{"id":151,"date":"2025-07-03T03:02:58","date_gmt":"2025-07-03T03:02:58","guid":{"rendered":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/?post_type=chapter&#038;p=151"},"modified":"2025-07-03T03:03:03","modified_gmt":"2025-07-03T03:03:03","slug":"quyen-33-nam-thuan-hoa-thu-3-nham-thin-992","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/chapter\/quyen-33-nam-thuan-hoa-thu-3-nham-thin-992\/","title":{"raw":"QUY\u1ec2N 33: N\u0102M THU\u1ea6N H\u00d3A TH\u1ee8 3 (NH\u00c2M TH\u00ccN, 992)","rendered":"QUY\u1ec2N 33: N\u0102M THU\u1ea6N H\u00d3A TH\u1ee8 3 (NH\u00c2M TH\u00ccN, 992)"},"content":{"raw":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n\n<p>[1] Th\u00e1ng gi\u00eang, m\u00f9a xu\u00e2n, ng\u00e0y s\u00f3c B\u00ednh Th\u00e2n[footnote]Ng\u00e0y s\u00f3c B\u00ednh Th\u00e2n: 'B\u00ednh Th\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'B\u00ednh D\u1ea7n', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng s\u1eed v\u00e0 'Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn nh\u1ecb th\u1eadp s\u1eed' c\u1ee7a Tr\u1ea7n Vi\u00ean <i>(sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn)<\/i> s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote], sau khi nh\u1eadn l\u1ec5 tri\u1ec1u t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Tri\u1ec1u Nguy\u00ean, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ed5i sang m\u1eb7c \u00e1o Th\u00f4ng Thi\u00ean qu\u00e1n v\u00e0 \u00e1o t\u00eda Sa b\u00e0o, l\u1ea1i ng\u1ed3i l\u00ean ngai, nh\u1eadn l\u1eddi ch\u00fac th\u1ecd t\u1eeb qu\u1ea7n th\u1ea7n. R\u01b0\u1ee3u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng ba tu\u1ea7n, d\u00f9ng nh\u00e3 nh\u1ea1c, h\u00f2a t\u1ea5u cung \u0111\u00ecnh, c\u00f3 h\u00e1t x\u01b0\u1edbng. B\u00e3i b\u1ecf l\u1ec5 ch\u00fac th\u1ecd t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i Minh.<\/p>\n\n<p>[2] C\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn c\u1eed t\u1ed5ng c\u1ed9ng 17.300 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u t\u1eadp trung d\u01b0\u1edbi c\u1eeda khuy\u1ebft. Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, sai H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Th\u1eeba ch\u1ec9 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng li\u00eau c\u00f9ng ch\u1ee7 tr\u00ec vi\u1ec7c ti\u1ebfn c\u1eed. Sau khi nh\u1eadn chi\u1ebfu, h\u1ecd tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7n C\u1ed1ng \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh vi\u1ec7c xin x\u1ecf. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n<p>[3] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng ch\u00e1nh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t kinh quan \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung v\u00e0o ch\u1ee9c tri\u1ec1u quan.<\/p>\n\n<p>[4] Ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan t\u1eeb T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn Ng\u1ef1 s\u1eed Trung th\u1eeba, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t tri\u1ec1u quan l\u00e0m Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9. L\u1ea1i c\u00f3 chi\u1ebfu r\u1eb1ng nh\u1eefng kinh quan \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c t\u1ea1i Tam ty, Tam qu\u00e1n, ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng nh\u01b0ng \u0111ang gi\u1eef ch\u1ee9c ngo\u1ea1i nhi\u1ec7m, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed.<\/p>\n<p><i>(Chi\u1ebfu n\u00e0y theo b\u1ea3n kh\u00e1c ghi v\u00e0o ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n th\u00e1ng 2, nay d\u1eddi l\u1ea1i \u1edf ph\u1ea7n ti\u1ebfn c\u1eed quan ch\u1ee9c.)<\/i><\/p>\n\n<p>[5] Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, chi\u1ebfu cho c\u00e1c Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, n\u1ebfu c\u00f3 c\u1ea3i c\u00e1ch vi\u1ec7c d\u00e2n s\u1ef1, x\u1eed \u00e1n oan sai, chuy\u00ean ch\u1edf l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c kim kh\u00ed, \u0111\u1ea1t th\u00e0nh t\u00edch xu\u1ea5t s\u1eafc, ho\u1eb7c c\u00f3 s\u00e1ng ki\u1ebfn th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 l\u1ee3i cho d\u00e2n, th\u00ec c\u00e1c ch\u00e2u, ph\u1ee7, qu\u00e2n, gi\u00e1m n\u01a1i \u0111\u00f3, m\u1ed7i cu\u1ed1i n\u0103m ph\u1ea3i tr\u00ecnh b\u00e0y chi ti\u1ebft l\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u tr\u00ecnh.<\/p>\n\n<p>[6] Th\u00e1ng 2, t\u1ea1i H\u00e0ng ch\u00e2u, c\u00e1c quan ch\u01b0\u1edfng canh Di\u1ec7p Ng\u1ea1n An c\u00f9ng 122 ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfu Ti\u1ec1n Th\u00edch kho l\u01b0\u01a1ng 848.004 th\u1ea1ch, mu\u1ed1i 50.446 th\u1ea1ch. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, chi\u1ebfu x\u00f3a b\u1ecf t\u1ea5t c\u1ea3.<\/p>\n\n<p>[7] Di\u00eam thi\u1ebft s\u1ee9 Ng\u1ee5y V\u0169 \u0111\u01b0\u01a1ng t\u00e2u r\u1eb1ng c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng quan vi\u00ean ph\u1ee5 tr\u00e1ch tr\u00e0 v\u00e0 mu\u1ed1i, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi n\u1ee3 thu\u1ebf c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, xin h\u00e0nh ph\u1ea1t quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. Vua n\u00f3i: <i>\"Ph\u1ea3i tra x\u00e9t r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ef1c. N\u1ebfu v\u00ec thi\u00ean tai l\u1ee5t l\u1ed9i, h\u1ea1n h\u00e1n m\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn thi\u1ebfu thu\u1ebf, th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u1eed ph\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebf V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. C\u00e1c khanh ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c k\u1ebf to\u00e1n, n\u00ean l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00ednh l\u00e0m t\u00e2m, kh\u00f4ng n\u00ean c\u1eaft x\u00e9n b\u1eeba b\u00e3i, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 h\u1ea1i d\u00e2n m\u00e0 t\u1ed5n h\u1ea1i h\u00f2a kh\u00ed.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[8] Th\u00e1ng ba, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, Vua ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, ti\u1ebfn h\u00e0nh ph\u00fac th\u00ed cho c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u00e3 \u0111\u1ed7 k\u1ef3 thi tr\u01b0\u1edbc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, H\u1ed3 \u0110\u00e1n, T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n, V\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf T\u1eafc, L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o, Tr\u1ea7n Nghi\u00eau T\u1ea9u \u0111\u1ec1u ho\u00e0n th\u00e0nh b\u00e0i thi s\u1edbm, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp h\u1ea1ng cao. T\u1eeb \u0111\u00f3, s\u0129 t\u1eed tranh nhau h\u1ecdc l\u1ed1i v\u0103n hoa ph\u00f9 phi\u1ebfm, ch\u00fa tr\u1ecdng t\u1ed1c \u0111\u1ed9, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi trong m\u1ed9t kh\u1eafc l\u00e0m m\u1ea5y b\u00e0i th\u01a1, ho\u1eb7c m\u1ed9t ng\u00e0y vi\u1ebft m\u01b0\u1eddi b\u00e0i ph\u00fa. T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba Ph\u1ee7 \u0110i\u1ec1n Tr\u1ea7n T\u0129nh d\u00e2ng s\u1edb, xin th\u1ef1c hi\u1ec7n ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p <i>\"h\u1ed3 danh\"<\/i> <i>(che t\u00ean)<\/i> khi ch\u1ea5m thi \u0111\u1ec3 kh\u1eafc ph\u1ee5c t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y. Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 ch\u1ea5p thu\u1eadn.<\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3, tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c v\u0103n s\u0129 c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh v\u00e0 Tam qu\u00e1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ef1c hi\u1ec7n vi\u1ec7c h\u1ed3 danh ch\u1ea5m thi, x\u1ebfp h\u1ea1ng \u01b0u li\u1ec7t \u0111\u1ec3 ph\u00e2n chia th\u1ee9 b\u1eadc. Trong k\u1ef3 thi, \u0111\u1ec1 b\u00e0i <i>\"Chi ng\u00f4n nh\u1eadt xu\u1ea5t\"<\/i> <i>(L\u1eddi n\u00f3i xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb t\u1ea5m l\u00f2ng)<\/i> \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra, khi\u1ebfn th\u00ed sinh kinh ng\u1ea1c, kh\u00f4ng bi\u1ebft di\u1ec5n \u0111\u1ea1t th\u1ebf n\u00e0o, c\u00f9ng nhau \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u0111i\u1ec7n xin \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec1. Ti\u1ec1n D\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn H\u1ed9i K\u00ea, l\u00fac \u1ea5y m\u1edbi m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i, ch\u01b0a \u0111\u1ebfn tr\u01b0a \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh c\u1ea3 ba \u0111\u1ec1 thi, nh\u01b0ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 tr\u00edch l\u00e0 qu\u00e1 khoe khoang, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t lo\u1ea1i b\u1ecf.<\/p>\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00f4n H\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eef D\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng 302 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129, v\u00e0 51 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp v\u00e0o h\u1ea1ng \u0111\u1ed3ng xu\u1ea5t th\u00e2n. Vua d\u1ea1y r\u1eb1ng: <i>\"C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ngo\u00e0i vi\u1ec7c l\u00e0m quan, c\u1ea7n c\u1ed1 g\u1eafng trau d\u1ed3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 l\u00e3ng ph\u00ed c\u00f4ng s\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.\"<\/i> T\u00f4n H\u00e0 c\u00f9ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi l\u1ec5 b\u00e1i t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n\n<p>[9] Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, l\u1ea1i t\u1ed5 ch\u1ee9c thi l\u1ea1i c\u00e1c khoa, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 784 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u ban cho h\u1ecdc v\u1ecb \u0111\u1ec7 v\u00e0 180 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ban xu\u1ea5t th\u00e2n. T\u1ed5 ch\u1ee9c y\u1ebfn ti\u1ec7c, ban ba b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i ch\u00e2m. Ti\u1ebfn s\u0129 T\u00f4n H\u00e0 c\u00f9ng b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, \u0110\u1ea1i L\u00fd b\u00ecnh s\u1ef1 th\u00f4ng ph\u00e1n c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m quan ch\u1ee9c s\u1edf \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n. V\u00e0o t\u1ea1 \u01a1n t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n.<\/p>\n\n<p>Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"Thi\u00ean h\u1ea1 r\u1ed9ng l\u1edbn, c\u1ea7n d\u1ef1a v\u00e0o nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i c\u00f9ng tr\u1ecb v\u00ec. N\u0103m nay, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1t l\u1ea1i h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0 do Tr\u1eabm ch\u1ecdn l\u1ef1a. B\u1ecdn h\u1ecd ch\u1ec9 c\u1ea7n t\u1ef1 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, thanh li\u00eam \u0111\u1eb9p l\u00f2ng m\u00e0 thay th\u1ebf r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1[footnote] 'Thanh m\u0129 \u0111\u1eafc th\u1ebf nhi quy' c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ed3ng. X\u00e9t b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 4 th\u01b0\u1ee3ng, 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 28 t\u1ed5 t\u00f4ng khoa c\u1eed th\u1ee7 nh\u00e2n \u0111\u1ec1u vi\u1ebft 'T\u00ecnh m\u0129 th\u1ebf nhi quy'.[\/footnote], th\u00ec s\u1ebd d\u1ea7n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn con \u0111\u01b0\u1eddng hanh th\u00f4ng, kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i> Khi \u0111\u00f3, c\u00f3 chi\u1ebfu kh\u1eafc ch\u01b0\u01a1ng <i>\"Nho h\u1ea1nh\"<\/i> trong s\u00e1ch 'L\u1ec5 k\u00fd', ban cho c\u00e1c quan g\u1ea7n g\u0169i v\u00e0 c\u00e1c quan kinh \u0111\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ban cho T\u00f4n H\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c[footnote] '\u0110\u1ed3ng th\u1eddi ban cho T\u00f4n H\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c' ch\u1eef '\u0111\u1eb3ng' nguy\u00ean tho\u00e1t, theo ghi ch\u00fa [4] x\u00e9t c\u00e1c s\u00e1ch b\u1ed5.[\/footnote], l\u1ec7nh l\u00e0m l\u1eddi r\u0103n \u0111\u1eb7t b\u00ean c\u1ea1nh ch\u1ed7 ng\u1ed3i. L\u00fac \u0111\u1ea7u, trong \u0111i\u1ec7n s\u00e1ch s\u0129, th\u01b0\u1eddng ban th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf \u0111\u1ec3 n\u00e2ng \u0111\u1ee1. \u0110\u1ebfn Tr\u1ea7n Nghi\u00eau T\u1ea9u m\u1edbi \u0111\u1ed5i ban ch\u00e2m, nh\u1eb1m khuy\u00ean r\u0103n. \u0110\u1ebfn T\u00f4n H\u00e0 th\u00ec th\u01a1 v\u00e0 ch\u00e2m \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi khen ng\u1ee3i.<\/p>\n\n<p>S\u1eed qu\u00e1n tu so\u1ea1n L\u01b0\u01a1ng Chu H\u00e0n, Tr\u1ef1c chi\u00eau v\u0103n qu\u00e1n An \u0110\u1ee9c D\u1ee5 c\u00f9ng l\u00e0m quan kh\u1ea3o th\u00ed.<\/p>\n\n<p>[10] Chi\u1ebfu cho c\u00e1c quan x\u00e9t \u0111\u1ecbnh ph\u00e9p c\u00e2n, so\u1ea1n th\u00e0nh quy t\u1eafc m\u1edbi ban h\u00e0nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c l\u1ea1i t\u00e0ng th\u1ee7 nh\u1eadn v\u00e0ng b\u1ea1c do c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u1ed9p h\u00e0ng n\u0103m, nh\u01b0ng c\u00e2n \u0111o c\u1ee7a Th\u00e1i ph\u1ee7 t\u1ef1 theo quy t\u1eafc c\u0169 kh\u00f4ng chu\u1ea9n, c\u00e1c l\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m b\u1eady, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00ecnh b\u00e1o th\u01b0\u1eddng b\u1ecb bu\u1ed9c t\u1ed9i th\u1ea5t tho\u00e1t \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ph\u00e1 s\u1ea3n. L\u1ea1i c\u00f3 vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i l\u1ea1i t\u00e0ng th\u1ee7, vi\u1ec7c ki\u1ec3m tra tranh ch\u1ea5p k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u n\u0103m. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, Gi\u00e1m n\u1ed9i t\u00e0ng kh\u1ed1 L\u01b0u Th\u1eeba Khu\u00ea c\u00f9ng c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c x\u00e9t r\u00f5 nguy\u00ean nh\u00e2n, s\u1eeda \u0111\u1ed5i quy ch\u1ebf, trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u th\u1ea5y ti\u1ec7n l\u1ee3i. Th\u1eeba Khu\u00ea l\u00e0 ho\u1ea1n quan, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n S\u01a1n D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n<p>[11] Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00e1n quan, T\u1ea3 ty gi\u00e1n H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa[footnote]Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00e1n quan T\u1ea3 ty gi\u00e1n H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa, ch\u1eef 'Gi\u00e1n' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 277, Truy\u1ec7n b\u1ea3n s\u1eeda.[\/footnote] \u0111\u1ec1u t\u1ea5u r\u1eb1ng: <i>\"\u0110\u1ea3m nhi\u1ec7m ch\u1ee9c gi\u00e1n quan, ki\u00eam ch\u1ee9c k\u1ebf ty, duy ch\u1ec9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham gia y\u1ebfn ti\u1ec7c, mong \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 trong qu\u00e1n.\"<\/i> Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, Vua sai H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c tr\u1ef1c ti\u1ebfp l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Chi\u00eau V\u0103n qu\u00e1n. T\u1eeb \u0111\u00e2y, quan thu\u1ed9c Tam ty ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c tr\u1ef1c qu\u00e1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y.<\/p>\n\n<p>[12] Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch d\u00f9ng th\u00e1ng hai m\u1edf b\u0103ng, d\u00e2ng l\u1ec5 hi\u1ebfn d\u00ea t\u01a1, t\u1ebf b\u1eb1ng h\u1eb9. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i quen d\u00f9ng th\u00e1ng t\u01b0, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ea7m t\u01b0\u1edfng c\u00e2u <i>\"T\u1ee9 chi nh\u1eadt\"<\/i> trong th\u01a1 'B\u00e2n Thi' l\u00e0 th\u00e1ng B\u1ed1n hi\u1ec7n t\u1ea1i. B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed xin s\u1eeda l\u1ea1i. Vua n\u00f3i: <i>\"Th\u00e1ng t\u01b0 h\u1eb9 \u0111\u00e3 gi\u00e0, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u1ee3p nh\u00e0, sao c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ebfn hi\u1ebfn m\u1edbi?\"<\/i> B\u00e8n theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u c\u1ee7a L\u00fd Ch\u00ed.<\/p>\n\n<p>[13] Ng\u00e0y m\u00f9ng m\u1ed9t th\u00e1ng n\u0103m, n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Vua ng\u1ef1 t\u1ea1i V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111i\u1ec7n, b\u00e1 quan v\u00e0o h\u1ea7u. Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, khi v\u00e0o h\u1ea7u, ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec7n trung t\u1ec9nh mang theo nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ecf, c\u00f9ng c\u00e1c quan cung ph\u1ee5ng thu\u1ed9c l\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc, b\u00e0y \u1edf s\u00e2n. Vua cho r\u1eb1ng nghi v\u1ec7 qu\u00e1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, b\u00e8n l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch b\u00e0y th\u00eam nghi tr\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng huy, c\u00f2n nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ecf c\u1ee7a \u0111i\u1ec7n trung t\u1ec9nh v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean, theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1edbi.<\/p>\n\n<p>[14] L\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u d\u00e2ng t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u00eam phong chung; Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 khi \u0111i thanh tra c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i ghi ch\u00e9p l\u1ea1i c\u00e1c \u00e1n h\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec7nh c\u1ea5m.<\/p>\n\n<p>[15] Vua l\u1ea1i sai Y quan bi\u00ean t\u1eadp b\u1ed9 'Th\u00e1i B\u00ecnh Th\u00e1nh Hu\u1ec7 ph\u01b0\u01a1ng' 100 quy\u1ec3n, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, ban b\u1ea3n in kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1. M\u1ed7i ch\u00e2u ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi y thu\u1eadt b\u1ed5 l\u00e0m Y b\u00e1c s\u0129, giao cho h\u1ecd qu\u1ea3n l\u00fd, cho ph\u00e9p quan l\u1ea1i v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang sao ch\u00e9p.<\/p>\n\n<p>[16] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, chi\u1ebfu cho Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e0i x\u00e9t c\u00e1c t\u1ed9i t\u1eeb t\u00f9 \u0111\u00e0y tr\u1edf l\u00ean, khi \u00e1n \u0111\u00e3 th\u00e0nh, l\u1ec7nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 th\u1eeba lang, l\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh c\u1ea5p x\u00e1 tr\u1edf l\u00ean c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t.<\/p>\n\n<p>[17] K\u1ef7 D\u1eadu, Vua v\u00ec l\u00e2u ng\u00e0y thi\u1ebfu m\u01b0a, n\u00e9t m\u1eb7t lo l\u1eafng, b\u1ea3o c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>\"Kh\u00ed d\u01b0\u01a1ng qu\u00e1 th\u1ecbnh, Tr\u1eabm \u0111\u00e3 th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ea7u kh\u1ea5n, d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt kh\u1eafp n\u01a1i, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i do h\u00ecnh ng\u1ee5c b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 oan khu\u1ea5t, quan l\u1ea1i qu\u1eadn huy\u1ec7n kh\u00f4ng x\u1ee9ng ch\u1ee9c, vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 thi\u1ebfu s\u00f3t sao?\"<\/i> B\u00e8n sai 17 v\u1ecb th\u01b0\u1eddng tham quan \u0111i c\u00e1c l\u1ed9 x\u00e9t x\u1eed nh\u1eefng v\u1ee5 \u00e1n h\u00ecnh. T\u1ed1i h\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eddi m\u01b0a. Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n c\u00f9ng nhau v\u00e0o ch\u00fac m\u1eebng, Vua n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm c\u1ea7n m\u1eabn c\u1ea7u tr\u1ecb, xem d\u00e2n nh\u01b0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, t\u1ef1 x\u00e9t l\u00f2ng m\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i th\u1eb9n. Vi\u1ec7c l\u00e2u ng\u00e0y thi\u1ebfu m\u01b0a l\u00e0 do l\u1ebd \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u Tr\u1eabm lo. Tr\u1eabm ch\u1ec9 lo quan ng\u1ee5c l\u1ee3i d\u1ee5ng v\u0103n t\u1ef1 x\u1ea3o tr\u00e1 \u0111\u1ec3 h\u00e3m h\u1ea1i, quan t\u00e0i ch\u00ednh v\u01a1 v\u00e9t b\u00f3c l\u1ed9t, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng thi h\u00e0nh s\u1eafc ch\u1ec9, khanh s\u0129 kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m tr\u00f2n b\u1ed5n ph\u1eadn.\"<\/i> L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng, Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ec1 Hi\u1ec1n c\u00f9ng Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung, L\u00fd H\u00e3ng h\u1ed5 th\u1eb9n s\u1ee3 h\u00e3i, qu\u1ef3 l\u1ea1y r\u1ed3i lui, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua n\u00f3i: <i>\"Trong l\u00f2ng Tr\u1eabm n\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec, li\u1ec1n mu\u1ed1n n\u00f3i c\u00f9ng c\u00e1c khanh. \u0110\u00e3 n\u00f3i ra r\u1ed3i, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f2n vi\u1ec7c g\u00ec n\u1eefa. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c trong Trung th\u01b0, c\u00e1c khanh c\u1ea7n h\u1ebft l\u00f2ng l\u00e0m t\u1ed1t.\"<\/i> Ph\u01b0\u1edfng v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n\n<p>[18] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, \u0111\u1eb7t L\u00fd ki\u1ec3m vi\u1ec7n, l\u1ea5y H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n, Tri ch\u1ebf c\u00e1o Ti\u1ec1n Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7y \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, l\u00e0 ph\u1ee5c ch\u1ebf l\u1ea1i \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p><i>(N\u0103m Ch\u00ed \u0110\u1ea1o th\u1ee9 ba b\u00e3i b\u1ecf. Kh\u00f4ng r\u00f5 th\u00e1ng n\u00e0o, ghi ph\u1ee5 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 5.)<\/i><\/p>\n\n<p>[19] Ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u sai tu b\u1ed5, m\u1edf r\u1ed9ng B\u00ed c\u00e1c.<\/p>\n\n<p>[20] Th\u00e1ng s\u00e1u, ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, c\u00f3 ch\u00e2u ch\u1ea5u bay t\u1eeb h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u0111\u1ebfn, che k\u00edn tr\u1eddi, \u0111i qua ph\u00eda t\u00e2y nam r\u1ed3i bi\u1ebfn m\u1ea5t. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>\"Tr\u1eabm ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y lo\u00e0i c\u00f4n tr\u00f9ng n\u00e0y, ch\u00fang bay th\u00e0nh \u0111\u00e0n, th\u1ebf l\u1ef1c r\u1ea5t m\u1ea1nh, ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd g\u00e2y h\u1ea1i \u0111\u1ebfn hoa m\u00e0u, l\u00f2ng Tr\u1eabm lo l\u1eafng nh\u01b0 b\u1ecb b\u00f3p ngh\u1eb9t. H\u00e3y nhanh ch\u00f3ng sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn n\u01a1i ch\u00fang t\u1eadp trung \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t, khanh c\u00f3 k\u1ebf g\u00ec \u0111\u1ec3 \u0111u\u1ed5i ch\u00fang \u0111i kh\u00f4ng?\"<\/i> Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng \u0111\u00e1p: <i>\"S\u00e2u b\u1ecd sinh ra do h\u1ea1n h\u00e1n, n\u1ebfu m\u01b0a nhi\u1ec1u th\u00ec ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 bay, vi\u1ec7c th\u00e0nh tai h\u1ea1i hay kh\u00f4ng c\u0169ng t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o th\u1eddi ti\u1ebft. Th\u00e1nh t\u00e2m lo l\u1eafng, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t d\u00e2n ch\u00fang, t\u1ea5t s\u1ebd c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Th\u1ea7n \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u h\u00f2a, th\u1eadt l\u1ea5y l\u00e0m h\u1ed5 th\u1eb9n v\u00e0 lo s\u1ee3.\"<\/i> T\u1ed1i h\u00f4m \u0111\u00f3, tr\u1eddi \u0111\u1ed5 m\u01b0a l\u1edbn, ch\u00e2u ch\u1ea5u \u0111\u1ec1u ch\u1ebft. <i>(S\u00e1ch \u2018B\u1ea3o Hu\u1ea5n\u2019 ch\u00e9p l\u1eddi Th\u00e1nh v\u00e0o n\u0103m th\u1ee9 hai, nh\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 hai ch\u00e2u ch\u1ea5u kh\u00f4ng t\u1eebng bay qua kinh s\u01b0. Nay theo \u2018Th\u1ef1c L\u1ee5c\u2019. \u2018B\u1ea3o Hu\u1ea5n\u2019 ghi l\u00e0 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh, nh\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 ba M\u00f4ng Ch\u00ednh \u0111\u00e3 b\u00e3i ch\u1ee9c Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, n\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i t\u00ean.)<\/i> L\u00fac \u0111\u00f3, kinh \u0111\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a l\u1edbn, gi\u00e1 c\u1ea3 r\u1ea5t r\u1ebb.<\/p>\n\n<p>[21] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, sai s\u1ee9 th\u1ea7n ph\u00e2n b\u1ed1 \u0111\u1ebfn b\u1ed1n c\u1eeda th\u00e0nh kinh \u0111\u00f4, \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng thu mua, n\u00e2ng gi\u00e1 l\u00ean, l\u1ec7nh c\u00e1c c\u01a1 quan m\u1edf kho g\u1ea7n \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a, g\u1ecdi l\u00e0 th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh, giao cho quan th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u qu\u1ea3n l\u00fd, \u0111\u1ee3i khi m\u1ea5t m\u00f9a, s\u1ebd h\u1ea1 gi\u00e1 b\u00e1n cho d\u00e2n ngh\u00e8o, t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1ebf \u0111\u1ed9 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n\n<p>[22] M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, \u0111\u1eb7t ra Tam ty \u0111\u00f4 c\u00e2u vi\u1ec7n, l\u1ec7nh H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh.<\/p>\n\n<p>[23] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, Th\u00e1i s\u01b0, t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, Ch\u00e2n \u0110\u1ecbnh Trung Hi\u1ebfn V\u01b0\u01a1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 qua \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 sai ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n t\u00edn l\u00e0 Ch\u00e2n Ti\u1ec1m \u0111\u1ebfn cung Th\u01b0\u1ee3ng Thanh Th\u00e1i B\u00ecnh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Th\u1ea7n gi\u00e1ng l\u1eddi r\u1eb1ng: <i>\"Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i trung th\u00e0nh m\u1edf n\u01b0\u1edbc, l\u00e2u ng\u00e0y m\u1eafc b\u1ec7nh, c\u0169ng l\u00e0 do oan khu\u1ea5t.\"<\/i> Oan khu\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y ch\u1ec9 Ph\u00f9 L\u0103ng \u0110i\u1ec7u th\u1ee9 nh\u00e2n[footnote]C\u00e1i ch\u1ec9 '\u0110i\u1ec7u th\u1ee9 nh\u00e2n', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 b\u1ea3n 'Tr\u01b0\u1edfng Bi\u00ean K\u1ef7 S\u1ef1 B\u1ea3n M\u1ea1t' \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng.' Theo truy\u1ec7n Ng\u1ee5y V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 trong quy\u1ec3n 244 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng S\u1eed', ch\u1ec9 n\u00f3i gi\u00e1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 xu\u1ed1ng l\u00e0m huy\u1ec7n c\u00f4ng Ph\u00f9 L\u0103ng, sau khi m\u1ea5t, truy phong l\u00e0m Ph\u00f9 V\u01b0\u01a1ng, t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 \u0110i\u1ec7u. Ch\u1ed7 n\u00e0y nghi n\u00ean theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng'.[\/footnote]. Ch\u00e2n Ti\u1ec1m tr\u1edf v\u1ec1, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 g\u01b0\u1ee3ng s\u1ee9c m\u1eb7c \u00e1o m\u0169, ra s\u00e2n ti\u1ebfp nh\u1eadn l\u1eddi th\u1ea7n, r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng, n\u00f3i: <i>\"Ph\u00f9 L\u0103ng t\u1ef1 g\u00e2y b\u1ea5t \u1ed5n, n\u00ean ph\u1ea3i ch\u1ecbu t\u1ed9i, l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea1i quy tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cho ta? Ch\u1ec9 mong mau ch\u1ebft, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ch\u1ea5t d\u01b0\u1edbi \u00e2m ph\u1ee7 m\u00e0 minh oan.\"<\/i> \u0110\u00eam \u1ea5y, \u00f4ng qua \u0111\u1eddi.<\/p>\n\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, Vua nghe tin b\u00e1o tang, \u0111au bu\u1ed3n th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>\"Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ph\u1ee5ng s\u1ef1 Ti\u00ean \u0111\u1ebf c\u00f9ng v\u1edbi Tr\u1eabm, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 c\u1ef1u, c\u00f3 t\u00e0i quy\u1ebft \u0111o\u00e1n vi\u1ec7c l\u1edbn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f9ng Tr\u1eabm t\u1eebng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a v\u1eeba \u00fd, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. T\u1eeb khi Tr\u1eabm l\u00ean ng\u00f4i, lu\u00f4n \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi \u00f4ng \u1ea5y b\u1eb1ng l\u1ec5 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, Ph\u1ed5 c\u0169ng t\u1eadn t\u00e2m t\u1eadn l\u1ef1c ph\u1ee5ng s\u1ef1, h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh v\u1edbi qu\u1ed1c gia, l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc. Nay nghe tin \u00f4ng qua \u0111\u1eddi, l\u00f2ng Tr\u1eabm \u0111au bu\u1ed3n kh\u00f4n xi\u1ebft.\"<\/i> N\u00f3i r\u1ed3i r\u01a1i l\u1ec7, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u x\u00fac \u0111\u1ed9ng. Vua sai H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Ph\u1ea1m C\u1ea3o t\u1ea1m quy\u1ec1n H\u1ed3ng l\u01b0 khanh lo vi\u1ec7c tang l\u1ec5. Ng\u00e0y an t\u00e1ng, b\u00e0y \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nghi tr\u01b0\u1ee3ng, c\u1edd qu\u1ea1t, nh\u1ea1c l\u1ec5 theo \u0111\u00fang quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Hai ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i c\u1ee7a Ph\u1ed5 \u0111\u1ec1u c\u00f2n nh\u1ecf, v\u1ee3 Ph\u1ed5 l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb xin xu\u1ea5t gia l\u00e0m ni c\u00f4, Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n khuy\u00ean r\u0103n nh\u01b0ng kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a b\u00e0, b\u00e8n ban cho ph\u00e1p danh. Vua l\u1ea1i t\u1ef1 tay so\u1ea1n v\u0103n bia th\u1ea7n \u0111\u1ea1o, vi\u1ebft ch\u1eef ban t\u1eb7ng.<\/p>\n<p><i>(Theo v\u0103n bia th\u1ea7n \u0111\u1ea1o, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1ea5t ng\u00e0y 14 th\u00e1ng 7; ng\u00e0y 14 l\u00e0 ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5. Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu l\u00e0 18, Vua m\u1edbi nghe tin b\u00e1o tang.)<\/i><\/p>\n\n<p>[24] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, m\u00f9ng m\u1ed9t, Th\u01b0 vi\u1ec7n B\u00ed c\u00e1c ho\u00e0n th\u00e0nh. B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed d\u00e2ng l\u1eddi r\u1eb1ng: <i>\"Xin \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1nh v\u1edbi c\u00f4ng tr\u00ecnh Ng\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, ban cho t\u00ean m\u1edbi.\"<\/i> Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, Vua vi\u1ebft ch\u1eef bay tr\u1eafng <i>(phi b\u1ea1ch)<\/i> hai ch\u1eef <i>\"B\u00ed c\u00e1c\"<\/i> ban t\u1eb7ng. L\u1ea1i h\u1ea1 chi\u1ebfu cho Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, Khu m\u1eadt s\u1ee9 c\u00f9ng c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ebfn xem, \u0111\u1eb7t ti\u1ec7c d\u01b0\u1edbi Th\u01b0 vi\u1ec7n, c\u00e1c quan tr\u1ef1c thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u tham d\u1ef1, l\u1ea1i ban th\u01a1 \u0111\u1ec3 ca ng\u1ee3i vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n\n<p>[25] Chi\u1ebfu ch\u1ec9 v\u1eddi \u1ea9n s\u0129 Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng \u1edf n\u00fai Chung Nam, nh\u01b0ng \u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i v\u00ec b\u1ec7nh, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn. Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng t\u1eeb b\u1ea3y tu\u1ed5i \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0m v\u0103n, t\u00ednh t\u00ecnh tr\u1ea7m l\u1eb7ng, cao khi\u1ebft, c\u00f9ng m\u1eb9 s\u1ed1ng \u1ea9n c\u01b0 \u1edf B\u00e1o L\u00e2m c\u1ed1c, l\u1ea5y vi\u1ec7c gi\u1ea3ng d\u1ea1y l\u00e0m ngh\u1ec1, h\u1ecdc tr\u00f2 theo h\u1ecdc r\u1ea5t \u0111\u00f4ng, nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ec3 nu\u00f4i m\u1eb9[footnote]'Nu\u00f4i m\u1eb9' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ph\u1ee5ng m\u1eb9', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 s\u00e1ch Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 22 v\u1ec1 xu\u1ea5t x\u1ee9 c\u1ee7a Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]. M\u1eb9 \u00f4ng c\u0169ng y\u00eau th\u00edch \u0111\u1ea1o l\u00fd, \u0103n u\u1ed1ng thanh \u0111\u1ea1m, gi\u1ecfi ph\u00e9p nh\u1ecbn \u0103n. Khi \u0111\u00f3, Thi\u1ec3m T\u00e2y chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 T\u1ed1ng Duy C\u00e1n d\u00e2ng l\u1eddi khen ng\u1ee3i t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng, chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ban ra \u0111\u1ec3 v\u1eddi \u00f4ng. M\u1eb9 \u00f4ng gi\u1eadn d\u1eef n\u00f3i: <i>\"Ta th\u01b0\u1eddng khuy\u00ean con \u0111\u1eebng t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec7 gi\u1ea3ng h\u1ecdc. Con \u0111\u00e3 \u1ea9n c\u01b0 r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec \u0111\u1ebfn v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng! N\u1ebfu b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, con s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1ed1ng y\u00ean \u1ed5n, ta s\u1ebd b\u1ecf con, v\u00e0o s\u00e2u trong n\u00fai hoang.\"<\/i> Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng li\u1ec1n c\u00e1o b\u1ec7nh kh\u00f4ng ra. M\u1eb9 \u00f4ng l\u1ea5y h\u1ebft b\u00fat nghi\u00ean \u0111\u1ed1t \u0111i, c\u00f9ng \u00f4ng chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn n\u01a1i hoang v\u1eafng, \u00edt ng\u01b0\u1eddi lui t\u1edbi. Vua khen ng\u1ee3i ti\u1ebft th\u00e1o cao qu\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng, sai Kinh Tri\u1ec7u ph\u1ee7 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, ban ba v\u1ea1n ti\u1ec1n, kh\u00f4ng \u00e9p bu\u1ed9c \u00f4ng thay \u0111\u1ed5i ch\u00ed h\u01b0\u1edbng.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch \u0110\u00e0m uy\u1ec3n ch\u00e9p vi\u1ec7c v\u1ec1 Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng kh\u00e1c v\u1edbi qu\u1ed1c s\u1eed, nay theo qu\u1ed1c s\u1eed.)<\/i><\/p>\n\n<p>[26] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, chi\u1ebfu ch\u1ec9 tha cho 2.549 d\u00e2n H\u00e0ng Ch\u00e2u n\u1ee3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 68.800 l\u1ea1ng ti\u1ec1n l\u00e3i h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u1ee7a Ti\u1ec1n Th\u1ee5c.<\/p>\n\n<p>[27] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m nay, ng\u00e0y \u0110\u00f4ng ch\u00ed, s\u1ebd t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u1edf Nam Giao.<\/p>\n\n<p>[28] Di\u00eam Thi\u1ebft ph\u00f3 s\u1ee9 T\u1ea1 B\u00ed t\u1eebng l\u00ean \u0111i\u1ec7n t\u00e2u vi\u1ec7c, Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>\"Ph\u00e0m gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng si\u00eang n\u0103ng. Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n th\u1ea5y binh l\u00ednh trong s\u00e2n \u0111i\u1ec7n qu\u00e9t d\u1ecdn th\u00eam m\u1ed9t kho\u1ea3ng \u0111\u1ea5t, m\u00fac th\u00eam m\u1ed9t b\u00ecnh n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u ghi nh\u1edb t\u00ean h\u1ecd c\u1ee7a h\u1ecd.\"<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch B\u1ea3o hu\u1ea5n ch\u00e9p r\u1eb1ng v\u00e0o \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110oan C\u1ee7ng, T\u1ea1 B\u00ed l\u00e0m Di\u00eam Thi\u1ebft ph\u00e1n quan, nh\u00e2n t\u00e2u vi\u1ec7c, Vua c\u00f3 l\u1eddi n\u00e0y, nh\u01b0ng ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 \u0111\u1ec1u sai, kh\u00f4ng r\u00f5 l\u1eddi n\u00e0y n\u00f3i v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o, T\u1ea1 B\u00ed t\u1eeb ch\u1ee9c Di\u00eam Thi\u1ebft chuy\u1ec3n sang \u0110\u1ed9 chi v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, nay t\u1ea1m ch\u00e9p sau ng\u00e0y \u0111\u00f3.)<\/i><\/p>\n\n<p>[29] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ea7u, Th\u1ee9 s\u1eed B\u1ea3o Ch\u00e2u l\u00e0 H\u00f4 Di\u00ean T\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u l\u00e0m T\u1ed5ng qu\u1ea3n binh m\u00e3 K\u00fd Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>T\u00e1n ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i Nguy\u00ean, t\u00ednh hung h\u0103ng nh\u1eb9 d\u1ea1, t\u1ef1 n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u1ecbu \u01a1n n\u01b0\u1edbc, th\u1ec1 kh\u00f4ng c\u00f9ng s\u1ed1ng v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an, x\u0103m tr\u00ean m\u00ecnh ch\u1eef <i>\"X\u00edch t\u00e2m s\u00e1t Khi\u1ebft \u0110an\"<\/i>, c\u1ea3 v\u1ee3 con, gia nh\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng b\u1ebfp \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. Y\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u00eau kh\u1eafc ch\u1eef \u0111\u1ecf \u0111en[footnote]'kh\u1eafc \u0111\u1ecf \u0111en' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'x\u00edch m\u1eb7c', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu s\u1eeda \u0111\u1ed5i.[\/footnote]. Sau l\u1ea1i c\u00f9ng c\u00e1c con x\u0103m c\u00e2u <i>\"Ra \u0111i qu\u00ean nh\u00e0 v\u00ec n\u01b0\u1edbc, ra tr\u1eadn qu\u00ean m\u00ecnh v\u00ec ch\u00faa\"<\/i>. L\u1ea1i l\u00e0m g\u1eady h\u00e0ng ma, \u0111ao ph\u00e1 tr\u1eadn, m\u0169 s\u1eaft g\u1ea5p l\u00ean, hai b\u00ean c\u00f3 l\u01b0\u1ee1i, \u0111\u1ec1u n\u1eb7ng m\u1ea5y ch\u1ee5c c\u00e2n; c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a chuy, \u0111eo b\u0103ng \u0111\u1ecf tr\u00e1n.<\/p>\n<p>Khi B\u1eafc chinh, Vua cho r\u1eb1ng T\u00e1n d\u00f9ng y ph\u1ee5c k\u1ef3 d\u1ecb l\u00e0m hoang mang d\u00e2n ch\u00fang, mu\u1ed1n ch\u00e9m, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, T\u00e1n t\u00e2u v\u1edbi Vua: <i>\"Th\u1ea7n m\u1eb7c y ph\u1ee5c k\u1ef3 d\u1ecb, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi x\u00fam xem, xin cho c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n sai l\u00ednh qu\u00e9t \u0111\u01b0\u1eddng ngh\u00eanh \u0111\u00f3n\"<\/i>. Vua c\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng kh\u00f4ng cho. T\u00e1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i T\u00e1n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i th\u1ed1ng l\u0129nh, \u0111\u1ed5i l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed Li\u00eau Ch\u00e2u, sau l\u1ea1i v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ecb d\u00e2n, tri\u1ec7u v\u1ec1 l\u00e0m \u0110\u00f4 qu\u00e2n \u0111\u1ea7u, ki\u00eam Th\u1ee9 s\u1eed Ph\u00f9 Ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(L\u00e0m \u0110\u00f4 qu\u00e2n \u0111\u1ea7u l\u1ea1i v\u00e0o ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, th\u00e1ng 7 n\u0103m th\u1ee9 5, nay vi\u1ebft chung m\u1ed9t ch\u1ed7)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[30] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin t\u00f4n hi\u1ec7u cho Vua l\u00e0 <i>\"Ph\u00e1p Thi\u00ean S\u00f9ng \u0110\u1ea1o Minh Th\u00e1nh Nh\u00e2n Hi\u1ebfu V\u0103n V\u0169\"<\/i>. Vua n\u00f3i: <i>\"Ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn ho\u00e0, m\u00f9a m\u00e0ng b\u1ed9i thu, tr\u0103m h\u1ecd gi\u00e0u c\u00f3, \u0111\u00f3 l\u00e0 nguy\u1ec7n v\u1ecdng c\u1ee7a Tr\u1eabm. C\u00f2n nh\u1eefng t\u00f4n hi\u1ec7u khen qu\u00e1 l\u1eddi, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng qu\u00fd?\"<\/i>. Qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u n\u0103m l\u1ea7n, nh\u01b0ng Vua v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ea5p thu\u1eadn.<\/p>\n\n<p>[31] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn B\u00ed c\u00e1c xem s\u00e1ch, ban r\u01b0\u1ee3u cho c\u00e1c quan theo h\u1ea7u v\u00e0 c\u00e1c quan tr\u1ef1c qu\u00e1n c\u00e1c. Xong, l\u1ea1i sai Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf \u00c2n tri\u1ec7u M\u00e3 b\u1ed9 binh \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu Ph\u00f3 Ti\u1ec1m, \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u0110\u00e1i H\u01b0ng \u0111\u1ebfn d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c, c\u00f9ng xem s\u00e1ch. Vua mu\u1ed1n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng v\u00f5 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 h\u01b0ng th\u1ecbnh c\u1ee7a v\u0103n nho. <i>(C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o 'Ch\u1ee9c quan ch\u00ed' v\u00e0 'H\u1ed9i y\u1ebfu', n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 4 m\u1edbi \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Chi\u00eau tuy\u00ean s\u1ee9, l\u00fac n\u00e0y ch\u01b0a c\u00f3, K\u1ebf \u00c2n ch\u1ec9 l\u00e0 Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9. 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' v\u00e0 'Ngh\u1ec7 v\u0103n ch\u00ed' \u0111\u1ec1u nh\u1ea7m, nay s\u1eeda l\u1ea1i)<\/i>.<\/p>\n\n<p>[32] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed t\u00e2u r\u1eb1ng mong \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y b\u1ea3n th\u1ea3o ch\u1eef th\u1ea3o c\u1ee7a b\u1ea3n <i>\"Thi\u00ean V\u0103n\"<\/i> kh\u1eafc l\u00ean \u0111\u00e1. Vua b\u1ea3o c\u00e1c c\u1eadn th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>\"Thi\u00ean V\u0103n v\u1ed1n l\u00e0 do nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n ng\u00e0n ch\u1eef t\u1eeb bia v\u1ee1 c\u1ee7a Chung Do, Chu H\u01b0ng T\u1ef1 s\u1eafp x\u1ebfp v\u1ea7n m\u00e0 th\u00e0nh, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u00fd l\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng l\u1ea5y. Hi\u1ebfu Kinh m\u1edbi l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ee7a tr\u0103m h\u1ea1nh, Tr\u1eabm s\u1ebd t\u1ef1 vi\u1ebft, sai kh\u1eafc \u1edf m\u1eb7t sau bia.\"<\/i> Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ban chi\u1ebfu d\u1ee5 cho L\u00fd Ch\u00ed[footnote]Ch\u1eef 'ch\u1ec9' v\u1ed1n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo s\u00e1ch T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 14 ph\u1ea7n b\u1ed5 sung v\u1ec1 th\u00e1nh h\u1ecdc.[\/footnote].<\/p>\n\n<p>[33] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>\"C\u00e1c \u0111\u1ea1o, tri ch\u00e2u, th\u00f4ng ph\u00e1n, quan kinh tri\u1ec1u lo vi\u1ec7c, l\u1ec7nh l\u1ee5c, ph\u00e1n ty, b\u1ea1 u\u00fd, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecb h\u00e0nh xu\u1ea5t s\u1eafc, \u0111\u01b0\u1ee3c quan d\u00e2n k\u00ednh s\u1ee3, l\u00e0m quan thanh li\u00eam c\u1ea9n th\u1eadn, x\u1eed l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u00e1ng su\u1ed1t nhanh nh\u1ea1y, ki\u1ec7n t\u1ee5ng gi\u1ea3m b\u1edbt, kho t\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t, trong \u0111\u1ecba b\u00e0n y\u00ean \u1ed5n, th\u00ec giao cho chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean t\u00ean tu\u1ed5i, \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m d\u1ecbch \u0111\u01b0a v\u1ec1 kinh \u0111\u1ec3 Tr\u1eabm h\u1ecfi ri\u00eang, Tr\u1eabm s\u1ebd khen th\u01b0\u1edfng. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, c\u0169ng ph\u1ea3i t\u00e2u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, s\u1ebd b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t.\"<\/i><\/p>\n\n<p>[34] Vua lo r\u1eb1ng quan l\u1ea1i trong ngo\u00e0i l\u1eabn l\u1ed9n trong s\u1ea1ch v\u00e0 nh\u01a1 b\u1ea9n, kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c, ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, sai H\u1ed9 b\u1ed9 th\u1ecb lang V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n, \u0110\u1ed9 chi ph\u00f3 s\u1ee9 T\u1ea1 B\u00ed, B\u00ed th\u01b0 th\u1eeba V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng Hoa c\u00f9ng lo vi\u1ec7c kh\u1ea3o s\u00e1t quan kinh tri\u1ec1u; L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh, H\u1ed9 b\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 Cao T\u01b0\u1ee3ng Ti\u00ean, Thi\u1ec7n b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Ph\u1ea1m Ch\u00ednh T\u1eeb c\u00f9ng lo vi\u1ec7c kh\u1ea3o s\u00e1t m\u1ea1c ch\u1ee9c, quan ch\u00e2u huy\u1ec7n, g\u1ecdi l\u00e0 Vi\u1ec7n Ma Kh\u00e1m. L\u1ea1i sai T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Ng\u1ee5y \u0110\u00ecnh Th\u1ee9c c\u00f9ng Khu m\u1eadt \u0111\u00f4 th\u1eeba ch\u1ec9 Tri\u1ec7u Dung, L\u00fd Tr\u1ee9 c\u00f9ng x\u00e9t c\u00f4ng t\u1ed9i c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean \u0111i\u1ec7n tr\u1ef1c tr\u1edf l\u00ean \u1edf Tam Ban Vi\u1ec7n. Tr\u1ecdng Hoa, ng\u01b0\u1eddi Ba Th\u1ee5c; T\u01b0\u1ee3ng Ti\u00ean, ng\u01b0\u1eddi Ngu Th\u00e0nh; \u0110\u00ecnh Th\u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi T\u00f4ng Th\u00e0nh; Tr\u1ee9, ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Minh.<\/p>\n\n<p>[35] Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi v\u00e0o ch\u1ea7u s\u1edbm, \u0111ang ng\u1ed3i trong \u0111i\u1ec7n, c\u1ea3m th\u1ea5y trong ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng kh\u1ecfe, li\u1ec1n kh\u00f4ng v\u00e0o tri\u1ec1u y\u1ebft, th\u1eb3ng v\u1ec1 ph\u1ee7. Xa gi\u00e1 v\u1ed9i \u0111\u1ebfn th\u0103m, b\u1ec7nh \u0111\u00e3 n\u1eb7ng, Vua g\u1ecdi, c\u00f2n \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1ed9t l\u00e1t sau th\u00ec m\u1ea5t, h\u01b0\u1edfng d\u01b0\u01a1ng 27 tu\u1ed5i. Vua kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng \u0111au \u0111\u1edbn, t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng ai d\u00e1m ng\u1ea9ng m\u1eb7t nh\u00ecn. Truy t\u1eb7ng l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, th\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 Cung Hi\u1ebfu.<\/p>\n\n<p>[36] Chi\u1ebfu r\u1eb1ng s\u1eafp c\u00f3 vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf ph\u00eda nam giao, tr\u01b0\u1edbc m\u01b0\u1eddi ng\u00e0y th\u00ec H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng m\u1ea5t. Theo l\u1ec5[footnote] Theo l\u1ec5 th\u00ec ch\u1eef 'L\u1ec5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung[\/footnote], vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 x\u00e3 t\u1eafc kh\u00f4ng b\u1ecb h\u1ee7y b\u1ecf, nh\u01b0ng do vi\u1ec7c Vua th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu, e l\u00e0 kh\u00f4ng ti\u1ec7n, n\u00ean tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c quan c\u00f4ng khanh \u0111\u1ec3 b\u00e0n. L\u1ea1i B\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0 T\u1ed1ng K\u1ef3 c\u00f9ng c\u00e1c quan d\u00e2ng t\u1ea5u, xin \u0111\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau, ng\u00e0y Th\u01b0\u1ee3ng T\u00e2n, h\u1ee3p t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, Vua nghe theo.<\/p>\n\n<p>[37] Ban \u0111\u1ea7u, V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0 ri\u00eang, g\u1eb7p l\u00fac t\u1ed9i c\u0169 c\u1ee7a m\u1ed9t ti\u1ec3u l\u1ea1i \u1edf Trung th\u01b0 b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c, vi\u1ec7c li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, n\u00ean c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng t\u1ea5u h\u1ea1ch t\u1ed9i Mi\u1ec5n. Vua n\u00f3i: <i>\"L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh c\u00f3 ph\u1ea9m c\u00e1ch c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u00f2n V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n r\u1ea5t minh m\u1eabn.\"<\/i> Ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1ch t\u1ed9i nghe th\u1ebf x\u1ea5u h\u1ed5 r\u00fat lui.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Vua mu\u1ed1n ph\u00e2n bi\u1ec7t n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a quan l\u1ea1i, n\u00ean sai Mi\u1ec5n l\u00e0m \u0110\u1ed3ng Tri Kinh Tri\u1ec1u Quan Kh\u1ea3o Kh\u00f3a. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u Mi\u1ec5n t\u1ea5u r\u1ea5t chi ti\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t, kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ec3, coi s\u0129 qu\u00e2n t\u1eed nh\u01b0 t\u1ed1t ng\u0169 t\u01b0 l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c quy t\u1eafc \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ng\u1eeba, khi\u1ebfn d\u01b0 lu\u1eadn x\u00f4n xao. Nh\u01b0ng Mi\u1ec5n t\u1ef1 cho m\u00ecnh thanh li\u00eam ch\u00ednh tr\u1ef1c, kh\u00f4ng t\u01b0 l\u1ee3i[footnote] Nh\u01b0ng Mi\u1ec5n t\u1ef1 cho m\u00ecnh thanh li\u00eam ch\u00ednh tr\u1ef1c, kh\u00f4ng t\u01b0 l\u1ee3i. Hai ch\u1eef 'Kh\u00f4ng t\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung[\/footnote], n\u00ean c\u1eady th\u00e2n v\u1edbi Vua, xin \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00fd, Mi\u1ec5n \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u01a1 quan, \u0111\u1ed9t nhi\u00ean m\u1eafc b\u1ec7nh phong huy\u1ec5n, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 nh\u00e0 r\u1ed3i m\u1ea5t. Vua th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, ban chi\u1ebfu \u01b0u \u00e1i, truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c C\u00f4ng B\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0.<\/p>\n\n<p>[38] Cung Hi\u1ebfu th\u00e1i t\u1eed Nguy\u00ean Hi t\u00ednh t\u00ecnh nh\u00e2n h\u1eadu hi\u1ebfu thu\u1eadn, dung m\u1ea1o oai v\u1ec7 h\u00f9ng d\u0169ng[footnote] 'Ngh\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'V\u0129', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 245, 'Chi\u00eau Th\u00e0nh Th\u00e1i t\u1eed Nguy\u00ean Hi truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote], t\u00ednh tr\u1ea7m t\u0129nh \u00edt n\u00f3i. \u00d4ng l\u00e0m Do\u00e3n kinh th\u00e0nh n\u0103m n\u0103m, vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 sai s\u00f3t, \u0111\u01b0\u1ee3c Vua \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t y\u00eau qu\u00fd. Khi \u00f4ng m\u1ea5t, Vua nh\u1edb th\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng th\u00f4i, c\u00f3 khi kh\u00f3c th\u00e2u \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7, l\u00e0m th\u01a1 'T\u01b0 vong t\u1eed' \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1eadn th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i Nguy\u00ean Hi b\u1ecb n\u00e0ng h\u1ea7u h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng m\u00ea ho\u1eb7c, th\u01b0\u1eddng t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111\u00e1nh \u0111\u1eadp t\u00f4i t\u1edb, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00ec th\u1ebf. Nh\u01b0ng Nguy\u00ean Hi kh\u00f4ng bi\u1ebft, l\u1ea1i v\u00ec h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng \u1edf ch\u00f9a Ph\u1eadt ph\u00eda t\u00e2y kinh th\u00e0nh l\u00e0m l\u1ec5 chi\u00eau h\u1ed3n, ch\u00f4n c\u1ea5t cha m\u1eb9 n\u00e0ng, v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i c\u00f3 l\u1eddi \u0111\u1ed3n Nguy\u00ean Hi v\u00ec \u0103n nh\u1ea7m th\u1ee9 g\u00ec m\u00e0 m\u1eafc b\u1ec7nh, c\u00f9ng nh\u1eefng chuy\u1ec7n ri\u00eang t\u01b0 trong cung. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, h\u1ea1 l\u1ec7nh b\u1eaft h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng th\u1eaft c\u1ed5 ch\u1ebft, b\u1eaft h\u1ebft th\u00e2n l\u1ea1i b\u00ean c\u1ea1nh Nguy\u00ean Hi giam v\u00e0o ng\u1ee5c, l\u1ec7nh cho Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf \u00c2n tra h\u1ecfi, x\u1eed \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. \u0110\u00e0o \u0111\u1ed1t h\u1ebft m\u1ed9 cha m\u1eb9 h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng[footnote] 'M\u1ed9' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'k\u00ec', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote], th\u00e2n thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u00e0y t\u1edbi n\u01a1i xa x\u00f4i hi\u1ec3m \u00e1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, h\u1ea1 chi\u1ebfu b\u1ecf l\u1ec5 t\u1ea5n phong, ch\u1ec9 d\u00f9ng nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m m\u00e0 ch\u00f4n c\u1ea5t. \u0110\u1ebfn khi Ch\u00e2n T\u00f4ng l\u00ean ng\u00f4i, m\u1edbi h\u1ea1 chi\u1ebfu cho trong ngo\u00e0i x\u01b0ng hi\u1ec7u Th\u00e1i t\u1eed.<\/p>\n<p><i>(Theo 'Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec1n' ch\u00e9p: Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n l\u00e0m th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf V\u1eadn Ch\u00e2u[footnote] 'V\u1eadn Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'H\u1ed3n Ch\u00e2u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 281, 'Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote], \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ki\u1ebfn, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>\"Tr\u1eabm bi\u1ebft khanh c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c s\u00e2u xa, th\u1eed c\u00f9ng Tr\u1eabm quy\u1ebft m\u1ed9t vi\u1ec7c, sao cho trong ngo\u00e0i kh\u00f4ng b\u1ecb kinh \u0111\u1ed9ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y Tr\u1eabm \u0111\u00e3 b\u00e0n v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1ed3i.\"<\/i> Chu\u1ea9n h\u1ecfi vi\u1ec7c g\u00ec, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>\"\u0110\u00f4ng cung l\u00e0m vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, ng\u00e0y sau \u1eaft s\u1ebd c\u00f3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 Ki\u1ec7t, Tr\u1ee5, Tr\u1eabm \u0111\u1ecbnh ph\u1ebf b\u1ecf, nh\u01b0ng trong cung c\u0169ng c\u00f3 binh gi\u00e1p, s\u1ee3 s\u1ebd g\u00e2y lo\u1ea1n.\"<\/i> Chu\u1ea9n t\u00e2u: <i>\"Xin v\u00e0o ng\u00e0y th\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u00f3, cho \u0110\u00f4ng cung \u0111\u1ebfn n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 thay m\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec5, b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111i theo. B\u1ec7 h\u1ea1 l\u1ee5c so\u00e1t cung \u0110\u00f4ng cung, n\u1ebfu t\u00ecm th\u1ea5y kh\u00ed gi\u1edbi phi ph\u00e1p, \u0111\u1ee3i \u0110\u00f4ng cung tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec cho xem, c\u00e1ch ly t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng cho v\u00e0o m\u00e0 ph\u1ebf b\u1ecf, ch\u1ec9 m\u1ed9t t\u00ean ho\u1ea1n quan l\u00e0 xong.\"<\/i> Th\u00e1i T\u00f4ng cho l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/i><\/p>\n<p><i>\u0110\u1ebfn khi \u0110\u00f4ng cung \u0111i ra ngo\u00e0i, b\u00e8n l\u1ee5c so\u00e1t trong cung, t\u00ecm th\u1ea5y c\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee5 h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng, c\u00f3 c\u1ea3 dao m\u00f3c m\u1eaft, k\u1eb9p g\u00e2n, c\u1eaft l\u01b0\u1ee1i v.v. Khi \u0110\u00f4ng cung tr\u1edf v\u1ec1, cho xem, \u0110\u00f4ng cung nh\u1eadn t\u1ed9i, li\u1ec1n b\u1ecb ph\u1ebf, ch\u1ecdn l\u1eadp \u0111\u00edch Ch\u01b0\u01a1ng Th\u00e1nh l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3, Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00e0ng th\u00eam qu\u00fd tr\u1ecdng Chu\u1ea9n.<\/i><\/p>\n<p><i>X\u00e9t r\u1eb1ng: Chu\u1ea9n \u0111\u00e3 l\u00e0m Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 t\u1eeb n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 ba. Sau khi Nguy\u00ean Hi ch\u1ebft, t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng m\u1edbi suy gi\u1ea3m, khi Nguy\u00ean Hi c\u00f2n s\u1ed1ng th\u00ec ch\u01b0a t\u1eebng l\u1eadp \u0110\u00f4ng cung. Kh\u00f4ng r\u00f5 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 b\u00f4i nh\u1ecd qu\u00e1 m\u1ee9c, n\u00ean kh\u00f4ng d\u00f9ng \u1edf \u0111\u00e2y. Vi\u1ec7c d\u1ee5ng h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn S\u1edf v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1, \u0111\u00e3 ghi trong th\u00e1ng 9 n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 hai[footnote] 'Hai n\u0103m' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'M\u1ed9t n\u0103m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch n\u00e0y quy\u1ec3n 26, th\u00e1ng 9 n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 hai, ch\u00e9p v\u1ec1 vi\u1ec7c S\u1edf v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1 d\u00f9ng h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote].)<\/i><\/p>\n\n<p>[39] L\u1ec5 nghi s\u1ee9 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>\"K\u00ednh ngh\u0129 r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i th\u00e1nh tri\u1ec1u th\u00e2n h\u00e0nh t\u1ebf t\u1ef1 n\u01a1i vi\u00ean kh\u00e2u, l\u1ea5y Tuy\u00ean T\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb th\u1ea7n ph\u1ee5 t\u00e1 ch\u1ee7 t\u1ebf, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu l\u1edbn c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n, ho\u00e0n th\u00e0nh nghi l\u1ec5 cha nghi\u00eam trang ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi tr\u1eddi. K\u00ednh nh\u1edb r\u1eb1ng Th\u00e1i T\u1ed5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1edf r\u1ed9ng c\u01a1 \u0111\u1ed3, cung k\u00ednh l\u00ean ng\u00f4i b\u00e1u, l\u1ea5y th\u00e1nh nh\u00e2n truy\u1ec1n l\u1ea1i cho th\u00e1nh nh\u00e2n, truy\u1ec1n m\u00e3i v\u00f4 c\u00f9ng.<\/i><\/p>\n<p><i>Xin theo nh\u01b0 th\u1eddi V\u0129nh Huy nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, l\u1ea5y Cao T\u1ed5 v\u00e0 Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00f9ng ph\u1ed1i th\u1edd v\u1edbi Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, mong r\u1eb1ng trong t\u01b0\u01a1ng lai khi th\u00e2n h\u00e0nh t\u1ebf t\u1ef1 \u1edf giao kh\u00e2u, s\u1ebd l\u1ea5y Tuy\u00ean T\u1ed5 c\u00f9ng Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u1ed3ng ph\u1ed1i. C\u00f2n c\u00e1c l\u1ec5 t\u1ebf th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0 l\u1ec5 c\u1ea7u m\u00f9a v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, l\u1ec5 t\u1ebf Th\u1ea7n ch\u00e2u v\u00e0o th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, l\u1ec5 \u0111\u1ea1i h\u01b0\u1edfng v\u00e0o th\u00e1ng ch\u00edn, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y Tuy\u00ean t\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb ch\u00ednh ph\u1ed1i; l\u1ec5 t\u1ebf vi\u00ean kh\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y \u0111\u00f4ng ch\u00ed, l\u1ec5 t\u1ebf Ho\u00e0ng \u0111\u1ecba k\u1ef3 v\u00e0o ng\u00e0y h\u1ea1 ch\u00ed, l\u1ec5 t\u1ebf Vu v\u00e0o th\u00e1ng t\u01b0, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb ch\u00ednh ph\u1ed1i.\"<\/i> Vua ch\u1ea5p thu\u1eadn l\u1eddi t\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Trong b\u1ea3n ch\u00ed ch\u00e9p: D\u1ecbch Gi\u1ea3n d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, th\u1eddi gian g\u1ea5p g\u00e1p, nay ch\u00e9p v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m n\u00e0y.)<\/i><\/p>\n\n<p>[40] \u0110\u1eb7t ch\u1ee9c quan cai qu\u1ea3n ri\u00eang cho qu\u00e2n m\u00e3 v\u00e0 qu\u00e2n b\u1ed9, m\u1ed7i b\u00ean m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, theo l\u1eddi \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a H\u1ed9 b\u1ed9 s\u1ee9 Ph\u00e0n Tri C\u1ed5. Sau \u0111\u00f3 h\u1ee3p hai c\u01a1 quan n\u00e0y l\u00e0m m\u1ed9t.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c h\u1ee3p th\u00e0nh m\u1ed9t c\u01a1 quan di\u1ec5n ra n\u0103m th\u1ee9 5, nay g\u1ed9p ch\u00e9p v\u00e0o \u0111\u00e2y.)<\/i><\/p>\n\n<p>[41] Chia kho T\u00e0ng kh\u1ed1 th\u00e0nh hai kho T\u1ea3 t\u00e0ng v\u00e0 H\u1eefu t\u00e0ng, kho H\u1eefu t\u00e0ng nh\u1eadn v\u1eadt ph\u1ea9m, kho T\u1ea3 t\u00e0ng c\u1ea5p ph\u00e1t. Khi kho H\u1eefu t\u00e0ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, l\u1ea1i l\u1ea5y t\u1eeb kho n\u00e0y m\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t. C\u00e1c kho chia th\u00e0nh s\u00e1u nh\u00f3m: ti\u1ec1n, v\u00e0ng b\u1ea1c, v\u1ea3i v\u00f3c, \u0111\u1ec1u thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch c\u1ea5p nh\u1eadn. N\u0103m sau, b\u1ecf kho H\u1eefu t\u00e0ng nh\u1eadp v\u00e0o kho T\u1ea3 t\u00e0ng. Chia th\u00e0nh b\u1ed1n kho: ti\u1ec1n, v\u00e0ng b\u1ea1c, t\u01a1 l\u1ee5a, v\u1ea3i v\u00f3c c\u00e1c lo\u1ea1i.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ea3o s\u00e1t t\u1eeb l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a L\u00e3 \u0110oan v\u00e0o th\u00e1ng 6 n\u0103m Ch\u00ed \u0110\u1ea1o nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i><\/p>","rendered":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 3 \u0111\u1eddi Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n<p>[1] Th\u00e1ng gi\u00eang, m\u00f9a xu\u00e2n, ng\u00e0y s\u00f3c B\u00ednh Th\u00e2n<a class=\"footnote\" title=\"Ng\u00e0y s\u00f3c B\u00ednh Th\u00e2n: 'B\u00ednh Th\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'B\u00ednh D\u1ea7n', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng s\u1eed v\u00e0 'Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn nh\u1ecb th\u1eadp s\u1eed' c\u1ee7a Tr\u1ea7n Vi\u00ean (sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn) s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-151-1\" href=\"#footnote-151-1\" aria-label=\"Footnote 1\"><sup class=\"footnote\">[1]<\/sup><\/a>, sau khi nh\u1eadn l\u1ec5 tri\u1ec1u t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Tri\u1ec1u Nguy\u00ean, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ed5i sang m\u1eb7c \u00e1o Th\u00f4ng Thi\u00ean qu\u00e1n v\u00e0 \u00e1o t\u00eda Sa b\u00e0o, l\u1ea1i ng\u1ed3i l\u00ean ngai, nh\u1eadn l\u1eddi ch\u00fac th\u1ecd t\u1eeb qu\u1ea7n th\u1ea7n. R\u01b0\u1ee3u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng ba tu\u1ea7n, d\u00f9ng nh\u00e3 nh\u1ea1c, h\u00f2a t\u1ea5u cung \u0111\u00ecnh, c\u00f3 h\u00e1t x\u01b0\u1edbng. B\u00e3i b\u1ecf l\u1ec5 ch\u00fac th\u1ecd t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i Minh.<\/p>\n<p>[2] C\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn c\u1eed t\u1ed5ng c\u1ed9ng 17.300 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u t\u1eadp trung d\u01b0\u1edbi c\u1eeda khuy\u1ebft. Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, sai H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 Th\u1eeba ch\u1ec9 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng li\u00eau c\u00f9ng ch\u1ee7 tr\u00ec vi\u1ec7c ti\u1ebfn c\u1eed. Sau khi nh\u1eadn chi\u1ebfu, h\u1ecd tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7n C\u1ed1ng \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh vi\u1ec7c xin x\u1ecf. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>[3] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng ch\u00e1nh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t kinh quan \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung v\u00e0o ch\u1ee9c tri\u1ec1u quan.<\/p>\n<p>[4] Ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan t\u1eeb T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn Ng\u1ef1 s\u1eed Trung th\u1eeba, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t tri\u1ec1u quan l\u00e0m Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9. L\u1ea1i c\u00f3 chi\u1ebfu r\u1eb1ng nh\u1eefng kinh quan \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c t\u1ea1i Tam ty, Tam qu\u00e1n, ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng nh\u01b0ng \u0111ang gi\u1eef ch\u1ee9c ngo\u1ea1i nhi\u1ec7m, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed.<\/p>\n<p><i>(Chi\u1ebfu n\u00e0y theo b\u1ea3n kh\u00e1c ghi v\u00e0o ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n th\u00e1ng 2, nay d\u1eddi l\u1ea1i \u1edf ph\u1ea7n ti\u1ebfn c\u1eed quan ch\u1ee9c.)<\/i><\/p>\n<p>[5] Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, chi\u1ebfu cho c\u00e1c Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, n\u1ebfu c\u00f3 c\u1ea3i c\u00e1ch vi\u1ec7c d\u00e2n s\u1ef1, x\u1eed \u00e1n oan sai, chuy\u00ean ch\u1edf l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c kim kh\u00ed, \u0111\u1ea1t th\u00e0nh t\u00edch xu\u1ea5t s\u1eafc, ho\u1eb7c c\u00f3 s\u00e1ng ki\u1ebfn th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 l\u1ee3i cho d\u00e2n, th\u00ec c\u00e1c ch\u00e2u, ph\u1ee7, qu\u00e2n, gi\u00e1m n\u01a1i \u0111\u00f3, m\u1ed7i cu\u1ed1i n\u0103m ph\u1ea3i tr\u00ecnh b\u00e0y chi ti\u1ebft l\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u tr\u00ecnh.<\/p>\n<p>[6] Th\u00e1ng 2, t\u1ea1i H\u00e0ng ch\u00e2u, c\u00e1c quan ch\u01b0\u1edfng canh Di\u1ec7p Ng\u1ea1n An c\u00f9ng 122 ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfu Ti\u1ec1n Th\u00edch kho l\u01b0\u01a1ng 848.004 th\u1ea1ch, mu\u1ed1i 50.446 th\u1ea1ch. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, chi\u1ebfu x\u00f3a b\u1ecf t\u1ea5t c\u1ea3.<\/p>\n<p>[7] Di\u00eam thi\u1ebft s\u1ee9 Ng\u1ee5y V\u0169 \u0111\u01b0\u01a1ng t\u00e2u r\u1eb1ng c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng quan vi\u00ean ph\u1ee5 tr\u00e1ch tr\u00e0 v\u00e0 mu\u1ed1i, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi n\u1ee3 thu\u1ebf c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, xin h\u00e0nh ph\u1ea1t quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Ph\u1ea3i tra x\u00e9t r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ef1c. N\u1ebfu v\u00ec thi\u00ean tai l\u1ee5t l\u1ed9i, h\u1ea1n h\u00e1n m\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn thi\u1ebfu thu\u1ebf, th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u1eed ph\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebf V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. C\u00e1c khanh ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c k\u1ebf to\u00e1n, n\u00ean l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00ednh l\u00e0m t\u00e2m, kh\u00f4ng n\u00ean c\u1eaft x\u00e9n b\u1eeba b\u00e3i, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 h\u1ea1i d\u00e2n m\u00e0 t\u1ed5n h\u1ea1i h\u00f2a kh\u00ed.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[8] Th\u00e1ng ba, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, Vua ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Ch\u00ednh, ti\u1ebfn h\u00e0nh ph\u00fac th\u00ed cho c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u00e3 \u0111\u1ed7 k\u1ef3 thi tr\u01b0\u1edbc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, H\u1ed3 \u0110\u00e1n, T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n, V\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf T\u1eafc, L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1o, Tr\u1ea7n Nghi\u00eau T\u1ea9u \u0111\u1ec1u ho\u00e0n th\u00e0nh b\u00e0i thi s\u1edbm, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp h\u1ea1ng cao. T\u1eeb \u0111\u00f3, s\u0129 t\u1eed tranh nhau h\u1ecdc l\u1ed1i v\u0103n hoa ph\u00f9 phi\u1ebfm, ch\u00fa tr\u1ecdng t\u1ed1c \u0111\u1ed9, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi trong m\u1ed9t kh\u1eafc l\u00e0m m\u1ea5y b\u00e0i th\u01a1, ho\u1eb7c m\u1ed9t ng\u00e0y vi\u1ebft m\u01b0\u1eddi b\u00e0i ph\u00fa. T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba Ph\u1ee7 \u0110i\u1ec1n Tr\u1ea7n T\u0129nh d\u00e2ng s\u1edb, xin th\u1ef1c hi\u1ec7n ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p <i>&#8220;h\u1ed3 danh&#8221;<\/i> <i>(che t\u00ean)<\/i> khi ch\u1ea5m thi \u0111\u1ec3 kh\u1eafc ph\u1ee5c t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y. Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 ch\u1ea5p thu\u1eadn.<\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3, tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c v\u0103n s\u0129 c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh v\u00e0 Tam qu\u00e1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ef1c hi\u1ec7n vi\u1ec7c h\u1ed3 danh ch\u1ea5m thi, x\u1ebfp h\u1ea1ng \u01b0u li\u1ec7t \u0111\u1ec3 ph\u00e2n chia th\u1ee9 b\u1eadc. Trong k\u1ef3 thi, \u0111\u1ec1 b\u00e0i <i>&#8220;Chi ng\u00f4n nh\u1eadt xu\u1ea5t&#8221;<\/i> <i>(L\u1eddi n\u00f3i xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb t\u1ea5m l\u00f2ng)<\/i> \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra, khi\u1ebfn th\u00ed sinh kinh ng\u1ea1c, kh\u00f4ng bi\u1ebft di\u1ec5n \u0111\u1ea1t th\u1ebf n\u00e0o, c\u00f9ng nhau \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u0111i\u1ec7n xin \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec1. Ti\u1ec1n D\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn H\u1ed9i K\u00ea, l\u00fac \u1ea5y m\u1edbi m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i, ch\u01b0a \u0111\u1ebfn tr\u01b0a \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh c\u1ea3 ba \u0111\u1ec1 thi, nh\u01b0ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 tr\u00edch l\u00e0 qu\u00e1 khoe khoang, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t lo\u1ea1i b\u1ecf.<\/p>\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00f4n H\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eef D\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng 302 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129, v\u00e0 51 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp v\u00e0o h\u1ea1ng \u0111\u1ed3ng xu\u1ea5t th\u00e2n. Vua d\u1ea1y r\u1eb1ng: <i>&#8220;C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ngo\u00e0i vi\u1ec7c l\u00e0m quan, c\u1ea7n c\u1ed1 g\u1eafng trau d\u1ed3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 l\u00e3ng ph\u00ed c\u00f4ng s\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.&#8221;<\/i> T\u00f4n H\u00e0 c\u00f9ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi l\u1ec5 b\u00e1i t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n<p>[9] Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, l\u1ea1i t\u1ed5 ch\u1ee9c thi l\u1ea1i c\u00e1c khoa, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 784 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u ban cho h\u1ecdc v\u1ecb \u0111\u1ec7 v\u00e0 180 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ban xu\u1ea5t th\u00e2n. T\u1ed5 ch\u1ee9c y\u1ebfn ti\u1ec7c, ban ba b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i ch\u00e2m. Ti\u1ebfn s\u0129 T\u00f4n H\u00e0 c\u00f9ng b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m T\u01b0\u1edbng t\u00e1c gi\u00e1m th\u1eeba, \u0110\u1ea1i L\u00fd b\u00ecnh s\u1ef1 th\u00f4ng ph\u00e1n c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1c khoa kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m quan ch\u1ee9c s\u1edf \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n. V\u00e0o t\u1ea1 \u01a1n t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;Thi\u00ean h\u1ea1 r\u1ed9ng l\u1edbn, c\u1ea7n d\u1ef1a v\u00e0o nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i c\u00f9ng tr\u1ecb v\u00ec. N\u0103m nay, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1t l\u1ea1i h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0 do Tr\u1eabm ch\u1ecdn l\u1ef1a. B\u1ecdn h\u1ecd ch\u1ec9 c\u1ea7n t\u1ef1 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, thanh li\u00eam \u0111\u1eb9p l\u00f2ng m\u00e0 thay th\u1ebf r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1<a class=\"footnote\" title=\"'Thanh m\u0129 \u0111\u1eafc th\u1ebf nhi quy' c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ed3ng. X\u00e9t b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 4 th\u01b0\u1ee3ng, 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 28 t\u1ed5 t\u00f4ng khoa c\u1eed th\u1ee7 nh\u00e2n \u0111\u1ec1u vi\u1ebft 'T\u00ecnh m\u0129 th\u1ebf nhi quy'.\" id=\"return-footnote-151-2\" href=\"#footnote-151-2\" aria-label=\"Footnote 2\"><sup class=\"footnote\">[2]<\/sup><\/a>, th\u00ec s\u1ebd d\u1ea7n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn con \u0111\u01b0\u1eddng hanh th\u00f4ng, kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i> Khi \u0111\u00f3, c\u00f3 chi\u1ebfu kh\u1eafc ch\u01b0\u01a1ng <i>&#8220;Nho h\u1ea1nh&#8221;<\/i> trong s\u00e1ch &#8216;L\u1ec5 k\u00fd&#8217;, ban cho c\u00e1c quan g\u1ea7n g\u0169i v\u00e0 c\u00e1c quan kinh \u0111\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ban cho T\u00f4n H\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c<a class=\"footnote\" title=\"'\u0110\u1ed3ng th\u1eddi ban cho T\u00f4n H\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c' ch\u1eef '\u0111\u1eb3ng' nguy\u00ean tho\u00e1t, theo ghi ch\u00fa [4] x\u00e9t c\u00e1c s\u00e1ch b\u1ed5.\" id=\"return-footnote-151-3\" href=\"#footnote-151-3\" aria-label=\"Footnote 3\"><sup class=\"footnote\">[3]<\/sup><\/a>, l\u1ec7nh l\u00e0m l\u1eddi r\u0103n \u0111\u1eb7t b\u00ean c\u1ea1nh ch\u1ed7 ng\u1ed3i. L\u00fac \u0111\u1ea7u, trong \u0111i\u1ec7n s\u00e1ch s\u0129, th\u01b0\u1eddng ban th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf \u0111\u1ec3 n\u00e2ng \u0111\u1ee1. \u0110\u1ebfn Tr\u1ea7n Nghi\u00eau T\u1ea9u m\u1edbi \u0111\u1ed5i ban ch\u00e2m, nh\u1eb1m khuy\u00ean r\u0103n. \u0110\u1ebfn T\u00f4n H\u00e0 th\u00ec th\u01a1 v\u00e0 ch\u00e2m \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi khen ng\u1ee3i.<\/p>\n<p>S\u1eed qu\u00e1n tu so\u1ea1n L\u01b0\u01a1ng Chu H\u00e0n, Tr\u1ef1c chi\u00eau v\u0103n qu\u00e1n An \u0110\u1ee9c D\u1ee5 c\u00f9ng l\u00e0m quan kh\u1ea3o th\u00ed.<\/p>\n<p>[10] Chi\u1ebfu cho c\u00e1c quan x\u00e9t \u0111\u1ecbnh ph\u00e9p c\u00e2n, so\u1ea1n th\u00e0nh quy t\u1eafc m\u1edbi ban h\u00e0nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c l\u1ea1i t\u00e0ng th\u1ee7 nh\u1eadn v\u00e0ng b\u1ea1c do c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u1ed9p h\u00e0ng n\u0103m, nh\u01b0ng c\u00e2n \u0111o c\u1ee7a Th\u00e1i ph\u1ee7 t\u1ef1 theo quy t\u1eafc c\u0169 kh\u00f4ng chu\u1ea9n, c\u00e1c l\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m b\u1eady, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00ecnh b\u00e1o th\u01b0\u1eddng b\u1ecb bu\u1ed9c t\u1ed9i th\u1ea5t tho\u00e1t \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ph\u00e1 s\u1ea3n. L\u1ea1i c\u00f3 vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i l\u1ea1i t\u00e0ng th\u1ee7, vi\u1ec7c ki\u1ec3m tra tranh ch\u1ea5p k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u n\u0103m. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, Gi\u00e1m n\u1ed9i t\u00e0ng kh\u1ed1 L\u01b0u Th\u1eeba Khu\u00ea c\u00f9ng c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c x\u00e9t r\u00f5 nguy\u00ean nh\u00e2n, s\u1eeda \u0111\u1ed5i quy ch\u1ebf, trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u th\u1ea5y ti\u1ec7n l\u1ee3i. Th\u1eeba Khu\u00ea l\u00e0 ho\u1ea1n quan, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n S\u01a1n D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[11] Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00e1n quan, T\u1ea3 ty gi\u00e1n H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa<a class=\"footnote\" title=\"Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00e1n quan T\u1ea3 ty gi\u00e1n H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa, ch\u1eef 'Gi\u00e1n' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 277, Truy\u1ec7n b\u1ea3n s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-151-4\" href=\"#footnote-151-4\" aria-label=\"Footnote 4\"><sup class=\"footnote\">[4]<\/sup><\/a> \u0111\u1ec1u t\u1ea5u r\u1eb1ng: <i>&#8220;\u0110\u1ea3m nhi\u1ec7m ch\u1ee9c gi\u00e1n quan, ki\u00eam ch\u1ee9c k\u1ebf ty, duy ch\u1ec9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham gia y\u1ebfn ti\u1ec7c, mong \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c v\u1ee5 trong qu\u00e1n.&#8221;<\/i> Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, Vua sai H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c tr\u1ef1c ti\u1ebfp l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Chi\u00eau V\u0103n qu\u00e1n. T\u1eeb \u0111\u00e2y, quan thu\u1ed9c Tam ty ki\u00eam nhi\u1ec7m ch\u1ee9c tr\u1ef1c qu\u00e1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y.<\/p>\n<p>[12] Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch d\u00f9ng th\u00e1ng hai m\u1edf b\u0103ng, d\u00e2ng l\u1ec5 hi\u1ebfn d\u00ea t\u01a1, t\u1ebf b\u1eb1ng h\u1eb9. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i quen d\u00f9ng th\u00e1ng t\u01b0, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ea7m t\u01b0\u1edfng c\u00e2u <i>&#8220;T\u1ee9 chi nh\u1eadt&#8221;<\/i> trong th\u01a1 &#8216;B\u00e2n Thi&#8217; l\u00e0 th\u00e1ng B\u1ed1n hi\u1ec7n t\u1ea1i. B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed xin s\u1eeda l\u1ea1i. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Th\u00e1ng t\u01b0 h\u1eb9 \u0111\u00e3 gi\u00e0, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u1ee3p nh\u00e0, sao c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ebfn hi\u1ebfn m\u1edbi?&#8221;<\/i> B\u00e8n theo l\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u c\u1ee7a L\u00fd Ch\u00ed.<\/p>\n<p>[13] Ng\u00e0y m\u00f9ng m\u1ed9t th\u00e1ng n\u0103m, n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Vua ng\u1ef1 t\u1ea1i V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111i\u1ec7n, b\u00e1 quan v\u00e0o h\u1ea7u. Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, khi v\u00e0o h\u1ea7u, ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec7n trung t\u1ec9nh mang theo nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ecf, c\u00f9ng c\u00e1c quan cung ph\u1ee5ng thu\u1ed9c l\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc, b\u00e0y \u1edf s\u00e2n. Vua cho r\u1eb1ng nghi v\u1ec7 qu\u00e1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, b\u00e8n l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch b\u00e0y th\u00eam nghi tr\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng huy, c\u00f2n nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ecf c\u1ee7a \u0111i\u1ec7n trung t\u1ec9nh v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean, theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1edbi.<\/p>\n<p>[14] L\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u d\u00e2ng t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u00eam phong chung; Chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 khi \u0111i thanh tra c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i ghi ch\u00e9p l\u1ea1i c\u00e1c \u00e1n h\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec7nh c\u1ea5m.<\/p>\n<p>[15] Vua l\u1ea1i sai Y quan bi\u00ean t\u1eadp b\u1ed9 &#8216;Th\u00e1i B\u00ecnh Th\u00e1nh Hu\u1ec7 ph\u01b0\u01a1ng&#8217; 100 quy\u1ec3n, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, ban b\u1ea3n in kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1. M\u1ed7i ch\u00e2u ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi y thu\u1eadt b\u1ed5 l\u00e0m Y b\u00e1c s\u0129, giao cho h\u1ecd qu\u1ea3n l\u00fd, cho ph\u00e9p quan l\u1ea1i v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang sao ch\u00e9p.<\/p>\n<p>[16] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, chi\u1ebfu cho Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e0i x\u00e9t c\u00e1c t\u1ed9i t\u1eeb t\u00f9 \u0111\u00e0y tr\u1edf l\u00ean, khi \u00e1n \u0111\u00e3 th\u00e0nh, l\u1ec7nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 th\u1eeba lang, l\u01b0\u1ee1ng t\u1ec9nh c\u1ea5p x\u00e1 tr\u1edf l\u00ean c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t.<\/p>\n<p>[17] K\u1ef7 D\u1eadu, Vua v\u00ec l\u00e2u ng\u00e0y thi\u1ebfu m\u01b0a, n\u00e9t m\u1eb7t lo l\u1eafng, b\u1ea3o c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>&#8220;Kh\u00ed d\u01b0\u01a1ng qu\u00e1 th\u1ecbnh, Tr\u1eabm \u0111\u00e3 th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ea7u kh\u1ea5n, d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt kh\u1eafp n\u01a1i, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i do h\u00ecnh ng\u1ee5c b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 oan khu\u1ea5t, quan l\u1ea1i qu\u1eadn huy\u1ec7n kh\u00f4ng x\u1ee9ng ch\u1ee9c, vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 thi\u1ebfu s\u00f3t sao?&#8221;<\/i> B\u00e8n sai 17 v\u1ecb th\u01b0\u1eddng tham quan \u0111i c\u00e1c l\u1ed9 x\u00e9t x\u1eed nh\u1eefng v\u1ee5 \u00e1n h\u00ecnh. T\u1ed1i h\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eddi m\u01b0a. Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n c\u00f9ng nhau v\u00e0o ch\u00fac m\u1eebng, Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm c\u1ea7n m\u1eabn c\u1ea7u tr\u1ecb, xem d\u00e2n nh\u01b0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, t\u1ef1 x\u00e9t l\u00f2ng m\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i th\u1eb9n. Vi\u1ec7c l\u00e2u ng\u00e0y thi\u1ebfu m\u01b0a l\u00e0 do l\u1ebd \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u Tr\u1eabm lo. Tr\u1eabm ch\u1ec9 lo quan ng\u1ee5c l\u1ee3i d\u1ee5ng v\u0103n t\u1ef1 x\u1ea3o tr\u00e1 \u0111\u1ec3 h\u00e3m h\u1ea1i, quan t\u00e0i ch\u00ednh v\u01a1 v\u00e9t b\u00f3c l\u1ed9t, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng thi h\u00e0nh s\u1eafc ch\u1ec9, khanh s\u0129 kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m tr\u00f2n b\u1ed5n ph\u1eadn.&#8221;<\/i> L\u00fd Ph\u01b0\u1edfng, Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ec1 Hi\u1ec1n c\u00f9ng Gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Trung, L\u00fd H\u00e3ng h\u1ed5 th\u1eb9n s\u1ee3 h\u00e3i, qu\u1ef3 l\u1ea1y r\u1ed3i lui, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Trong l\u00f2ng Tr\u1eabm n\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec, li\u1ec1n mu\u1ed1n n\u00f3i c\u00f9ng c\u00e1c khanh. \u0110\u00e3 n\u00f3i ra r\u1ed3i, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f2n vi\u1ec7c g\u00ec n\u1eefa. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c trong Trung th\u01b0, c\u00e1c khanh c\u1ea7n h\u1ebft l\u00f2ng l\u00e0m t\u1ed1t.&#8221;<\/i> Ph\u01b0\u1edfng v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n.<\/p>\n<p>[18] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, \u0111\u1eb7t L\u00fd ki\u1ec3m vi\u1ec7n, l\u1ea5y H\u1eefu ch\u00e1nh ng\u00f4n, Tri ch\u1ebf c\u00e1o Ti\u1ec1n Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7y \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, l\u00e0 ph\u1ee5c ch\u1ebf l\u1ea1i \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p><i>(N\u0103m Ch\u00ed \u0110\u1ea1o th\u1ee9 ba b\u00e3i b\u1ecf. Kh\u00f4ng r\u00f5 th\u00e1ng n\u00e0o, ghi ph\u1ee5 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 5.)<\/i><\/p>\n<p>[19] Ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u sai tu b\u1ed5, m\u1edf r\u1ed9ng B\u00ed c\u00e1c.<\/p>\n<p>[20] Th\u00e1ng s\u00e1u, ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, c\u00f3 ch\u00e2u ch\u1ea5u bay t\u1eeb h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng b\u1eafc \u0111\u1ebfn, che k\u00edn tr\u1eddi, \u0111i qua ph\u00eda t\u00e2y nam r\u1ed3i bi\u1ebfn m\u1ea5t. Vua n\u00f3i v\u1edbi Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;Tr\u1eabm ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y lo\u00e0i c\u00f4n tr\u00f9ng n\u00e0y, ch\u00fang bay th\u00e0nh \u0111\u00e0n, th\u1ebf l\u1ef1c r\u1ea5t m\u1ea1nh, ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd g\u00e2y h\u1ea1i \u0111\u1ebfn hoa m\u00e0u, l\u00f2ng Tr\u1eabm lo l\u1eafng nh\u01b0 b\u1ecb b\u00f3p ngh\u1eb9t. H\u00e3y nhanh ch\u00f3ng sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn n\u01a1i ch\u00fang t\u1eadp trung \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t, khanh c\u00f3 k\u1ebf g\u00ec \u0111\u1ec3 \u0111u\u1ed5i ch\u00fang \u0111i kh\u00f4ng?&#8221;<\/i> Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng \u0111\u00e1p: <i>&#8220;S\u00e2u b\u1ecd sinh ra do h\u1ea1n h\u00e1n, n\u1ebfu m\u01b0a nhi\u1ec1u th\u00ec ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 bay, vi\u1ec7c th\u00e0nh tai h\u1ea1i hay kh\u00f4ng c\u0169ng t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o th\u1eddi ti\u1ebft. Th\u00e1nh t\u00e2m lo l\u1eafng, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t d\u00e2n ch\u00fang, t\u1ea5t s\u1ebd c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Th\u1ea7n \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u h\u00f2a, th\u1eadt l\u1ea5y l\u00e0m h\u1ed5 th\u1eb9n v\u00e0 lo s\u1ee3.&#8221;<\/i> T\u1ed1i h\u00f4m \u0111\u00f3, tr\u1eddi \u0111\u1ed5 m\u01b0a l\u1edbn, ch\u00e2u ch\u1ea5u \u0111\u1ec1u ch\u1ebft. <i>(S\u00e1ch \u2018B\u1ea3o Hu\u1ea5n\u2019 ch\u00e9p l\u1eddi Th\u00e1nh v\u00e0o n\u0103m th\u1ee9 hai, nh\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 hai ch\u00e2u ch\u1ea5u kh\u00f4ng t\u1eebng bay qua kinh s\u01b0. Nay theo \u2018Th\u1ef1c L\u1ee5c\u2019. \u2018B\u1ea3o Hu\u1ea5n\u2019 ghi l\u00e0 L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh, nh\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 ba M\u00f4ng Ch\u00ednh \u0111\u00e3 b\u00e3i ch\u1ee9c Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, n\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i t\u00ean.)<\/i> L\u00fac \u0111\u00f3, kinh \u0111\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a l\u1edbn, gi\u00e1 c\u1ea3 r\u1ea5t r\u1ebb.<\/p>\n<p>[21] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, sai s\u1ee9 th\u1ea7n ph\u00e2n b\u1ed1 \u0111\u1ebfn b\u1ed1n c\u1eeda th\u00e0nh kinh \u0111\u00f4, \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng thu mua, n\u00e2ng gi\u00e1 l\u00ean, l\u1ec7nh c\u00e1c c\u01a1 quan m\u1edf kho g\u1ea7n \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a, g\u1ecdi l\u00e0 th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh, giao cho quan th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u qu\u1ea3n l\u00fd, \u0111\u1ee3i khi m\u1ea5t m\u00f9a, s\u1ebd h\u1ea1 gi\u00e1 b\u00e1n cho d\u00e2n ngh\u00e8o, t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1ebf \u0111\u1ed9 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>[22] M\u00f9a thu, th\u00e1ng b\u1ea3y, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, \u0111\u1eb7t ra Tam ty \u0111\u00f4 c\u00e2u vi\u1ec7n, l\u1ec7nh H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh.<\/p>\n<p>[23] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, Th\u00e1i s\u01b0, t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u1ec7nh, Ch\u00e2n \u0110\u1ecbnh Trung Hi\u1ebfn V\u01b0\u01a1ng Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 qua \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 sai ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n t\u00edn l\u00e0 Ch\u00e2n Ti\u1ec1m \u0111\u1ebfn cung Th\u01b0\u1ee3ng Thanh Th\u00e1i B\u00ecnh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Th\u1ea7n gi\u00e1ng l\u1eddi r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i trung th\u00e0nh m\u1edf n\u01b0\u1edbc, l\u00e2u ng\u00e0y m\u1eafc b\u1ec7nh, c\u0169ng l\u00e0 do oan khu\u1ea5t.&#8221;<\/i> Oan khu\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y ch\u1ec9 Ph\u00f9 L\u0103ng \u0110i\u1ec7u th\u1ee9 nh\u00e2n<a class=\"footnote\" title=\"C\u00e1i ch\u1ec9 '\u0110i\u1ec7u th\u1ee9 nh\u00e2n', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 b\u1ea3n 'Tr\u01b0\u1edfng Bi\u00ean K\u1ef7 S\u1ef1 B\u1ea3n M\u1ea1t' \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng.' Theo truy\u1ec7n Ng\u1ee5y V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 trong quy\u1ec3n 244 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng S\u1eed', ch\u1ec9 n\u00f3i gi\u00e1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 xu\u1ed1ng l\u00e0m huy\u1ec7n c\u00f4ng Ph\u00f9 L\u0103ng, sau khi m\u1ea5t, truy phong l\u00e0m Ph\u00f9 V\u01b0\u01a1ng, t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 \u0110i\u1ec7u. Ch\u1ed7 n\u00e0y nghi n\u00ean theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng'.\" id=\"return-footnote-151-5\" href=\"#footnote-151-5\" aria-label=\"Footnote 5\"><sup class=\"footnote\">[5]<\/sup><\/a>. Ch\u00e2n Ti\u1ec1m tr\u1edf v\u1ec1, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 g\u01b0\u1ee3ng s\u1ee9c m\u1eb7c \u00e1o m\u0169, ra s\u00e2n ti\u1ebfp nh\u1eadn l\u1eddi th\u1ea7n, r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng, n\u00f3i: <i>&#8220;Ph\u00f9 L\u0103ng t\u1ef1 g\u00e2y b\u1ea5t \u1ed5n, n\u00ean ph\u1ea3i ch\u1ecbu t\u1ed9i, l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea1i quy tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cho ta? Ch\u1ec9 mong mau ch\u1ebft, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ch\u1ea5t d\u01b0\u1edbi \u00e2m ph\u1ee7 m\u00e0 minh oan.&#8221;<\/i> \u0110\u00eam \u1ea5y, \u00f4ng qua \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, Vua nghe tin b\u00e1o tang, \u0111au bu\u1ed3n th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>&#8220;Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ph\u1ee5ng s\u1ef1 Ti\u00ean \u0111\u1ebf c\u00f9ng v\u1edbi Tr\u1eabm, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 c\u1ef1u, c\u00f3 t\u00e0i quy\u1ebft \u0111o\u00e1n vi\u1ec7c l\u1edbn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f9ng Tr\u1eabm t\u1eebng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a v\u1eeba \u00fd, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. T\u1eeb khi Tr\u1eabm l\u00ean ng\u00f4i, lu\u00f4n \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi \u00f4ng \u1ea5y b\u1eb1ng l\u1ec5 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, Ph\u1ed5 c\u0169ng t\u1eadn t\u00e2m t\u1eadn l\u1ef1c ph\u1ee5ng s\u1ef1, h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh v\u1edbi qu\u1ed1c gia, l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc. Nay nghe tin \u00f4ng qua \u0111\u1eddi, l\u00f2ng Tr\u1eabm \u0111au bu\u1ed3n kh\u00f4n xi\u1ebft.&#8221;<\/i> N\u00f3i r\u1ed3i r\u01a1i l\u1ec7, t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u x\u00fac \u0111\u1ed9ng. Vua sai H\u1eefu gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu Ph\u1ea1m C\u1ea3o t\u1ea1m quy\u1ec1n H\u1ed3ng l\u01b0 khanh lo vi\u1ec7c tang l\u1ec5. Ng\u00e0y an t\u00e1ng, b\u00e0y \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nghi tr\u01b0\u1ee3ng, c\u1edd qu\u1ea1t, nh\u1ea1c l\u1ec5 theo \u0111\u00fang quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Hai ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i c\u1ee7a Ph\u1ed5 \u0111\u1ec1u c\u00f2n nh\u1ecf, v\u1ee3 Ph\u1ed5 l\u00e0 H\u00f2a th\u1ecb xin xu\u1ea5t gia l\u00e0m ni c\u00f4, Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n khuy\u00ean r\u0103n nh\u01b0ng kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a b\u00e0, b\u00e8n ban cho ph\u00e1p danh. Vua l\u1ea1i t\u1ef1 tay so\u1ea1n v\u0103n bia th\u1ea7n \u0111\u1ea1o, vi\u1ebft ch\u1eef ban t\u1eb7ng.<\/p>\n<p><i>(Theo v\u0103n bia th\u1ea7n \u0111\u1ea1o, Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1ea5t ng\u00e0y 14 th\u00e1ng 7; ng\u00e0y 14 l\u00e0 ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5. Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu l\u00e0 18, Vua m\u1edbi nghe tin b\u00e1o tang.)<\/i><\/p>\n<p>[24] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, m\u00f9ng m\u1ed9t, Th\u01b0 vi\u1ec7n B\u00ed c\u00e1c ho\u00e0n th\u00e0nh. B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed d\u00e2ng l\u1eddi r\u1eb1ng: <i>&#8220;Xin \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1nh v\u1edbi c\u00f4ng tr\u00ecnh Ng\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, ban cho t\u00ean m\u1edbi.&#8221;<\/i> Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, Vua vi\u1ebft ch\u1eef bay tr\u1eafng <i>(phi b\u1ea1ch)<\/i> hai ch\u1eef <i>&#8220;B\u00ed c\u00e1c&#8221;<\/i> ban t\u1eb7ng. L\u1ea1i h\u1ea1 chi\u1ebfu cho Th\u1eeba t\u01b0\u1edbng, Khu m\u1eadt s\u1ee9 c\u00f9ng c\u00e1c quan c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u1ebfn xem, \u0111\u1eb7t ti\u1ec7c d\u01b0\u1edbi Th\u01b0 vi\u1ec7n, c\u00e1c quan tr\u1ef1c thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u tham d\u1ef1, l\u1ea1i ban th\u01a1 \u0111\u1ec3 ca ng\u1ee3i vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>[25] Chi\u1ebfu ch\u1ec9 v\u1eddi \u1ea9n s\u0129 Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng \u1edf n\u00fai Chung Nam, nh\u01b0ng \u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i v\u00ec b\u1ec7nh, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn. Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng t\u1eeb b\u1ea3y tu\u1ed5i \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0m v\u0103n, t\u00ednh t\u00ecnh tr\u1ea7m l\u1eb7ng, cao khi\u1ebft, c\u00f9ng m\u1eb9 s\u1ed1ng \u1ea9n c\u01b0 \u1edf B\u00e1o L\u00e2m c\u1ed1c, l\u1ea5y vi\u1ec7c gi\u1ea3ng d\u1ea1y l\u00e0m ngh\u1ec1, h\u1ecdc tr\u00f2 theo h\u1ecdc r\u1ea5t \u0111\u00f4ng, nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ec3 nu\u00f4i m\u1eb9<a class=\"footnote\" title=\"'Nu\u00f4i m\u1eb9' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ph\u1ee5ng m\u1eb9', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 s\u00e1ch Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 22 v\u1ec1 xu\u1ea5t x\u1ee9 c\u1ee7a Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-151-6\" href=\"#footnote-151-6\" aria-label=\"Footnote 6\"><sup class=\"footnote\">[6]<\/sup><\/a>. M\u1eb9 \u00f4ng c\u0169ng y\u00eau th\u00edch \u0111\u1ea1o l\u00fd, \u0103n u\u1ed1ng thanh \u0111\u1ea1m, gi\u1ecfi ph\u00e9p nh\u1ecbn \u0103n. Khi \u0111\u00f3, Thi\u1ec3m T\u00e2y chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 T\u1ed1ng Duy C\u00e1n d\u00e2ng l\u1eddi khen ng\u1ee3i t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng, chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ban ra \u0111\u1ec3 v\u1eddi \u00f4ng. M\u1eb9 \u00f4ng gi\u1eadn d\u1eef n\u00f3i: <i>&#8220;Ta th\u01b0\u1eddng khuy\u00ean con \u0111\u1eebng t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec7 gi\u1ea3ng h\u1ecdc. Con \u0111\u00e3 \u1ea9n c\u01b0 r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec \u0111\u1ebfn v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng! N\u1ebfu b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, con s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1ed1ng y\u00ean \u1ed5n, ta s\u1ebd b\u1ecf con, v\u00e0o s\u00e2u trong n\u00fai hoang.&#8221;<\/i> Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng li\u1ec1n c\u00e1o b\u1ec7nh kh\u00f4ng ra. M\u1eb9 \u00f4ng l\u1ea5y h\u1ebft b\u00fat nghi\u00ean \u0111\u1ed1t \u0111i, c\u00f9ng \u00f4ng chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn n\u01a1i hoang v\u1eafng, \u00edt ng\u01b0\u1eddi lui t\u1edbi. Vua khen ng\u1ee3i ti\u1ebft th\u00e1o cao qu\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng, sai Kinh Tri\u1ec7u ph\u1ee7 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, ban ba v\u1ea1n ti\u1ec1n, kh\u00f4ng \u00e9p bu\u1ed9c \u00f4ng thay \u0111\u1ed5i ch\u00ed h\u01b0\u1edbng.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch \u0110\u00e0m uy\u1ec3n ch\u00e9p vi\u1ec7c v\u1ec1 Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng kh\u00e1c v\u1edbi qu\u1ed1c s\u1eed, nay theo qu\u1ed1c s\u1eed.)<\/i><\/p>\n<p>[26] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, chi\u1ebfu ch\u1ec9 tha cho 2.549 d\u00e2n H\u00e0ng Ch\u00e2u n\u1ee3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 68.800 l\u1ea1ng ti\u1ec1n l\u00e3i h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u1ee7a Ti\u1ec1n Th\u1ee5c.<\/p>\n<p>[27] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, chi\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m nay, ng\u00e0y \u0110\u00f4ng ch\u00ed, s\u1ebd t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u1edf Nam Giao.<\/p>\n<p>[28] Di\u00eam Thi\u1ebft ph\u00f3 s\u1ee9 T\u1ea1 B\u00ed t\u1eebng l\u00ean \u0111i\u1ec7n t\u00e2u vi\u1ec7c, Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng: <i>&#8220;Ph\u00e0m gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng si\u00eang n\u0103ng. Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n th\u1ea5y binh l\u00ednh trong s\u00e2n \u0111i\u1ec7n qu\u00e9t d\u1ecdn th\u00eam m\u1ed9t kho\u1ea3ng \u0111\u1ea5t, m\u00fac th\u00eam m\u1ed9t b\u00ecnh n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u ghi nh\u1edb t\u00ean h\u1ecd c\u1ee7a h\u1ecd.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch B\u1ea3o hu\u1ea5n ch\u00e9p r\u1eb1ng v\u00e0o \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110oan C\u1ee7ng, T\u1ea1 B\u00ed l\u00e0m Di\u00eam Thi\u1ebft ph\u00e1n quan, nh\u00e2n t\u00e2u vi\u1ec7c, Vua c\u00f3 l\u1eddi n\u00e0y, nh\u01b0ng ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 \u0111\u1ec1u sai, kh\u00f4ng r\u00f5 l\u1eddi n\u00e0y n\u00f3i v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o, T\u1ea1 B\u00ed t\u1eeb ch\u1ee9c Di\u00eam Thi\u1ebft chuy\u1ec3n sang \u0110\u1ed9 chi v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, nay t\u1ea1m ch\u00e9p sau ng\u00e0y \u0111\u00f3.)<\/i><\/p>\n<p>[29] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, M\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ea7u, Th\u1ee9 s\u1eed B\u1ea3o Ch\u00e2u l\u00e0 H\u00f4 Di\u00ean T\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u l\u00e0m T\u1ed5ng qu\u1ea3n binh m\u00e3 K\u00fd Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>T\u00e1n ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i Nguy\u00ean, t\u00ednh hung h\u0103ng nh\u1eb9 d\u1ea1, t\u1ef1 n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u1ecbu \u01a1n n\u01b0\u1edbc, th\u1ec1 kh\u00f4ng c\u00f9ng s\u1ed1ng v\u1edbi Khi\u1ebft \u0110an, x\u0103m tr\u00ean m\u00ecnh ch\u1eef <i>&#8220;X\u00edch t\u00e2m s\u00e1t Khi\u1ebft \u0110an&#8221;<\/i>, c\u1ea3 v\u1ee3 con, gia nh\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng b\u1ebfp \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. Y\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u00eau kh\u1eafc ch\u1eef \u0111\u1ecf \u0111en<a class=\"footnote\" title=\"'kh\u1eafc \u0111\u1ecf \u0111en' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'x\u00edch m\u1eb7c', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu s\u1eeda \u0111\u1ed5i.\" id=\"return-footnote-151-7\" href=\"#footnote-151-7\" aria-label=\"Footnote 7\"><sup class=\"footnote\">[7]<\/sup><\/a>. Sau l\u1ea1i c\u00f9ng c\u00e1c con x\u0103m c\u00e2u <i>&#8220;Ra \u0111i qu\u00ean nh\u00e0 v\u00ec n\u01b0\u1edbc, ra tr\u1eadn qu\u00ean m\u00ecnh v\u00ec ch\u00faa&#8221;<\/i>. L\u1ea1i l\u00e0m g\u1eady h\u00e0ng ma, \u0111ao ph\u00e1 tr\u1eadn, m\u0169 s\u1eaft g\u1ea5p l\u00ean, hai b\u00ean c\u00f3 l\u01b0\u1ee1i, \u0111\u1ec1u n\u1eb7ng m\u1ea5y ch\u1ee5c c\u00e2n; c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a chuy, \u0111eo b\u0103ng \u0111\u1ecf tr\u00e1n.<\/p>\n<p>Khi B\u1eafc chinh, Vua cho r\u1eb1ng T\u00e1n d\u00f9ng y ph\u1ee5c k\u1ef3 d\u1ecb l\u00e0m hoang mang d\u00e2n ch\u00fang, mu\u1ed1n ch\u00e9m, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, T\u00e1n t\u00e2u v\u1edbi Vua: <i>&#8220;Th\u1ea7n m\u1eb7c y ph\u1ee5c k\u1ef3 d\u1ecb, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi x\u00fam xem, xin cho c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n sai l\u00ednh qu\u00e9t \u0111\u01b0\u1eddng ngh\u00eanh \u0111\u00f3n&#8221;<\/i>. Vua c\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng kh\u00f4ng cho. T\u00e1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i T\u00e1n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i th\u1ed1ng l\u0129nh, \u0111\u1ed5i l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed Li\u00eau Ch\u00e2u, sau l\u1ea1i v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ecb d\u00e2n, tri\u1ec7u v\u1ec1 l\u00e0m \u0110\u00f4 qu\u00e2n \u0111\u1ea7u, ki\u00eam Th\u1ee9 s\u1eed Ph\u00f9 Ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(L\u00e0m \u0110\u00f4 qu\u00e2n \u0111\u1ea7u l\u1ea1i v\u00e0o ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, th\u00e1ng 7 n\u0103m th\u1ee9 5, nay vi\u1ebft chung m\u1ed9t ch\u1ed7)<\/i>.<\/p>\n<p>[30] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin t\u00f4n hi\u1ec7u cho Vua l\u00e0 <i>&#8220;Ph\u00e1p Thi\u00ean S\u00f9ng \u0110\u1ea1o Minh Th\u00e1nh Nh\u00e2n Hi\u1ebfu V\u0103n V\u0169&#8221;<\/i>. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn ho\u00e0, m\u00f9a m\u00e0ng b\u1ed9i thu, tr\u0103m h\u1ecd gi\u00e0u c\u00f3, \u0111\u00f3 l\u00e0 nguy\u1ec7n v\u1ecdng c\u1ee7a Tr\u1eabm. C\u00f2n nh\u1eefng t\u00f4n hi\u1ec7u khen qu\u00e1 l\u1eddi, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng qu\u00fd?&#8221;<\/i>. Qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u n\u0103m l\u1ea7n, nh\u01b0ng Vua v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ea5p thu\u1eadn.<\/p>\n<p>[31] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn B\u00ed c\u00e1c xem s\u00e1ch, ban r\u01b0\u1ee3u cho c\u00e1c quan theo h\u1ea7u v\u00e0 c\u00e1c quan tr\u1ef1c qu\u00e1n c\u00e1c. Xong, l\u1ea1i sai Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf \u00c2n tri\u1ec7u M\u00e3 b\u1ed9 binh \u0111\u00f4 ngu h\u1eadu Ph\u00f3 Ti\u1ec1m, \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u0110\u00e1i H\u01b0ng \u0111\u1ebfn d\u1ef1 y\u1ebfn ti\u1ec7c, c\u00f9ng xem s\u00e1ch. Vua mu\u1ed1n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng v\u00f5 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 h\u01b0ng th\u1ecbnh c\u1ee7a v\u0103n nho. <i>(C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o &#8216;Ch\u1ee9c quan ch\u00ed&#8217; v\u00e0 &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217;, n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 4 m\u1edbi \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Chi\u00eau tuy\u00ean s\u1ee9, l\u00fac n\u00e0y ch\u01b0a c\u00f3, K\u1ebf \u00c2n ch\u1ec9 l\u00e0 Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9. &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; v\u00e0 &#8216;Ngh\u1ec7 v\u0103n ch\u00ed&#8217; \u0111\u1ec1u nh\u1ea7m, nay s\u1eeda l\u1ea1i)<\/i>.<\/p>\n<p>[32] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, B\u00ed th\u01b0 gi\u00e1m L\u00fd Ch\u00ed t\u00e2u r\u1eb1ng mong \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y b\u1ea3n th\u1ea3o ch\u1eef th\u1ea3o c\u1ee7a b\u1ea3n <i>&#8220;Thi\u00ean V\u0103n&#8221;<\/i> kh\u1eafc l\u00ean \u0111\u00e1. Vua b\u1ea3o c\u00e1c c\u1eadn th\u1ea7n r\u1eb1ng: <i>&#8220;Thi\u00ean V\u0103n v\u1ed1n l\u00e0 do nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n ng\u00e0n ch\u1eef t\u1eeb bia v\u1ee1 c\u1ee7a Chung Do, Chu H\u01b0ng T\u1ef1 s\u1eafp x\u1ebfp v\u1ea7n m\u00e0 th\u00e0nh, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u00fd l\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng l\u1ea5y. Hi\u1ebfu Kinh m\u1edbi l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ee7a tr\u0103m h\u1ea1nh, Tr\u1eabm s\u1ebd t\u1ef1 vi\u1ebft, sai kh\u1eafc \u1edf m\u1eb7t sau bia.&#8221;<\/i> Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ban chi\u1ebfu d\u1ee5 cho L\u00fd Ch\u00ed<a class=\"footnote\" title=\"Ch\u1eef 'ch\u1ec9' v\u1ed1n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo s\u00e1ch T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 14 ph\u1ea7n b\u1ed5 sung v\u1ec1 th\u00e1nh h\u1ecdc.\" id=\"return-footnote-151-8\" href=\"#footnote-151-8\" aria-label=\"Footnote 8\"><sup class=\"footnote\">[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p>[33] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng: <i>&#8220;C\u00e1c \u0111\u1ea1o, tri ch\u00e2u, th\u00f4ng ph\u00e1n, quan kinh tri\u1ec1u lo vi\u1ec7c, l\u1ec7nh l\u1ee5c, ph\u00e1n ty, b\u1ea1 u\u00fd, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecb h\u00e0nh xu\u1ea5t s\u1eafc, \u0111\u01b0\u1ee3c quan d\u00e2n k\u00ednh s\u1ee3, l\u00e0m quan thanh li\u00eam c\u1ea9n th\u1eadn, x\u1eed l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u00e1ng su\u1ed1t nhanh nh\u1ea1y, ki\u1ec7n t\u1ee5ng gi\u1ea3m b\u1edbt, kho t\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t, trong \u0111\u1ecba b\u00e0n y\u00ean \u1ed5n, th\u00ec giao cho chuy\u1ec3n v\u1eadn s\u1ee9 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean t\u00ean tu\u1ed5i, \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m d\u1ecbch \u0111\u01b0a v\u1ec1 kinh \u0111\u1ec3 Tr\u1eabm h\u1ecfi ri\u00eang, Tr\u1eabm s\u1ebd khen th\u01b0\u1edfng. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, c\u0169ng ph\u1ea3i t\u00e2u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, s\u1ebd b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[34] Vua lo r\u1eb1ng quan l\u1ea1i trong ngo\u00e0i l\u1eabn l\u1ed9n trong s\u1ea1ch v\u00e0 nh\u01a1 b\u1ea9n, kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c, ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, sai H\u1ed9 b\u1ed9 th\u1ecb lang V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n, \u0110\u1ed9 chi ph\u00f3 s\u1ee9 T\u1ea1 B\u00ed, B\u00ed th\u01b0 th\u1eeba V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng Hoa c\u00f9ng lo vi\u1ec7c kh\u1ea3o s\u00e1t quan kinh tri\u1ec1u; L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0nh, H\u1ed9 b\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 Cao T\u01b0\u1ee3ng Ti\u00ean, Thi\u1ec7n b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Ph\u1ea1m Ch\u00ednh T\u1eeb c\u00f9ng lo vi\u1ec7c kh\u1ea3o s\u00e1t m\u1ea1c ch\u1ee9c, quan ch\u00e2u huy\u1ec7n, g\u1ecdi l\u00e0 Vi\u1ec7n Ma Kh\u00e1m. L\u1ea1i sai T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Ng\u1ee5y \u0110\u00ecnh Th\u1ee9c c\u00f9ng Khu m\u1eadt \u0111\u00f4 th\u1eeba ch\u1ec9 Tri\u1ec7u Dung, L\u00fd Tr\u1ee9 c\u00f9ng x\u00e9t c\u00f4ng t\u1ed9i c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean \u0111i\u1ec7n tr\u1ef1c tr\u1edf l\u00ean \u1edf Tam Ban Vi\u1ec7n. Tr\u1ecdng Hoa, ng\u01b0\u1eddi Ba Th\u1ee5c; T\u01b0\u1ee3ng Ti\u00ean, ng\u01b0\u1eddi Ngu Th\u00e0nh; \u0110\u00ecnh Th\u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi T\u00f4ng Th\u00e0nh; Tr\u1ee9, ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Minh.<\/p>\n<p>[35] Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, Khai Phong do\u00e3n H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean Hi v\u00e0o ch\u1ea7u s\u1edbm, \u0111ang ng\u1ed3i trong \u0111i\u1ec7n, c\u1ea3m th\u1ea5y trong ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng kh\u1ecfe, li\u1ec1n kh\u00f4ng v\u00e0o tri\u1ec1u y\u1ebft, th\u1eb3ng v\u1ec1 ph\u1ee7. Xa gi\u00e1 v\u1ed9i \u0111\u1ebfn th\u0103m, b\u1ec7nh \u0111\u00e3 n\u1eb7ng, Vua g\u1ecdi, c\u00f2n \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1ed9t l\u00e1t sau th\u00ec m\u1ea5t, h\u01b0\u1edfng d\u01b0\u01a1ng 27 tu\u1ed5i. Vua kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng \u0111au \u0111\u1edbn, t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng ai d\u00e1m ng\u1ea9ng m\u1eb7t nh\u00ecn. Truy t\u1eb7ng l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, th\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 Cung Hi\u1ebfu.<\/p>\n<p>[36] Chi\u1ebfu r\u1eb1ng s\u1eafp c\u00f3 vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf ph\u00eda nam giao, tr\u01b0\u1edbc m\u01b0\u1eddi ng\u00e0y th\u00ec H\u1ee9a V\u01b0\u01a1ng m\u1ea5t. Theo l\u1ec5<a class=\"footnote\" title=\"Theo l\u1ec5 th\u00ec ch\u1eef 'L\u1ec5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung\" id=\"return-footnote-151-9\" href=\"#footnote-151-9\" aria-label=\"Footnote 9\"><sup class=\"footnote\">[9]<\/sup><\/a>, vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 x\u00e3 t\u1eafc kh\u00f4ng b\u1ecb h\u1ee7y b\u1ecf, nh\u01b0ng do vi\u1ec7c Vua th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu, e l\u00e0 kh\u00f4ng ti\u1ec7n, n\u00ean tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c quan c\u00f4ng khanh \u0111\u1ec3 b\u00e0n. L\u1ea1i B\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0 T\u1ed1ng K\u1ef3 c\u00f9ng c\u00e1c quan d\u00e2ng t\u1ea5u, xin \u0111\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau, ng\u00e0y Th\u01b0\u1ee3ng T\u00e2n, h\u1ee3p t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, Vua nghe theo.<\/p>\n<p>[37] Ban \u0111\u1ea7u, V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0 ri\u00eang, g\u1eb7p l\u00fac t\u1ed9i c\u0169 c\u1ee7a m\u1ed9t ti\u1ec3u l\u1ea1i \u1edf Trung th\u01b0 b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c, vi\u1ec7c li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Trung th\u01b0, n\u00ean c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng t\u1ea5u h\u1ea1ch t\u1ed9i Mi\u1ec5n. Vua n\u00f3i: <i>&#8220;L\u1eef M\u00f4ng Ch\u00ednh c\u00f3 ph\u1ea9m c\u00e1ch c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u00f2n V\u01b0\u01a1ng Mi\u1ec5n r\u1ea5t minh m\u1eabn.&#8221;<\/i> Ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1ch t\u1ed9i nghe th\u1ebf x\u1ea5u h\u1ed5 r\u00fat lui.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Vua mu\u1ed1n ph\u00e2n bi\u1ec7t n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a quan l\u1ea1i, n\u00ean sai Mi\u1ec5n l\u00e0m \u0110\u1ed3ng Tri Kinh Tri\u1ec1u Quan Kh\u1ea3o Kh\u00f3a. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u Mi\u1ec5n t\u1ea5u r\u1ea5t chi ti\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t, kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ec3, coi s\u0129 qu\u00e2n t\u1eed nh\u01b0 t\u1ed1t ng\u0169 t\u01b0 l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c quy t\u1eafc \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ng\u1eeba, khi\u1ebfn d\u01b0 lu\u1eadn x\u00f4n xao. Nh\u01b0ng Mi\u1ec5n t\u1ef1 cho m\u00ecnh thanh li\u00eam ch\u00ednh tr\u1ef1c, kh\u00f4ng t\u01b0 l\u1ee3i<a class=\"footnote\" title=\"Nh\u01b0ng Mi\u1ec5n t\u1ef1 cho m\u00ecnh thanh li\u00eam ch\u00ednh tr\u1ef1c, kh\u00f4ng t\u01b0 l\u1ee3i. Hai ch\u1eef 'Kh\u00f4ng t\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung\" id=\"return-footnote-151-10\" href=\"#footnote-151-10\" aria-label=\"Footnote 10\"><sup class=\"footnote\">[10]<\/sup><\/a>, n\u00ean c\u1eady th\u00e2n v\u1edbi Vua, xin \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00fd, Mi\u1ec5n \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u01a1 quan, \u0111\u1ed9t nhi\u00ean m\u1eafc b\u1ec7nh phong huy\u1ec5n, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 nh\u00e0 r\u1ed3i m\u1ea5t. Vua th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, ban chi\u1ebfu \u01b0u \u00e1i, truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c C\u00f4ng B\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0.<\/p>\n<p>[38] Cung Hi\u1ebfu th\u00e1i t\u1eed Nguy\u00ean Hi t\u00ednh t\u00ecnh nh\u00e2n h\u1eadu hi\u1ebfu thu\u1eadn, dung m\u1ea1o oai v\u1ec7 h\u00f9ng d\u0169ng<a class=\"footnote\" title=\"'Ngh\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'V\u0129', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 245, 'Chi\u00eau Th\u00e0nh Th\u00e1i t\u1eed Nguy\u00ean Hi truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-151-11\" href=\"#footnote-151-11\" aria-label=\"Footnote 11\"><sup class=\"footnote\">[11]<\/sup><\/a>, t\u00ednh tr\u1ea7m t\u0129nh \u00edt n\u00f3i. \u00d4ng l\u00e0m Do\u00e3n kinh th\u00e0nh n\u0103m n\u0103m, vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 sai s\u00f3t, \u0111\u01b0\u1ee3c Vua \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t y\u00eau qu\u00fd. Khi \u00f4ng m\u1ea5t, Vua nh\u1edb th\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng th\u00f4i, c\u00f3 khi kh\u00f3c th\u00e2u \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7, l\u00e0m th\u01a1 &#8216;T\u01b0 vong t\u1eed&#8217; \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1eadn th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i Nguy\u00ean Hi b\u1ecb n\u00e0ng h\u1ea7u h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng m\u00ea ho\u1eb7c, th\u01b0\u1eddng t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111\u00e1nh \u0111\u1eadp t\u00f4i t\u1edb, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00ec th\u1ebf. Nh\u01b0ng Nguy\u00ean Hi kh\u00f4ng bi\u1ebft, l\u1ea1i v\u00ec h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng \u1edf ch\u00f9a Ph\u1eadt ph\u00eda t\u00e2y kinh th\u00e0nh l\u00e0m l\u1ec5 chi\u00eau h\u1ed3n, ch\u00f4n c\u1ea5t cha m\u1eb9 n\u00e0ng, v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 quy \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i c\u00f3 l\u1eddi \u0111\u1ed3n Nguy\u00ean Hi v\u00ec \u0103n nh\u1ea7m th\u1ee9 g\u00ec m\u00e0 m\u1eafc b\u1ec7nh, c\u00f9ng nh\u1eefng chuy\u1ec7n ri\u00eang t\u01b0 trong cung. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, h\u1ea1 l\u1ec7nh b\u1eaft h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng th\u1eaft c\u1ed5 ch\u1ebft, b\u1eaft h\u1ebft th\u00e2n l\u1ea1i b\u00ean c\u1ea1nh Nguy\u00ean Hi giam v\u00e0o ng\u1ee5c, l\u1ec7nh cho Ho\u00e0ng th\u00e0nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng K\u1ebf \u00c2n tra h\u1ecfi, x\u1eed \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. \u0110\u00e0o \u0111\u1ed1t h\u1ebft m\u1ed9 cha m\u1eb9 h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng<a class=\"footnote\" title=\"'M\u1ed9' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'k\u00ec', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-151-12\" href=\"#footnote-151-12\" aria-label=\"Footnote 12\"><sup class=\"footnote\">[12]<\/sup><\/a>, th\u00e2n thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u00e0y t\u1edbi n\u01a1i xa x\u00f4i hi\u1ec3m \u00e1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, h\u1ea1 chi\u1ebfu b\u1ecf l\u1ec5 t\u1ea5n phong, ch\u1ec9 d\u00f9ng nghi tr\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m m\u00e0 ch\u00f4n c\u1ea5t. \u0110\u1ebfn khi Ch\u00e2n T\u00f4ng l\u00ean ng\u00f4i, m\u1edbi h\u1ea1 chi\u1ebfu cho trong ngo\u00e0i x\u01b0ng hi\u1ec7u Th\u00e1i t\u1eed.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec1n&#8217; ch\u00e9p: Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n l\u00e0m th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf V\u1eadn Ch\u00e2u<a class=\"footnote\" title=\"'V\u1eadn Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'H\u1ed3n Ch\u00e2u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 281, 'Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-151-13\" href=\"#footnote-151-13\" aria-label=\"Footnote 13\"><sup class=\"footnote\">[13]<\/sup><\/a>, \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ki\u1ebfn, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>&#8220;Tr\u1eabm bi\u1ebft khanh c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c s\u00e2u xa, th\u1eed c\u00f9ng Tr\u1eabm quy\u1ebft m\u1ed9t vi\u1ec7c, sao cho trong ngo\u00e0i kh\u00f4ng b\u1ecb kinh \u0111\u1ed9ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y Tr\u1eabm \u0111\u00e3 b\u00e0n v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1ed3i.&#8221;<\/i> Chu\u1ea9n h\u1ecfi vi\u1ec7c g\u00ec, Th\u00e1i T\u00f4ng n\u00f3i: <i>&#8220;\u0110\u00f4ng cung l\u00e0m vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, ng\u00e0y sau \u1eaft s\u1ebd c\u00f3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 Ki\u1ec7t, Tr\u1ee5, Tr\u1eabm \u0111\u1ecbnh ph\u1ebf b\u1ecf, nh\u01b0ng trong cung c\u0169ng c\u00f3 binh gi\u00e1p, s\u1ee3 s\u1ebd g\u00e2y lo\u1ea1n.&#8221;<\/i> Chu\u1ea9n t\u00e2u: <i>&#8220;Xin v\u00e0o ng\u00e0y th\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u00f3, cho \u0110\u00f4ng cung \u0111\u1ebfn n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 thay m\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec5, b\u1ea3o t\u1ea3 h\u1eefu th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111i theo. B\u1ec7 h\u1ea1 l\u1ee5c so\u00e1t cung \u0110\u00f4ng cung, n\u1ebfu t\u00ecm th\u1ea5y kh\u00ed gi\u1edbi phi ph\u00e1p, \u0111\u1ee3i \u0110\u00f4ng cung tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec cho xem, c\u00e1ch ly t\u1ea3 h\u1eefu kh\u00f4ng cho v\u00e0o m\u00e0 ph\u1ebf b\u1ecf, ch\u1ec9 m\u1ed9t t\u00ean ho\u1ea1n quan l\u00e0 xong.&#8221;<\/i> Th\u00e1i T\u00f4ng cho l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/i><\/p>\n<p><i>\u0110\u1ebfn khi \u0110\u00f4ng cung \u0111i ra ngo\u00e0i, b\u00e8n l\u1ee5c so\u00e1t trong cung, t\u00ecm th\u1ea5y c\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee5 h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng, c\u00f3 c\u1ea3 dao m\u00f3c m\u1eaft, k\u1eb9p g\u00e2n, c\u1eaft l\u01b0\u1ee1i v.v. Khi \u0110\u00f4ng cung tr\u1edf v\u1ec1, cho xem, \u0110\u00f4ng cung nh\u1eadn t\u1ed9i, li\u1ec1n b\u1ecb ph\u1ebf, ch\u1ecdn l\u1eadp \u0111\u00edch Ch\u01b0\u01a1ng Th\u00e1nh l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed. T\u1eeb \u0111\u00f3, Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00e0ng th\u00eam qu\u00fd tr\u1ecdng Chu\u1ea9n.<\/i><\/p>\n<p><i>X\u00e9t r\u1eb1ng: Chu\u1ea9n \u0111\u00e3 l\u00e0m Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 t\u1eeb n\u0103m Thu\u1ea7n H\u00f3a th\u1ee9 ba. Sau khi Nguy\u00ean Hi ch\u1ebft, t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng m\u1edbi suy gi\u1ea3m, khi Nguy\u00ean Hi c\u00f2n s\u1ed1ng th\u00ec ch\u01b0a t\u1eebng l\u1eadp \u0110\u00f4ng cung. Kh\u00f4ng r\u00f5 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Anh c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 b\u00f4i nh\u1ecd qu\u00e1 m\u1ee9c, n\u00ean kh\u00f4ng d\u00f9ng \u1edf \u0111\u00e2y. Vi\u1ec7c d\u1ee5ng h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn S\u1edf v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1, \u0111\u00e3 ghi trong th\u00e1ng 9 n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 hai<a class=\"footnote\" title=\"'Hai n\u0103m' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'M\u1ed9t n\u0103m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch n\u00e0y quy\u1ec3n 26, th\u00e1ng 9 n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 hai, ch\u00e9p v\u1ec1 vi\u1ec7c S\u1edf v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1 d\u00f9ng h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-151-14\" href=\"#footnote-151-14\" aria-label=\"Footnote 14\"><sup class=\"footnote\">[14]<\/sup><\/a>.)<\/i><\/p>\n<p>[39] L\u1ec5 nghi s\u1ee9 T\u00f4 D\u1ecbch Gi\u1ea3n d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>&#8220;K\u00ednh ngh\u0129 r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i th\u00e1nh tri\u1ec1u th\u00e2n h\u00e0nh t\u1ebf t\u1ef1 n\u01a1i vi\u00ean kh\u00e2u, l\u1ea5y Tuy\u00ean T\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb th\u1ea7n ph\u1ee5 t\u00e1 ch\u1ee7 t\u1ebf, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu l\u1edbn c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n, ho\u00e0n th\u00e0nh nghi l\u1ec5 cha nghi\u00eam trang ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi tr\u1eddi. K\u00ednh nh\u1edb r\u1eb1ng Th\u00e1i T\u1ed5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1edf r\u1ed9ng c\u01a1 \u0111\u1ed3, cung k\u00ednh l\u00ean ng\u00f4i b\u00e1u, l\u1ea5y th\u00e1nh nh\u00e2n truy\u1ec1n l\u1ea1i cho th\u00e1nh nh\u00e2n, truy\u1ec1n m\u00e3i v\u00f4 c\u00f9ng.<\/i><\/p>\n<p><i>Xin theo nh\u01b0 th\u1eddi V\u0129nh Huy nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, l\u1ea5y Cao T\u1ed5 v\u00e0 Th\u00e1i T\u00f4ng c\u00f9ng ph\u1ed1i th\u1edd v\u1edbi Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, mong r\u1eb1ng trong t\u01b0\u01a1ng lai khi th\u00e2n h\u00e0nh t\u1ebf t\u1ef1 \u1edf giao kh\u00e2u, s\u1ebd l\u1ea5y Tuy\u00ean T\u1ed5 c\u00f9ng Th\u00e1i T\u1ed5 \u0111\u1ed3ng ph\u1ed1i. C\u00f2n c\u00e1c l\u1ec5 t\u1ebf th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0 l\u1ec5 c\u1ea7u m\u00f9a v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, l\u1ec5 t\u1ebf Th\u1ea7n ch\u00e2u v\u00e0o th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi, l\u1ec5 \u0111\u1ea1i h\u01b0\u1edfng v\u00e0o th\u00e1ng ch\u00edn, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y Tuy\u00ean t\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb ch\u00ednh ph\u1ed1i; l\u1ec5 t\u1ebf vi\u00ean kh\u00e2u v\u00e0o ng\u00e0y \u0111\u00f4ng ch\u00ed, l\u1ec5 t\u1ebf Ho\u00e0ng \u0111\u1ecba k\u1ef3 v\u00e0o ng\u00e0y h\u1ea1 ch\u00ed, l\u1ec5 t\u1ebf Vu v\u00e0o th\u00e1ng t\u01b0, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb ch\u00ednh ph\u1ed1i.&#8221;<\/i> Vua ch\u1ea5p thu\u1eadn l\u1eddi t\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(Trong b\u1ea3n ch\u00ed ch\u00e9p: D\u1ecbch Gi\u1ea3n d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, th\u1eddi gian g\u1ea5p g\u00e1p, nay ch\u00e9p v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m n\u00e0y.)<\/i><\/p>\n<p>[40] \u0110\u1eb7t ch\u1ee9c quan cai qu\u1ea3n ri\u00eang cho qu\u00e2n m\u00e3 v\u00e0 qu\u00e2n b\u1ed9, m\u1ed7i b\u00ean m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, theo l\u1eddi \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a H\u1ed9 b\u1ed9 s\u1ee9 Ph\u00e0n Tri C\u1ed5. Sau \u0111\u00f3 h\u1ee3p hai c\u01a1 quan n\u00e0y l\u00e0m m\u1ed9t.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c h\u1ee3p th\u00e0nh m\u1ed9t c\u01a1 quan di\u1ec5n ra n\u0103m th\u1ee9 5, nay g\u1ed9p ch\u00e9p v\u00e0o \u0111\u00e2y.)<\/i><\/p>\n<p>[41] Chia kho T\u00e0ng kh\u1ed1 th\u00e0nh hai kho T\u1ea3 t\u00e0ng v\u00e0 H\u1eefu t\u00e0ng, kho H\u1eefu t\u00e0ng nh\u1eadn v\u1eadt ph\u1ea9m, kho T\u1ea3 t\u00e0ng c\u1ea5p ph\u00e1t. Khi kho H\u1eefu t\u00e0ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, l\u1ea1i l\u1ea5y t\u1eeb kho n\u00e0y m\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t. C\u00e1c kho chia th\u00e0nh s\u00e1u nh\u00f3m: ti\u1ec1n, v\u00e0ng b\u1ea1c, v\u1ea3i v\u00f3c, \u0111\u1ec1u thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch c\u1ea5p nh\u1eadn. N\u0103m sau, b\u1ecf kho H\u1eefu t\u00e0ng nh\u1eadp v\u00e0o kho T\u1ea3 t\u00e0ng. Chia th\u00e0nh b\u1ed1n kho: ti\u1ec1n, v\u00e0ng b\u1ea1c, t\u01a1 l\u1ee5a, v\u1ea3i v\u00f3c c\u00e1c lo\u1ea1i.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ea3o s\u00e1t t\u1eeb l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a L\u00e3 \u0110oan v\u00e0o th\u00e1ng 6 n\u0103m Ch\u00ed \u0110\u1ea1o nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i><\/p>\n<hr class=\"before-footnotes clear\" \/><div class=\"footnotes\"><ol><li id=\"footnote-151-1\">Ng\u00e0y s\u00f3c B\u00ednh Th\u00e2n: 'B\u00ednh Th\u00e2n' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'B\u00ednh D\u1ea7n', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng s\u1eed v\u00e0 'Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn nh\u1ecb th\u1eadp s\u1eed' c\u1ee7a Tr\u1ea7n Vi\u00ean <i>(sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 Bi\u1ec3u s\u00f3c nhu\u1eadn)<\/i> s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-151-1\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 1\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-2\"> 'Thanh m\u0129 \u0111\u1eafc th\u1ebf nhi quy' c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ed3ng. X\u00e9t b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 4 th\u01b0\u1ee3ng, 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 28 t\u1ed5 t\u00f4ng khoa c\u1eed th\u1ee7 nh\u00e2n \u0111\u1ec1u vi\u1ebft 'T\u00ecnh m\u0129 th\u1ebf nhi quy'. <a href=\"#return-footnote-151-2\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 2\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-3\"> '\u0110\u1ed3ng th\u1eddi ban cho T\u00f4n H\u00e0 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c' ch\u1eef '\u0111\u1eb3ng' nguy\u00ean tho\u00e1t, theo ghi ch\u00fa [4] x\u00e9t c\u00e1c s\u00e1ch b\u1ed5. <a href=\"#return-footnote-151-3\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 3\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-4\">Di\u00eam thi\u1ebft ph\u00e1n quan T\u1ea3 ty gi\u00e1n H\u00e0n Qu\u1ed1c Hoa, ch\u1eef 'Gi\u00e1n' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'Gi\u00e1m', c\u0103n c\u1ee9 theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n T\u00f3m t\u1eaft T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 277, Truy\u1ec7n b\u1ea3n s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-151-4\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 4\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-5\">C\u00e1i ch\u1ec9 '\u0110i\u1ec7u th\u1ee9 nh\u00e2n', c\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau. B\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' v\u00e0 b\u1ea3n 'Tr\u01b0\u1edfng Bi\u00ean K\u1ef7 S\u1ef1 B\u1ea3n M\u1ea1t' \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng.' Theo truy\u1ec7n Ng\u1ee5y V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 trong quy\u1ec3n 244 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng S\u1eed', ch\u1ec9 n\u00f3i gi\u00e1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 xu\u1ed1ng l\u00e0m huy\u1ec7n c\u00f4ng Ph\u00f9 L\u0103ng, sau khi m\u1ea5t, truy phong l\u00e0m Ph\u00f9 V\u01b0\u01a1ng, t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 \u0110i\u1ec7u. Ch\u1ed7 n\u00e0y nghi n\u00ean theo b\u1ea3n 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu' ch\u00e9p l\u00e0 '\u0110i\u1ec7u V\u01b0\u01a1ng'. <a href=\"#return-footnote-151-5\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 5\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-6\">'Nu\u00f4i m\u1eb9' nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 'ph\u1ee5ng m\u1eb9', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 s\u00e1ch Tr\u01b0\u1edfng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 22 v\u1ec1 xu\u1ea5t x\u1ee9 c\u1ee7a Ch\u1ee7ng Ph\u00f3ng m\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-151-6\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 6\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-7\">'kh\u1eafc \u0111\u1ecf \u0111en' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'x\u00edch m\u1eb7c', theo b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu s\u1eeda \u0111\u1ed5i. <a href=\"#return-footnote-151-7\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 7\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-8\">Ch\u1eef 'ch\u1ec9' v\u1ed1n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 theo s\u00e1ch T\u1ed1ng, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng bi\u00ean k\u1ec9 s\u1ef1 b\u1ea3n m\u1ea1t quy\u1ec3n 14 ph\u1ea7n b\u1ed5 sung v\u1ec1 th\u00e1nh h\u1ecdc. <a href=\"#return-footnote-151-8\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 8\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-9\"> Theo l\u1ec5 th\u00ec ch\u1eef 'L\u1ec5' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, C\u00e1c b\u1ea3n b\u1ed5 sung <a href=\"#return-footnote-151-9\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 9\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-10\"> Nh\u01b0ng Mi\u1ec5n t\u1ef1 cho m\u00ecnh thanh li\u00eam ch\u00ednh tr\u1ef1c, kh\u00f4ng t\u01b0 l\u1ee3i. Hai ch\u1eef 'Kh\u00f4ng t\u01b0' nguy\u00ean b\u1ea3n thi\u1ebfu, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n b\u1ed5 sung <a href=\"#return-footnote-151-10\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 10\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-11\"> 'Ngh\u1ecb' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'V\u0129', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 245, 'Chi\u00eau Th\u00e0nh Th\u00e1i t\u1eed Nguy\u00ean Hi truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-151-11\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 11\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-12\"> 'M\u1ed9' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'k\u00ec', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-151-12\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 12\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-13\"> 'V\u1eadn Ch\u00e2u' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'H\u1ed3n Ch\u00e2u', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 281, 'Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n truy\u1ec1n' m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-151-13\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 13\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-151-14\"> 'Hai n\u0103m' nguy\u00ean b\u1ea3n vi\u1ebft l\u00e0 'M\u1ed9t n\u0103m', c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 s\u00e1ch n\u00e0y quy\u1ec3n 26, th\u00e1ng 9 n\u0103m Ung Hi th\u1ee9 hai, ch\u00e9p v\u1ec1 vi\u1ec7c S\u1edf v\u01b0\u01a1ng Nguy\u00ean T\u00e1 d\u00f9ng h\u00ecnh c\u1ee5 d\u00e2m \u0111\u00e3ng m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-151-14\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 14\">&crarr;<\/a><\/li><\/ol><\/div>","protected":false},"author":1,"menu_order":16,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-151","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-standard"],"part":119,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/151\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":152,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/151\/revisions\/152"}],"part":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/119"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/151\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=151"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=151"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}