng th\u1ee7y ng\u00e2n, l\u00e0m Tri ch\u1ebf c\u00e1o m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1eddi ta \u0111\u1ee7 r\u1ed3i.'\" id=\"return-footnote-143-16\" href=\"#footnote-143-16\" aria-label=\"Footnote 16\"><sup class=\"footnote\">[16]<\/sup><\/a>, l\u00e0m Tri ch\u1ebf c\u00e1o m\u1ed9t ng\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ee7.&#8221;<\/i> \u00d4ng t\u1eebng d\u00e2ng th\u01a1, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 \u00fd ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 c\u00f4ng danh, Vua h\u1ecda th\u01a1 ban cho, r\u0103n \u00f4ng \u0111\u1eebng qu\u00e1 tham v\u1ecdng. Gia Trinh kh\u00f4ng l\u00e2u sau b\u1ec7nh m\u1ea5t.<\/p>\n<p>[31] L\u1ea1i l\u1ea5y H\u1ed3 Nam l\u00e0m V\u0169 An qu\u00e2n.<\/p>\n<p><i>(Trong &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; th\u00e1ng 2 c\u00f3 ghi T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng ki\u00eam l\u0129nh Kinh Nam, H\u1ed3 Nam hai tr\u1ea5n, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i ghi \u0111\u1ed5i H\u1ed3 Nam th\u00e0nh V\u0169 An qu\u00e2n. X\u00e9t: &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; ghi T\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng 2 ch\u01b0a t\u1eebng ki\u00eam l\u0129nh H\u1ed3 Nam, nghi ng\u1edd sau khi ph\u1ee5c h\u1ed3i qu\u00e2n ng\u1ea1ch m\u1edbi b\u1ed5 nhi\u1ec7m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; c\u00f3 l\u1ebd sai, c\u1ea7n \u0111\u1ee3i xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n.)<\/i><\/p>\n<p>[32] Vua sau khi th\u0103ng ch\u1ee9c cho M\u00e3 Qu\u1ed1c T\u01b0\u1eddng, v\u1eabn s\u1ee3 b\u1ecf s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i, l\u1ea1i sai H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n V\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf T\u1eafc tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 tr\u01b0\u1ee3t k\u1ef3 thi v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u1ebfn V\u0169 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng mi\u1ebfu thi l\u1ea1i, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7. Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, Vua cho thi l\u1ea1i th\u01a1 ph\u00fa, l\u1ea1i ch\u1ecdn th\u00eam 31 ti\u1ebfn s\u0129, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 Di\u1ec7p T\u1ec1, v\u00e0 89 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 c\u00e1c khoa kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u ban cho \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1t.<\/p>\n<p><i>(Qu\u00ea qu\u00e1n c\u1ee7a Di\u1ec7p T\u1ec1, trong &#8216;\u0110\u0103ng khoa k\u00fd&#8217; c\u0169ng kh\u00f4ng ghi r\u00f5.)<\/i><\/p>\n<p>[33] Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: <i>&#8220;N\u0103m nay n\u1eafng n\u00f3ng c\u00e0ng d\u1eef d\u1ed9i. Trong d\u00e2n gian c\u00f3 c\u00e2u, \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 b\u1ec7nh s\u1ed1t r\u00e9t, s\u1ed1ng qua n\u0103m th\u00e1ng gi\u1eefa l\u00fac c\u1ef1c l\u1ea1nh, c\u1ef1c n\u00f3ng, h\u00e0n v\u00e0 nhi\u1ec7t thay \u0111\u1ed5i, kh\u00f4ng t\u1ef1 gi\u00e1c d\u1ea7n d\u1ea7n tr\u1edf n\u00ean gi\u00e0 y\u1ebfu. N\u1ebfu ch\u1eb3ng g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c thi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 th\u1eddi gian tr\u00f4i qua v\u00f4 \u00edch, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc thay.&#8221;<\/i> M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 r\u1eb1ng: <i>&#8220;Khanh tu\u1ed5i cao m\u00e0 ch\u1ecbu n\u00f3ng, v\u1ed1n \u0111\u00e3 kh\u00f3 kh\u0103n. T\u1eeb nay sau khi vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p \u1edf \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n xong, n\u00ean tr\u1edf v\u1ec1 t\u01b0 \u0111\u1ec7 d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c, \u0111\u1ee3i khi tr\u1eddi m\u00e1t h\u00e3y \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0 lo vi\u1ec7c.&#8221;<\/i> Ph\u1ed5 c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n<p>[34] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 <i>(\u1ea4t M\u00e3o)<\/i>. Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, l\u1ea5y Tuy\u00ean huy Nam vi\u1ec7n s\u1ee9 Qu\u00e1ch Th\u1ee7 V\u0103n sung ch\u1ee9c Tr\u1ea5n ch\u00e2u l\u1ed9 \u0110\u00f4 b\u1ed1 th\u1ef1. Vua tr\u1ef1c ti\u1ebfp sai b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>&#8220;Ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng binh tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i bi\u1ebft r\u00f5 \u0111\u1ecbch m\u1ea1nh y\u1ebfu, hi\u1ec3u r\u00f5 \u0111\u1ed9ng t\u0129nh, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t ph\u1ea3i c\u00f4ng minh, ch\u1ec9 c\u1ea7n b\u1ea3o to\u00e0n binh l\u1ef1c v\u00e0 l\u00e0m s\u1ea1ch \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea1i \u00fd v\u1eady. H\u01a1n n\u1eefa, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00f9ng ba l\u1ed9 Tr\u1ea5n, \u0110\u1ecbnh, Cao D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf y\u1ebft h\u1ea7u giao th\u00f4ng, n\u1ebfu \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng ki\u00eang d\u00e8, ki\u00eau c\u0103ng k\u00e9o \u0111\u1ebfn, th\u00ec xu\u1ea5t k\u1ef3 binh v\u00e2y \u0111\u00e1nh, s\u1ebd kh\u00f4ng sai l\u1ea7m. V\u1ea3 l\u1ea1i, trong m\u1ed9t \u0111\u1ed9i k\u1ef5 binh, h\u00e3y ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m, trang b\u1ecb cung t\u00ean, gi\u00e1o ki\u1ebfm, chia l\u00e0m m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed9i, th\u1eadm ch\u00ed ba b\u1ed1n tr\u0103m \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i ch\u1ecdn b\u1ec1 t\u00f4i trong tri\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 huy. N\u1ebfu \u0111\u1ecbch d\u00e1m v\u01b0\u1ee3t qua Tr\u1ea5n, \u0110\u1ecbnh, ng\u01b0\u01a1i ch\u1edb giao chi\u1ebfn, gi\u1ea3 l\u00e0m khi\u1ebfp nh\u01b0\u1ee3c, b\u1ed1 tr\u00ed k\u1ef5 binh gi\u1ea5u k\u00edn vi\u1ec7c \u1ea5y<a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'\u00e2m tr\u00ed k\u1ecb s\u0129', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i. Xem 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-13 ch\u00e9p 'li\u00ean tr\u00ec d\u0129 v\u0103n'.\" id=\"return-footnote-143-17\" href=\"#footnote-143-17\" aria-label=\"Footnote 17\"><sup class=\"footnote\">[17]<\/sup><\/a>. Tr\u1eabm s\u1ebd d\u00f9ng tinh binh ti\u1ec1n qu\u00e2n tr\u1ef1c ti\u1ebfp ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e1nh g\u1ea5p, l\u1ea1i ng\u1ea7m d\u00f9ng k\u1ef9 hi\u1ec7u c\u1ee7a \u0111\u1ecbch, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 k\u1ebf ch\u1eafc th\u1eafng th\u00ec ph\u00e2n b\u1ed1 \u0111\u1ed9i ng\u0169, tung qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft. N\u1ebfu ch\u01b0a th\u1eafng, h\u00e3y b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c th\u00e0nh tr\u1ea1i, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u01b0u k\u1ebf b\u00e1ch chi\u1ebfn b\u00e1ch th\u1eafng v\u1eady. C\u00f3 th\u1ec3 t\u00f9y c\u01a1 l\u1eadp k\u1ebf, l\u00e0m vi\u1ec7c linh ho\u1ea1t, kh\u00f4ng b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c<a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'm\u1ea1c thi\u1ec7n \u01b0 th\u1eed', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i. 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-14 ch\u00e9p 'Di\u1ec7c b\u1ea5t c\u00e2u th\u1eed'. L\u1ea1i ch\u00e9p 'T\u1ef1 n\u0103ng t\u00f9y c\u01a1 thi\u1ebft k\u1ebf', ph\u1ea7n tr\u00ean 'H\u1ed9i y\u1ebfu' 1-13 ghi l\u00e0 'C\u1ea9u t\u00f9y c\u01a1 s\u1edf ki\u1ebfn', nghi r\u1eb1ng nguy\u00ean b\u1ea3n hai ch\u1eef 'T\u1ef1 n\u0103ng' ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 'C\u1ea9u n\u0103ng'.\" id=\"return-footnote-143-18\" href=\"#footnote-143-18\" aria-label=\"Footnote 18\"><sup class=\"footnote\">[18]<\/sup><\/a>.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[35] Trung th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eadu quan khuy\u1ebft, T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng mu\u1ed1n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi trong tr\u0103m quan \u0111\u1ec3 b\u1ed5 nhi\u1ec7m, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng cho ph\u00e9p. Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, l\u1ea5y Ph\u00e1p t\u00e0o tham qu\u00e2n ph\u1ee7 H\u00e0 Nam L\u01b0\u01a1ng Ch\u00ednh T\u1eeb, Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n S\u1edf Kh\u00e2u Ki\u1ec1u U\u1ea5t c\u00f9ng n\u0103m ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, sung ch\u1ee9c Trung th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eadu quan. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, vi\u1ec7c ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m quan tri\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>[36] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, V\u0169 Th\u1eafng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, Th\u00e1i s\u01b0, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng Ti\u1ec1n Th\u00edch m\u1ea5t. Vua ng\u1eebng tri\u1ec1u ch\u00ednh b\u1ea3y ng\u00e0y, truy phong l\u00e0m T\u1ea7n qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t th\u1ee5y l\u00e0 Trung \u00fd, sai trung s\u1ee9 lo vi\u1ec7c tang, an t\u00e1ng t\u1ea1i L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng. Th\u00edch gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u00e1i s\u01b0, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m, l\u00e0m Nguy\u00ean so\u00e1i ba m\u01b0\u01a1i l\u0103m n\u0103m, h\u01b0\u1edfng ph\u00fa qu\u00fd t\u1ed9t b\u1eadc, ph\u00fac l\u1ed9c d\u1ed3i d\u00e0o, th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng ai s\u00e1nh b\u1eb1ng.<\/p>\n<p>[37] Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, Vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, b\u00e1i y\u1ebft V\u0103n Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng. L\u1ec5 xong, l\u00ean xe \u0111\u1ecbnh ra c\u1eeda T\u00e2y, nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u1ed7 gi\u1ea3ng, t\u1ea3 h\u1eefu t\u00e2u r\u1eb1ng B\u00e1c s\u0129 L\u00fd Gi\u00e1c \u0111ang t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u1ec7 t\u1eed gi\u1ea3ng s\u00e1ch. Vua li\u1ec1n tri\u1ec7u Gi\u00e1c, b\u1ea3o gi\u1ea3ng tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t. Gi\u00e1c n\u00f3i: &#8216;B\u1ec7 h\u1ea1 \u0111ang ng\u1ef1 xa gi\u00e1, th\u1ea7n \u0111\u00e2u d\u00e1m l\u00ean ng\u1ed3i ch\u1ed7 cao.&#8217; Vua b\u00e8n xu\u1ed1ng xe, sai quan d\u1ef1ng m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng, b\u00e0y ch\u1ed7 ng\u1ed3i ri\u00eang, truy\u1ec1n Gi\u00e1c gi\u1ea3ng qu\u1ebb Th\u00e1i trong s\u00e1ch &#8216;Chu D\u1ecbch&#8217;, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u ng\u1ed3i nghe. Gi\u00e1c tr\u00ecnh b\u00e0y \u00fd ngh\u0129a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t c\u1ea3m th\u00f4ng, qu\u00e2n th\u1ea7n t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. Vua r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban t\u1eb7ng tr\u0103m t\u1ea5m l\u1ee5a. Sau \u0111\u00f3, Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Ng\u1ecdc T\u00e2n vi\u00ean d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c b\u1eafn cung. Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, Vua b\u1ea3o t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: &#8216;H\u00f4m qua nghe l\u1eddi gi\u1ea3ng c\u1ee7a Gi\u00e1c, \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u xa, \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng soi, n\u00ean c\u00f9ng c\u00e1c khanh tu\u00e2n theo.&#8217; Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n<p>[38] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed t\u00e2u: &#8216;C\u1ee5c Tr\u1ee9 t\u00e1c so\u1ea1n v\u0103n t\u1ebf t\u00f4ng mi\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ec1n ch\u00f9a, x\u01b0ng t\u00f4n hi\u1ec7u. Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 c\u00f3 Khai Nguy\u00ean l\u1ec5 l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n cho l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec5. H\u01a1n n\u1eefa, t\u00f4n hi\u1ec7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i. Xin d\u1ef1a theo c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n: khi t\u1ebf t\u00f4ng mi\u1ebfu th\u00ec x\u01b0ng &#8216;T\u1ef1 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u1ea7n m\u1ed7&#8217;, khi t\u1ebf c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u00ec x\u01b0ng &#8216;Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf&#8217;. Nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi h\u1ee3p l\u1ec5 <a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 'T\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Th\u1ee7y', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i].' Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.\" id=\"return-footnote-143-19\" href=\"#footnote-143-19\" aria-label=\"Footnote 19\"><sup class=\"footnote\">[19]<\/sup><\/a><\/p>\n<p>[39] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u00e0 \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n Ph\u1ee5ng Nh\u1eadt Thi\u00ean V\u0169 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, c\u1eed Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh, Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, v\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u, Tr\u1eebng ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, gi\u1eef ch\u1ee9c n\u00e0y<a class=\"footnote\" title=\"S\u1eed s\u00e1ch ghi: 'D\u0129 Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh, Tr\u1eebng ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u vi chi'. Ch\u1eef 's\u1ee9' d\u01b0\u1edbi 'Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, t\u00ean Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Ph\u1ea1m Di\u00ean Tri\u1ec7u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda ch\u1eefa trong 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 275, 'Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh truy\u1ec7n', 'Long b\u00ecnh t\u1eadp' quy\u1ec3n 17 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 289, 'Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u truy\u1ec7n' \u0111\u1ec3 b\u1ed5 ch\u00ednh\" id=\"return-footnote-143-20\" href=\"#footnote-143-20\" aria-label=\"Footnote 20\"><sup class=\"footnote\">[20]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><i>(Theo truy\u1ec7n Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh ghi ch\u00e9p: \u0110\u1ebf v\u00ec th\u1ea5y Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh quen thu\u1ed9c vi\u1ec7c qu\u00e2n, n\u00ean \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u0111\u1ec3 trao cho \u00f4ng. L\u01b0u \u00fd: Theo &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217;, Long Th\u1ea7n v\u1ec7 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ph\u1ee5ng Nh\u1eadt Thi\u00ean V\u0169 t\u1ee9 s\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u v\u00e0 Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m. Nay ghi l\u1ea1i, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam.)<\/i><\/p>\n<p>[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, \u0110\u1ebf n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tr\u1eabm lu\u00f4n nh\u1edb l\u1eddi r\u0103n c\u1ee7a c\u1ed5 nh\u00e2n v\u1ec1 vi\u1ec7c ham s\u0103n b\u1eafn, t\u1eeb nay ngo\u00e0i vi\u1ec7c quan ch\u1ee9c thu\u1eadn th\u1eddi h\u00e0nh l\u1ec5, s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111i s\u0103n b\u1eafn \u1edf c\u1eadn \u0111i\u1ec7n n\u1eefa. T\u1ea5t c\u1ea3 chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n trong Ng\u0169 ph\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3 t\u1ef1 do, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u00fd h\u1ea3o sinh.&#8221;<\/i> T\u1eeb \u0111\u00f3 ban chi\u1ebfu kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n n\u1eefa.<\/p>\n<p>[41] Th\u00e1ng n\u00e0y, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Ph\u00e0n Tri C\u1ed5, H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu, l\u00e0m H\u00e0 B\u1eafc \u0111\u00f4ng, t\u00e2y l\u1ed9 \u0111\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9. Ch\u1ee9c \u0110\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb Tri C\u1ed5. Ph\u00e0n Tri C\u1ed5 v\u1ed1n t\u00ean l\u00e0 Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7y, \u0110\u1ebf \u0111\u1ed5i t\u00ean cho \u00f4ng.<\/p>\n<p><i>(Ch\u1ee9c \u0110\u00f4 chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y, &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; kh\u00f4ng ghi, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n truy\u1ec7n v\u00e0 &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung, n\u00ean kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y c\u1ee5 th\u1ec3, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam. L\u1ea1i n\u1eefa, th\u00e1ng 11 n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 4, Cao K\u1ebf Th\u00e2n<a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Cao K\u1ebf Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 \u0111\u1ec3 s\u1eeda. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u0169ng v\u1eady\" id=\"return-footnote-143-21\" href=\"#footnote-143-21\" aria-label=\"Footnote 21\"><sup class=\"footnote\">[21]<\/sup><\/a>l\u00e0m H\u00e0 B\u1eafc nam l\u1ed9 \u0111\u00f4 v\u1eadn s\u1ee9, l\u00fac \u0111\u00f3 H\u00e0 B\u1eafc chia l\u00e0m hai l\u1ed9, K\u1ebf Th\u00e2n ch\u1ec9 l\u00e0m \u1edf nam l\u1ed9, n\u00ean kh\u00f4ng t\u00ednh l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u)<\/i>.<\/p>\n<p>[42] Th\u00e1ng 11, qu\u00e2n Khi\u1ebft \u0110an ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng, chu\u1ea9n b\u1ecb x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c<a class=\"footnote\" title=\"'chu\u1ea9n b\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u1eef 'Kinh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-143-22\" href=\"#footnote-143-22\" aria-label=\"Footnote 22\"><sup class=\"footnote\">[22]<\/sup><\/a>. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng mu\u1ed1n theo chi\u1ebfu ch\u1ec9, c\u1ee7ng c\u1ed1 th\u00e0nh l\u0169y, thanh tr\u1eebng \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng, kh\u00f4ng giao chi\u1ebfn. Gi\u00e1m qu\u00e2n \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u, ki\u00eam Ph\u00e1n t\u1ee9 ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1n s\u1ef1 Vi\u00ean K\u1ebf Trung n\u00f3i: <i>&#8220;Khi\u1ebft \u0110an \u0111ang \u1edf g\u1ea7n, nay trong th\u00e0nh \u0111\u00f3ng qu\u00e2n tr\u1ecdng binh m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u00eau di\u1ec7t, \u0111\u1ec3 ch\u00fang ti\u1ebfn s\u00e2u x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u00e1c qu\u1eadn kh\u00e1c, m\u01b0u t\u00ednh k\u1ebf an to\u00e0n l\u00e0 \u0111\u00fang, nh\u01b0ng \u0111\u00e2u ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ed1ng gi\u1eb7c, ng\u0103n \u0111\u1ecbch! T\u00f4i s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u1ea7u qu\u00e2n s\u0129, li\u1ec1u ch\u1ebft v\u1edbi gi\u1eb7c.&#8221;<\/i> L\u1eddi l\u1ebd kh\u1ea3ng kh\u00e1i, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c. Trung ho\u00e0ng m\u00f4n L\u00e2m Di\u00ean Th\u1ecd c\u00f9ng b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u1eabn c\u1ea7m chi\u1ebfu ch\u1ec9 ng\u0103n l\u1ea1i, \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 L\u00fd K\u1ebf Long n\u00f3i: <i>&#8220;Vi\u1ec7c b\u00ean ngo\u00e0i bi\u00ean \u1ea3i, t\u01b0\u1edbng s\u00fay \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u1edf H\u00e0 Gian kh\u00f4ng ch\u1ebft ngay, ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec c\u00f3 d\u1ecbp b\u00e1o \u0111\u00e1p qu\u1ed1c gia.&#8221;<\/i> B\u00e8n c\u00f9ng Vi\u00ean K\u1ebf Trung xu\u1ea5t binh ch\u1ed1ng c\u1ef1.<\/p>\n<p>[43] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, k\u1ef5 binh T\u0129nh T\u1eafc \u1edf ch\u00e2u D\u1ecbch v\u1ed1n r\u1ea5t tinh nhu\u1ec7, L\u00fd K\u1ebf Long l\u1ea5y h\u1ecd v\u1ec1 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ee3 con trong th\u00e0nh. Vi\u00ean K\u1ebf Trung n\u00f3i v\u1edbi K\u1ebf Long: <i>&#8220;Nh\u1eefng qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 n\u00e0y ch\u1ec9 n\u00ean cho h\u1ecd gi\u1eef th\u00e0nh, v\u1ea1n nh\u1ea5t gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn, trong th\u00e0nh th\u00ec ai ch\u1ed1ng \u0111\u1ecbch?&#8221;<\/i> K\u1ebf Long kh\u00f4ng nghe, sau \u0111\u00f3 qu\u1ea3 nhi\u00ean gi\u1eb7c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, ch\u00e2u D\u1ecbch b\u1ecb h\u1ea1, v\u1ee3 con c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eaft. <i>(Ch\u00e2u D\u1ecbch th\u1ea5t th\u1ee7, kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00ean ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng gi\u1eef th\u00e0nh, c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u00e0y th\u00e1ng c\u1ee5 th\u1ec3, ch\u1ec9 th\u1ea5y s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c \u1edf \u0111\u00e2y, qu\u1ed1c s\u1eed<a class=\"footnote\" title=\"Qu\u1ed1c s\u1eed, b\u1ea3n g\u1ed1c l\u00e0 'Qu\u1ed1c Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, To\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-143-23\" href=\"#footnote-143-23\" aria-label=\"Footnote 23\"><sup class=\"footnote\">[23]<\/sup><\/a> ch\u00e9p s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc.)<\/i> K\u1ebf Long mu\u1ed1n ph\u00e2n qu\u00e2n \u1ea5y v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n kh\u00e1c, K\u1ebf Trung n\u00f3i: <i>&#8220;Kh\u00f4ng n\u00ean, h\u00e3y t\u1ea5u l\u00ean xin t\u0103ng bi\u00ean ch\u1ebf qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u1eadu h\u0129, \u0111\u1ec3 h\u1ecd h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i> K\u1ebf Long nghe theo l\u1eddi, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u1ea3m k\u00edch vui m\u1eebng, K\u1ebf Trung nh\u00e2n \u0111\u00f3 xin \u0111\u01b0a h\u1ecd v\u1ec1 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u00ecnh. \u0110\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y, h\u1ecd x\u00f4ng l\u00ean ti\u00ean phong, qu\u00e2n k\u1ef5 Khi\u1ebft \u0110an \u0111\u1ea1i b\u1ea1i, truy k\u00edch qua s\u00f4ng T\u00e0o, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi l\u0103m ngh\u00ecn th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ngh\u00ecn ng\u1ef1a. Ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, tin th\u1eafng tr\u1eadn t\u1ea5u l\u00ean, qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ec1u ch\u00fac m\u1eebng. Vua ban chi\u1ebfu khen ng\u1ee3i, ban th\u01b0\u1edfng r\u1ea5t h\u1eadu.<\/p>\n<p><i>(X\u00e9t r\u1eb1ng chi\u1ebfn th\u1eafng n\u00e0y l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee7a \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 l\u1ed9 \u0110\u1ecbnh ch\u00e2u v\u00e0 Gi\u00e1m qu\u00e2n. Qu\u00e1ch Th\u1ee7 V\u0103n l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd \u1edf ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ban \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng nghe n\u00f3i xu\u1ea5t qu\u00e2n k\u1ec1m ch\u1ebf \u0111\u1ecbch, nh\u01b0ng Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u00e0 b\u1ea3n k\u1ef7 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n t\u1ea5u l\u00ean r\u1eb1ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1i Khi\u1ebft \u0110an \u1edf s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng r\u00f5 nguy\u00ean do. Nay ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o truy\u1ec7n c\u1ee7a L\u00fd K\u1ebf Long v\u00e0 Vi\u00ean K\u1ebf Trung \u0111\u1ec3 so\u1ea1n l\u1ea1i, kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Th\u1ee7 V\u0103n. Tuy nhi\u00ean, ch\u00ednh truy\u1ec7n c\u1ee7a Th\u1ee7 V\u0103n c\u0169ng ch\u00e9p r\u1eb1ng \u0111\u1ea1i ph\u00e1 Khi\u1ebft \u0110an \u1edf s\u00f4ng \u0110\u01b0\u1eddng. L\u1ea1i trong H\u1ed9i y\u1ebfu ch\u00e9p<a class=\"footnote\" title=\"'H\u1ed9i y\u1ebfu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'C\u1eadp', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-143-24\" href=\"#footnote-143-24\" aria-label=\"Footnote 24\"><sup class=\"footnote\">[24]<\/sup><\/a>: Khi\u1ebft \u0110an x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c Trung S\u01a1n, Th\u1ee7 V\u0103n c\u00f9ng K\u1ebf Long xu\u1ea5t tinh binh d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn, gi\u1eb7c d\u1ed1c to\u00e0n l\u1ef1c t\u1ea5n c\u00f4ng, K\u1ebf Long hi\u1ec7u l\u1ec7nh t\u01b0\u1edbng s\u0129, m\u1ed9t tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1i ch\u00fang, gi\u1ebft v\u00e0 b\u1eaft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. X\u00e9t r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n v\u1ed1n l\u00e0 \u0110\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1 ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ban \u0111\u1ea7u ch\u01b0a t\u1eebng nh\u1eadn chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh, sao c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f9ng K\u1ebf Long xu\u1ea5t qu\u00e2n d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c? Truy\u1ec7n Khi\u1ebft \u0110an tuy ch\u00e9p r\u1eb1ng Th\u1ee7 V\u0103n v\u00e0 K\u1ebf Long c\u00f9ng xu\u1ea5t tr\u1eadn, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c d\u1ef1a th\u00e0nh d\u00e0n tr\u1eadn. Kh\u00f4ng r\u00f5 H\u1ed9i y\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00e2u, c\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00e9t l\u1ea1i. Th\u1ef1c l\u1ee5c l\u1ea1i ch\u00e9p: Khi\u1ebft \u0110an nhi\u1ec1u n\u0103m x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c bi\u00ean gi\u1edbi, g\u00e2y h\u1ea1i cho d\u00e2n, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u00e8n \u0111\u00f3ng tr\u1ecdng binh \u1edf ch\u00e2u Tr\u1ea5n, ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh v\u00e0 c\u1eeda Cao D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 k\u1ec1m ch\u1ebf ch\u00fang. Ng\u00e0y c\u1eed t\u01b0\u1edbng, Vua th\u00e2n truy\u1ec1n k\u1ebf s\u00e1ch. \u0110\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y, qu\u1ea3 nhi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1eafng. X\u00e9t \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1eddi c\u1ee7a s\u1eed th\u1ea7n ca ng\u1ee3i, e kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ef1 th\u1ef1c, nay kh\u00f4ng s\u1eed d\u1ee5ng.)<\/i><\/p>\n<p>[44] Th\u00e1ng ch\u1ea1p, Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 L\u00fd Gi\u00e1c d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>&#8220;V\u00f9ng K\u00fd B\u1eafc, Y\u00ean, \u0110\u1ea1i l\u00e0 n\u01a1i sinh ra ng\u1ef1a, c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 d\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3 Nhung, n\u00ean vi\u1ec7c ch\u1ebf ng\u1ef1 k\u1ebb \u0111\u1ecbch, th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ea7n k\u1ef5 binh l\u00e0 c\u1ea5p thi\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n lu\u1eadn cho r\u1eb1ng mu\u1ed1n qu\u1ed1c gia c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u1ef1a, ph\u1ea3i d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Nhung b\u1eb1ng l\u1ee3i, khi\u1ebfn h\u1ecd t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa mang ng\u1ef1a \u0111\u1ebfn. Nh\u01b0ng chi ph\u00ed mua ng\u1ef1a h\u00e0ng n\u0103m t\u0103ng m\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a trong chu\u1ed3ng kh\u00f4ng t\u0103ng, \u1ea5y l\u00e0 v\u00ec \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i nguy\u00ean l\u00fd sinh s\u00f4i.<\/p>\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi Nhung ch\u0103n nu\u00f4i di chuy\u1ec3n theo n\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u1ecf, th\u1ea3 ng\u1ef1a con v\u00e0 ng\u1ef1a c\u00e1i <a class=\"footnote\" title=\"Nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'ng\u1ef1a' thay v\u00ec 'ng\u1ef1a con', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n 4, 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' quy\u1ec3n 160 v\u1ec1 Binh s\u1eed m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-143-25\" href=\"#footnote-143-25\" aria-label=\"Footnote 25\"><sup class=\"footnote\">[25]<\/sup><\/a>, thu\u1eadn theo t\u1ef1 nhi\u00ean, n\u00ean ch\u00fang sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf. Khi mua ng\u1ef1a v\u1ec1 Trung Qu\u1ed1c, th\u00ec bu\u1ed9c l\u1ea1i nu\u00f4i b\u1eb1ng c\u1ecf kh\u00f4, t\u00e1ch ng\u1ef1a \u0111\u1ef1c v\u00e0 c\u00e1i, \u00e9p ch\u00fang theo \u00fd ng\u01b0\u1eddi, khi\u1ebfn ch\u00fang g\u1ea7y y\u1ebfu, suy gi\u1ea3m l\u00e0 l\u1ebd \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean. L\u1ea1i kh\u00e1c v\u1edbi ng\u1ef1a trong n\u01b0\u1edbc, quen \u0103n c\u1ecf kh\u00f4, s\u1ed1ng trong chu\u1ed3ng t\u1ed1t, n\u00ean sinh s\u00f4i nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng hao h\u1ee5t.<\/p>\n<p>Theo ph\u00e9p thu\u1ebf ru\u1ed9ng x\u01b0a, 64 t\u1ec9nh xu\u1ea5t 4 con ng\u1ef1a Nhung, m\u1ed9t c\u1ed7 xe binh, 12 con b\u00f2. Thi\u00ean t\u1eed \u0111\u1ea5t kinh k\u1ef3 ng\u00e0n d\u1eb7m, \u0111\u1ea5t c\u1ea5p tr\u0103m v\u1ea1n t\u1ec9nh, tr\u1eeb n\u00fai s\u00f4ng, th\u00e0nh tr\u00ec, l\u00e0ng x\u00f3m, v\u01b0\u1eddn t\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfm 36 v\u1ea1n t\u1ec9nh kh\u00f4ng n\u1ed9p thu\u1ebf <a class=\"footnote\" title=\"'36 v\u1ea1n t\u1ec9nh', nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 '26 v\u1ea1n t\u1ec9nh', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng v\u00e0 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-143-26\" href=\"#footnote-143-26\" aria-label=\"Footnote 26\"><sup class=\"footnote\">[26]<\/sup><\/a>, th\u00ec 64 v\u1ea1n t\u1ec9nh xu\u1ea5t 4 v\u1ea1n con ng\u1ef1a Nhung, 1 v\u1ea1n c\u1ed7 xe binh, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a theo thu\u1ebf. Ch\u01b0 h\u1ea7u l\u1edbn c\u00f3 4 ngh\u00ecn con ng\u1ef1a, 1 ngh\u00ecn c\u1ed7 xe, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc &#8216;ngh\u00ecn xe&#8217;. Khanh \u0111\u1ea1i phu l\u1edbn c\u00f3 400 con ng\u1ef1a, tr\u0103m c\u1ed7 xe, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 &#8216;tr\u0103m xe&#8217;. V\u1eady \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng trong thi\u00ean h\u1ea1, ch\u01b0 h\u1ea7u \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o, thu\u1ebf ng\u1ef1a Nhung nhi\u1ec1u l\u1eafm.<\/p>\n<p>\u0110\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau \u0111\u1ebfn T\u1ea5n \u0111\u1ec1u \u1edf ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, m\u00e0 B\u1eafc \u0110\u1ecbch kh\u00f4ng g\u00e2y h\u1ecda \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0 v\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u1ef1a. Nh\u1eefng ng\u1ef1a n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u1ea5y theo thu\u1ebf ru\u1ed9ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nghe mua ng\u1ef1a t\u1eeb ngo\u00e0i. T\u1eeb khi T\u1ea7n ph\u00e1 h\u1ee7y ph\u00e9p t\u1ec9nh \u0111i\u1ec1n, H\u00e1n m\u1edf mang ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, xe binh kh\u00f4ng l\u1ea5y t\u1eeb thu\u1ebf ru\u1ed9ng, ng\u1ef1a Nhung \u0111\u1ec1u do quan c\u1ea5p, n\u00ean Hung N\u00f4 nhi\u1ec1u n\u0103m g\u00e2y h\u1ecda, v\u00ec thi\u1ebfu ng\u1ef1a. V\u00ec th\u1ebf, Tri\u1ec1u Th\u00e1c khuy\u00ean H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u00f4ng nghi\u1ec7p, l\u1ec7nh cho d\u00e2n c\u00f3 m\u1ed9t con ng\u1ef1a xe k\u1ef5 th\u00ec mi\u1ec5n thu\u1ebf ph\u1ee5c d\u1ecbch cho ba ng\u01b0\u1eddi, t\u1ee9c l\u00e0 mi\u1ec5n thu\u1ebf d\u1ecbch cho ba binh s\u0129.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn th\u1eddi V\u0169 \u0110\u1ebf, trong 70 n\u0103m, ng\u1ef1a \u0111\u1ea7y \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1, h\u00e0ng ngh\u00ecn \u0111\u00e0n, ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a c\u00e1i b\u1ecb xua \u0111u\u1ed5i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee5 t\u1eadp, \u0111\u1ea5y l\u00e0 v\u00ec ng\u1ef1a \u0111\u1ec1u sinh trong n\u01b0\u1edbc, ch\u1ee9 kh\u00f4ng nghe mua t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Nhung.<\/p>\n<p><i>Hi\u1ec7n nay trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, s\u1ed1 ng\u1ef1a c\u00e1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng sinh s\u1ea3n l\u1ea1i r\u1ea5t \u00edt, v\u00ec sao? \u0110\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng chi ph\u00ed th\u1ee9c \u0103n do quan ph\u1ee7 c\u1ea5p kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, l\u1ea1i do ng\u1ef1a sinh nhi\u1ec1u th\u00ec g\u1ea7y y\u1ebfu, ng\u1ef1a con bi\u1ebft \u0103n th\u00ec chi\u1ebfm ph\u1ea7n th\u1ee9c \u0103n c\u1ee7a ng\u1ef1a m\u1eb9, khi\u1ebfn ng\u1ef1a m\u1eb9 ng\u00e0y c\u00e0ng g\u1ea7y m\u00f2n. Qu\u00e2n l\u00ednh nu\u00f4i ng\u1ef1a c\u00f3 t\u1ed9i m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i, v\u00ec th\u1ebf khi ng\u1ef1a con sinh ra li\u1ec1n b\u1ecb \u0111u\u1ed5i \u0111i ho\u1eb7c b\u1eaft ph\u1ea3i ng\u1eedi tro m\u00e0 ch\u1ebft. Sau n\u00e0y, quan ph\u1ee7 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y, b\u00e8n b\u00e0n vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho qu\u00e2n l\u00ednh nu\u00f4i ng\u1ef1a con, nh\u01b0ng s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u01b0\u1edfng qu\u00e1 \u00edt, n\u00ean v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ec7 n\u1ea1n c\u0169.<\/i><\/p>\n<p><i>Nay suy \u0111o\u00e1n, s\u1ed1 ti\u1ec1n mua ng\u1ef1a chi\u1ebfn c\u1ee7a qu\u1ed1c gia, \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed7i con c\u0169ng kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi hai m\u01b0\u01a1i ng\u00e0n, ch\u01b0a k\u1ec3 chi ph\u00ed \u0111i l\u1ea1i v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng. Nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 qu\u00fd tr\u1ecdng vi\u1ec7c mua ng\u1ef1a t\u1eeb ngo\u1ea1i bang m\u00e0 khinh r\u1ebb vi\u1ec7c nu\u00f4i ng\u1ef1a trong n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00fd. N\u1ebfu qu\u1ed1c gia ch\u01b0a th\u1ec3 ch\u1ecdn ri\u00eang ng\u1ef1a c\u00e1i \u0111\u1ec3 ph\u00e2n chia ch\u0103n nu\u00f4i, n\u00ean t\u1ea1m gi\u1ea3m m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 ti\u1ec1n mua ng\u1ef1a \u0111\u1ec3 ban th\u01b0\u1edfng cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 nu\u00f4i ng\u1ef1a con, t\u0103ng th\u00eam tr\u1ee3 c\u1ea5p h\u00e0ng th\u00e1ng, \u0111\u1ebfn khi h\u1ecd n\u1ed9p ng\u1ef1a th\u00ec d\u1eebng l\u1ea1i. Nh\u01b0 v\u1eady ti\u1ec1n kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi n\u01b0\u1edbc m\u00e0 ng\u1ef1a v\u1eabn sinh s\u00f4i. \u01af\u1edbc t\u00ednh v\u1edbi hai v\u1ea1n ng\u1ef1a c\u00e1i, m\u1ed7i n\u0103m thu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda s\u1ed1 ng\u1ef1a con [ch\u1eef &#8220;thu&#8221; nguy\u00ean l\u00e0 &#8220;M\u1ee5c&#8221;, s\u1eeda theo s\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc], c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u1ea1n con, hu\u1ed1ng h\u1ed3 ng\u1ef1a c\u00e1i l\u1ea1i sinh ng\u1ef1a con, trong m\u01b0\u1eddi n\u0103m s\u1ed1 ng\u1ef1a ch\u1eafc ch\u1eafn t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/i><\/p>\n<p><i>X\u01b0a Y \u0110\u1ed1n, m\u1ed9t k\u1ebb ngh\u00e8o, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u00e0o Chu C\u00f4ng d\u1ea1y c\u00e1ch nu\u00f4i n\u0103m lo\u1ea1i gia s\u00fac, li\u1ec1n \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam huy\u1ec7n Y Th\u1ecb thu\u1ed9c T\u00e2y H\u00e0, nu\u00f4i r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u00e2u b\u00f2, m\u01b0\u1eddi n\u0103m sau thu l\u1ee3i kh\u00f4ng \u0111\u1ebfm xu\u1ec3, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 ng\u1ef1a c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 m\u00e0 sinh s\u00f4i?<a class=\"footnote\" title=\"'Sinh s\u00f4i' tr\u00ean nguy\u00ean c\u00f3 ch\u1eef 'v\u00f4', s\u1eeda theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c c\u00f9ng th\u00f4ng kh\u1ea3o.\" id=\"return-footnote-143-27\" href=\"#footnote-143-27\" aria-label=\"Footnote 27\"><sup class=\"footnote\">[27]<\/sup><\/a>&#8221; <\/i><\/p>\n<\/p>\n<p>Vua xem t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 khen ng\u1ee3i.<\/p>\n<p><i>(B\u1ea3n ch\u00ed, Gi\u00e1c s\u1edb v\u00e0o n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean, kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y th\u00e1ng, ghi v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m.)<\/i><\/p>\n<p>[45] Tr\u1ee9 t\u00e1c lang ki\u00eam Tr\u1ef1c s\u1eed qu\u00e1n La X\u1eed \u01af\u1edbc d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i:<\/p>\n<p><i>(S\u1edb c\u1ee7a X\u1eed \u01af\u1edbc nh\u1eafc \u0111\u1ebfn chi\u1ebfu ch\u1ec9 m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, t\u1ee9c l\u00e0 chi\u1ebfu th\u01b0 ban ra v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd th\u00e1ng ba n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng nguy\u00ean ni\u00ean. Vi\u1ec7c d\u00e2ng s\u1edb n\u00e0y h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m \u0111\u00f3, c\u00f2n vi\u1ec7c Tam ty \u0111\u1eb7t 12 vi\u00ean ph\u00e1n quan l\u00e0 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u0103m Thu\u1ea7n Ho\u00e1 th\u1ee9 t\u01b0, kh\u00f4ng r\u00f5 X\u1eed \u01af\u1edbc v\u00ec sao l\u1ea1i d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c, hay l\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1ea7u n\u0103m \u0110oan C\u1ee7ng \u0111\u00e3 c\u00f3 ngh\u1ecb lu\u1eadn n\u00e0y, \u0111\u1ebfn n\u0103m Thu\u1ea7n Ho\u00e1 m\u1edbi thi h\u00e0nh ch\u0103ng? Nay t\u1ea1m ghi v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m, ch\u1edd xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n.)<\/i><\/p>\n<p>&#8220;Th\u1ea7n nh\u1eefng ng\u00e0y qua, nh\u00e2n l\u00fac r\u1ea3nh r\u1ed7i sau bu\u1ed5i ch\u1ea7u, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c nghe c\u00e1c khanh s\u0129 b\u00e0n lu\u1eadn v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 th\u1eddi nay, \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng Th\u00e1nh th\u01b0\u1ee3ng cho r\u1eb1ng trong Tam ty, vi\u1ec7c qu\u1ed1c k\u1ebf l\u00e0 quan tr\u1ecdng, s\u1ed5 s\u00e1ch ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u1ee9c t\u1ea1p, mu\u1ed1n ho\u00e0n thi\u1ec7n nh\u1eefng quy ch\u1ebf ch\u01b0a t\u1ed1t, mong \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o trung dung.<\/p>\n<p>Th\u1ea7n nghe n\u00f3i trong tri\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t mu\u1ed1n \u0111\u1eb7t 12 vi\u00ean ph\u00e1n quan ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y, \u0111\u1ec3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 tr\u00e1ch m\u1ed9t vi\u1ec7c, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng. Th\u1ea7n cho r\u1eb1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Tam ty kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ed5 ch\u1ebf, m\u00e0 l\u00e0 t\u1eeb sau th\u1eddi k\u1ef3 trung di\u1ec7p nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, chi\u1ebfn tranh li\u00ean mi\u00ean, v\u00f9ng H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng<a class=\"footnote\" title=\"'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 truy\u1ec7n La X\u1eed \u01af\u1edbc s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-143-28\" href=\"#footnote-143-28\" aria-label=\"Footnote 28\"><sup class=\"footnote\">[28]<\/sup><\/a>, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ch\u01b0a y\u00ean, v\u00ec ngu\u1ed3n thu t\u1eeb thu\u1ebf kho\u00e1 v\u00e0 qu\u1ea3n l\u00fd chuy\u00ean ch\u1ebf, n\u00ean t\u1eeb Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh t\u00e1ch ra Tam ty \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, vi\u1ec7c qu\u1ed1c d\u1ee5ng l\u00e0 nhu c\u1ea7u c\u1ea5p thi\u1ebft c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, n\u00ean c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c giao tr\u1ecdng tr\u00e1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng b\u1ed5ng l\u1ed9c cao, ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n m\u1eabn th\u00ec ch\u1ec9 bi\u1ebft l\u00e0m theo l\u1ed1i c\u0169, k\u1ebb t\u1eadn t\u1ee5y th\u00ec l\u1ea1i sinh ra hi\u1ec1m kh\u00edch; l\u00e0m theo l\u1ed1i c\u0169 th\u00ec ch\u1eb3ng gi\u00fap \u00edch cho qu\u1ed1c gia, hi\u1ec1m kh\u00edch th\u00ec kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi th\u1eddi th\u1ebf. K\u1ebb n\u00f4ng c\u1ea1n l\u1ea5y vi\u1ec7c ch\u1ec9 tr\u00edch l\u00e0m k\u1ebf s\u00e1ch, ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea5y s\u1ef1 tho\u1ea3 hi\u1ec7p l\u00e0m m\u01b0u c\u1ea7u c\u00e1 nh\u00e2n<a class=\"footnote\" title=\"'Ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea5y s\u1ef1 tho\u1ea3 hi\u1ec7p l\u00e0m m\u01b0u c\u1ea7u c\u00e1 nh\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'sinh', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' d\u1eabn tr\u00ean \u0111\u00e3 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-143-29\" href=\"#footnote-143-29\" aria-label=\"Footnote 29\"><sup class=\"footnote\">[29]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><i>Nh\u1eefng t\u1ec7 n\u1ea1n \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u ng\u00e0y. Nay n\u1ebfu theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n v\u1ec1 m\u01b0\u1eddi hai vi\u00ean ph\u00e1n quan, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch t\u1ea1m th\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u1ee9u v\u00e3n t\u1ec7 n\u1ea1n. Tuy nhi\u00ean, ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a Th\u00e1nh tri\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u00e1i b\u00ecnh, c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00ecm quy ch\u1ebf x\u01b0a \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu l\u01b0u truy\u1ec1n \u0111\u1eddi sau.<\/i><\/p>\n<p><i>Th\u1ea7n t\u1eebng \u0111\u1ecdc s\u00e1ch c\u1ee7a Ph\u00f3 Duy\u1ec7t, cho r\u1eb1ng: &#8220;Vi\u1ec7c kh\u00f4ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u1ed5 nh\u00e2n, Ph\u00f3 Duy\u1ec7t ch\u01b0a t\u1eebng nghe th\u1ea5y&#8221;, l\u1ea1i trong hai thi\u00ean \u2018Nghi\u00eau \u0111i\u1ec3n\u2019, \u2018Thu\u1ea5n \u0111i\u1ec3n\u2019 c\u0169ng n\u00f3i: &#8220;Thu\u1eadn theo m\u00e0 x\u00e9t \u0111\u1ea1o c\u1ed5&#8221;, \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng thu\u1eadn theo \u0111\u1ea1o x\u01b0a \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u00e1i b\u00ecnh. Theo nh\u01b0 th\u1ea7n th\u1ea5y, kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng kh\u00f4i ph\u1ee5c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169 c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh, c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 nh\u01b0 Th\u1eeba lang, Ch\u00ednh lang, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Ch\u1ee7 s\u1ef1, L\u1ec7nh s\u1eed, xin theo quy ch\u1ebf c\u0169 trong \u2018L\u1ee5c \u0111i\u1ec3n\u2019, \u0111em vi\u1ec7c qu\u1ea3n l\u00fd ti\u1ec1n t\u1ec7, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, v\u1ea3i l\u1ee5a, thu\u1ebf kho\u00e1 v\u00e0 chi ti\u00eau c\u1ee7a Tam ty hi\u1ec7n nay ph\u00e2n v\u1ec1 hai m\u01b0\u01a1i t\u01b0 ty. Nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ed7i ty s\u1ebd c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ri\u00eang, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi h\u1ecd ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/i><\/p>\n<p><i>Nay b\u1ed9 Th\u01b0\u01a1ng, b\u1ed9 Kim, l\u00e0m sao bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ea7y v\u01a1i c\u1ee7a kho l\u01b0\u01a1ng, kho ti\u1ec1n? Ty \u0110i\u1ec1n, ty Xuy\u00ean, ai bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng c\u00e1ch xa g\u1ea7n c\u1ee7a vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, \u0111\u00e0o k\u00eanh? C\u00f3 danh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c, t\u1eadp qu\u00e1n l\u00e2u ng\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00e0nh th\u00f3i quen, hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c kh\u00f4i ph\u1ee5c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh, k\u1ebb h\u1ea1 th\u1ea7n c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y l\u00e0 kh\u1ea3 thi, hu\u1ed1ng chi b\u1ec7 h\u1ea1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh, s\u00e1ng su\u1ed1t? Tuy nhi\u00ean, ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n lu\u1eadn cho r\u1eb1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecf l\u00e2u, kh\u00f3 thay \u0111\u1ed5i. N\u1ebfu b\u1ec7 h\u1ea1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1eeb trong l\u00f2ng, giao xu\u1ed1ng t\u01b0\u1edbng ph\u1ee7, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00f4 t\u1ec9nh v\u1ed1n l\u00e0 \u0111i\u1ec3n ch\u1ebf c\u0169, tr\u00ean ra l\u1ec7nh, d\u01b0\u1edbi tu\u00e2n theo, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c? V\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ec5 theo th\u00f3i quen, kh\u00f3 th\u00edch \u1ee9ng thay \u0111\u1ed5i; d\u1ec5 vui v\u1edbi th\u00e0nh qu\u1ea3, kh\u00f3 lo li\u1ec7u l\u00fac kh\u1edfi \u0111\u1ea7u.<\/i><\/p>\n<p><i>Trong \u2018Chu D\u1ecbch\u2019 c\u00f3 c\u00e2u: &#8220;Tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed5i m\u1edbi m\u00e0 b\u1ed1n m\u00f9a th\u00e0nh&#8221;, \u00fd n\u00f3i c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i m\u1ec7nh tr\u1eddi m\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o ch\u1ebf \u0111\u1ed9, \u0111\u1ebfn khi k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n vui v\u1edbi th\u00e0nh qu\u1ea3, th\u00ec thay \u0111\u1ed5i b\u1ec1 ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 thu\u1eadn theo b\u1ec1 tr\u00ean. Hu\u1ed1ng chi danh x\u01b0ng Tam ty ch\u1ec9 m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y, h\u1ed3 s\u01a1 ch\u1ea5t \u0111\u1ea7y b\u00e0n, n\u00e0o c\u00f3 t\u1eebng xem x\u00e9t h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c? L\u1ea1i trong Tam ty<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 't\u1ef1u' trong c\u00e2u 'ph\u1ee5c t\u1ef1u tam ty chi trung' ban \u0111\u1ea7u b\u1ecb thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u1ed5 sung.\" id=\"return-footnote-143-30\" href=\"#footnote-143-30\" aria-label=\"Footnote 30\"><sup class=\"footnote\">[30]<\/sup><\/a>, l\u1ea1i chia \u0111\u1eb7t th\u00eam thu\u1ed9c quan, th\u00ec c\u00e0ng m\u1ea5t \u0111i g\u1ed1c g\u00e1c. Nay C\u00e2u vi\u1ec7n c\u1ee7a Tam ty v\u1ed1n l\u00e0 b\u1ed9 T\u1ef7 c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 t\u1ec9nh, nguy\u00ean l\u00e0 c\u01a1 quan ki\u1ec3m tra, hi\u1ec3u r\u00f5 chi ti\u00eau trong ngo\u00e0i.<\/i><\/p>\n<p><i>B\u1ec7 h\u1ea1 n\u1ebfu mu\u1ed1n kh\u00f4i ph\u1ee5c, th\u00ec ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 s\u1eb5n. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 C\u1eedu t\u1ef1, Tam gi\u00e1m, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 c\u01a1 quan r\u01b0\u1eddm r\u00e0, d\u00f9 c\u00f3 ch\u1ee9c quan nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec7m v\u1ee5. K\u00ednh mong b\u1ec7 h\u1ea1 v\u00e0o l\u00fac th\u00e1i b\u00ecnh, x\u00e2y d\u1ef1ng quy ch\u1ebf l\u00e2u d\u00e0i, kh\u00f4ng c\u1ea7n phi\u1ec1n ph\u1ee9c sai ph\u00e1i s\u1ee9 th\u1ea7n, l\u1eadp th\u00eam c\u00f4ng th\u1ef1. Nh\u01b0 v\u1eady, danh ch\u00ednh th\u00ec ng\u00f4n thu\u1eadn, ng\u00f4n thu\u1eadn th\u00ec vi\u1ec7c th\u00e0nh. B\u1edbt b\u1edbt vi\u00ean ch\u1ee9c r\u01b0\u1eddm r\u00e0, th\u00ec s\u1ebd ti\u1ebft ki\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c kinh ph\u00ed. S\u00e1ch x\u01b0a c\u00f3 n\u00f3i: &#8220;\u0110\u01b0\u1eddng, Ngu x\u00e9t \u0111\u1ea1o c\u1ed5, \u0111\u1eb7t quan ch\u1ec9 m\u1ed9t tr\u0103m&#8221;, &#8220;H\u1ea1, Th\u01b0\u01a1ng t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i quan ch\u1ee9c, nh\u01b0ng v\u1eabn d\u00f9ng \u0111\u1ec3 tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc&#8221;. K\u00ednh mong b\u1ec7 h\u1ea1 noi theo s\u1ef1 gi\u1ea3n d\u1ecb h\u00f3a c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea1o l\u00fd l\u1edbn lao trong \u2018H\u1ed3ng Ph\u1ea1m\u2019, c\u00f3 th\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i mu\u00f4n n\u0103m, ng\u1ed3i y\u00ean m\u00e0 tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc.&#8221;<\/i><\/p>\n<\/p>\n<p>[46] Th\u01b0\u1ee3ng t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;S\u1ef1 h\u01b0ng suy c\u1ee7a qu\u1ed1c gia c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft qua uy quy\u1ec1n. Ng\u0169 \u0111\u1ea1i ti\u1ebfp n\u1ed1i sau lo\u1ea1n l\u1ea1c cu\u1ed1i th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, quy\u1ec1n l\u1ef1c n\u1eb1m \u1edf c\u00e1c phi\u00ean tr\u1ea5n, vi\u1ec7c chinh ph\u1ea1t kh\u00f4ng do tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, \u1ef7 th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m b\u1eady trong n\u01b0\u1edbc. V\u00ec v\u1eady, v\u01b0\u01a1ng th\u1ea5t suy y\u1ebfu, h\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c kh\u00f4ng l\u00e2u. Th\u00e1i T\u1ed5 tr\u1ecb v\u00ec thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u00e3 s\u00e2u s\u1eafc kh\u1eafc ph\u1ee5c t\u1ec7 n\u1ea1n n\u00e0y. \u0110\u1ebfn khi Tr\u1eabm k\u1ebf v\u1ecb, c\u0169ng t\u1eeb t\u1eeb lo toan vi\u1ec7c n\u00e0y, mong c\u00f9ng c\u00e1c khanh nghi\u00eam t\u00fac tu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e1p ch\u1ebf, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh c\u01b0\u01a1ng k\u1ef7, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn th\u00e1i b\u00ecnh.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i n\u00f3i: <i>&#8220;\u0110\u1ea1o l\u00fd ch\u00ed c\u00f4ng l\u00e0 kh\u00f4ng phe ph\u00e1i, kh\u00f4ng thi\u00ean v\u1ecb. Ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecb qu\u1ed1c m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng kh\u00f3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eddi sinh s\u00f4i v\u00e0o xu\u00e2n h\u1ea1, thu t\u00e0n v\u00e0o thu \u0111\u00f4ng, kh\u00f4ng thi\u00ean v\u1ecb m\u1ed9t v\u1eadt n\u00e0o, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do c\u00f3 th\u1ec3 tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n, b\u1eadc v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 n\u00ean noi theo.&#8221;<\/i><\/p>\n<hr class=\"before-footnotes clear\" \/><div class=\"footnotes\"><ol><li id=\"footnote-143-1\">Ch\u1eef 'Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang', trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 43, '\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c' quy\u1ec3n 115 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 ph\u1ea7n b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ee9 t\u00e1c lang'. <a href=\"#return-footnote-143-1\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 1\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-2\">Nguy\u00ean v\u0103n 'V\u1ecb' \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda th\u00e0nh 'D\u1ee5' c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2. <a href=\"#return-footnote-143-2\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 2\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-3\">Ch\u1eef 's\u1eadu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'h\u1eadu', \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, 'Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c' quy\u1ec3n 4 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1. <a href=\"#return-footnote-143-3\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 3\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-4\"> Do trong m\u1ed9ng th\u1ea5y s\u1ed5 ghi t\u00ean vi\u1ebft l\u00e0 'L\u1ec7', ch\u1eef 't\u00e1c' v\u1ed1n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 287 truy\u1ec7n D\u01b0\u01a1ng L\u1ec7 b\u1ed5 sung. <a href=\"#return-footnote-143-4\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 4\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-5\"> Ban th\u01b0\u1edfng ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng b\u1ea1ch kim, 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng' nguy\u00ean ghi l\u00e0 'ba m\u01b0\u01a1i l\u1ea1ng', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. Tra theo \u2018Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c\u2019 quy\u1ec3n 43 v\u00e0 \u2018T\u1ed1ng s\u1eed\u2019 quy\u1ec3n 278 truy\u1ec7n L\u00f4i \u0110\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'ba ngh\u00ecn l\u1ea1ng', nay s\u1eeda theo \u0111\u00f3. <a href=\"#return-footnote-143-5\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 5\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-6\">Cho r\u1eb1ng M\u00e3 Chu th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e1i xu\u1ea5t, ch\u1eef '\u0110\u01b0\u1eddng' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung <a href=\"#return-footnote-143-6\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 6\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-7\">T\u1ef1 ti\u1ebfn c\u1eed m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, 'c\u00f3 th\u1ec3' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'vu', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c quy\u1ec3n 44, T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu ch\u1ee9c quan 64\/6 s\u1eeda <a href=\"#return-footnote-143-7\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 7\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-8\">Ph\u01b0\u1eddng Ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Ph\u00f2ng Ch\u00e2u', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch tr\u00ean s\u1eeda <a href=\"#return-footnote-143-8\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 8\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-9\">S\u1eafp cho l\u00e0m t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, ch\u1eef 's\u1eafp' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 't\u00f9y', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 267 truy\u1ec7n Tri\u1ec7u X\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4n s\u1eeda <a href=\"#return-footnote-143-9\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 9\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-10\"> ch\u1eef 'l\u1ef1c' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'ph\u01b0\u01a1ng', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-143-10\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 10\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-11\"> ch\u1eef 'd\u1ecbch' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'd\u1ecbch', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-143-11\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 11\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-12\"> L\u00e3 H\u1eefu Chi nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'L\u00e3 H\u1ef1u Chi', c\u00e1c s\u00e1ch \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 296, b\u1ea3n truy\u1ec7n ch\u00e9p 'L\u00e3 H\u1eefu Chi, t\u1ef1 Nguy\u00ean C\u00e1t', quy\u1ec3n 487, 'Cao Ly truy\u1ec7n' v\u00e0 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'L\u00e3 H\u1eefu Chi', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i. Sau n\u00e0y \u0111\u1ec1u theo. <a href=\"#return-footnote-143-12\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 12\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-13\">'H\u1ef1u' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u00e9p l\u00e0 'Xu', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n c\u00f9ng 'Bi\u00ean ni\u00ean l\u1ee5c' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 3 h\u1ea1 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-143-13\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 13\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-14\">L\u00e3ng ch\u00e2u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Lang ch\u00e2u', theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng t\u00f3m y\u1ebfu' v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y gi\u1ed1ng nhau. <a href=\"#return-footnote-143-14\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 14\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-15\">\u0110i\u1ec7n trung th\u1eeba Giang L\u0103ng H\u1ea1 H\u1ea7u Gia Trinh: Theo ghi ch\u00e9p t\u1eeb \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i ph\u1ea7n 't\u1ecbnh t\u1ee9 c\u1eadp \u0111\u1ec7' trong 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' quy\u1ec3n 44, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu th\u00e1ng 6. Vi\u1ec7c tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 tr\u01b0\u1ee3t k\u1ef3 thi v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u1ebfn V\u0169 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 thi l\u1ea1i, trong 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu tuy\u1ec3n c\u1eed' quy\u1ec3n 7, ph\u1ea7n 5 c\u0169ng ghi v\u00e0o ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 6. Nguy\u00ean b\u1ea3n \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u1ebd thi\u1ebfu th\u00e1ng ng\u00e0y. <a href=\"#return-footnote-143-15\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 15\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-16\">Ta ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c trong ch\u00ec: Ch\u1eef 'nh\u1ea5t' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng b\u1ed5 sung. Xem 'Sa m\u00f4n V\u0103n O\u00e1nh Ng\u1ecdc h\u1ed3 thanh tho\u1ea1i' quy\u1ec3n 7 ghi: 'Khi\u1ebfn ta \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda l\u1ea1ng th\u1ee7y ng\u00e2n, l\u00e0m Tri ch\u1ebf c\u00e1o m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1eddi ta \u0111\u1ee7 r\u1ed3i.' <a href=\"#return-footnote-143-16\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 16\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-17\">Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'\u00e2m tr\u00ed k\u1ecb s\u0129', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i. Xem 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-13 ch\u00e9p 'li\u00ean tr\u00ec d\u0129 v\u0103n'. <a href=\"#return-footnote-143-17\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 17\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-18\">Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0'm\u1ea1c thi\u1ec7n \u01b0 th\u1eed', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, C\u00e1c b\u1ea3n, Ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i. 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' ph\u1ea7n Phi\u00ean di 1-14 ch\u00e9p 'Di\u1ec7c b\u1ea5t c\u00e2u th\u1eed'. L\u1ea1i ch\u00e9p 'T\u1ef1 n\u0103ng t\u00f9y c\u01a1 thi\u1ebft k\u1ebf', ph\u1ea7n tr\u00ean 'H\u1ed9i y\u1ebfu' 1-13 ghi l\u00e0 'C\u1ea9u t\u00f9y c\u01a1 s\u1edf ki\u1ebfn', nghi r\u1eb1ng nguy\u00ean b\u1ea3n hai ch\u1eef 'T\u1ef1 n\u0103ng' ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 'C\u1ea9u n\u0103ng'. <a href=\"#return-footnote-143-18\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 18\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-19\">Ch\u1eef 'T\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'Th\u1ee7y', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i].' Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd. <a href=\"#return-footnote-143-19\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 19\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-20\">S\u1eed s\u00e1ch ghi: 'D\u0129 Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh, Tr\u1eebng ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u vi chi'. Ch\u1eef 's\u1ee9' d\u01b0\u1edbi 'Ch\u1ea5n ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, t\u00ean Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Ph\u1ea1m Di\u00ean Tri\u1ec7u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda ch\u1eefa trong 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 275, 'Kh\u1ed5ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh truy\u1ec7n', 'Long b\u00ecnh t\u1eadp' quy\u1ec3n 17 v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 289, 'Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tri\u1ec7u truy\u1ec7n' \u0111\u1ec3 b\u1ed5 ch\u00ednh <a href=\"#return-footnote-143-20\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 20\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-21\">Nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'Cao K\u1ebf Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 \u0111\u1ec3 s\u1eeda. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y c\u0169ng v\u1eady <a href=\"#return-footnote-143-21\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 21\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-22\">'chu\u1ea9n b\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n ch\u1eef 'Kinh', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-143-22\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 22\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-23\"> Qu\u1ed1c s\u1eed, b\u1ea3n g\u1ed1c l\u00e0 'Qu\u1ed1c Trung', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, To\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-143-23\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 23\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-24\"> 'H\u1ed9i y\u1ebfu' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'C\u1eadp', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-143-24\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 24\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-25\">Nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft 'ng\u1ef1a' thay v\u00ec 'ng\u1ef1a con', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n 4, 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' quy\u1ec3n 160 v\u1ec1 Binh s\u1eed m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-143-25\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 25\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-26\">'36 v\u1ea1n t\u1ec9nh', nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 '26 v\u1ea1n t\u1ec9nh', d\u1ef1a theo b\u1ea3n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng v\u00e0 'Th\u00f4ng Kh\u1ea3o' s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-143-26\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 26\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-27\">'Sinh s\u00f4i' tr\u00ean nguy\u00ean c\u00f3 ch\u1eef 'v\u00f4', s\u1eeda theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c c\u00f9ng th\u00f4ng kh\u1ea3o. <a href=\"#return-footnote-143-27\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 27\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-28\">'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'H\u00e0 S\u00f3c kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 440 truy\u1ec7n La X\u1eed \u01af\u1edbc s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-143-28\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 28\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-29\">'Ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea5y s\u1ef1 tho\u1ea3 hi\u1ec7p l\u00e0m m\u01b0u c\u1ea7u c\u00e1 nh\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft 'sinh', theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' d\u1eabn tr\u00ean \u0111\u00e3 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-143-29\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 29\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-143-30\"> Ch\u1eef 't\u1ef1u' trong c\u00e2u 'ph\u1ee5c t\u1ef1u tam ty chi trung' ban \u0111\u1ea7u b\u1ecb thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u1ed5 sung. <a href=\"#return-footnote-143-30\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 30\">&crarr;<\/a><\/li><\/ol><\/div>","protected":false},"author":1,"menu_order":12,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-143","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-standard"],"part":119,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/143\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":144,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/143\/revisions\/144"}],"part":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/119"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/143\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=143"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=143"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}