{"id":81,"date":"2025-07-02T05:57:37","date_gmt":"2025-07-02T05:57:37","guid":{"rendered":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/?post_type=chapter&#038;p=81"},"modified":"2026-01-17T18:54:28","modified_gmt":"2026-01-17T11:54:28","slug":"quyen-2-nam-kien-long-thu-hai-tan-dau-961","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/chapter\/quyen-2-nam-kien-long-thu-hai-tan-dau-961\/","title":{"raw":"QUY\u1ec2N 2: N\u0102M KI\u1ebeN LONG TH\u1ee8 2 (T\u00c2N D\u1eacU, 961)","rendered":"QUY\u1ec2N 2: N\u0102M KI\u1ebeN LONG TH\u1ee8 2 (T\u00c2N D\u1eacU, 961)"},"content":{"raw":"<b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 hai \u0111\u1ebfn th\u00e1ng ch\u1ea1p c\u00f9ng n\u0103m.<\/b>\r\n\r\n[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n <i>(m\u00f9ng 1)<\/i>, \u0110\u1ebf ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Nguy\u00ean nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng tri\u1ec1u th\u1ea7n, m\u1eb7c \u00e1o c\u1ed5n \u0111\u1ed9i m\u0169 mi\u1ec7n, b\u00e0y nh\u1ea1c cung \u0111\u00ecnh, nghi tr\u01b0\u1ee3ng cung k\u00ednh. Sau \u0111\u00f3 r\u1eddi \u0111i, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn c\u1eeda cung Ho\u00e0ng Th\u00e1i H\u1eadu d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac m\u1eebng. \u0110\u1ebf m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u1ee9c, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c quan d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac th\u1ecd, d\u00f9ng nh\u1ea1c c\u1ee7a gi\u00e1o ph\u01b0\u1eddng.\r\n\r\n[2] Ng\u00e0y Canh T\u00fd, n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam Th\u00e0nh c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebfn c\u1ed1ng s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.\r\n\r\n[3] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, \u0110\u1ebf \u0111\u1ebfn xem vi\u1ec7c t\u1eadp luy\u1ec7n th\u1ee7y chi\u1ebfn t\u1ea1i c\u01a1 quan \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.\r\n\r\n[4] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, ban chi\u1ebfu l\u1ea5y h\u00e0nh cung D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u l\u00e0m ch\u00f9a Ki\u1ebfn Long.\r\n\r\n[5] Th\u00e1i b\u1ed9c thi\u1ebfu khanh V\u01b0\u01a1ng Th\u1eeba Tri\u1ebft v\u00ec ti\u1ebfn c\u1eed quan vi\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt, b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m \u0111i\u1ec7n trung th\u1eeba.\r\n\r\n[6] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, \u0110\u1ebf ng\u1ef1 t\u1ea1i c\u1eeda Minh \u0110\u1ee9c xem \u0111\u00e8n, y\u1ebfn ti\u1ec7c c\u00f9ng c\u00e1c quan, s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a Giang Nam v\u00e0 Ng\u00f4 Vi\u1ec7t \u0111\u1ec1u tham d\u1ef1. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e2u \u0111\u00e0i b\u00e0y n\u00fai \u0111\u00e8n c\u00e2y l\u1eeda, tr\u00ean s\u00e2n kh\u1ea5u di\u1ec5n nh\u1ea1c, tr\u00ecnh di\u1ec5n tr\u0103m tr\u00f2. Kh\u00e1ch c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u d\u00e2ng l\u1ec5 ca m\u00faa c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh, sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban r\u01b0\u1ee3u th\u1ecbt.\r\n\r\n[7] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng b\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c chu\u1ed9t \u0103n l\u00faa m\u1ea1, ban chi\u1ebfu mi\u1ec5n gi\u1ea3m thu\u1ebf th\u01b0\u1eddng ni\u00ean.\r\n\r\n[8] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, \u0110\u1ebf \u0111\u1ebfn c\u1eeda Huy\u1ec1n H\u00f3a khao th\u01b0\u1edfng d\u00e2n phu \u0111ang s\u1eeda ch\u1eefa s\u00f4ng.\r\n\r\n[9] Cu\u1ed1i th\u1eddi Chu Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a d\u00e2n, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb d\u00e2n ki\u1ec7n c\u00e1o, n\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua mu\u1ed1n noi theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Th\u1ebf T\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean ra l\u1ec7nh c\u1ea3nh c\u00e1o, b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u c\u1eadn: <i>\"Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y sai s\u1ee9 \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, v\u1ed1n l\u00e0 mu\u1ed1n ch\u0103m lo cho d\u00e2n, nh\u01b0ng d\u00e2n l\u1ea1i c\u00e0ng kh\u1ed5 h\u01a1n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i do s\u1ee9 th\u1ea7n m\u01b0u c\u1ea7u c\u00f4ng tr\u1ea1ng, mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ti\u1ebfn, n\u00ean m\u1edbi d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y sao? Nay n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u00fd Tr\u1eabm.\"<\/i>\r\n\r\n<i>(Vi\u1ec7c sai quan \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, theo 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed', n\u00f3i r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfp nh\u1eadn m\u1ec7nh tr\u1eddi, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u noi theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u00e0 Chu, nh\u01b0ng vi\u1ec7c Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n v\u00e0 Th\u00f4i T\u1ed1n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 hai, v\u1eady th\u00ec n\u0103m \u0111\u1ea7u h\u1eb3n \u0111\u00e3 t\u1eebng sai quan r\u1ed3i. 'B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' l\u1ea1i kh\u00f4ng ghi hai vi\u1ec7c n\u00e0y. Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 hai, 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ghi l\u1eddi n\u00f3i <i>\"nay n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n\"<\/i>. Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5 th\u00e1ng gi\u00eang, 'B\u1ea3n k\u1ef7' m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ghi vi\u1ec7c ph\u00e2n sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/i>\r\n\r\n<i>C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' v\u00e0 'B\u1ea3n k\u1ef7', th\u00ec 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed' \u0111\u00e3 nh\u1ea7m. Th\u00f4i T\u1ed1n t\u1eeb ch\u1ee9c L\u1ec7nh Y D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed t\u1ea9y m\u00e3 v\u00e0o ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i th\u00e1ng t\u01b0 n\u0103m \u0111\u1ea7u. Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n b\u1ecb t\u01b0\u1edbc hai ch\u1ee9c quan v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd th\u00e1ng t\u01b0 n\u0103m th\u1ee9 hai. Nh\u01b0ng 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed' l\u1ea1i g\u1ed9p hai vi\u1ec7c n\u00e0y l\u1ea1i, c\u00f3 l\u1ebd ng\u01b0\u1eddi so\u1ea1n ch\u00ed v\u00ec ti\u1ec7n l\u1ee3i m\u00e0 kh\u00f4ng tra c\u1ee9u th\u1ee9 t\u1ef1 th\u1eddi gian, n\u00ean m\u1ea5t \u0111i s\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c. V\u1eady th\u00ec th\u1ef1c t\u1ebf ch\u01b0a t\u1eebng sai quan, l\u1eddi Th\u00e1i T\u1ed5 n\u00f3i <i>\"n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n\"<\/i>, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sai tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p, nh\u01b0 Th\u00f4i T\u1ed1n v\u1eady. 'Th\u1ef1c l\u1ee5c' l\u1ea1i n\u00f3i Th\u00f4i T\u1ed1n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c \u1edf Y D\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m t\u1ea9y m\u00e3, n\u00f3i <i>\"ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m\"<\/i>, th\u00ec vi\u1ec7c c\u00e1ch ch\u1ee9c h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eddi Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, n\u1ebfu v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1eddi Ki\u1ebfn Long, th\u00ec m\u1edbi h\u01a1n ba th\u00e1ng, kh\u00f4ng n\u00ean n\u00f3i <i>\"ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m\"<\/i>. X\u00e9t 'V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n H\u1ea1o truy\u1ec1n' ch\u00e9p: Gi\u1eefa th\u1eddi Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 Th\u01b0\u1ee3ng Quan To\u1ea3n \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u1edf H\u00e0 Trung, \u0111\u1ecbnh t\u0103ng thu\u1ebf n\u1eb7ng, khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang o\u00e1n h\u1eadn, Nh\u00e2n H\u1ea1o t\u00e2u xin b\u00e3i b\u1ecf. C\u00f3 l\u1ebd l\u00fac \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00ec \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u00ecnh Th\u00f4i T\u1ed1n. Nay \u0111\u1ec1u b\u1ecf t\u00ean h\u1ecd, ch\u1ec9 ghi chung l\u00e0 <i>\"nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb d\u00e2n ki\u1ec7n c\u00e1o, n\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c\"<\/i>, \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh m\u00e2u thu\u1eabn.)<\/i>\r\n\r\nNg\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u00e2n sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a d\u00e2n.\r\n\r\n<i>(\u0110i\u1ec1u n\u00e0y theo 'B\u1ea3n k\u1ef7', c\u00f2n 'T\u00e2n l\u1ee5c' v\u00e0 'C\u1ef1u l\u1ee5c' \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi.)<\/i>\r\n\r\n[10] Chi\u1ebfu ch\u1ec9 huy \u0111\u1ed9ng h\u00e0ng v\u1ea1n d\u00e2n phu t\u1eeb Kinh K\u1ef3, Tr\u1ea7n, H\u1ee9a, do H\u1eefu l\u0129nh qu\u00e2n v\u1ec7 Th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau \u0111\u1ed1c su\u1ea5t, \u0111\u00e0o s\u00f4ng M\u1eabn t\u1eeb T\u00e2n Tr\u1ecbnh h\u1ee3p v\u1edbi s\u00f4ng Th\u00e1i, ch\u1ea3y qua Kinh S\u01b0, v\u1ec1 ph\u00eda nam qua Tr\u1ea7n, D\u0129nh, \u0111\u1ebfn Th\u1ecd Xu\u00e2n, \u0111\u1ec3 th\u00f4ng thuy\u1ec1n b\u00e8 t\u1eeb b\u1edd ph\u1ea3i s\u00f4ng Ho\u00e0i. Th\u1eeba Chi\u00eau l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Giang Bi\u1ec3u.\r\n\r\n<i>(Th\u1eeba Chi\u00eau, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 t\u01b0, kh\u00f4ng r\u00f5 qu\u00ea qu\u00e1n, nay theo b\u1ea3n truy\u1ec7n.)<\/i>\r\n\r\n[11] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.\r\n\r\n[12] Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00ed, ch\u00e9m Tr\u1ea1ch ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Tr\u01b0\u01a1ng S\u00f9ng H\u1ed7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, S\u00f9ng H\u1ed7 l\u00e0m T\u1ee9 ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed, khi L\u00fd Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn ra tr\u1ea5n th\u1ee7 Ho\u00e0i Nam, S\u00f9ng H\u1ed7 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u00e0 b\u00e0y k\u1ebf ho\u1ea1ch t\u00edch tr\u1eef l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. Sau khi Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn th\u1ea5t b\u1ea1i, vi\u1ec7c n\u00e0y b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c, n\u00ean b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.\r\n\r\n[13] Gi\u00e1m tu qu\u1ed1c s\u1eed V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 c\u00f9ng c\u00e1c quan d\u00e2ng l\u00ean b\u1ed9 '\u0110\u01b0\u1eddng h\u1ed9i y\u1ebfu' g\u1ed3m 100 quy\u1ec3n. Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng \u0110\u1ee9c T\u00f4ng, T\u00f4 Mi\u1ec7n so\u1ea1n 'H\u1ed9i y\u1ebfu' 40 quy\u1ec3n. \u0110\u1ebfn th\u1eddi V\u0169 T\u00f4ng, Th\u00f4i Huy\u1ec1n l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c bi\u00ean so\u1ea1n th\u00eam 40 quy\u1ec3n. Ph\u1ed5 c\u00f9ng c\u00e1c quan thu th\u1eadp s\u1ef1 t\u00edch t\u1eeb th\u1eddi Tuy\u00ean T\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 sau, bi\u00ean so\u1ea1n th\u00e0nh 100 quy\u1ec3n. Chi\u1ebfu ch\u1ec9 l\u01b0u tr\u1eef t\u1ea1i S\u1eed qu\u00e1n, ban th\u01b0\u1edfng v\u1eadt ph\u1ea9m kh\u00e1c nhau.\r\n\r\n[14] Th\u00e1ng hai, ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, Vua \u0111\u1ebfn doanh tr\u1ea1i qu\u00e2n Phi S\u01a1n \u0111\u1ec3 xem xe b\u1eafn \u0111\u00e1.\r\n\r\n[15] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, Vua \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.\r\n\r\n[16] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, sai C\u1ea5p s\u1ef1 trung Ph\u1ea1m D\u01b0\u01a1ng L\u01b0u T\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0110\u1ecbnh \u0110\u00e0o \u0111\u1ed1c su\u1ea5t 3 v\u1ea1n d\u00e2n phu t\u1eeb T\u00e0o, \u0110\u01a1n, n\u1ea1o v\u00e9t k\u00eanh Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng <i>(theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' ghi l\u00e0 s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng)<\/i>, t\u1eeb ph\u00eda b\u1eafc kinh th\u00e0nh qua T\u00e0o, T\u1ebf \u0111\u1ebfn V\u1eadn, \u0111\u1ec3 th\u00f4ng thuy\u1ec1n b\u00e8 t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng. Vua b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng: <i>\"Nh\u1eefng vi\u1ec7c phi\u1ec1n d\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng s\u1ef1 b\u1ea3n th\u00e2n, Tr\u1eabm nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng l\u00e0m. Vi\u1ec7c \u0111\u00e0o k\u00eanh r\u1ea1ch \u0111\u1ec3 c\u1ee9u gi\u00fap Kinh \u1ea5p, th\u1ef1c l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129.\"<\/i>\r\n\r\n[17] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, Quy\u1ec1n tri c\u1ed1ng c\u1eed \u0110\u1eadu Nghi t\u00e2u l\u00ean danh s\u00e1ch 11 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129.\r\n\r\n[18] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, Vua \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam th\u00e0nh xem vi\u1ec7c s\u1eeda ch\u1eefa h\u1ed3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc.\r\n\r\n[19] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 C\u1ea3nh sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn ch\u00fac m\u1eebng l\u1ec5 Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n.\r\n\r\n[20] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, sai Th\u00f4ng s\u1ef1 x\u00e1 nh\u00e2n V\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, th\u0103m h\u1ecfi vi\u1ec7c \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 d\u1eddi \u0111\u00f4.\r\n\r\n<i>(Th\u1ee7 Ch\u00ednh, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i>\r\n\r\n[21] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c phi\u00ean tr\u1ea5n th\u01b0\u1eddng c\u1eed th\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c thu thu\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n, t\u0103ng th\u00eam s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, c\u00f4ng khai l\u1ea5y ph\u1ea7n d\u01b0 th\u1eeba. Ph\u00f9 Ng\u1ea1n Khanh t\u1ea1i Thi\u00ean H\u00f9ng qu\u00e2n thu thu\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e0ng t\u1eadn thu. Vua nghe tin, li\u1ec1n c\u1eed c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham gia vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh \u0111\u1ebfn ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c n\u00e0y, d\u00e2n ch\u00fang m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f2n b\u1ecb kh\u1ed5 s\u1edf v\u00ec thu\u1ebf n\u1eb7ng. Sau \u0111\u00f3, Vua xu\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u00f4ng ban cho Ng\u1ea1n Khanh \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u00f4ng h\u1ed5 th\u1eb9n.\r\n\r\n<i>(S\u00e1ch 'S\u00f3c k\u00fd' ghi vi\u1ec7c ban l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c n\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean, sau khi l\u1ec7nh cho V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng gi\u00e1m s\u00e1t c\u00e1c kho \u1edf kinh \u0111\u00f4, nay theo 'Th\u1ef1c l\u1ee5c'.)<\/i>\r\n\r\n[22] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, k\u1ebb tr\u1ed9m c\u1eafp tang v\u1eadt \u0111\u1ee7 ba t\u1ea5m l\u1ee5a s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, \u0111\u1ed5i th\u00e0nh ba ngh\u00ecn \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n, m\u1ed7i m\u00e2n ti\u1ec1n t\u00e1m m\u01b0\u01a1i \u0111\u1ed3ng.\r\n\r\n[23] Ra l\u1ec7nh t\u1eeb th\u00e1ng 2 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9, d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft c\u00e1, b\u1eafn chim, c\u00e1c c\u01a1 quan h\u00e0ng n\u0103m ph\u1ea3i nh\u1eafc nh\u1edf vi\u1ec7c n\u00e0y.\r\n\r\n[24] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ngh\u00eanh Xu\u00e2n d\u1ef1 ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung.\r\n\r\n[25] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1eddi \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u00f4, l\u1eadp Ng\u00f4 V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Gia l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, gi\u00e1m qu\u1ed1c. \u0110\u1ec3 l\u1ea1i T\u1ea3 b\u1ed9c x\u1ea1 Nghi\u00eam T\u1ee5c l\u00e0m Tri Khu m\u1eadt vi\u1ec7n s\u1ef1, Thang Duy\u1ec7t ph\u1ee5 t\u00e1. Duy\u1ec7t t\u1ee9c l\u00e0 \u00c2n S\u00f9ng Ngh\u0129a, ng\u01b0\u1eddi Tr\u00ec Ch\u00e2u, v\u00ec h\u1ecd ph\u1ea1m h\u00fay c\u1ee7a Tuy\u00ean T\u1ed5 n\u00ean \u0111\u1ed5i t\u00ean.\r\n\r\n<i>(Vi\u1ec7c c\u1ee7a T\u1ee5c theo 'C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed'. Vi\u1ec7c c\u1ee7a Duy\u1ec7t theo b\u1ea3n truy\u1ec7n.)<\/i>\r\n\r\n[26] Th\u00e1ng 3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u00f4. Th\u00e0nh \u1ea5p ch\u1eadt h\u1eb9p, cung ph\u1ee7 v\u00e0 dinh th\u1ef1 ch\u1ec9 ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi, c\u00f4ng vi\u1ec7c tuy nhi\u1ec1u nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 thi tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng, qu\u1ea7n th\u1ea7n ng\u00e0y \u0111\u00eam mong tr\u1edf v\u1ec1. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 h\u1ed1i h\u1eadn v\u00e0 t\u1ee9c gi\u1eadn, mu\u1ed1n gi\u1ebft nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 m\u01b0u ban \u0111\u1ea7u. Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9, C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u0110\u01b0\u1eddng H\u1ea1o ph\u00e1t b\u1ec7nh m\u00e0 ch\u1ebft.\r\n\r\n<i>(S\u00e1ch 'Giang Nam d\u00e3 l\u1ee5c' ch\u00e9p r\u1eb1ng H\u1ea1o t\u1ef1 t\u1eed, nay theo 'Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed'. H\u1ea1o, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 7 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 6, kh\u00f4ng r\u00f5 qu\u00ea qu\u00e1n.)<\/i>\r\n\r\n[27] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, x\u01b0\u1edfng r\u01b0\u1ee3u trong cung b\u1ecb ch\u00e1y. X\u01b0\u1edfng n\u00e0y ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi tam ty, \u0111\u00eam x\u1ea3y ra h\u1ecfa ho\u1ea1n, th\u1ee3 l\u00e0m r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ed9t nh\u1eadp v\u00e0o nha m\u00f4n. Vua l\u00ean l\u1ea7u nh\u00ecn th\u1ea5y, cho r\u1eb1ng quan coi x\u01b0\u1edfng r\u01b0\u1ee3u l\u00e0 T\u1ea3 Th\u1eeba Quy v\u00e0 ph\u00f3 s\u1ee9 \u0110i\u1ec1n X\u1eed Nham dung t\u00fang thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0m tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, n\u00ean \u0111\u1ec1u x\u1eed t\u1eed. N\u0103m m\u01b0\u01a1i th\u1ee3 r\u01b0\u1ee3u b\u1ecb l\u1ec7nh ch\u00e9m \u1edf c\u00e1c c\u1ed5ng th\u00e0nh. C\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n h\u1ebft l\u1eddi can gi\u00e1n, c\u01a1n gi\u1eadn c\u1ee7a Vua d\u1ea7n ngu\u00f4i, li\u1ec1n sai ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft g\u1ea5p th\u1ea3 ra, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 m\u01b0\u1eddi hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t.\r\n\r\n<i>(S\u00e1ch 'T\u1ed1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i s\u1ef1 k\u00fd': Th\u00e1ng 3 n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 hai, L\u00e2m \u0110\u1ee9c T\u1ee5ng vi\u1ebft: <i>\"Trong Kinh D\u1ecbch, qu\u1ebb C\u00e0n t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho Vua. \u0110\u1ee9c c\u1ee7a qu\u1ebb l\u00e0 \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Vua. Tr\u1eddi l\u1ea5y s\u1ef1 c\u1ee9ng r\u1eafn l\u00e0m \u0111\u1ee9c, \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Vua m\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ea1nh m\u1ebd, th\u00ec sao tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1? Th\u00e1i T\u1ed5 c\u1ee7a ta l\u1eadp qu\u1ed1c, t\u1eeb thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u00e3 tan n\u00e1t kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ee9u v\u00e3n, m\u1ed9t m\u1ea1ch d\u1eb9p y\u00ean. K\u1ebb m\u1ea1nh ph\u1ee5c t\u00f9ng, k\u1ebb c\u1ee9ng \u0111\u1ea7u thu\u1eadn theo, c\u00fai \u0111\u1ea7u nghe m\u1ec7nh, ch\u1ec9 s\u1ee3 ch\u1eadm tr\u1ec5. \u0110\u1eb7t phi\u00ean tr\u1ea5n l\u00e0m v\u1ec7 binh, m\u00e0 phi\u00ean tr\u1ea5n kh\u00f4ng d\u1ecb ngh\u1ecb, giao quy\u1ec1n cho th\u1ee7 th\u1ea7n m\u00e0 th\u1ee7 th\u1ea7n kh\u00f4ng \u00fd kh\u00e1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 do \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eady? Anh v\u0169 t\u1eeb tr\u1eddi, quy\u1ebft \u0111o\u00e1n nh\u01b0 th\u1ea7n.\"<\/i> N\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 s\u00e1u, sai Tri ch\u00e2u L\u1ee3i Ch\u00e2u l\u00e0 L\u00fd Ch\u00fa l\u00e0m Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf th\u00e0nh \u0110\u00f4 ph\u1ee7. Qu\u00e2n xuy\u00ean ban vu c\u00e1o, c\u1ea3 ban b\u1ecb gi\u1ea3i t\u00e1n. Qu\u00e2n H\u00f9ng V\u0169 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, gi\u1ebft \u0111\u1ebfn tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi. L\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ed9t nh\u1eadp v\u00e0o b\u1ed9, ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng c\u0169ng b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. K\u1ebb quan l\u1ea1i tham nh\u0169ng b\u1ecb ch\u00e9m, quan t\u1eeb ch\u1ee9c v\u00ec vi\u1ec7c \u0111\u1ee5c kho\u00e9t b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c. Uy l\u1ec7nh kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng nh\u01b0 v\u1eady, ai d\u00e1m tr\u00e1i \u00fd Vua?)<\/i>\r\n\r\n[28] Ban \u0111\u1ea7u, s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb b\u00f9n l\u1ea5p, kh\u00f4ng thu\u1eadn ti\u1ec7n cho thuy\u1ec1n b\u00e8, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho T\u1ea3 gi\u00e1m m\u00f4n v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau \u1edf ph\u00eda t\u00e2y kinh th\u00e0nh, d\u1ecdc s\u00f4ng Bi\u1ec7n x\u00e2y c\u1eeda \u0111\u1ea9y, t\u1eeb Hu\u1ef3nh D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0o k\u00eanh h\u01a1n tr\u0103m d\u1eb7m, d\u1eabn n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Kinh v\u00e0 s\u00f4ng S\u00e1ch th\u00f4ng ra h\u00e0o th\u00e0nh v\u00e0o c\u1eeda \u0111\u1ea9y, d\u1eabn d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u00e0o s\u00f4ng Bi\u1ec7n, \u0111\u1ed5 v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng v\u00e0o s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec3 thu\u1eadn ti\u1ec7n cho vi\u1ec7c v\u1eadn chuy\u1ec3n \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, c\u1eeda n\u01b0\u1edbc m\u1edbi ho\u00e0n th\u00e0nh, Vua \u0111\u1ebfn xem.\r\n\r\n[29] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, ban cho Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1ed9t khu nh\u00e0.\r\n\r\n[30] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, l\u1ea5y H\u00f9ng V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u00e1i B\u1ea3o, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh, Th\u00e1i Nguy\u00ean qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh l\u00e0m Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ki\u00eam ch\u1ee9c T\u00e2y di\u1ec7n duy\u00ean bi\u00ean \u0111\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1.\r\n\r\nV\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea5t D\u1ecbch, <i>(V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 ba)<\/i>. \u00d4ng kh\u1edfi nghi\u1ec7p t\u1eeb qu\u00e2n ng\u0169, t\u00ednh c\u00e1ch khi\u00eam t\u1ed1n, h\u1ea1 m\u00ecnh \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi k\u1ebb s\u0129, m\u1ed7i khi s\u1ee9 gi\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ebfn, d\u00f9 l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ecb th\u1ea5p c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3n ti\u1ec5n, ti\u1ebfp \u0111\u00e3i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u1ec5 nghi. T\u1ea3 h\u1eefu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>\"V\u1ecb v\u01b0\u01a1ng cao qu\u00fd, kh\u00f4ng n\u00ean qu\u00e1 t\u1ef1 h\u1ea1 m\u00ecnh[footnote]\u2018\u1ee9c\u2019 nguy\u00ean l\u00e0 \u2018\u00edch\u2019, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n C\u00e1c v\u00e0 \u2018\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c\u2019 quy\u1ec3n 19 ch\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh truy\u1ec7n m\u00e0 s\u1eeda[\/footnote].\"<\/i> V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh \u0111\u00e1p: <i>\"B\u1ec1 t\u00f4i coi tr\u1ecdng m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Vua, v\u1ed1n \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady, ta ch\u1ec9 s\u1ee3 kh\u00f4ng th\u1eadn tr\u1ecdng m\u00e0 th\u00f4i.\"<\/i>\r\n\r\n\u0110\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Ki\u1ebfn Long, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1eed L\u1ea1i b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Tr\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau l\u00e0m s\u1ee9 gi\u1ea3, V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh c\u00e0ng \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i tr\u1ecdng th\u1ecb, t\u1eb7ng Tr\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau h\u01a1n v\u1ea1n x\u00e2u ti\u1ec1n. T\u1ea3 h\u1eefu cho r\u1eb1ng qu\u00e1 h\u1eadu, V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh n\u00f3i: <i>\"Ta t\u1eebng nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, nay \u00f4ng \u0111\u1ebfn v\u1edbi ta, \u0111\u00f3 l\u00e0 qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i h\u1eadu v\u1edbi ta, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ec7 c\u0169 l\u00e0m gi\u1edbi h\u1ea1n?\"<\/i> V\u00ec th\u1ebf, \u00f4ng t\u1eeb T\u1ea7n ch\u00e2u v\u1ec1 tri\u1ec1u, \u0111\u01b0\u1ee3c Vua \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i \u01b0u \u00e1i, ban y\u1ebfn ti\u1ec7c h\u1eadu h\u0129nh, r\u1ed3i l\u1ea1i sai tr\u1ea5n th\u1ee7 Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng.\r\n\r\n[31] T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Ph\u1ea1m Ch\u1ea5t v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t b\u1ecb b\u1ec7nh, Vua sai H\u00e0n l\u00e2m y quan l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng T\u1eadp v\u00e0 M\u1ec5 Qu\u1ef3nh \u0111\u1ebfn th\u0103m kh\u00e1m, c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u kh\u1ecfi b\u1ec7nh. Vua vui m\u1eebng, b\u00e8n phong V\u01b0\u01a1ng T\u1eadp l\u00e0m Quang l\u1ed9c t\u1ef1 th\u1eeba, M\u1ec5 Qu\u1ef3nh l\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ee7y gi\u00e1m ch\u1ee7 b\u1ea1.\r\n\r\n[32] B\u1eafc H\u00e1n x\u00e2m ph\u1ea1m L\u00e2n ch\u00e2u, Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 D\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng Hu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1ecdng Hu\u00e2n, t\u1ee9c l\u00e0 Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n, \u0111\u1ed5i t\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh h\u00fay c\u1ee7a Chu Cung \u0110\u1ebf.\r\n\r\n<i>(N\u0103m Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn th\u1ee9 hai, Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n. Th\u00e1ng 10 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 t\u01b0, Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n \u0111em L\u00e2n ch\u00e2u c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n h\u00e0ng, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9.)<\/i>\r\n\r\n[33] L\u1ec7nh cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, quan \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u, t\u0103ng \u0111\u1ea1o v\u00e0 b\u00e1ch t\u00ednh, t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, v\u00e0o d\u1ecbp Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n ti\u1ebft v\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 kh\u00e1nh h\u1ea1 kh\u00e1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u00e2ng c\u1ed1ng hi\u1ebfn.\r\n\r\n[34] Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, Vua b\u01b0\u1edbc t\u1eeb c\u1eeda Minh \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng th\u1ee3 \u0111\u1ec3 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung. Khi r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e3 ng\u00e0 say, Vua nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda c\u1ef1u Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh ng\u01b0\u1eddi L\u00e2m Thanh l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau <i>(Ng\u1ea1n Si\u00eau l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 3)<\/i> n\u00f3i: <i>\"Khanh tr\u01b0\u1edbc kia \u1edf Ph\u1ee5c Ch\u00e2u, Tr\u1eabm \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd, sao khanh kh\u00f4ng ti\u1ebfp \u0111\u00f3n Tr\u1eabm?\"<\/i> Ng\u1ea1n Si\u00eau b\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng th\u1ec1m, c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>\"B\u1ea5y gi\u1edd th\u1ea7n ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t Th\u1ee9 s\u1eed nh\u1ecf, n\u01b0\u1edbc trong ch\u00e9n nh\u1ecf sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3ng th\u1ea7n? N\u1ebfu th\u1ea7n ti\u1ebfp \u0111\u00f3n B\u1ec7 h\u1ea1, B\u1ec7 h\u1ea1 \u0111\u00e2u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y h\u00f4m nay!\"<\/i> Vua nghe xong c\u01b0\u1eddi l\u1edbn r\u1ed3i th\u00f4i.\r\n\r\nTh\u00e1ng 3 nhu\u1eadn, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd m\u00f9ng 1, Ng\u1ea1n Si\u00eau d\u00e2ng bi\u1ec3u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang. Vua sai trung s\u1ee9 \u0111\u1ebfn an \u1ee7i, r\u1ed3i n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u: <i>\"Say s\u01b0a trong r\u01b0\u1ee3u ch\u00e8, l\u00e0m sao x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi? Tr\u1eabm \u0111\u00f4i khi v\u00ec y\u1ebfn ti\u1ec7c m\u00e0 say, \u0111\u00eam qua ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00f4ng h\u1ed1i h\u1eadn.\"<\/i> C\u00e1c quan h\u1ea7u \u0111\u1ec1u l\u1ea1y t\u1ea1 hai l\u1ea7n.\r\n\r\n<i>(S\u00e1ch 'B\u1ea3n k\u1ef7' c\u00f9ng 'C\u1ef1u l\u1ee5c' \u0111\u1ec1u ghi vi\u1ec7c n\u00e0y v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd th\u00e1ng nhu\u1eadn. Gi\u00e1p T\u00fd l\u00e0 m\u00f9ng 1, li\u1ec1n k\u1ec1 v\u1edbi ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, c\u00f3 l\u1ebd v\u00ec V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau \u0111\u00e3 d\u00e2ng bi\u1ec3u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i n\u00ean m\u1edbi ghi nh\u01b0 v\u1eady. C\u00f2n 'T\u00e2n l\u1ee5c' l\u1ea1i ch\u00e9p v\u00e0o ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, e l\u00e0 sai, nay kh\u00f4ng theo.)<\/i>\r\n\r\n[35] \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m, Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u1ea5n Ninh qu\u00e2n M\u1ed9 Dung Di\u00ean Tri\u1ec7u b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, gi\u00e1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 S\u01a1n Nam T\u00e2y \u0111\u1ea1o; Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00e2n qu\u00e2n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 H\u00e0n L\u1ec7nh Kh\u00f4n b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, gi\u00e1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c. T\u1eeb \u0111\u00f3, ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c phong n\u1eefa.\r\n\r\n[36] Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ng\u1ecdc T\u00e2n.\r\n\r\n[37] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho Khai Phong ph\u1ee7 t\u1eadp h\u1ee3p d\u00e2n ch\u00fang, d\u00f9ng g\u1eady \u0111\u00e1nh ch\u1ebft t\u0103ng nh\u00e2n Ho\u00e0ng Ki\u1ebfn vi\u1ec7n l\u00e0 Huy V\u0103n, c\u00f2n T\u0103ng l\u1ee5c Qu\u1ef3nh \u1ea8n c\u00f9ng 17 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u00e1nh g\u1eady r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, khi Vua t\u1eeb D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u tr\u1edf v\u1ec1, t\u0103ng \u0111\u1ea1o hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ra \u0111\u00f3n, Huy V\u0103n c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kia mang ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u1ebfn nh\u00e0 tr\u1ecd u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u say s\u01b0a, b\u1ecb \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng t\u1ed1 c\u00e1o. Sau khi b\u1eaft gi\u1eef, tra kh\u1ea3o x\u00e1c th\u1ef1c, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y.\r\n\r\n[38] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p 2.000 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 v\u00e0ng, 10.000 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 b\u1ea1c, 2.000 t\u1ea5m g\u1ea5m l\u1ee5a, \u0111\u1ec3 t\u1ea1 \u01a1n vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng ng\u00e0y sinh th\u1ea7n.\r\n\r\n[39] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, d\u00e2n ch\u00fang Kim, Th\u01b0\u01a1ng, Ph\u00f2ng ba ch\u00e2u \u0111\u00f3i k\u00e9m, Vua sai s\u1ee9 \u0111i c\u1ee9u t\u1ebf.\r\n\r\n[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ngh\u00eanh Xu\u00e2n \u0111\u1ec3 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung.\r\n\r\n[41] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, H\u00e0n L\u1ec7nh Kh\u00f4n v\u00e0 M\u1ed9 Dung Di\u00ean Chi\u00eau t\u1eeb bi\u1ec7t, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ti\u1ec7c \u1edf \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh. T\u1eeb \u0111\u00f3, m\u1ed7i khi Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean ra ngo\u00e0i nh\u1eadm ch\u1ee9c, \u0111\u1ec1u t\u1ed5 ch\u1ee9c y\u1ebfn ti\u1ec7c theo nghi l\u1ec5.\r\n\r\n[42] M\u00f9a xu\u00e2n, Vua ban chi\u1ebfu nh\u1eafc l\u1ea1i l\u1ec7nh n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba \u0111\u1eddi Chu, b\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed3ng tr\u1ecdt, m\u1ed7i huy\u1ec7n chia d\u00e2n th\u00e0nh n\u0103m h\u1ea1ng. H\u1ea1ng nh\u1ea5t tr\u1ed3ng m\u1ed9t tr\u0103m c\u00e2y, m\u1ed7i h\u1ea1ng sau gi\u1ea3m hai m\u01b0\u01a1i c\u00e2y, c\u00f2n d\u00e2u v\u00e0 t\u00e1o th\u00ec m\u1ed9t n\u1eeda. Nam n\u1eef t\u1eeb m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean[footnote]Nam n\u1eef t\u1eeb m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 'm\u01b0\u1eddi b\u1ea3y', c\u00e1c b\u1ea3n, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 gi\u1ed1ng nhau; b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 173 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed', 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i'; 'Th\u00e1i b\u00ecnh tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' <i>(sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i')<\/i> quy\u1ec3n 2 th\u00ec ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi l\u0103m'. X\u00e9t 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 12 'Chu B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0o ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu th\u00e1ng 8 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba ch\u1ec9 ghi 'b\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed3ng c\u00e2y v\u00e0 h\u1eb9', c\u00f2n l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp.[\/footnote], m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed3ng m\u1ed9t lu\u1ed1ng h\u1eb9, r\u1ed9ng m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc, d\u00e0i m\u01b0\u1eddi b\u01b0\u1edbc. N\u01a1i kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ebfng, h\u00e0ng x\u00f3m ph\u1ea3i \u0111\u00e0o gi\u1ebfng gi\u00fap. Quan l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111i tu\u1ea7n tra v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 m\u00f9a thu, khi m\u00e3n nhi\u1ec7m k\u1ef3 th\u00ec b\u00e1o c\u00e1o, c\u01a1 quan c\u00f3 th\u1ea9m quy\u1ec1n s\u1ebd x\u1ebfp h\u1ea1ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng ho\u1eb7c tr\u00e1ch ph\u1ea1t. <i>(Theo b\u1ea3n ch\u00ed, s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u00e1ng 2, kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y, nay ghi ch\u00e9p sau th\u00e1ng nhu\u1eadn.)<\/i> L\u1ea1i ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay, n\u1ebfu c\u00f3 d\u00e2n b\u1ecf tr\u1ed1n, ch\u00e2u \u0111\u00f3 ph\u1ea3i b\u00e1o c\u00e1o s\u1ed1 h\u1ed9 v\u00e0 di\u1ec7n t\u00edch \u0111\u1ea5t, r\u1ed3i ki\u1ec3m tra ngay, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ho\u1eb7c h\u00e0ng x\u00f3m ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf thay.\r\n\r\n<i>(Theo b\u1ea3n ch\u00ed ghi ch\u00e9p, kh\u00f4ng r\u00f5 th\u00e1ng ng\u00e0y, c\u1ea7n tra c\u1ee9u th\u00eam.)<\/i>\r\n\r\n[43] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 Qu\u00fd T\u1ef5, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.\r\n\r\n[44] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, C\u1ea5p s\u1ef1 trung Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n b\u1ecb t\u01b0\u1edbc hai ch\u1ee9c quan, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Binh b\u1ed9 lang trung r\u1ed3i mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, d\u00e2n Qu\u00e1ch Ch\u00ed \u1edf Qu\u00e1n \u0110\u00e0o, \u0110\u1ea1i Danh \u0111\u1ebfn kinh \u0111\u00f4 t\u1ed1 c\u00e1o vi\u1ec7c \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, Vua sai quan huy\u1ec7n kh\u00e1c \u0111i ki\u1ec3m tra, ph\u00e1t hi\u1ec7n s\u1ed1 ru\u1ed9ng b\u1ecb gi\u1ea5u \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, l\u1ec7nh cho huy\u1ec7n l\u1ec7nh l\u00e0 Tr\u00ecnh \u0110\u1ecbch b\u1ecb \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 l\u01b0u \u0111\u00e0y ra \u0111\u1ea3o. Chu\u1ea9n v\u1ed1n l\u00e0 s\u1ee9 \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, n\u00ean b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t.\r\n\r\n<i>(Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i>\r\n\r\n[45] D\u0129nh Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 Ph\u1ea1m T\u00e1i Ng\u1ed9 xin v\u1ec1 h\u01b0u, \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m T\u1ea3 kim ng\u00f4 v\u1ec7 \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, l\u1ea1i ban s\u1eafc th\u01b0 khen ng\u1ee3i. T\u00e1i Ng\u1ed9 v\u1ed1n l\u00e0 t\u01b0\u1edbng c\u0169 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e3 h\u00e0ng v\u00e0 d\u00e2ng th\u00e0nh T\u1ee9 Ch\u00e2u.\r\n\r\n<i>(T\u00e1i Ng\u1ed9, xu\u1ea5t hi\u1ec7n n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4.)<\/i>\r\n\r\n[46] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, Vua ban chi\u1ebfu: <i>\"L\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a c\u00e1c \u0110\u1ebf V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u1ec7nh cho ch\u00e2u ph\u1ee7 s\u1edf t\u1ea1i c\u1eed ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n g\u1ea7n \u0111\u00f3 tr\u00f4ng coi. M\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c b\u1eadc ti\u1ec1n hi\u1ec1n n\u1ebfu b\u1ecb h\u01b0 h\u1ecfng th\u00ec ph\u1ea3i tu s\u1eeda ngay.\"<\/i>\r\n\r\n[47] D\u00e2n huy\u1ec7n V\u00f4 L\u1ec7, ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Tri\u1ec7u Ng\u1ed9 gi\u1ea3 x\u01b0ng l\u00e0 em c\u1ee7a Vua, b\u1ecb giao cho c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch tra x\u00e9t, x\u00e1c th\u1ef1c, b\u1ecb ch\u00e9m \u1edf ch\u1ee3 \u0110\u00f4ng.\r\n\r\n[48] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, huy\u1ec7n l\u1ec7nh huy\u1ec7n Th\u01b0\u01a1ng H\u00e0 l\u00e0 L\u00fd Dao b\u1ecb \u0111\u00e1nh ch\u1ebft, T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Th\u00e2n V\u0103n V\u0129 b\u1ecb t\u01b0\u1edbc b\u1ecf t\u1ecbch t\u1ecbch, tr\u1edf th\u00e0nh d\u00e2n th\u01b0\u1eddng. V\u0103n V\u0129 v\u00e2ng chi\u1ebfu \u0111i ki\u1ec3m tra ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, Dao nh\u1eadn h\u1ed1i l\u1ed9, V\u0103n V\u0129 kh\u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n, n\u00ean b\u1ecb d\u00e2n trong v\u00f9ng t\u1ed1 c\u00e1o.\r\n\r\n[49] H\u1eefu th\u1ea7n v\u0169 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n L\u00fd Ho\u00e0i Ti\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m quan \u1edf ch\u00e2u Ph\u01b0\u1eddng, khi thay ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 kinh, \u0111i qua ch\u00e2u Hoa, t\u1ee9c gi\u1eadn ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng, nh\u00e2n l\u00fac say \u0111\u00e3 ch\u00e9m ch\u1ebft, b\u1ecb \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng t\u1ed1 c\u00e1o, giao cho quan l\u1ea1i tra x\u00e9t. Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Su\u1ea5t ph\u1ee7 su\u1ea5t.\r\n\r\n[50] Th\u1eddi \u0111\u1ea7u nh\u00e0 H\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed t\u1eed, \u0111\u1ebfn th\u1eddi Chu T\u1ed5 m\u1edbi quy \u0111\u1ecbnh t\u1eeb n\u0103m c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Vua cho r\u1eb1ng lu\u1eadt nh\u00e0 Chu c\u00f2n qu\u00e1 nghi\u00eam kh\u1eafc, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng d\u00e2n ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu t\u1eeb m\u01b0\u1eddi l\u0103m c\u00e2n, ho\u1eb7c \u0111\u01b0a r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu v\u00e0o th\u00e0nh t\u1eeb ba \u0111\u1ea5u tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed, c\u00f2n l\u1ea1i t\u00f9y m\u1ee9c \u0111\u1ed9 m\u00e0 x\u1eed t\u1ed9i; bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu, gi\u1ea3m m\u1ed9t n\u1eeda so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi s\u1ea3n xu\u1ea5t.\r\n\r\nVua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng lu\u1eadt mu\u1ed1i tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc qu\u00e1 nghi\u00eam kh\u1eafc, ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3, ban l\u1ec7nh: <i>\"Quan mu\u1ed1i nh\u1eadp v\u00e0o \u0111\u1ea5t c\u1ea5m bu\u00f4n b\u00e1n t\u1eeb m\u01b0\u1eddi c\u00e2n, ho\u1eb7c n\u1ea5u mu\u1ed1i t\u1eeb ba c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. D\u00e2n mang mu\u1ed1i t\u1eb1m v\u00e0o th\u00e0nh t\u1eeb ba m\u01b0\u01a1i c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean xin x\u00e9t x\u1eed.\"<\/i>\r\n\r\n<i>(S\u00e1ch 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai ch\u00e9p: Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan b\u00e1n mu\u1ed1i cho d\u00e2n, khi vi\u1ec7c t\u1eb1m xong, d\u00f9ng t\u01a1 l\u1ee5a tr\u1ea3 l\u1ea1i cho quan, g\u1ecdi l\u00e0 mu\u1ed1i t\u1eb1m, l\u1ec7nh cho d\u00e2n n\u1ed9p ti\u1ec1n theo thu\u1ebf h\u1ea1 thu. S\u00e1ch 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed' ch\u00e9p: Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng c\u00f3 mu\u1ed1i t\u1eb1m, \u0111\u1ec1u thu t\u1eeb d\u00e2n, thu ti\u1ec1n l\u1ee5a theo thu\u1ebf h\u1ea1. C\u00f3 ch\u00fat kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1edbi Th\u1ef1c l\u1ee5c, c\u1ea7n xem x\u00e9t.)<\/i>\r\n\r\n[51] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i m\u00f9ng m\u1ed9t, Vua ng\u1ef1 \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Nguy\u00ean nh\u1eadn tri\u1ec1u, m\u0169 Th\u00f4ng Thi\u00ean, \u00e1o r\u00e1ng sa, nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.\r\n\r\n[52] Ban \u00e2n x\u00e1, gi\u1ea3m t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh, t\u00f9 l\u01b0u \u0111\u00e0y tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha. L\u00fac \u0111\u00f3 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7nh n\u1eb7ng, Vua lo l\u1eafng, n\u00ean ban \u00e2n x\u00e1 kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ph\u00fac tr\u1eddi.\r\n\r\n[53] Ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu, sao Thi\u00ean C\u1ea9u r\u01a1i v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y nam, l\u1ecbch Kh\u00e2m Thi\u00ean t\u00ednh to\u00e1n c\u00f3 ch\u00fat sai l\u1ec7ch, ban chi\u1ebfu cho Ty thi\u00ean thi\u1ebfu gi\u00e1m ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng X\u1eed N\u1ed9t c\u00f9ng c\u00e1c quan kh\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ea1i. L\u1ecbch Kh\u00e2m Thi\u00ean v\u1eeba ho\u00e0n th\u00e0nh, X\u1eed N\u1ed9t t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi V\u01b0\u01a1ng Ph\u00e1c r\u1eb1ng: <i>\"L\u1ecbch n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e2u s\u1ebd sai.\"<\/i> R\u1ed3i ch\u1ec9 ra ch\u1ed7 sai \u0111\u1ec3 Ph\u00e1c xem, Ph\u00e1c r\u1ea5t t\u00e1n \u0111\u1ed3ng.\r\n\r\n[54] L\u00fac \u0111\u1ea7u, Chu Th\u1ebf T\u00f4ng sai Qu\u1ed1c t\u1eed t\u01b0 nghi\u1ec7p ki\u00eam Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng b\u00e1c s\u0129 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nhi\u1ebfp S\u00f9ng Ngh\u0129a <i>(S\u00f9ng Ngh\u0129a, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4)<\/i> hi\u1ec7u \u0111\u00ednh c\u00e1c kh\u00ed v\u1eadt ng\u1ecdc b\u00e1u d\u00f9ng trong t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf giao mi\u1ebfu. S\u00f9ng Ngh\u0129a b\u00e8n tham kh\u1ea3o c\u00e1c b\u1ea3n v\u1ebd c\u0169 trong 'Tam L\u1ec5', \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu s\u1ef1 gi\u1ed1ng v\u00e0 kh\u00e1c, bi\u00ean so\u1ea1n th\u00e0nh b\u1ea3n v\u1ebd m\u1edbi g\u1ed3m 20 quy\u1ec3n. Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, \u00f4ng d\u00e2ng l\u00ean Vua, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu khen ng\u1ee3i v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u1ec7nh cho Th\u00e1i t\u1eed chi\u00eam s\u1ef1 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eef \u00c2m l\u00e0 Do\u00e3n Chuy\u1ebft t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c quan v\u0103n tham gia b\u00e0n b\u1ea1c. Chuy\u1ebft \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u1ea3n b\u00e1c v\u00e0 v\u1eb7n h\u1ecfi, S\u00f9ng Ngh\u0129a l\u1ea1i d\u1eabn kinh \u0111i\u1ec3n gi\u1ea3i th\u00edch, sau \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng cho C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0110\u1eadu Ngh\u1ecb, x\u1eed l\u00fd sao cho h\u1ee3p l\u00fd r\u1ed3i m\u1edbi ban h\u00e0nh.\r\n\r\n[55] N\u01b0\u1edbc Tam Ph\u1eadt T\u1ec1 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.\r\n\r\n[56] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n, Th\u1ecb v\u1ec7 c\u00f9ng c\u00e1c ch\u00e2u tr\u01b0\u1edfng ki\u1ec3m tra binh l\u00ednh d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n, ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c, k\u1ebb y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i h\u00e8n nh\u00e1t th\u00ec b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf. L\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean thi\u1ebft l\u1eadp ch\u1ee9c th\u1eb7ng vi\u00ean \u0111\u1ec3 x\u1eed l\u00fd vi\u1ec7c gi\u1ea3i ng\u0169. <i>(Ch\u1ec9 l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u lo\u1ea1i b\u1ecf binh l\u00ednh y\u1ebfu k\u00e9m. Vi\u1ec7c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi kh\u1ecfe m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung v\u00e0o hai c\u01a1 quan \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 vi\u1ec7c x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u00e1ng 8 n\u0103m C\u00e0n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 3. S\u00e1ch 'Binh ch\u00ed' v\u00e0 'Kinh v\u0169 th\u00e1nh l\u01b0\u1ee3c' \u0111\u1ec1u ghi ch\u00e9p l\u1eabn l\u1ed9n, kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c, nay theo 'Th\u1ef1c l\u1ee5c')<\/i>.\r\n\r\n[57] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu l\u1ea5y mu\u1ed1i t\u1eeb hai ao An \u1ea4p v\u00e0 Gi\u1ea3i Huy\u1ec1n cung c\u1ea5p cho d\u00e2n ch\u00fang c\u00e1c ch\u00e2u T\u1eeb, T\u00fac, V\u1eadn, T\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c qu\u1eadn n\u00e0y \u0111\u1ec1u d\u00f9ng mu\u1ed1i bi\u1ec3n, v\u1eadn chuy\u1ec3n ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng n\u00ean chi ph\u00ed r\u1ea5t cao, v\u00ec th\u1ebf nay c\u1ea3i c\u00e1ch.\r\n\r\n[58] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ban th\u01b0\u1edfng cho T\u1ea3 b\u1ed5 khuy\u1ebft Th\u1ecb C\u01b0 Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 D\u1eabn ti\u1ebfn ph\u00f3 s\u1ee9 Qu\u00e1ch Th\u1eeba Thi\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 v\u1ea1n ti\u1ec1n, l\u1ec7nh h\u1ecd c\u00f9ng s\u1ee9 gi\u1ea3 ti\u1ebfn ph\u1ee5ng c\u1ee7a hai v\u00f9ng L\u01b0\u1ee1ng Chi\u1ebft v\u00e0 Giang Nam u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e1nh b\u1ea1c. <i>(C\u01b0 Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean, kh\u00f4ng r\u00f5 xu\u1ea5t x\u1ee9)<\/i>.\r\n\r\n[59] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 th\u01b0\u1eddng tham \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c d\u1ef1a v\u00e0o m\u1ee9c \u0111\u1ed9 b\u1eadn r\u1ed9n c\u1ee7a c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, \u0111\u1ee7 k\u1ef3 h\u1ea1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng. Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>\"N\u1ebfu c\u1ee9 nh\u01b0 v\u1eady, th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 danh m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ef1c.\"<\/i> Khi Gi\u00e1m m\u00f4n v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Ng\u1ee5y Nh\u00e2n \u0110\u1ecbch <i>(Nh\u00e2n \u0110\u1ecbch, kh\u00f4ng r\u00f5 xu\u1ea5t x\u1ee9)<\/i> khi qu\u1ea3n l\u00fd vi\u1ec7c thu thu\u1ebf \u1edf ch\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i nhu\u1eadn d\u1ed3i d\u00e0o, ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, \u0111\u1ec1u ban chi\u1ebfu t\u0103ng b\u1eadc, t\u1eeb \u0111\u00f3 b\u00e3i b\u1ecf ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u0103ng ch\u1ee9c theo th\u1eddi gian.\r\n\r\n[60] L\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng d\u00e2n phu ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c truy\u1ec1n tr\u1ea1m, thay th\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n b\u1eb1ng qu\u00e2n l\u00ednh. <i>(Theo 'T\u00e2n l\u1ee5c' v\u00e0 'B\u1ea3n k\u1ef7', c\u00f2n 'C\u1ef1u l\u1ee5c' c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p vi\u1ec7c n\u00e0y)<\/i>.\r\n\r\n[61] T\u1eeb th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, ph\u00e9p t\u1eafc h\u00ecnh lu\u1eadt b\u1ecb b\u1ecf b\u00ea, c\u00e1c quan l\u1ea1i coi ng\u1ee5c \u1edf ch\u00e2u qu\u1eadn kh\u00f4ng th\u00f4ng th\u1ea1o lu\u1eadt l\u1ec7nh, quan th\u1ee7 m\u1ee5c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 v\u00f5 t\u01b0\u1edbng, th\u01b0\u1eddng t\u00f9y ti\u1ec7n s\u1eed d\u1ee5ng ph\u00e1p lu\u1eadt. D\u00e2n Kim ch\u00e2u l\u00e0 M\u00e3 T\u00f2ng <i>(?)<\/i> c\u00f3 con l\u00e0 H\u00e1n Hu\u1ec7, l\u00e0 k\u1ebb v\u00f4 l\u1ea1i, th\u01b0\u1eddng h\u1ea1i em h\u1ecd m\u00ecnh, l\u1ea1i hay c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, khi\u1ebfn d\u00e2n l\u00e0ng lo s\u1ee3. M\u00e3 T\u00f2ng c\u00f9ng v\u1ee3 v\u00e0 con th\u1ee9 gi\u1ebft ch\u1ebft H\u00e1n Hu\u1ec7. Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 C\u1eebu Si\u00eau v\u00e0 ph\u00e1n quan T\u1ea3 Ph\u00f9 \u0111\u1ec1u x\u1eed \u00e1n gi\u1ebft v\u1ee3 v\u00e0 con th\u1ee9 c\u1ee7a M\u00e3 T\u00f2ng. Vua gi\u1eadn C\u1eebu Si\u00eau v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u00ec c\u1ed1 \u00fd k\u1ebft t\u1ed9i ch\u1ebft, sai quan h\u1eefu ty h\u1eb7c t\u1ed9i h\u1ecd, t\u01b0\u1edbc b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5, \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y ra h\u1ea3i \u0111\u1ea3o[footnote]'Tr\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u h\u1ea3i \u0111\u1ea3o' trong b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'L\u01b0u ph\u00f9 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 th\u00ec ghi l\u00e0 'L\u01b0u \u01b0 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'.[\/footnote]. T\u1eeb \u0111\u00f3, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft tu\u00e2n theo ph\u00e1p lu\u1eadt.\r\n\r\n<i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y trong <i>\"T\u00e2n l\u1ee5c\"<\/i> v\u00e0 <i>\"C\u1ef1u l\u1ee5c\"<\/i> \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p, nay theo <i>\"B\u1ea3n k\u1ef7\"<\/i> ghi l\u1ea1i v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y, c\u00f2n ng\u00e0y th\u00ec thi\u1ebfu.)<\/i>\r\n\r\n[62] Th\u00e1ng n\u00e0y, n\u01b0\u1edbc Th\u1ee5c l\u1ea5y H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 th\u1eeba ch\u1ec9, L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang ng\u01b0\u1eddi Hoa D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Qu\u00fdnh l\u00e0m M\u00f4n h\u1ea1 th\u1ecb lang, ki\u00eam H\u1ed9 b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1. V\u00f4 Chi\u00eau Du\u1ec7 v\u00e0 Ph\u1ea1m Nh\u00e2n Th\u1ee9 \u0111\u1ec1u v\u1ec1 h\u01b0u. Nh\u00e2n Th\u1ee9 sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u th\u00ec m\u1ea5t.\r\n\r\n<i>(Theo <i>\"Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean\"<\/i>.)<\/i>\r\n\r\n[63] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u0103ng h\u00e0. Th\u00e1i h\u1eadu th\u00f4ng minh, c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7, t\u1eebng c\u00f9ng Vua tham gia quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c l\u1edbn trong tri\u1ec1u[footnote] T\u1eebng c\u00f9ng Vua quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c l\u1edbn: T\u1eeb 't\u1eebng' trong c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 c\u00e1c b\u1ea3n in, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 c\u00f9ng 'T\u1ea5u Th\u1ee7y K\u1ec9 V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau, c\u00f2n c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 T\u1ed1ng b\u1ea3n, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu', 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng S\u1eed To\u00e0n V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u vi\u1ebft l\u00e0 'm\u1ed7i'.[\/footnote], v\u1eabn g\u1ecdi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0 th\u01b0 k\u00fd, th\u01b0\u1eddng v\u1ed7 v\u1ec1 m\u00e0 n\u00f3i: <i>\"Khanh h\u00e3y h\u1ebft l\u00f2ng ph\u00f2 t\u00e1, con ta ch\u01b0a t\u1eebng tr\u1ea3i vi\u1ec7c \u0111\u1eddi.\"<\/i> Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t y\u00eau qu\u00fd ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Quang Ngh\u0129a, nh\u01b0ng ch\u01b0a t\u1eebng t\u1ecf ra chi\u1ec1u chu\u1ed9ng. M\u1ed7i khi Quang Ngh\u0129a ra ngo\u00e0i, b\u00e0 \u0111\u1ec1u d\u1eb7n d\u00f2: <i>\"Ph\u1ea3i \u0111i c\u00f9ng th\u01b0 k\u00fd Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i> R\u1ed3i t\u00ednh gi\u1edd \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Quang Ngh\u0129a v\u1ec1, Quang Ngh\u0129a kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00e1i l\u1ec7nh.\r\n\r\nKhi Th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7nh n\u1eb7ng, Vua h\u1ea7u c\u1eadn d\u01b0\u1ee3c thang kh\u00f4ng r\u1eddi. Khi b\u1ec7nh nguy k\u1ecbch, tri\u1ec7u Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 v\u00e0o \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i di m\u1ec7nh. Th\u00e1i h\u1eadu h\u1ecfi Vua: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 bi\u1ebft v\u00ec sao m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng?\"<\/i> Vua ngh\u1eb9n ng\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u00e1i h\u1eadu n\u00f3i: <i>\"Ta \u0111\u00e3 gi\u00e0 r\u1ed3i, kh\u00f3c l\u00f3c c\u0169ng v\u00f4 \u00edch. Ta \u0111ang n\u00f3i cho ng\u01b0\u01a1i vi\u1ec7c l\u1edbn, sao ch\u1ec9 bi\u1ebft kh\u00f3c?\"<\/i> R\u1ed3i h\u1ecfi l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169.\r\n\r\nVua \u0111\u00e1p: <i>\"\u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1edd ph\u00fac \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean v\u00e0 Th\u00e1i h\u1eadu.\"<\/i>\r\n\r\nTh\u00e1i h\u1eadu n\u00f3i: <i>\"Kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady. Ch\u00ednh v\u00ec h\u1ecd S\u00e0i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9a tr\u1ebb l\u00ean l\u00e0m ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ee5c. N\u1ebfu nh\u00e0 Chu c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, ng\u01b0\u01a1i sao \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2y? Ng\u01b0\u01a1i v\u1edbi Quang Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u do ta sinh ra, sau n\u00e0y ng\u01b0\u01a1i n\u00ean truy\u1ec1n ng\u00f4i cho em. B\u1ed1n b\u1ec3 r\u1ed9ng l\u1edbn, n\u1ebfu l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, \u0111\u00f3 l\u00e0 ph\u00fac c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc.\"<\/i>\r\n\r\nVua c\u00fai \u0111\u1ea7u kh\u00f3c n\u00f3i: <i>\"Con xin tu\u00e2n theo l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu.\"<\/i> R\u1ed3i b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5: <i>\"Ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng ghi l\u1eddi ta, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1i.\"<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 li\u1ec1n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc gi\u01b0\u1eddng vi\u1ebft th\u1ec7 th\u01b0, cu\u1ed1i t\u1edd ghi: <i>\"Th\u1ea7n Ph\u1ed5 k\u00fd\"<\/i>. Vua c\u1ea5t t\u1edd th\u01b0 v\u00e0o h\u00f2m v\u00e0ng, sai cung nh\u00e2n c\u1ea9n m\u1eadt qu\u1ea3n l\u00fd[footnote]'Qu\u1ea3n l\u00fd' nguy\u00ean l\u00e0 'c\u1ea5t gi\u1eef', nh\u01b0ng theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'qu\u1ea3n l\u00fd', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote].\r\n\r\n<i>(T\u01b0 M\u00e3 Quang trong 'K\u00fd v\u0103n' n\u00f3i Th\u00e1i h\u1eadu mu\u1ed1n truy\u1ec1n ng\u00f4i cho hai em, \u00fd ch\u1ec9 Th\u00e1i T\u00f4ng v\u00e0 T\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9. Nay theo 'Ch\u00ednh s\u1eed' v\u00e0 'T\u00e2n l\u1ee5c', c\u00f2n 'C\u1ef1u l\u1ee5c' th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 chuy\u1ec7n n\u00e0y. X\u00e9t Th\u00e1i h\u1eadu th\u1ea5y Tr\u1ecbnh V\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu c\u00f2n nh\u1ecf, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ee5c, n\u00ean b\u1ea3o Th\u00e1i T\u1ed5 truy\u1ec1n ng\u00f4i cho Th\u00e1i T\u00f4ng. L\u00fac \u0111\u00f3 Th\u00e1i T\u00f4ng 23 tu\u1ed5i, l\u00e0 em c\u00f9ng m\u1eb9 c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5. N\u1ebfu truy\u1ec1n c\u1ea3 cho \u0110\u00ecnh M\u1ef9 th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00fd, v\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 \u0110\u00ecnh M\u1ef9 m\u1edbi 14 tu\u1ed5i, c\u00f2n con c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00e0 Ng\u1ee5y V\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Chi\u00eau c\u0169ng 10 tu\u1ed5i, tu\u1ed5i t\u00e1c kh\u00f4ng ch\u00eanh l\u1ec7ch nhi\u1ec1u. B\u1ecf ch\u00e1u \u0111\u00edch m\u00e0 l\u1eadp con th\u1ee9, l\u1ebd th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng nh\u01b0 v\u1eady. V\u1eady l\u1eddi di m\u1ec7nh c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu ch\u1ec9 nh\u1eafm \u0111\u1ebfn Th\u00e1i T\u00f4ng, 'K\u00fd v\u0103n' sai.<\/i>\r\n\r\n<i>'Ch\u00ednh s\u1eed' v\u00e0 'T\u00e2n l\u1ee5c' n\u00f3i Th\u00e1i T\u00f4ng c\u0169ng v\u00e0o nh\u1eadn di m\u1ec7nh, nh\u01b0ng 'K\u00fd v\u0103n' kh\u00f4ng ch\u00e9p, nay theo 'K\u00fd v\u0103n'. X\u00e9t Th\u00e1i T\u00f4ng ban \u0111\u1ea7u nghi ng\u1edd Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn kh\u00e1c, \u0111\u1ebfn khi Ph\u1ed5 d\u00e2ng ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n v\u00e0 m\u1edf h\u00f2m v\u00e0ng th\u1ea5y t\u1edd th\u01b0 c\u1ee7a Ph\u1ed5 m\u1edbi y\u00ean l\u00f2ng. N\u1ebfu c\u00f9ng d\u01b0\u1edbi gi\u01b0\u1eddng nh\u1eadn di m\u1ec7nh th\u00ec \u0111\u00e3 th\u1ea5y t\u1edd th\u01b0 c\u1ee7a Ph\u1ed5 r\u1ed3i, sao c\u00f2n \u0111\u1ee3i Ph\u1ed5 d\u00e2ng ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n v\u00e0 m\u1edf h\u00f2m v\u00e0ng? C\u00f3 l\u1ebd 'Ch\u00ednh s\u1eed' v\u00e0 'T\u00e2n l\u1ee5c' c\u00f3 ch\u1ed7 s\u1eeda ch\u1eefa. 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' ch\u00e9p ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n c\u1ee7a Ph\u1ed5, n\u1ed9i dung g\u1ea7n gi\u1ed1ng 'K\u00fd v\u0103n'. L\u00fac nh\u1eadn di m\u1ec7nh, Th\u00e1i T\u00f4ng th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb7t. 'Ch\u00ednh s\u1eed' v\u00e0 'T\u00e2n l\u1ee5c' c\u00f3 s\u1eeda \u0111\u1ed5i n\u00ean m\u1ea5t \u0111i s\u1ef1 th\u1eadt, n\u00ean ph\u1ea3i l\u1ea5y 'Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' v\u00e0 'K\u00fd v\u0103n' l\u00e0m chu\u1ea9n.<\/i>\r\n\r\n<i>V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng trong 'Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1' l\u1ea1i n\u00f3i \u0110\u00ecnh M\u1ef9 c\u00f9ng Th\u00e1i T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ec1u do \u0110\u1ed7 Th\u00e1i h\u1eadu sinh ra. Nay b\u1ea3n truy\u1ec7n cho r\u1eb1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 l\u00e0 con c\u1ee7a nh\u0169 m\u1eabu V\u01b0\u01a1ng th\u1ecb c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng, l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang. C\u1ea9n x\u00e9t \u0110\u00ecnh M\u1ef9 v\u00e0 Tri\u1ec7u \u0110\u00ecnh Tu\u1ea5n c\u00f9ng m\u1eb9, m\u1eb9 h\u1ecd C\u1ea3nh, vi\u1ec7c n\u00e0y Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u00e3 n\u00f3i ri\u00eang v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, qu\u1ed1c s\u1eed ghi r\u00f5, r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft 'Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1' c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 n\u00f3i v\u1eady. Cho d\u00f9 \u0110\u00ecnh M\u1ef9 th\u1eadt l\u00e0 con Th\u00e1i h\u1eadu, n\u1ebfu c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb ph\u1ebf, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ea1o th\u00e2n t\u00ecnh, sao Th\u00e1i T\u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra chuy\u1ec7n gi\u1ea3 \u0111\u1ec3 t\u1ef1 l\u1eeba m\u00ecnh? Ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 Th\u00e1i h\u1eadu th\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 nh\u01b0 con \u0111\u1ebb n\u00ean d\u00e2n gian c\u00f3 l\u1eddi \u0111\u1ed3n. Khi Th\u00e1i h\u1eadu m\u1ea5t, b\u00e0 60 tu\u1ed5i, \u0110\u00ecnh M\u1ef9 m\u1edbi 14 tu\u1ed5i, t\u00ednh ng\u01b0\u1ee3c th\u00ec khi sinh \u0110\u00ecnh M\u1ef9, Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u00e3 47 tu\u1ed5i. Tuy nhi\u00ean, vi\u1ec7c cung \u0111\u00ecnh k\u00edn \u0111\u00e1o, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng l\u1eddi \u0111\u1ed3n kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u1ec3 s\u1eeda qu\u1ed1c s\u1eed. Hu\u1ed1ng chi 'Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1' c\u0169ng ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u1ec1u do V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng ghi.<\/i>\r\n\r\n<i>Th\u1ea7n [L\u00fd] \u0110\u00e0o t\u1eebng bi\u1ec7n lu\u1eadn vi\u1ec7c n\u00e0y, xem th\u00e1ng 10 n\u0103m Khai B\u1ea3o 9 v\u00e0 th\u00e1ng 9 n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c 6. 'Quy gi\u00e1m': M\u1ed9t l\u1eddi t\u1eeb Th\u00e1i h\u1eadu, h\u00f2m v\u00e0ng b\u00ed m\u1eadt, sau 17 n\u0103m m\u1ec7t m\u1ecfi tr\u1ecb, \u0111em \u0111\u1ea1i nghi\u1ec7p truy\u1ec1n cho m\u1ed9t v\u1ecb Thi\u00ean t\u1eed long h\u00e0nh h\u1ed5 b\u1ed9, s\u00e1nh ngang v\u1edbi Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n. L\u01b0u Nguy\u00ean Th\u00e0nh t\u1eebng n\u00f3i: <i>\"T\u1eeb th\u1eddi Tam \u0110\u1ea1i tr\u1edf xu\u1ed1ng, nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng ch\u01b0a b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u1ea1n.\"<\/i> \u00d4ng c\u0169ng ng\u1ee3i khen \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.)<\/i>\r\n\r\n[64] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u01a1n Ph\u1ee5 t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>\"M\u01b0a thu\u1eadn kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, xin cho c\u00e1c quan g\u1ea7n theo l\u1ec5 c\u0169 c\u00e1o t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, t\u00f4ng mi\u1ebfu, x\u00e3 t\u1eafc, c\u00f9ng t\u1ebf c\u00e1o c\u00e1c n\u00fai s\u00f4ng, bi\u1ec3n l\u1edbn \u1edf ph\u00eda b\u1eafc kinh th\u00e0nh.\"<\/i> Vua ch\u1ea5p thu\u1eadn.\r\n\r\n<i>(V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ee9, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u th\u1ea5y v\u00e0o th\u00e1ng 6 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 6.)<\/i>\r\n\r\n[65] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, T\u1ec3 th\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 l\u00e0m S\u1ee9 coi vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng m\u1ed9 cho Th\u00e1i h\u1eadu.\r\n\r\n[66] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, L\u1ea1i b\u1ed9 lang trung Di\u00eam Th\u1ee9c b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c hai nhi\u1ec7m k\u1ef3. Th\u1ee9c gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c thu thu\u1ebf h\u1ea1 \u1edf H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, Vua ph\u00e1t hi\u1ec7n Th\u1ee9c thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t h\u1ed9c th\u00f3c d\u01b0 ra n\u0103m th\u0103ng, n\u00ean c\u00e1ch ch\u1ee9c. Sau \u0111\u00f3, H\u1eefu v\u1ec7 su\u1ea5t ph\u1ee7 su\u1ea5t Ti\u1ebft Hu\u00e2n v\u00e0 Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang T\u1eeb H\u00f9ng c\u0169ng v\u00ec gi\u00e1m s\u00e1t thu thu\u1ebf d\u00e2n kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng b\u1ecb t\u1ed1 gi\u00e1c, \u0111\u1ec1u b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c.\r\n\r\n<i>(Hu\u00e2n, H\u00f9ng, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a th\u1ea5y.)<\/i>\r\n\r\n[67] Qu\u1ed1c t\u1eed t\u01b0 nghi\u1ec7p Tri\u1ec7u Chu l\u00e0m T\u00f4ng ch\u00ednh thi\u1ebfu khanh. Cha c\u1ee7a Chu t\u00ean l\u00e0 H\u00e1n Khanh, hi\u1ebfn ty cho r\u1eb1ng \u00f4ng nh\u1edd \u00e2n s\u1ee7ng kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00e1ng m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m, mu\u1ed1n b\u1eaft t\u1ed9i, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p ch\u00ednh vi\u1ec7n d\u1eabn l\u1ec5 v\u0103n r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 quy \u0111\u1ecbnh tr\u00e1nh h\u00fay, n\u00ean th\u00f4i.\r\n\r\n<i>(Chu, ch\u01b0a th\u1ea5y.)<\/i>\r\n\r\n[68] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 L\u00fd C\u1ea3nh b\u0103ng h\u00e0 \u1edf nam \u0111\u00f4.\r\n\r\n[69] M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, tang l\u1ec5 c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 L\u00fd C\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kim L\u0103ng. <i>(Tang l\u1ec5 v\u1ec1 Kim L\u0103ng trong th\u00e1ng 7. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 theo 'V\u01b0\u01a1ng C\u1eed thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ee5c'.)<\/i> C\u00f3 quan t\u00e2u r\u1eb1ng linh c\u1eefu kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0a v\u00e0o cung ch\u00ednh, nh\u01b0ng Th\u00e1i t\u1eed T\u00f2ng Gia kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, n\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n. T\u00f2ng Gia l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 D\u1ee5c. T\u00f4n m\u1eabu h\u1ecd Chung l\u00e0m Th\u00e1i h\u1eadu, cha c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu t\u00ean l\u00e0 Th\u00e1i Ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed5i hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh T\u00f4n h\u1eadu. L\u1eadp phi h\u1ecd Chu l\u00e0m Qu\u1ed1c h\u1eadu, phong em l\u00e0 \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n l\u00e0m H\u00e0n v\u01b0\u01a1ng, C\u1eed c\u00f4ng T\u00f2ng D\u1eadt l\u00e0m \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng, T\u00f2ng Khi\u00eam l\u00e0m Nghi Xu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng[footnote]'T\u00f2ng Khi\u00eam' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'T\u00f2ng Nh\u01b0\u1ee3ng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'M\u00e3 L\u1ec7nh Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 5, 'L\u1ee5c Du Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 3, 'Ng\u00f4 Nh\u1eadm Th\u1ea7n Th\u1eadp Qu\u1ed1c Xu\u00e2n Thu' quy\u1ec3n 17 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'T\u00f2ng Khi\u00eam', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda.[\/footnote], T\u00f2ng \u0110\u1ed9 l\u00e0m Chi\u00eau B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng, T\u00f2ng T\u00edn l\u00e0m V\u0103n D\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng. H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1 Nghi\u00eam T\u1ee5c l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, L\u1ea1i b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, M\u00f4n h\u1ea1 th\u1ecb lang, Tri xu m\u1eadt vi\u1ec7n Thang Duy\u1ec7t l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1, Khu m\u1eadt s\u1ee9. \u0110\u1ea1i x\u00e1 trong n\u01b0\u1edbc. V\u0103n v\u00f5 th\u0103ng ti\u1ebfn theo th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.\r\n\r\n[70] B\u00e3i b\u1ecf c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, tr\u1ea3 v\u1ec1 cho c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n qu\u1ea3n l\u00fd. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 nghe theo l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang L\u00fd \u0110\u1ee9c Minh, khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t hoang, l\u1eadp \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Gi\u1ea3 B\u00e2n ti\u1ebfp t\u1ee5c ho\u00e0n th\u00e0nh vi\u1ec7c n\u00e0y. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p, x\u00e2m ph\u1ea1m ch\u00e2u huy\u1ec7n, c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a d\u00e2n, tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed1i h\u1ecda l\u1edbn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Khi d\u00f9ng binh \u1edf Ho\u00e0i Nam, b\u00e3i b\u1ecf nh\u1eefng n\u01a1i g\u00e2y h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u1ea5t, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u n\u01a1i t\u1ed3n t\u1ea1i. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, b\u00e3i b\u1ecf h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y, giao cho c\u00e1c huy\u1ec7n l\u1ec7nh v\u00e0 ph\u00f3 qu\u1ea3n l\u00fd, thu thu\u1ebf nh\u01b0 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, l\u1ea5y m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi s\u1ed1 thu\u1ebf l\u00e0m l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng, d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m th\u1eddi ngh\u1ec9 ng\u01a1i.\r\n\r\n<i>(L\u00fd \u0110\u1ee9c Minh, t\u1eebng l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn v\u00e0o th\u00e1ng 7 n\u0103m Can Du th\u1ee9 hai, kh\u00f4ng r\u00f5 t\u01b0\u1edbc v\u1ecb v\u00e0 qu\u00ea qu\u00e1n, l\u00e0m \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang, H\u1ecdc s\u0129 V\u0103n L\u00fd vi\u1ec7n, b\u1ecb x\u1eed t\u1eed v\u00e0o th\u00e1ng 2 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba. Vi\u1ec7c khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t hoang l\u1eadp \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn th\u1ee9 hai. Vi\u1ec7c b\u00e3i b\u1ecf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n g\u00e2y h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba.)<\/i>\r\n\r\n[71] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, c\u1eed s\u1ee9 tu s\u1eeda mi\u1ebfu B\u1eafc Nh\u1ea1c.\r\n\r\n[72] Ban \u0111\u1ea7u, sau khi Vua gi\u1ebft L\u00fd Qu\u00e2n v\u00e0 Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn, m\u1ed9t h\u00f4m, tri\u1ec7u Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 h\u1ecfi: <i>\"Thi\u00ean h\u1ea1 t\u1eeb cu\u1ed1i th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn nay, m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m qua, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i t\u00e1m h\u1ecd, chi\u1ebfn tranh kh\u00f4ng ng\u1eebng, d\u00e2n ch\u00fang l\u1ea7m than, nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 g\u00ec? Tr\u1eabm mu\u1ed1n ch\u1ea5m d\u1ee9t binh \u0111\u1ea1o, t\u00ednh k\u1ebf l\u00e2u d\u00e0i cho qu\u1ed1c gia, ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o?\"<\/i>\r\n\r\nTri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>\"L\u1eddi c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1 n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, l\u00e0 ph\u00fac c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u1ea7n linh. Kh\u00f4ng c\u00f3 nguy\u00ean nh\u00e2n n\u00e0o kh\u00e1c, ch\u1ec9 v\u00ec ph\u01b0\u01a1ng tr\u1ea5n qu\u00e1 m\u1ea1nh, Vua y\u1ebfu, b\u1ec1 t\u00f4i c\u1eady th\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i. Nay \u0111\u1ec3 tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o kh\u00e1c l\u1ea1, ch\u1ec9 c\u1ea7n d\u1ea7n d\u1ea7n thu h\u1ed3i quy\u1ec1n l\u1ef1c, ki\u1ec3m so\u00e1t t\u00e0i ch\u00ednh, thu l\u1ea1i tinh binh, th\u00ec thi\u00ean h\u1ea1 t\u1ef1 nhi\u00ean y\u00ean \u1ed5n.\"<\/i>\r\n\r\nL\u1eddi ch\u01b0a d\u1ee9t, Vua \u0111\u00e3 n\u00f3i: <i>\"Khanh kh\u00f4ng c\u1ea7n n\u00f3i n\u1eefa, Tr\u1eabm \u0111\u00e3 hi\u1ec3u r\u1ed3i.\"<\/i>\r\n\r\n[73] L\u00fac \u1ea5y, Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea1n c\u0169 c\u1ee7a Vua, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ea5m qu\u00e2n. [Tri\u1ec7u] Ph\u1ed5 nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u00e2u v\u1edbi Vua, xin trao ch\u1ee9c kh\u00e1c cho h\u1ecd, Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. Ph\u1ed5 nh\u00e2n d\u1ecbp li\u1ec1n n\u00f3i, Vua b\u1ea3o: <i>\"H\u1ecd ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3n ta, khanh lo g\u00ec?\"<\/i>\r\n\r\nPh\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>\"Th\u1ea7n c\u0169ng kh\u00f4ng lo h\u1ecd ph\u1ea3n. Nh\u01b0ng x\u00e9t k\u1ef9 m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, e r\u1eb1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ed9c h\u1ea1. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ed9c h\u1ea1, th\u00ec trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i m\u1ed9t khi c\u00f3 k\u1ebb l\u00e0m lo\u1ea1n, h\u1ecd l\u00fac \u1ea5y c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 ch\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i>\r\n\r\nVua ch\u1ee3t hi\u1ec3u ra, b\u00e8n tri\u1ec7u Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u. Khi r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e3 ng\u00e0 ng\u00e0, Vua b\u1ea3o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xung quanh lui ra r\u1ed3i n\u00f3i: <i>\"N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ee9c l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c khanh, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y nay. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u00e2n \u0111\u1ee9c c\u1ee7a c\u00e1c khanh, th\u1eadt v\u00f4 c\u00f9ng. Nh\u01b0ng l\u00e0m Thi\u00ean t\u1eed c\u0169ng v\u00f4 c\u00f9ng gian nan, ch\u1eb3ng b\u1eb1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 vui v\u1ebb. Ta su\u1ed1t \u0111\u00eam ch\u01b0a t\u1eebng d\u00e1m y\u00ean gi\u1ea5c.\"<\/i>\r\n\r\nTh\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u h\u1ecfi: <i>\"V\u00ec sao?\"<\/i>\r\n\r\nVua \u0111\u00e1p: <i>\"Vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng kh\u00f3 hi\u1ec3u. \u1ede v\u00e0o c\u01b0\u01a1ng v\u1ecb n\u00e0y, ai m\u00e0 ch\u1eb3ng mu\u1ed1n?\"<\/i>\r\n\r\nTh\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00fai \u0111\u1ea7u n\u00f3i: <i>\"B\u1ec7 h\u1ea1 sao l\u1ea1i n\u00f3i th\u1ebf? Nay thi\u00ean m\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, ai d\u00e1m c\u00f3 l\u00f2ng kh\u00e1c?\"<\/i>\r\n\r\nVua n\u00f3i: <i>\"Kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf. C\u00e1c khanh tuy kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00f2ng kh\u00e1c, nh\u01b0ng thu\u1ed9c h\u1ea1 mu\u1ed1n gi\u00e0u sang, m\u1ed9t mai l\u1ea5y ho\u00e0ng b\u00e0o kho\u00e1c l\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c khanh, d\u00f9 c\u00e1c khanh kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng?\"<\/i>\r\n\r\nM\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00fai \u0111\u1ea7u kh\u00f3c v\u00e0 n\u00f3i: <i>\"Th\u1ea7n ngu mu\u1ed9i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, mong B\u1ec7 h\u1ea1 th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, ch\u1ec9 cho con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng.\"<\/i>\r\n\r\nVua b\u1ea3o: <i>\"\u0110\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 b\u00f3ng c\u00e2u qua c\u1eeda s\u1ed5, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u00edch g\u00f3p ti\u1ec1n b\u1ea1c, h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c th\u00fa, \u0111\u1ec3 con ch\u00e1u kh\u00f4ng ngh\u00e8o kh\u00f3. Sao c\u00e1c khanh kh\u00f4ng b\u1ecf binh quy\u1ec1n, ra tr\u1ea5n gi\u1eef n\u01a1i xa, ch\u1ecdn ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t t\u1ed1t mua l\u1ea5y, l\u1eadp nghi\u1ec7p v\u1eefng ch\u1eafc cho con ch\u00e1u, r\u1ed3i nu\u00f4i ca k\u1ef9, ng\u00e0y ng\u00e0y u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u vui v\u1ebb cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft tu\u1ed5i tr\u1eddi. Ta s\u1ebd k\u1ebft th\u00f4ng gia v\u1edbi c\u00e1c khanh, t\u00ecnh qu\u00e2n th\u1ea7n kh\u00f4ng nghi ng\u1edd, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi y\u00ean \u1ed5n, ch\u1eb3ng ph\u1ea3i t\u1ed1t sao?\"<\/i>\r\n\r\nM\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u1ea1y t\u1ea1 n\u00f3i: <i>\"B\u1ec7 h\u1ea1 ngh\u0129 cho ch\u00fang th\u1ea7n \u0111\u1ebfn th\u1ebf, th\u1eadt l\u00e0 \u00e2n \u0111\u1ee9c t\u00e1i sinh.\"<\/i>\r\n\r\nH\u00f4m sau, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00e1o b\u1ec7nh xin t\u1eeb ch\u1ee9c, Vua m\u1eebng, ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh \u0111\u1ec3 an \u1ee7i v\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1.\r\n\r\n[74] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Quy \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn l\u00e0m Thi\u00ean B\u00ecnh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n ph\u00f3 \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m, Trung V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Cao Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c l\u00e0m Quy \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Ngh\u0129a Th\u00e0nh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 l\u00e0m Trung Ch\u00ednh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u, Tr\u1ea5n An ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9[footnote]Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u Tr\u1ea5n An ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, 'Tr\u1ea5n Ninh' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n An', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 250 b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n Ninh', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i[\/footnote], t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u00e3i b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5 qu\u00e2n s\u1ef1. Ch\u1ec9 c\u00f3 Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn v\u1eabn gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 nh\u01b0 c\u0169, nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t binh quy\u1ec1n kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eb1m trong tay \u00f4ng. Ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n ph\u00f3 \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m t\u1eeb \u0111\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m n\u1eefa.\r\n\r\n<i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y r\u1ea5t l\u1edbn, nh\u01b0ng ch\u00ednh s\u1eed v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c \u0111\u1ec1u l\u01b0\u1ee3c b\u1ecf, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc. Nay kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i. Theo T\u01b0 M\u00e3 Quang trong 'K\u00fd v\u0103n' ghi r\u1eb1ng Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ch\u1ee9c t\u1ea3n quan v\u1ec1 ph\u1ee7, \u0111\u00f3 l\u00e0 sai. 'B\u00fat l\u1ee5c' c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng T\u0103ng \u0111\u00e3 ghi ch\u00ednh x\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c, nay theo \u0111\u00f3. V\u0103n t\u1eeb ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u1ea5y t\u1eeb 'K\u00fd v\u0103n', c\u00f3 th\u00eam ch\u00fat \u00edt t\u1eeb \u0110inh V\u1ecb trong '\u0110\u00e0m l\u1ee5c'. \u00dd c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5 v\u00e0 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u1ec9 l\u00e0 kh\u00f4ng mu\u1ed1n Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn n\u1eafm quy\u1ec1n c\u1ea5m qu\u00e2n, ch\u1ee9 \u0111\u00e2u ph\u1ea3i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 h\u1ecd gi\u1eef ch\u1ee9c \u1edf c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng tr\u1ea5n? Th\u00e1i T\u1ed5 n\u00f3i r\u1eb1ng l\u00e0m Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf kh\u00f4ng vui b\u1eb1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, \u0111\u00f3 l\u00e0 mu\u1ed1n Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn ra l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng 10 m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 3, m\u1edbi b\u00e3i ch\u1ee9c Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau, c\u00f3 l\u1ebd 'K\u00fd v\u0103n' nh\u1ea7m l\u1eabn hai vi\u1ec7c l\u00e0m m\u1ed9t. 'Ki\u1ebfn v\u0103n l\u1ee5c' c\u1ee7a Thi\u1ec7u B\u00e1 \u00d4n l\u1ea1i n\u00f3i V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c v\u00ec t\u1ef1 \u00fd v\u00e0o c\u1ea5m cung c\u1ee9u h\u1ecfa. Kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec l\u00fd do v\u00e0o c\u1ea5m cung c\u1ee9u h\u1ecfa, nay kh\u00f4ng theo. Chu V\u0103n C\u00f4ng n\u00f3i: Tri\u1ec7u H\u00e0n V\u01b0\u01a1ng gi\u00fap Th\u00e1i T\u1ed5 s\u1eafp x\u1ebfp thi\u00ean h\u1ea1, thu h\u1ed3i quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u phi\u00ean tr\u1ea5n, t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc su\u1ed1t hai tr\u0103m n\u0103m, \u0111\u00f3 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f4ng lao c\u1ee7a b\u1eadc nh\u00e2n gi\u1ea3 sao?)<\/i>\r\n\r\n[75] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, l\u1ea5y Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Th\u00e1i ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ki\u00eam \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u Tri\u1ec7u Quang Ngh\u0129a ki\u00eam ch\u1ee9c Khai phong do\u00e3n, c\u00f9ng ch\u1ee9c \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, Gia ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Tri\u1ec7u \u0110\u00ecnh M\u1ef9 l\u00e0m S\u01a1n Nam T\u00e2y \u0111\u1ea1o ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.\r\n\r\nTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Ph\u1ea1m Ch\u1ea5t d\u00e2ng t\u1ea5u n\u00f3i: <i>\"Quang Ngh\u0129a, \u0110\u00ecnh M\u1ef9 \u0111\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c cao, l\u1ec5 nghi c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t, xin ban th\u00eam s\u00e1ch phong, ban s\u1eafc m\u1ec7nh, ho\u1eb7c \u0111\u1eb7t v\u00e0o ch\u1ee9c v\u1ee5 trong tri\u1ec1u, ho\u1eb7c giao tr\u1ea5n gi\u1eef ph\u01b0\u01a1ng xa. C\u00e1c Ho\u00e0ng t\u1eed, Ho\u00e0ng n\u1eef d\u00f9 c\u00f2n trong tr\u1ee9ng n\u01b0\u1edbc, c\u0169ng xin giao cho quan vi\u00ean, thi h\u00e0nh \u00e2n \u0111i\u1ec3n.\"<\/i>\r\n\r\nL\u1ea1i n\u00f3i: <i>\"Ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng l\u1ea5y vi\u1ec7c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u00e0m b\u1ea3n ph\u1eadn, che gi\u1ea5u \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t l\u00e0 b\u1ea5t trung. V\u00ec th\u1ebf tr\u00ean gi\u00fap Vua, khai m\u1edf c\u00f4ng vi\u1ec7c. \u0110i\u1ec7n \u0111\u00ecnh h\u1ecdc s\u0129 L\u1eef D\u01b0 Kh\u00e1nh, Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5, c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng xu\u1ea5t ch\u00fang, tinh th\u00f4ng \u0111\u1ea1o tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, t\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ph\u1ee7 B\u00e1, qua nhi\u1ec1u n\u0103m th\u00e2m ni\u00ean, t\u1eeb khi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7 h\u1ea1 giao tr\u1ecdng tr\u00e1ch, kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng tin c\u1eady, m\u1ed7i l\u1ea7n ti\u1ebfp ki\u1ebfn, \u0111\u1ec1u t\u1ecf r\u00f5 l\u00f2ng trung. Xin trao ch\u1ee9c v\u1ee5 cao, \u0111\u1ec3 h\u1ecd ph\u00e1t huy t\u00e0i n\u0103ng. Hi\u1ec7n ch\u1ee9c T\u1ec3 ph\u1ee5 v\u1eabn khuy\u1ebft, l\u00e2u nay kh\u00f3 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi, x\u00e9t t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, g\u1eb7p th\u1eddi c\u01a1 thu\u1eadn l\u1ee3i, \u0111\u1eb7t v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed n\u00e0y, ai d\u00e1m n\u00f3i kh\u00f4ng n\u00ean.\"<\/i> Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 nghe theo.\r\n\r\n[76] Vua n\u00f3i r\u1eb1ng qu\u00e2n l\u00ednh \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n thi\u1ec7n chi\u1ebfn nh\u01b0 h\u1ed5 lang kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ef3nh th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ed1ng l\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n th\u0103ng t\u1eeb ch\u1ee9c N\u1ed9i ngo\u1ea1i m\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ea7u, Th\u1ecd ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed l\u00ean ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u, ki\u00eam Gia ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9. Qu\u1ef3nh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn Qu\u00e1n \u0110\u00e0o.\r\n\r\n<i>(Qu\u1ef3nh, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba[footnote]Trong b\u1ea3n g\u1ed1c T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n t\u00f3m t\u1eaft c\u1ee7a T\u1ed1ng, ch\u1eef 'n\u0103m' c\u00f3 th\u00eam 'th\u00e1ng ba' b\u00ean d\u01b0\u1edbi[\/footnote].)<\/i>\r\n\r\n[77] Sai N\u1ed9i kh\u00e1ch t\u1ec9nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng T\u00e1n quy\u1ec1n nhi\u1ebfp vi\u1ec7c qu\u00e2n ph\u1ee7 \u1edf D\u01b0\u01a1ng ch\u00e2u. T\u00e1n \u0111i thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn n\u01a1i, b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i \u1edf c\u1ea7u X\u01b0\u01a1ng. Vua th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, n\u00f3i v\u1edbi t\u1ea3 h\u1eefu: <i>\"Sao l\u1ea1i gi\u1ebft Khu m\u1eadt s\u1ee9 c\u1ee7a Tr\u1eabm.\"<\/i> T\u00e1n t\u1eebng l\u00e0m K\u1ebf \u0111\u1ed9 s\u1ee9 c\u00e1c ch\u00e2u H\u00e0 B\u1eafc, th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i nu\u00f4ng chi\u1ec1u phi\u00ean tr\u1ea5n, quan vi\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m c\u00e2u th\u00fac b\u1eb1ng ph\u00e1p lu\u1eadt. T\u00e1n ch\u1ea5n ch\u1ec9nh k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u \u0111\u1ec1u ph\u00e1t gi\u00e1c gian t\u00e0 kh\u00f4ng ki\u00eang s\u1ee3. Vua bi\u1ebft T\u00e1n c\u00f3 th\u1ec3 giao vi\u1ec7c l\u1edbn, n\u00ean sai s\u1eeda sang D\u01b0\u01a1ng ch\u00e2u, c\u00f3 \u00fd tr\u1ecdng d\u1ee5ng, nh\u01b0ng T\u00e1n ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t.\r\n\r\nT\u00e1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn Quan Th\u00e0nh.\r\n\r\n[78] Th\u00e1ng n\u00e0y, Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau ho\u00e0n th\u00e0nh vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea v\u00e0 ng\u0103n d\u00f2ng s\u00f4ng L\u1ec7, Ho\u1ea1t, \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng ba m\u01b0\u01a1i v\u1ea1n ti\u1ec1n.\r\n\r\n[79] Quan huy\u1ec7n C\u00e2u Dung nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t, ng\u01b0\u1eddi Qu\u1ea3ng L\u0103ng, d\u00e2ng s\u1edb tr\u00ecnh b\u00e0y m\u01b0\u1eddi vi\u1ec7c: M\u1ed9t l\u00e0 c\u1eed ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3n d\u1ecb, tinh g\u1ecdn; Hai l\u00e0 b\u1ecf b\u1edbt vi\u1ec7c r\u01b0\u1eddm r\u00e0, nh\u1ecf nh\u1eb7t; Ba l\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t; B\u1ed1n l\u00e0 coi tr\u1ecdng danh ph\u1eadn, ch\u1ee9c v\u1ee5; N\u0103m l\u00e0 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i; S\u00e1u l\u00e0 chia \u0111\u1ec1u thu\u1ebf m\u00e1, lao d\u1ecbch; B\u1ea3y l\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn l\u1eddi can gi\u00e1n; T\u00e1m l\u00e0 l\u00e0m r\u00f5 s\u1ef1 khen ch\u00ea; Ch\u00edn l\u00e0 ti\u1ebft ki\u1ec7m chi ti\u00eau; M\u01b0\u1eddi l\u00e0 khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng, t\u1ef1 h\u1ea1 m\u00ecnh. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 khen ng\u1ee3i v\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn, phong \u00f4ng l\u00e0m Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed. Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t nh\u00e2n \u0111\u00f3 c\u0169ng t\u00e2u r\u1eb1ng Ph\u00f3 Ho\u1eb1ng, s\u1ee9 gi\u1ea3 cung \u0110\u1ee9c X\u01b0\u01a1ng, tu\u1ef3 ti\u1ec7n ph\u00e1 ho\u1ea1i kinh th\u00e0nh, c\u00e1c l\u1ea7u g\u00e1c, th\u00e0nh qu\u00e1ch \u00f4ng x\u00e2y \u0111\u1ec1u h\u01b0 h\u1ea1i nhi\u1ec1u; L\u1ec5 t\u00e2n s\u1ee9 M\u1ea1nh Bi\u1ec1n \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb \u0111\u00f3ng t\u00e0u l\u1edbn \u1edf Tinh T\u1eed \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u n\u0103m kh\u00f4ng ho\u00e0n th\u00e0nh, g\u00e2y h\u1ea1i cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang, xin \u0111\u1ec1u x\u1eed theo ph\u00e1p lu\u1eadt. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 kh\u00f4ng nghe, h\u1ea1 chi\u1ebfu th\u01b0 gi\u1ea3i th\u00edch.\r\n\r\n<i>(Theo qu\u1ed1c s\u1eed, Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1i l\u00e0m Ng\u1ef1 s\u1eed. M\u01b0\u1eddi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong s\u00e1ch 'Giang Bi\u1ec3u Ch\u00ed' c\u1ee7a Tr\u1ecbnh V\u0103n B\u1ea3o. L\u1ea1i ch\u00e9p r\u1eb1ng ng\u00e0y Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t d\u00e2ng s\u1edb l\u00e0 28 th\u00e1ng 7, ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, n\u00ean ghi th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00e2y.)<\/i>\r\n\r\n[80] Ng\u00f4 Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 7 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0a.\r\n\r\n[81] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, T\u1eeb M\u1ea1c, t\u01b0\u1edbc Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, mang bi\u1ec3u c\u1ee7a ch\u00faa l\u00e0 C\u1ea3nh \u0111\u1ebfn d\u00e2ng l\u00ean.\r\n\r\n<i>(T\u1eeb M\u1ea1c, ch\u01b0a n\u00f3i r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i>\r\n\r\n[82] Ngh\u0129a V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ki\u00eam \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu <i>(T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 ba. Trong 'T\u1ed1ng s\u1eed' v\u00e0 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' c\u1ee7a Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 D\u1ecbch \u0110\u1ecbnh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ki\u00eam \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu.)<\/i> t\u1ea1i tr\u1ea5n h\u01a1n 8 n\u0103m, th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a y\u00eau ni Th\u00e2m \u00dd \u1edf n\u00fai Lang S\u01a1n c\u00e0ng th\u1ecbnh.\r\n\r\n<i>(Th\u00e2m \u00dd, c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 ba.)<\/i>\r\n\r\nKhi Vua m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, H\u00e0nh H\u1eefu kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin t\u1eeb ch\u1ee9c v\u1ec1 n\u00fai, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. H\u00e0nh H\u1eefu lo s\u1ee3, b\u00e8n s\u1eeda sang binh gi\u00e1p, \u0111\u1ecbnh b\u1ecf gia quy\u1ebfn[footnote]C\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'b\u1ecf gia quy\u1ebfn'. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 253, truy\u1ec7n T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu ch\u00e9p l\u00e0 'd\u1eddi kho t\u00e0ng'.[\/footnote], tr\u1edf v\u1ec1 chi\u1ebfm c\u1ee9 s\u01a1n tr\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u1ea3n. Binh m\u00e3 \u0111\u00f4 gi\u00e1m D\u01b0\u1ee3c K\u1ebf N\u0103ng <i>(K\u1ebf N\u0103ng, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> d\u00e2ng m\u1eadt bi\u1ec3u t\u1ed1 c\u00e1o vi\u1ec7c n\u00e0y.\r\n\r\nVua sai C\u00e1c m\u00f4n ph\u00f3 s\u1ee9 V\u0169 Ho\u00e0i Ti\u1ebft <i>(Ho\u00e0i Ti\u1ebft, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a g\u1ea5p \u0111\u1ebfn h\u1ed9i qu\u00e2n hai tr\u1ea5n Tr\u1ea5n v\u00e0 Tri\u1ec7u, gi\u1ea3 l\u00e0m tu\u1ea7n tra bi\u00ean gi\u1edbi, ti\u1ebfn th\u1eb3ng v\u00e0o \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u. H\u00e0nh H\u1eefu kh\u00f4ng hay bi\u1ebft, sau \u0111\u00f3 Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu g\u1ecdi \u00f4ng ph\u1ea3i \u0111em c\u1ea3 gia t\u1ed9c v\u1ec1 tri\u1ec1u, H\u00e0nh H\u1eefu v\u1ed9i v\u00e0ng tu\u00e2n l\u1ec7nh. Khi \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u, Vua sai Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed L\u00fd Duy Nh\u1ea1c <i>(Duy Nh\u1ea1c, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> tra x\u00e9t, thu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng c\u1ee9. Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu t\u01b0\u1edbc b\u1ecf quan t\u01b0\u1edbc c\u1ee7a H\u00e0nh H\u1eefu, giam l\u1ecfng t\u1ea1i t\u01b0 dinh, \u0111em thi th\u1ec3 ni c\u00f4 Th\u00e2m \u00dd thi\u00eau t\u1ea1i g\u00f3c t\u00e2y b\u1eafc kinh th\u00e0nh. Em trai c\u1ee7a H\u00e0nh H\u1eefu l\u00e0 D\u1ecbch Ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed Ph\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn v\u00e0 ch\u00e1u l\u00e0 B\u1ea3o T\u1eafc qu\u00e2n s\u1ee9 To\u00e0n Huy \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn cung \u0111i\u1ec7n ch\u1edd t\u1ed9i, Vua ra chi\u1ebfu tha.\r\n\r\n[83] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, n\u01b0\u1edbc N\u1eef Ch\u00e2n sai s\u1ee9 \u1ed0t \u0110\u1ed9t L\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng ng\u1ef1a qu\u00fd.\r\n\r\n[84] Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a S\u00f9ng H\u1ea1, xem vi\u1ec7c tu s\u1eeda c\u1ed5ng tam quan.\r\n\r\n[85] Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 Qu\u00e1ch Ng\u00e3i ph\u1ea1m t\u1ed9i tham \u00f4 1.200.000 quan ti\u1ec1n, b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Vua ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m tr\u1ecdng t\u1ed9i t\u1ea1i c\u00e1c tr\u1ea1i bi\u00ean gi\u1edbi, ph\u1ea3i giao v\u1ec1 c\u00e1c ch\u00e2u qu\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t x\u1eed, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y ti\u1ec7n quy\u1ebft \u0111o\u00e1n.\r\n\r\n[86] L\u1ec7nh huy\u1ec7n Oan C\u01b0, T\u00e0o Ch\u00e2u l\u00e0 H\u1ea7u Tr\u1eafc n\u1ed5i ti\u1ebfng thanh li\u00eam, ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c T\u1ea3 th\u1eadp di, ki\u00eam nhi\u1ec7m tri huy\u1ec7n. Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Vi\u00ean Ng\u1ea1n nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u1ea1m ph\u00e1p, Tr\u1eafc d\u00e2ng s\u1edb t\u1ed1 c\u00e1o, Ng\u1ea1n d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 t\u1ed9i, t\u1ef1 bi\u1ec7n r\u1eb1ng m\u00ecnh v\u00f4 t\u1ed9i, Vua c\u0169ng kh\u00f4ng truy c\u1ee9u. Tr\u1eafc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Tr\u01b0\u1eddng S\u01a1n.\r\n\r\n[87] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu cho H\u00ecnh b\u1ed9, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n mu\u1ed1i v\u00e0 r\u01b0\u1ee3u b\u1ecb ph\u1ea1t ph\u1ed1i d\u1ecbch, ch\u1ec9 c\u1ea7n ph\u1ee5c d\u1ecbch t\u1ea1i ch\u00e2u m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng khoan h\u1ed3ng.\r\n\r\n[88] H\u1ecdc s\u0129 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m Kinh D\u1ecbch l\u00e0 Qu\u00e1ch Trung Th\u1ee9 say r\u01b0\u1ee3u, c\u00f9ng v\u1edbi Th\u00e1i t\u1eed trung x\u00e1 Ph\u00f9 Chi\u00eau V\u0103n c\u00e3i nhau \u1ea7m \u0129 \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u01b0\u1eddng. Ng\u1ef1 s\u1eed d\u00e2ng t\u1ea5u, Trung Th\u1ee9 m\u1eafng quan l\u1ea1i \u0111\u00e0i, \u0111o\u1ea1t t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 x\u00e9 n\u00e1t. Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Trung Th\u1ee9 b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Tham qu\u00e2n ty h\u1ed9 ch\u00e2u C\u00e0n, c\u00f2n Chi\u00eau V\u0103n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c.\r\n\r\nTrung Th\u1ee9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng.\r\n\r\n[89] Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, S\u1eed qu\u00e1n d\u00e2ng l\u00ean 'Chu Th\u1ebf T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c' g\u1ed3m 40 quy\u1ec3n. Vua ban th\u01b0\u1edfng cho Gi\u00e1m tu Qu\u1ed1c s\u1eed V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 v\u00e0 quan Tu so\u1ea1n H\u1ed7 M\u00f4ng v\u1eadt ph\u1ea9m v\u00e0 ti\u1ec1n t\u00f9y theo c\u1ea5p b\u1eadc.\r\n\r\n[90] Ban chi\u1ebfu cho tu s\u1eeda mi\u1ebfu T\u00e2y Nh\u1ea1c \u1edf ch\u00e2u Hoa.\r\n\r\n[91] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 D\u1ee5 sai Trung th\u01b0 th\u1ecb lang Ph\u00f9ng M\u1eadt \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u c\u1ed1ng. M\u1eadt t\u1ee9c l\u00e0 Di\u00ean L\u1ed7. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea5u t\u1ef1 thu\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng b\u1ea3n th\u00e2n v\u1ed1n c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng thanh \u0111\u1ea1m, kh\u00f4ng c\u01b0\u1ee1ng l\u1ea1i m\u00e0 k\u1ebf th\u1eeba v\u1ecb tr\u00ed, th\u1edd \u0110\u1ea1i Qu\u1ed1c kh\u00f4ng d\u00e1m n\u1ea3y sinh \u00fd kh\u00e1c, \u1edf g\u1ea7n Ng\u00f4 Vi\u1ec7t, s\u1ee3 b\u1ecb gi\u00e8m pha. Vua ban chi\u1ebfu \u01b0u \u00e1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Chu Th\u1ebf T\u00f4ng sau khi chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Giang B\u1eafc, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a th\u01b0 cho Giang Nam, theo th\u1ec3 th\u1ee9c nh\u01b0 tri\u1ec1u \u0110\u01b0\u1eddng v\u1edbi Kh\u1ea3 h\u00e3n H\u1ed3i C\u1ed1t, ch\u1ec9 g\u1ecdi l\u00e0 'Qu\u1ed1c ch\u1ee7'. Vua ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m theo. T\u1eeb \u0111\u00f3, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed5i th\u01b0 t\u1eeb g\u1ecdi l\u00e0 'Chi\u1ebfu'.\r\n\r\n[92] Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00ed, c\u1eed H\u00e0nh qu\u00e2n T\u01b0 m\u00e3 Kinh Nam, Ninh Giang Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Cao B\u1ea3o \u00dac gi\u1eef ch\u1ee9c Kinh Nam Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.\r\n\r\nBan \u0111\u1ea7u, Vua nghe tin Cao B\u1ea3o Dung m\u1ea5t, sai Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u00e0 L\u00fd \u0110\u00e0o <i>(ng\u01b0\u1eddi V\u1ea1n Ni\u00ean, ch\u00e1u c\u1ee7a L\u00fd H\u1ed3i, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 hai)<\/i> \u0111i vi\u1ebfng. Khi L\u00fd \u0110\u00e0o tr\u1edf v\u1ec1, Vua h\u1ecfi li\u1ec7u B\u1ea3o \u00dac c\u00f3 \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u01a1ng vi\u1ec7c l\u1edbn kh\u00f4ng. \u0110\u00e0o cho r\u1eb1ng B\u1ea3o \u00dac c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e1nh v\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u01a1n n\u1eefa B\u1ea3o \u00dac c\u0169ng th\u01b0\u1eddng d\u00e2ng c\u1ed1ng ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, n\u00ean Vua ban cho \u00f4ng \u1ea5n ti\u1ebft.\r\n\r\nB\u1ea3o \u00dac t\u00ednh d\u00e2m \u0111\u00e3ng, th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi ca k\u1ef7 trong th\u00e0nh v\u00e0o ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, ch\u1ecdn nh\u1eefng binh s\u0129 kh\u1ecfe m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 c\u00f9ng vui \u0111\u00f9a, B\u1ea3o \u00dac v\u00e0 c\u00e1c th\u00ea thi\u1ebfp c\u00f9ng ng\u1ed3i sau r\u00e8m xem v\u00e0 c\u01b0\u1eddi \u0111\u00f9a. \u00d4ng c\u00f2n th\u00edch x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u00e0i c\u00e1c, khoe khoang t\u00e0i ngh\u1ec7 ki\u1ebfn tr\u00fac, khi\u1ebfn qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u o\u00e1n h\u1eadn. K\u00fd th\u1ea5t T\u00f4n Quang Hi\u1ebfn can gi\u00e1n r\u1eb1ng: <i>\"Nh\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ed1ng tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, c\u00e1c ch\u01b0 h\u1ea7u kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u quy ph\u1ee5c, m\u1ecdi chi\u1ebfu th\u01b0 \u0111\u1ec1u h\u1ee3p v\u1edbi nh\u00e2n ngh\u0129a, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1eadc qu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 Thang, V\u0169 v\u1eady. Ng\u00e0i n\u00ean ch\u0103m ch\u1ec9, ti\u1ebft ki\u1ec7m, kh\u00f4ng n\u00ean xa x\u1ec9, v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 ph\u1eadn m\u00ecnh; tr\u00ean ph\u1ee5ng s\u1ef1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, gi\u1eefa n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1ed5 t\u00f4ng[footnote]'t\u1ed5 t\u00f4ng' trong b\u1ea3n g\u1ed1c vi\u1ebft l\u00e0 't\u00f4ng t\u1ed5', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i. [\/footnote], d\u01b0\u1edbi an \u1ee7i l\u00f2ng d\u00e2n, n\u1ebfu bu\u00f4ng th\u1ea3 h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00fac.\"<\/i> B\u1ea3o \u00dac kh\u00f4ng nghe.\r\n\r\nQuang Hi\u1ebfn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Qu\u00fd B\u00ecnh.\r\n\r\n<i>(Quang Hi\u1ebfn, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Th\u00e0nh nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i>\r\n\r\n[93] C\u00f9ng ng\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi Khi\u1ebft \u0110an l\u00e0 Gi\u1ea3i L\u1ee3i \u0111\u1ebfn h\u00e0ng.\r\n\r\n[94] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, c\u1eed H\u1ed3ng l\u01b0 Thi\u1ebfu khanh L\u01b0 Tu\u1ea5n gi\u1eef ch\u1ee9c Kinh k\u1ef3 \u0110\u00f4ng l\u1ed9 Ph\u00e1t v\u1eadn s\u1ee9.\r\n\r\n<i>(L\u01b0 Tu\u1ea5n, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i>\r\n\r\n[95] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, sai An b\u00ed Kh\u1ed1 s\u1ee9 L\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a sang Giang Nam vi\u1ebfng t\u1ebf. Vua tri\u1ec7u ki\u1ebfn, ban cho l\u1eddi d\u1eb7n d\u00f2 k\u1ef9 c\u00e0ng. Vua n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan t\u1ea3 h\u1eefu: <i>\"Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n sai s\u1ee9 \u0111i b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, th\u01b0\u1eddng d\u1eb7n h\u1ecd ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn, nh\u01b0ng nghe n\u00f3i \u00edt ai tu\u00e2n theo l\u1ec5 nghi, ng\u01b0\u1eddi \u1edf xa s\u1ebd ngh\u0129 g\u00ec?\"<\/i> C\u00e1c quan xin d\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 r\u0103n d\u1ea1y, Vua n\u00f3i: <i>\"D\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t r\u0103n d\u1ea1y, sao b\u1eb1ng \u0111\u1ec3 h\u1ecd t\u1ef1 gi\u00e1c? Ch\u1ec9 c\u1ea7n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi k\u1ef9 c\u00e0ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.\"<\/i>\r\n\r\n<i>(L\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i>\r\n\r\n[96] Ra chi\u1ebfu b\u00e3i b\u1ecf y\u1ebfn ti\u1ec7c l\u1edbn v\u00ec tang th\u00e1i h\u1eadu.\r\n\r\n[97] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 v\u00ec vi\u1ec7c s\u01a1n l\u0103ng c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu, sai H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u1ecb lang l\u00e0 H\u00e0n Hi T\u1ea3i <i>(ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u1ea3i, con c\u1ee7a H\u00e0n Th\u00fac T\u1ef1, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Th\u00e0nh nguy\u00ean ni\u00ean)<\/i> v\u00e0 Th\u00e1i ph\u1ee7 Khanh \u0110i\u1ec1n L\u00e2m \u0111\u1ebfn gi\u00fap vi\u1ec7c an t\u00e1ng.\r\n\r\n<i>(\u0110i\u1ec1n L\u00e2m, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i>\r\n\r\n[98] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, th\u0103ng ch\u00e2u L\u1ec7 l\u00e0m ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n, l\u1ea5y ph\u00f3 s\u1ee9 H\u00e0 K\u1ebf Qu\u00e2n l\u00e0m s\u1ee9.\r\n\r\n[99] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, sai Khu m\u1eadt th\u1eeba ch\u1ec9 Ph\u01b0\u01a1ng Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n Thi\u1ec7m \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, v\u00ec \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, \u0111i ch\u00fac m\u1eebng v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng.\r\n\r\n[100] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i chi\u00eau m\u1ed9 d\u00e2n \u0111i c\u01b0\u1edbp ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nhung, quan ph\u1ee7 tr\u1ea3 ti\u1ec1n, ghi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 b\u00f9 v\u00e0o s\u1ed1 ng\u1ef1a chi\u1ebfn thi\u1ebfu h\u1ee5t. Vua mu\u1ed1n th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng tin v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, ban l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ea5m d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, nh\u1eefng ng\u1ef1a \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i. T\u1eeb \u0111\u00f3, v\u00f9ng bi\u00ean gi\u1edbi s\u1ee3 ph\u1ee5c, kh\u00f4ng d\u00e1m x\u00e2m ph\u1ea1m.\r\n\r\n[101] Ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd, h\u1ee3p t\u00e1ng Minh Hi\u1ebfn Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu \u1edf An L\u0103ng.\r\n\r\n[102] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 l\u1ea5y Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7 H\u00e0n v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n l\u00e0m T\u01b0 \u0111\u1ed3, ki\u00eam Th\u1ecb trung, Ch\u01b0 \u0111\u1ea1o binh m\u00e3 ph\u00f3 nguy\u00ean so\u00e1i, \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng D\u1eadt l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7. Ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5, t\u1eeb quan t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m, m\u1ed7i ng\u00e0y hai ng\u01b0\u1eddi ch\u1edd \u1edf n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng hai ba \u0111i\u1ec1u t\u1ea5u tr\u00ecnh. L\u00fac \u1ea5y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i cao nh\u01b0ng ch\u1ee9c th\u1ea5p, m\u1eebng th\u1ea7m v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5u \u0111\u1ea1t, n\u00ean tr\u00ecnh b\u00e0y nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u, nh\u01b0ng cu\u1ed1i c\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thi h\u00e0nh, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ea5t v\u1ecdng.\r\n\r\n[103] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, sai Tri ch\u1ebf c\u00e1o H\u00e0 N\u1ed9i L\u01b0 \u0110a T\u1ed1n xem x\u00e9t c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n d\u00e2ng th\u01b0 hi\u1ebfn k\u1ebf, b\u00e1o l\u00ean \u0111\u1ec3 th\u0103ng gi\u00e1ng.\r\n\r\n[104] Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5 th\u00e1ng 11, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a T\u01b0\u1edbng Qu\u1ed1c, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c T\u1eed Gi\u00e1m.\r\n\r\n[105] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, Vua b\u00e0y ti\u1ec7c chi\u00eau \u0111\u00e3i c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9, th\u1ee9 s\u1eed, th\u1ed1ng qu\u00e2n, ch\u01b0 qu\u00e2n, s\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 qu\u00e2n ch\u1ec9 huy s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean[footnote]ch\u01b0 qu\u00e2n s\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 qu\u00e2n ch\u1ec9 huy s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean, ch\u1eef 's\u01b0\u01a1ng' v\u00e0 'ch\u1ee7' nguy\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ea3o l\u1ed9n, c\u0103n c\u1ee9 theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n, ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' l\u1ec5 45-1 s\u1eeda l\u1ea1i.[\/footnote]c\u00f9ng c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 ti\u1ebfn ph\u1ee5ng t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1ea1o t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh, kh\u00f4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c ca nh\u1ea1c. L\u00fac \u0111\u00f3, l\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a Minh Hi\u1ebfn Th\u00e1i h\u1eadu \u0111ang x\u00e2y d\u1ef1ng, c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebfn ph\u1ee5ng, nh\u00e2n d\u1ecbp l\u1ec5 xong, Vua \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng.\r\n\r\n[106] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, Vua phong cho Sa Ch\u00e2u ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, \u0111\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00e0o Nguy\u00ean Trung v\u00e0 con trai \u00f4ng l\u00e0 Qua Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 Di\u00ean K\u00ednh <i>(theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' ghi l\u00e0 Di\u00ean K\u1ebf)<\/i> \u0111\u1ec1u c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Nguy\u00ean Trung l\u00e0 con trai c\u1ee7a Ngh\u0129a Kim.\r\n\r\n<i>(S\u1ef1 t\u00edch c\u1ee7a Ngh\u0129a Kim, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o n\u0103m \u0110\u1ea1i Trung th\u1ee9 5, sau \u0111\u00f3 ghi v\u00e0o n\u0103m H\u00e0m Th\u00f4ng th\u1ee9 13 v\u00e0 n\u0103m \u0110\u1ed3ng Quang th\u1ee9 2. Nguy\u00ean Trung k\u1ebf v\u1ecb l\u00e0m ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, theo 'H\u1ed9i y\u1ebfu' l\u00e0 sau n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 2, c\u00f2n theo 'Ti\u1ebft C\u01b0 Ch\u00ednh Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' th\u00ec Ngh\u0129a Kim m\u1ea5t v\u00e0o th\u00e1ng 2 n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 5, con trai l\u00e0 Nguy\u00ean \u0110\u1ee9c k\u1ebf v\u1ecb. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 8, l\u1ea1i ghi Sa Ch\u00e2u l\u01b0u h\u1eadu T\u00e0o Nguy\u00ean Th\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m Quy Ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. N\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 3, l\u1ea1i ghi Qua Ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed T\u00e0o Nguy\u00ean Trung l\u00e0m Sa Ch\u00e2u l\u01b0u h\u1eadu. Tuy nhi\u00ean, qu\u1ed1c s\u1eed v\u00e0 'H\u1ed9i y\u1ebfu' \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p v\u1ec1 hai nh\u00e2n v\u1eadt Nguy\u00ean \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u00ean Th\u00e2m, kh\u00f4ng r\u00f5 v\u00ec sao.)<\/i>\r\n\r\n[107] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, Vua b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i s\u0103n \u1edf v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4, ban th\u01b0\u1edfng \u00e1o g\u1ea5m cho t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, xu m\u1eadt s\u1ee9, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, quan s\u00e1t s\u1ee9, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9, th\u1ed1ng qu\u00e2n, th\u1ecb v\u1ec7 ch\u01b0 qu\u00e2n \u0111\u00f4 hi\u1ec7u. H\u00f4m \u0111\u00f3, c\u1ea5m qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ra l\u00e0m v\u00f2ng v\u00e2y s\u0103n b\u1eafn, ng\u0169 ph\u01b0\u1eddng mang theo chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n. Vua t\u1ef1 c\u1ea7m cung t\u00ean, b\u1eafn tr\u00fang th\u1ecf ch\u1ea1y, c\u00e1c quan theo h\u1ea7u d\u00e2ng ng\u1ef1a ch\u00fac m\u1eebng. Gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eebng l\u1ea1i, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u1eadn th\u1ea7n ban r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ebfn t\u1ed1i m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1 cung. Sau \u0111\u00f3, m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111i s\u0103n \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e1c quan theo h\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e1o ch\u1ebdn, \u1ee7ng \u1ea5m, c\u00f2n th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng tr\u1edf xu\u1ed1ng ai b\u1eafn tr\u00fang th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ban ng\u1ef1a.\r\n\r\n[108] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, Vua ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng do d\u00e2n ch\u00fang \u1edf H\u00e0o Ch\u00e2u v\u00e0 S\u1edf Ch\u00e2u b\u1ecb \u0111\u00f3i, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u1edf kho ph\u00e1t ch\u1ea9n c\u1ee9u t\u1ebf.\r\n\r\n[109] T\u1ea5n ch\u00e2u b\u00e1o r\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n B\u1eafc H\u00e1n \u1edf ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng Ph\u1ea7n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ef1a, tr\u00e2u, l\u1eeba s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng h\u00e0ng ngh\u00ecn.\r\n\r\n<i>(L\u00fac \u0111\u00f3 Tri\u1ec7u Nguy\u00ean Huy l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, nh\u01b0ng b\u1ea3n truy\u1ec7n kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p vi\u1ec7c n\u00e0y, Th\u1ef1c l\u1ee5c c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3. Hay l\u00e0 Nguy\u00ean Huy th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u01b0a \u0111\u1ebfn nh\u1eadm ch\u1ee9c? Kh\u00f4ng r\u00f5 r\u1ed1t cu\u1ed9c ai gi\u1eef ch\u1ee9c \u1edf T\u1ea5n ch\u00e2u. Vi\u1ec7c V\u0169 Th\u1ee7 K\u1ef3 ph\u00f2ng th\u1ee7 T\u1ea5n ch\u00e2u, qu\u1ed1c s\u1eed kh\u00f4ng ghi r\u00f5, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 Th\u1ee7 K\u1ef3, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam.)<\/i>\r\n\r\n[110] Th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, H\u1ed3i C\u1ed1t Kh\u1ea3 h\u00e3n C\u1ea3nh Qu\u1ef3nh sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.\r\n\r\n[111] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Vu \u0110i\u1ec1n L\u00fd Th\u00e1nh Thi\u00ean sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.\r\n\r\n[112] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, Chi\u00eau ngh\u0129a Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd K\u1ebf Hu\u00e2n t\u00e2u l\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i h\u01a1n ngh\u00ecn qu\u00e2n B\u1eafc H\u00e1n, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n tr\u0103m th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c em c\u1ee7a Li\u00eau ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Ph\u00f3 \u0110\u00ecnh Ng\u1ea1n l\u00e0 Hu\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u00ean.\r\n\r\n[113] \u0110\u1ea1i ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Chi\u1ebft Nh\u00e2n L\u00fd l\u00e0 d\u00f2ng h\u1ecd l\u1edbn c\u1ee7a b\u1ed9 l\u1ea1c \u0110\u1ea3ng H\u1ea1ng, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, ti\u1ebfp gi\u00e1p bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda b\u1eafc. Vua th\u1ea5y \u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng b\u1ea3o v\u1ec7 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, tri\u1ec7u \u00f4ng v\u00e0o ch\u1ea7u, r\u1ed3i l\u1ea1i c\u1eed \u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1ee9 s\u1eed nh\u01b0 c\u0169.\r\n\r\n[114] Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn kho th\u00f3c m\u1edbi x\u00e2y.\r\n\r\n[115] Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, Vua \u0111i s\u0103n \u1edf v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4 g\u1ea7n kinh th\u00e0nh.\r\n\r\n[116] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, sai Cung ph\u1ee5ng quan L\u00fd S\u00f9ng U\u00e2n <i>(S\u00f9ng U\u00e2n, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, \u0110i\u1ec7n tr\u1ef1c T\u00f4n To\u00e0n Ch\u01b0\u01a1ng <i>(To\u00e0n Ch\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> \u0111i s\u1ee9 Ng\u00f4 Vi\u1ec7t, ban cho d\u00ea, ng\u1ef1a, l\u1ea1c \u0111\u00e0, v.v.\r\n\r\n[117] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, Trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1 t\u00e2u: <i>\"Nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd tr\u00ecnh c\u1ee7a Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng l\u1ec5 vi\u1ec7n, ch\u1ecb c\u1ee7a Ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00e0 Th\u00e1i Nguy\u00ean Qu\u1eadn qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng th\u1ecb m\u1ea5t. Theo l\u1ec7, Ho\u00e0ng h\u1eadu ph\u1ea3i ra kh\u1ecfi cung, \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Nhi\u00eau \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n l\u1ec5 ph\u00e1t tang v\u00e0 m\u1eb7c tang ph\u1ee5c. C\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn danh thi\u1ebfp chia bu\u1ed3n.\"<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.\r\n\r\n[118] N\u0103m \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn nh\u00e0 H\u1eadu Chu, c\u00e1c huy\u1ec7n \u1edf Tr\u1ea5n ch\u00e2u, m\u01b0\u1eddi h\u1ed9 ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i d\u0169ng l\u00e0m cung ti\u1ec5n th\u1ee7, ch\u00edn h\u1ed9 c\u00f2n l\u1ea1i cung c\u1ea5p kh\u00ed gi\u00e1p, l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o. N\u0103m \u0111\u00f3, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu gi\u1ea3i t\u00e1n, t\u1ed5ng c\u1ed9ng m\u1ed9t ngh\u00ecn b\u1ed1n tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi.\r\n\r\n<i>(Theo 'L\u01b0\u1ee1ng tri\u1ec1u Binh ch\u00ed'.)<\/i>\r\n\r\n[119] B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1eadp ty T\u00e0ng b\u0103ng, th\u01b0\u1eddng v\u00e0o th\u00e1ng 4 <i>(th\u00e1ng \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u1ea1)<\/i> c\u1eed quan d\u00f9ng l\u1ec5 v\u1eadt, d\u00f9ng b\u00f2 \u0111en \u0111\u1ec3 t\u1ebf th\u1ea7n Huy\u1ec1n Minh, r\u1ed3i m\u1edf kho b\u0103ng, d\u00e2ng l\u00ean Th\u00e1i mi\u1ebfu.\r\n\r\n[120] Ban \u0111\u1ea7u, n\u1eef vu Ph\u00e0n H\u1ed3 T\u1eed c\u1ee7a Nam H\u00e1n t\u1ef1 x\u01b0ng Ng\u1ecdc Ho\u00e0ng gi\u00e1ng l\u00e2m xu\u1ed1ng th\u00e2n m\u00ecnh, nh\u1edd ho\u1ea1n quan Tr\u1ea7n Di\u00ean Th\u1ecd d\u1eabn \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Nam H\u00e1n ch\u1ee7.\r\n\r\nNam H\u00e1n ch\u1ee7 cho b\u00e0y tr\u01b0\u1edbng r\u00e8m trong n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n, tr\u01b0ng b\u00e0y ch\u00e2u b\u00e1u. H\u1ed3 T\u1eed \u0111\u1ed9i m\u0169 vi\u1ec5n du, m\u1eb7c \u00e1o t\u00eda, ng\u1ed3i x\u1ed5m trong tr\u01b0\u1edbng tuy\u00ean b\u1ed1 h\u1ecda ph\u00fac, g\u1ecdi Nam H\u00e1n ch\u1ee7 l\u00e0 Th\u00e1i t\u1eed Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, m\u1ecdi vi\u1ec7c qu\u1ed1c s\u1ef1 \u0111\u1ec1u do H\u1ed3 T\u1eed quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. N\u1ed9i \u0111\u1ea1i s\u01b0 Cung Tr\u1eebng Xu, n\u1eef th\u1ecb trung L\u01b0 Qu\u1ef3nh Ti\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ee5 h\u1ecda theo b\u00e0. H\u1ed3 T\u1eed th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1edbi Nam H\u00e1n ch\u1ee7 r\u1eb1ng Qu\u1ef3nh Ti\u00ean, Tr\u1eebng Xu, Di\u00ean Th\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u1ee9 gi\u1ea3 tr\u00ean tr\u1eddi ph\u00e1i xu\u1ed1ng ph\u00f2 t\u00e1 Th\u00e1i t\u1eed, d\u00f9 c\u00f3 t\u1ed9i c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tra h\u1ecfi. N\u0103m \u1ea5y, trong cung m\u1ecdc n\u1ea5m linh chi, d\u00e3 th\u00fa ch\u1ea1m v\u00e0o c\u1eeda ph\u00f2ng ng\u1ee7, trong v\u01b0\u1eddn d\u00ea nh\u1ea3 ng\u1ecdc, \u0111\u00e1 b\u00ean gi\u1ebfng t\u1ef1 d\u1ef1ng l\u00ean, \u0111i h\u01a1n tr\u0103m b\u01b0\u1edbc r\u1ed3i m\u1edbi \u0111\u1ed5. H\u1ed3 T\u1eed \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, khuy\u00ean qu\u1ea7n th\u1ea7n v\u00e0o ch\u00fac m\u1eebng.\r\n\r\n<i>(Tr\u1eebng Xu, ghi ch\u00e9p v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba. Qu\u1ef3nh Ti\u00ean, ghi ch\u00e9p v\u00e0o n\u0103m C\u00e0n H\u1eefu th\u1ee9 ba.)<\/i>\r\n\r\n[121] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 D\u1ee5c truy t\u00f4n th\u1ee5y hi\u1ec7u cho cha m\u00ecnh L\u00fd C\u1ea3nh l\u00e0 Minh \u0110\u1ea1o S\u00f9ng \u0110\u1ee9c V\u0103n Tuy\u00ean Hi\u1ebfu Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u Nguy\u00ean T\u00f4ng, l\u0103ng hi\u1ec7u Thu\u1eadn L\u0103ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 do Ph\u00f9ng M\u1eadt th\u1ec9nh c\u1ea7u b\u1ec1 tr\u00ean m\u00e0 l\u00e0m.","rendered":"<p><b>T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 hai \u0111\u1ebfn th\u00e1ng ch\u1ea1p c\u00f9ng n\u0103m.<\/b><\/p>\n<p>[1] M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n <i>(m\u00f9ng 1)<\/i>, \u0110\u1ebf ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Nguy\u00ean nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng tri\u1ec1u th\u1ea7n, m\u1eb7c \u00e1o c\u1ed5n \u0111\u1ed9i m\u0169 mi\u1ec7n, b\u00e0y nh\u1ea1c cung \u0111\u00ecnh, nghi tr\u01b0\u1ee3ng cung k\u00ednh. Sau \u0111\u00f3 r\u1eddi \u0111i, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn c\u1eeda cung Ho\u00e0ng Th\u00e1i H\u1eadu d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac m\u1eebng. \u0110\u1ebf m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u1ee9c, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c quan d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac th\u1ecd, d\u00f9ng nh\u1ea1c c\u1ee7a gi\u00e1o ph\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>[2] Ng\u00e0y Canh T\u00fd, n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam Th\u00e0nh c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebfn c\u1ed1ng s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[3] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, \u0110\u1ebf \u0111\u1ebfn xem vi\u1ec7c t\u1eadp luy\u1ec7n th\u1ee7y chi\u1ebfn t\u1ea1i c\u01a1 quan \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>[4] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, ban chi\u1ebfu l\u1ea5y h\u00e0nh cung D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u l\u00e0m ch\u00f9a Ki\u1ebfn Long.<\/p>\n<p>[5] Th\u00e1i b\u1ed9c thi\u1ebfu khanh V\u01b0\u01a1ng Th\u1eeba Tri\u1ebft v\u00ec ti\u1ebfn c\u1eed quan vi\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt, b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m \u0111i\u1ec7n trung th\u1eeba.<\/p>\n<p>[6] Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, \u0110\u1ebf ng\u1ef1 t\u1ea1i c\u1eeda Minh \u0110\u1ee9c xem \u0111\u00e8n, y\u1ebfn ti\u1ec7c c\u00f9ng c\u00e1c quan, s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a Giang Nam v\u00e0 Ng\u00f4 Vi\u1ec7t \u0111\u1ec1u tham d\u1ef1. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e2u \u0111\u00e0i b\u00e0y n\u00fai \u0111\u00e8n c\u00e2y l\u1eeda, tr\u00ean s\u00e2n kh\u1ea5u di\u1ec5n nh\u1ea1c, tr\u00ecnh di\u1ec5n tr\u0103m tr\u00f2. Kh\u00e1ch c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u d\u00e2ng l\u1ec5 ca m\u00faa c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh, sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban r\u01b0\u1ee3u th\u1ecbt.<\/p>\n<p>[7] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng b\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c chu\u1ed9t \u0103n l\u00faa m\u1ea1, ban chi\u1ebfu mi\u1ec5n gi\u1ea3m thu\u1ebf th\u01b0\u1eddng ni\u00ean.<\/p>\n<p>[8] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, \u0110\u1ebf \u0111\u1ebfn c\u1eeda Huy\u1ec1n H\u00f3a khao th\u01b0\u1edfng d\u00e2n phu \u0111ang s\u1eeda ch\u1eefa s\u00f4ng.<\/p>\n<p>[9] Cu\u1ed1i th\u1eddi Chu Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a d\u00e2n, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb d\u00e2n ki\u1ec7n c\u00e1o, n\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua mu\u1ed1n noi theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Th\u1ebf T\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean ra l\u1ec7nh c\u1ea3nh c\u00e1o, b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u c\u1eadn: <i>&#8220;Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y sai s\u1ee9 \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, v\u1ed1n l\u00e0 mu\u1ed1n ch\u0103m lo cho d\u00e2n, nh\u01b0ng d\u00e2n l\u1ea1i c\u00e0ng kh\u1ed5 h\u01a1n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i do s\u1ee9 th\u1ea7n m\u01b0u c\u1ea7u c\u00f4ng tr\u1ea1ng, mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ti\u1ebfn, n\u00ean m\u1edbi d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y sao? Nay n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u00fd Tr\u1eabm.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c sai quan \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, theo &#8216;Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed&#8217;, n\u00f3i r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u1ebfp nh\u1eadn m\u1ec7nh tr\u1eddi, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u noi theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u00e0 Chu, nh\u01b0ng vi\u1ec7c Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n v\u00e0 Th\u00f4i T\u1ed1n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 hai, v\u1eady th\u00ec n\u0103m \u0111\u1ea7u h\u1eb3n \u0111\u00e3 t\u1eebng sai quan r\u1ed3i. &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; v\u00e0 &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; l\u1ea1i kh\u00f4ng ghi hai vi\u1ec7c n\u00e0y. Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m th\u1ee9 hai, &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ghi l\u1eddi n\u00f3i <i>&#8220;nay n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n&#8221;<\/i>. Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5 th\u00e1ng gi\u00eang, &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ghi vi\u1ec7c ph\u00e2n sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/i><\/p>\n<p><i>C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; v\u00e0 &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217;, th\u00ec &#8216;Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed&#8217; \u0111\u00e3 nh\u1ea7m. Th\u00f4i T\u1ed1n t\u1eeb ch\u1ee9c L\u1ec7nh Y D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed t\u1ea9y m\u00e3 v\u00e0o ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i th\u00e1ng t\u01b0 n\u0103m \u0111\u1ea7u. Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n b\u1ecb t\u01b0\u1edbc hai ch\u1ee9c quan v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd th\u00e1ng t\u01b0 n\u0103m th\u1ee9 hai. Nh\u01b0ng &#8216;Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed&#8217; l\u1ea1i g\u1ed9p hai vi\u1ec7c n\u00e0y l\u1ea1i, c\u00f3 l\u1ebd ng\u01b0\u1eddi so\u1ea1n ch\u00ed v\u00ec ti\u1ec7n l\u1ee3i m\u00e0 kh\u00f4ng tra c\u1ee9u th\u1ee9 t\u1ef1 th\u1eddi gian, n\u00ean m\u1ea5t \u0111i s\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c. V\u1eady th\u00ec th\u1ef1c t\u1ebf ch\u01b0a t\u1eebng sai quan, l\u1eddi Th\u00e1i T\u1ed5 n\u00f3i <i>&#8220;n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ef1a k\u1ef9 c\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n&#8221;<\/i>, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sai tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p, nh\u01b0 Th\u00f4i T\u1ed1n v\u1eady. &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; l\u1ea1i n\u00f3i Th\u00f4i T\u1ed1n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c \u1edf Y D\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m t\u1ea9y m\u00e3, n\u00f3i <i>&#8220;ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m&#8221;<\/i>, th\u00ec vi\u1ec7c c\u00e1ch ch\u1ee9c h\u1eb3n l\u00e0 v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eddi Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, n\u1ebfu v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1eddi Ki\u1ebfn Long, th\u00ec m\u1edbi h\u01a1n ba th\u00e1ng, kh\u00f4ng n\u00ean n\u00f3i <i>&#8220;ch\u01b0a \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m&#8221;<\/i>. X\u00e9t &#8216;V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n H\u1ea1o truy\u1ec1n&#8217; ch\u00e9p: Gi\u1eefa th\u1eddi Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, Qu\u1ed1c t\u1eed b\u00e1c s\u0129 Th\u01b0\u1ee3ng Quan To\u1ea3n \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u1edf H\u00e0 Trung, \u0111\u1ecbnh t\u0103ng thu\u1ebf n\u1eb7ng, khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang o\u00e1n h\u1eadn, Nh\u00e2n H\u1ea1o t\u00e2u xin b\u00e3i b\u1ecf. C\u00f3 l\u1ebd l\u00fac \u0111\u00f3, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00ec \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u00ecnh Th\u00f4i T\u1ed1n. Nay \u0111\u1ec1u b\u1ecf t\u00ean h\u1ecd, ch\u1ec9 ghi chung l\u00e0 <i>&#8220;nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb d\u00e2n ki\u1ec7n c\u00e1o, n\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c&#8221;<\/i>, \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh m\u00e2u thu\u1eabn.)<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u00e2n sai c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham tri \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a d\u00e2n.<\/p>\n<p><i>(\u0110i\u1ec1u n\u00e0y theo &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217;, c\u00f2n &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; v\u00e0 &#8216;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8217; \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi.)<\/i><\/p>\n<p>[10] Chi\u1ebfu ch\u1ec9 huy \u0111\u1ed9ng h\u00e0ng v\u1ea1n d\u00e2n phu t\u1eeb Kinh K\u1ef3, Tr\u1ea7n, H\u1ee9a, do H\u1eefu l\u0129nh qu\u00e2n v\u1ec7 Th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau \u0111\u1ed1c su\u1ea5t, \u0111\u00e0o s\u00f4ng M\u1eabn t\u1eeb T\u00e2n Tr\u1ecbnh h\u1ee3p v\u1edbi s\u00f4ng Th\u00e1i, ch\u1ea3y qua Kinh S\u01b0, v\u1ec1 ph\u00eda nam qua Tr\u1ea7n, D\u0129nh, \u0111\u1ebfn Th\u1ecd Xu\u00e2n, \u0111\u1ec3 th\u00f4ng thuy\u1ec1n b\u00e8 t\u1eeb b\u1edd ph\u1ea3i s\u00f4ng Ho\u00e0i. Th\u1eeba Chi\u00eau l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Giang Bi\u1ec3u.<\/p>\n<p><i>(Th\u1eeba Chi\u00eau, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 t\u01b0, kh\u00f4ng r\u00f5 qu\u00ea qu\u00e1n, nay theo b\u1ea3n truy\u1ec7n.)<\/i><\/p>\n<p>[11] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>[12] Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00ed, ch\u00e9m Tr\u1ea1ch ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Tr\u01b0\u01a1ng S\u00f9ng H\u1ed7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, S\u00f9ng H\u1ed7 l\u00e0m T\u1ee9 ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed, khi L\u00fd Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn ra tr\u1ea5n th\u1ee7 Ho\u00e0i Nam, S\u00f9ng H\u1ed7 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u00e0 b\u00e0y k\u1ebf ho\u1ea1ch t\u00edch tr\u1eef l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. Sau khi Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn th\u1ea5t b\u1ea1i, vi\u1ec7c n\u00e0y b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c, n\u00ean b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.<\/p>\n<p>[13] Gi\u00e1m tu qu\u1ed1c s\u1eed V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 c\u00f9ng c\u00e1c quan d\u00e2ng l\u00ean b\u1ed9 &#8216;\u0110\u01b0\u1eddng h\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; g\u1ed3m 100 quy\u1ec3n. Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng \u0110\u1ee9c T\u00f4ng, T\u00f4 Mi\u1ec7n so\u1ea1n &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; 40 quy\u1ec3n. \u0110\u1ebfn th\u1eddi V\u0169 T\u00f4ng, Th\u00f4i Huy\u1ec1n l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c bi\u00ean so\u1ea1n th\u00eam 40 quy\u1ec3n. Ph\u1ed5 c\u00f9ng c\u00e1c quan thu th\u1eadp s\u1ef1 t\u00edch t\u1eeb th\u1eddi Tuy\u00ean T\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 sau, bi\u00ean so\u1ea1n th\u00e0nh 100 quy\u1ec3n. Chi\u1ebfu ch\u1ec9 l\u01b0u tr\u1eef t\u1ea1i S\u1eed qu\u00e1n, ban th\u01b0\u1edfng v\u1eadt ph\u1ea9m kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>[14] Th\u00e1ng hai, ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, Vua \u0111\u1ebfn doanh tr\u1ea1i qu\u00e2n Phi S\u01a1n \u0111\u1ec3 xem xe b\u1eafn \u0111\u00e1.<\/p>\n<p>[15] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, Vua \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>[16] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, sai C\u1ea5p s\u1ef1 trung Ph\u1ea1m D\u01b0\u01a1ng L\u01b0u T\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0110\u1ecbnh \u0110\u00e0o \u0111\u1ed1c su\u1ea5t 3 v\u1ea1n d\u00e2n phu t\u1eeb T\u00e0o, \u0110\u01a1n, n\u1ea1o v\u00e9t k\u00eanh Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng <i>(theo &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217; ghi l\u00e0 s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng)<\/i>, t\u1eeb ph\u00eda b\u1eafc kinh th\u00e0nh qua T\u00e0o, T\u1ebf \u0111\u1ebfn V\u1eadn, \u0111\u1ec3 th\u00f4ng thuy\u1ec1n b\u00e8 t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng. Vua b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng: <i>&#8220;Nh\u1eefng vi\u1ec7c phi\u1ec1n d\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng s\u1ef1 b\u1ea3n th\u00e2n, Tr\u1eabm nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng l\u00e0m. Vi\u1ec7c \u0111\u00e0o k\u00eanh r\u1ea1ch \u0111\u1ec3 c\u1ee9u gi\u00fap Kinh \u1ea5p, th\u1ef1c l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[17] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, Quy\u1ec1n tri c\u1ed1ng c\u1eed \u0110\u1eadu Nghi t\u00e2u l\u00ean danh s\u00e1ch 11 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129.<\/p>\n<p>[18] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, Vua \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam th\u00e0nh xem vi\u1ec7c s\u1eeda ch\u1eefa h\u1ed3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>[19] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 C\u1ea3nh sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn ch\u00fac m\u1eebng l\u1ec5 Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n.<\/p>\n<p>[20] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, sai Th\u00f4ng s\u1ef1 x\u00e1 nh\u00e2n V\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7 Ch\u00ednh \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, th\u0103m h\u1ecfi vi\u1ec7c \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 d\u1eddi \u0111\u00f4.<\/p>\n<p><i>(Th\u1ee7 Ch\u00ednh, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>[21] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c phi\u00ean tr\u1ea5n th\u01b0\u1eddng c\u1eed th\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c thu thu\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n, t\u0103ng th\u00eam s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, c\u00f4ng khai l\u1ea5y ph\u1ea7n d\u01b0 th\u1eeba. Ph\u00f9 Ng\u1ea1n Khanh t\u1ea1i Thi\u00ean H\u00f9ng qu\u00e2n thu thu\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e0ng t\u1eadn thu. Vua nghe tin, li\u1ec1n c\u1eed c\u00e1c quan th\u01b0\u1eddng tham gia vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh \u0111\u1ebfn ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c n\u00e0y, d\u00e2n ch\u00fang m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f2n b\u1ecb kh\u1ed5 s\u1edf v\u00ec thu\u1ebf n\u1eb7ng. Sau \u0111\u00f3, Vua xu\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u00f4ng ban cho Ng\u1ea1n Khanh \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u00f4ng h\u1ed5 th\u1eb9n.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;S\u00f3c k\u00fd&#8217; ghi vi\u1ec7c ban l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c n\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean, sau khi l\u1ec7nh cho V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng gi\u00e1m s\u00e1t c\u00e1c kho \u1edf kinh \u0111\u00f4, nay theo &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217;.)<\/i><\/p>\n<p>[22] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, k\u1ebb tr\u1ed9m c\u1eafp tang v\u1eadt \u0111\u1ee7 ba t\u1ea5m l\u1ee5a s\u1ebd b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, \u0111\u1ed5i th\u00e0nh ba ngh\u00ecn \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n, m\u1ed7i m\u00e2n ti\u1ec1n t\u00e1m m\u01b0\u01a1i \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>[23] Ra l\u1ec7nh t\u1eeb th\u00e1ng 2 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9, d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft c\u00e1, b\u1eafn chim, c\u00e1c c\u01a1 quan h\u00e0ng n\u0103m ph\u1ea3i nh\u1eafc nh\u1edf vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>[24] Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00e3o, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ngh\u00eanh Xu\u00e2n d\u1ef1 ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung.<\/p>\n<p>[25] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1eddi \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u00f4, l\u1eadp Ng\u00f4 V\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Gia l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, gi\u00e1m qu\u1ed1c. \u0110\u1ec3 l\u1ea1i T\u1ea3 b\u1ed9c x\u1ea1 Nghi\u00eam T\u1ee5c l\u00e0m Tri Khu m\u1eadt vi\u1ec7n s\u1ef1, Thang Duy\u1ec7t ph\u1ee5 t\u00e1. Duy\u1ec7t t\u1ee9c l\u00e0 \u00c2n S\u00f9ng Ngh\u0129a, ng\u01b0\u1eddi Tr\u00ec Ch\u00e2u, v\u00ec h\u1ecd ph\u1ea1m h\u00fay c\u1ee7a Tuy\u00ean T\u1ed5 n\u00ean \u0111\u1ed5i t\u00ean.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c c\u1ee7a T\u1ee5c theo &#8216;C\u1eedu qu\u1ed1c ch\u00ed&#8217;. Vi\u1ec7c c\u1ee7a Duy\u1ec7t theo b\u1ea3n truy\u1ec7n.)<\/i><\/p>\n<p>[26] Th\u00e1ng 3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u00f4. Th\u00e0nh \u1ea5p ch\u1eadt h\u1eb9p, cung ph\u1ee7 v\u00e0 dinh th\u1ef1 ch\u1ec9 ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi, c\u00f4ng vi\u1ec7c tuy nhi\u1ec1u nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 thi tri\u1ec3n t\u00e0i n\u0103ng, qu\u1ea7n th\u1ea7n ng\u00e0y \u0111\u00eam mong tr\u1edf v\u1ec1. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 h\u1ed1i h\u1eadn v\u00e0 t\u1ee9c gi\u1eadn, mu\u1ed1n gi\u1ebft nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 m\u01b0u ban \u0111\u1ea7u. Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9, C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u0110\u01b0\u1eddng H\u1ea1o ph\u00e1t b\u1ec7nh m\u00e0 ch\u1ebft.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;Giang Nam d\u00e3 l\u1ee5c&#8217; ch\u00e9p r\u1eb1ng H\u1ea1o t\u1ef1 t\u1eed, nay theo &#8216;Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed&#8217;. H\u1ea1o, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 7 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 6, kh\u00f4ng r\u00f5 qu\u00ea qu\u00e1n.)<\/i><\/p>\n<p>[27] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, x\u01b0\u1edfng r\u01b0\u1ee3u trong cung b\u1ecb ch\u00e1y. X\u01b0\u1edfng n\u00e0y ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi tam ty, \u0111\u00eam x\u1ea3y ra h\u1ecfa ho\u1ea1n, th\u1ee3 l\u00e0m r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ed9t nh\u1eadp v\u00e0o nha m\u00f4n. Vua l\u00ean l\u1ea7u nh\u00ecn th\u1ea5y, cho r\u1eb1ng quan coi x\u01b0\u1edfng r\u01b0\u1ee3u l\u00e0 T\u1ea3 Th\u1eeba Quy v\u00e0 ph\u00f3 s\u1ee9 \u0110i\u1ec1n X\u1eed Nham dung t\u00fang thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0m tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, n\u00ean \u0111\u1ec1u x\u1eed t\u1eed. N\u0103m m\u01b0\u01a1i th\u1ee3 r\u01b0\u1ee3u b\u1ecb l\u1ec7nh ch\u00e9m \u1edf c\u00e1c c\u1ed5ng th\u00e0nh. C\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n h\u1ebft l\u1eddi can gi\u00e1n, c\u01a1n gi\u1eadn c\u1ee7a Vua d\u1ea7n ngu\u00f4i, li\u1ec1n sai ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft g\u1ea5p th\u1ea3 ra, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 m\u01b0\u1eddi hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;T\u1ed1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i s\u1ef1 k\u00fd&#8217;: Th\u00e1ng 3 n\u0103m Ki\u1ebfn Long th\u1ee9 hai, L\u00e2m \u0110\u1ee9c T\u1ee5ng vi\u1ebft: <i>&#8220;Trong Kinh D\u1ecbch, qu\u1ebb C\u00e0n t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho Vua. \u0110\u1ee9c c\u1ee7a qu\u1ebb l\u00e0 \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Vua. Tr\u1eddi l\u1ea5y s\u1ef1 c\u1ee9ng r\u1eafn l\u00e0m \u0111\u1ee9c, \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Vua m\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ea1nh m\u1ebd, th\u00ec sao tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1? Th\u00e1i T\u1ed5 c\u1ee7a ta l\u1eadp qu\u1ed1c, t\u1eeb thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u00e3 tan n\u00e1t kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ee9u v\u00e3n, m\u1ed9t m\u1ea1ch d\u1eb9p y\u00ean. K\u1ebb m\u1ea1nh ph\u1ee5c t\u00f9ng, k\u1ebb c\u1ee9ng \u0111\u1ea7u thu\u1eadn theo, c\u00fai \u0111\u1ea7u nghe m\u1ec7nh, ch\u1ec9 s\u1ee3 ch\u1eadm tr\u1ec5. \u0110\u1eb7t phi\u00ean tr\u1ea5n l\u00e0m v\u1ec7 binh, m\u00e0 phi\u00ean tr\u1ea5n kh\u00f4ng d\u1ecb ngh\u1ecb, giao quy\u1ec1n cho th\u1ee7 th\u1ea7n m\u00e0 th\u1ee7 th\u1ea7n kh\u00f4ng \u00fd kh\u00e1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 do \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eady? Anh v\u0169 t\u1eeb tr\u1eddi, quy\u1ebft \u0111o\u00e1n nh\u01b0 th\u1ea7n.&#8221;<\/i> N\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 s\u00e1u, sai Tri ch\u00e2u L\u1ee3i Ch\u00e2u l\u00e0 L\u00fd Ch\u00fa l\u00e0m Th\u00f4ng ph\u00e1n \u1edf th\u00e0nh \u0110\u00f4 ph\u1ee7. Qu\u00e2n xuy\u00ean ban vu c\u00e1o, c\u1ea3 ban b\u1ecb gi\u1ea3i t\u00e1n. Qu\u00e2n H\u00f9ng V\u0169 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, gi\u1ebft \u0111\u1ebfn tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi. L\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ed9t nh\u1eadp v\u00e0o b\u1ed9, ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng c\u0169ng b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. K\u1ebb quan l\u1ea1i tham nh\u0169ng b\u1ecb ch\u00e9m, quan t\u1eeb ch\u1ee9c v\u00ec vi\u1ec7c \u0111\u1ee5c kho\u00e9t b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c. Uy l\u1ec7nh kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng nh\u01b0 v\u1eady, ai d\u00e1m tr\u00e1i \u00fd Vua?)<\/i><\/p>\n<p>[28] Ban \u0111\u1ea7u, s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb b\u00f9n l\u1ea5p, kh\u00f4ng thu\u1eadn ti\u1ec7n cho thuy\u1ec1n b\u00e8, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho T\u1ea3 gi\u00e1m m\u00f4n v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau \u1edf ph\u00eda t\u00e2y kinh th\u00e0nh, d\u1ecdc s\u00f4ng Bi\u1ec7n x\u00e2y c\u1eeda \u0111\u1ea9y, t\u1eeb Hu\u1ef3nh D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0o k\u00eanh h\u01a1n tr\u0103m d\u1eb7m, d\u1eabn n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Kinh v\u00e0 s\u00f4ng S\u00e1ch th\u00f4ng ra h\u00e0o th\u00e0nh v\u00e0o c\u1eeda \u0111\u1ea9y, d\u1eabn d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u00e0o s\u00f4ng Bi\u1ec7n, \u0111\u1ed5 v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng v\u00e0o s\u00f4ng Ng\u0169 Tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec3 thu\u1eadn ti\u1ec7n cho vi\u1ec7c v\u1eadn chuy\u1ec3n \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, c\u1eeda n\u01b0\u1edbc m\u1edbi ho\u00e0n th\u00e0nh, Vua \u0111\u1ebfn xem.<\/p>\n<p>[29] Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, ban cho Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1ed9t khu nh\u00e0.<\/p>\n<p>[30] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, l\u1ea5y H\u00f9ng V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u00e1i B\u1ea3o, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh, Th\u00e1i Nguy\u00ean qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh l\u00e0m Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ki\u00eam ch\u1ee9c T\u00e2y di\u1ec7n duy\u00ean bi\u00ean \u0111\u00f4 b\u1ed9 th\u1ef1.<\/p>\n<p>V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea5t D\u1ecbch, <i>(V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 ba)<\/i>. \u00d4ng kh\u1edfi nghi\u1ec7p t\u1eeb qu\u00e2n ng\u0169, t\u00ednh c\u00e1ch khi\u00eam t\u1ed1n, h\u1ea1 m\u00ecnh \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi k\u1ebb s\u0129, m\u1ed7i khi s\u1ee9 gi\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ebfn, d\u00f9 l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ecb th\u1ea5p c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3n ti\u1ec5n, ti\u1ebfp \u0111\u00e3i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u1ec5 nghi. T\u1ea3 h\u1eefu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i: <i>&#8220;V\u1ecb v\u01b0\u01a1ng cao qu\u00fd, kh\u00f4ng n\u00ean qu\u00e1 t\u1ef1 h\u1ea1 m\u00ecnh<a class=\"footnote\" title=\"\u2018\u1ee9c\u2019 nguy\u00ean l\u00e0 \u2018\u00edch\u2019, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n C\u00e1c v\u00e0 \u2018\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c\u2019 quy\u1ec3n 19 ch\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh truy\u1ec7n m\u00e0 s\u1eeda\" id=\"return-footnote-81-1\" href=\"#footnote-81-1\" aria-label=\"Footnote 1\"><sup class=\"footnote\">[1]<\/sup><\/a>.&#8221;<\/i> V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh \u0111\u00e1p: <i>&#8220;B\u1ec1 t\u00f4i coi tr\u1ecdng m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Vua, v\u1ed1n \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady, ta ch\u1ec9 s\u1ee3 kh\u00f4ng th\u1eadn tr\u1ecdng m\u00e0 th\u00f4i.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Ki\u1ebfn Long, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1eed L\u1ea1i b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Tr\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau l\u00e0m s\u1ee9 gi\u1ea3, V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh c\u00e0ng \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i tr\u1ecdng th\u1ecb, t\u1eb7ng Tr\u01b0\u01a1ng Chi\u00eau h\u01a1n v\u1ea1n x\u00e2u ti\u1ec1n. T\u1ea3 h\u1eefu cho r\u1eb1ng qu\u00e1 h\u1eadu, V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh n\u00f3i: <i>&#8220;Ta t\u1eebng nghe danh ti\u1ebfng c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, nay \u00f4ng \u0111\u1ebfn v\u1edbi ta, \u0111\u00f3 l\u00e0 qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i h\u1eadu v\u1edbi ta, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ec7 c\u0169 l\u00e0m gi\u1edbi h\u1ea1n?&#8221;<\/i> V\u00ec th\u1ebf, \u00f4ng t\u1eeb T\u1ea7n ch\u00e2u v\u1ec1 tri\u1ec1u, \u0111\u01b0\u1ee3c Vua \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i \u01b0u \u00e1i, ban y\u1ebfn ti\u1ec7c h\u1eadu h\u0129nh, r\u1ed3i l\u1ea1i sai tr\u1ea5n th\u1ee7 Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>[31] T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng Ph\u1ea1m Ch\u1ea5t v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t b\u1ecb b\u1ec7nh, Vua sai H\u00e0n l\u00e2m y quan l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng T\u1eadp v\u00e0 M\u1ec5 Qu\u1ef3nh \u0111\u1ebfn th\u0103m kh\u00e1m, c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u kh\u1ecfi b\u1ec7nh. Vua vui m\u1eebng, b\u00e8n phong V\u01b0\u01a1ng T\u1eadp l\u00e0m Quang l\u1ed9c t\u1ef1 th\u1eeba, M\u1ec5 Qu\u1ef3nh l\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ee7y gi\u00e1m ch\u1ee7 b\u1ea1.<\/p>\n<p>[32] B\u1eafc H\u00e1n x\u00e2m ph\u1ea1m L\u00e2n ch\u00e2u, Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 D\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng Hu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1ecdng Hu\u00e2n, t\u1ee9c l\u00e0 Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n, \u0111\u1ed5i t\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh h\u00fay c\u1ee7a Chu Cung \u0110\u1ebf.<\/p>\n<p><i>(N\u0103m Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn th\u1ee9 hai, Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n. Th\u00e1ng 10 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 t\u01b0, Tr\u1ecdng Hu\u1ea5n \u0111em L\u00e2n ch\u00e2u c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e1n h\u00e0ng, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9.)<\/i><\/p>\n<p>[33] L\u1ec7nh cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, quan \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u, t\u0103ng \u0111\u1ea1o v\u00e0 b\u00e1ch t\u00ednh, t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, v\u00e0o d\u1ecbp Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n ti\u1ebft v\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 kh\u00e1nh h\u1ea1 kh\u00e1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u00e2ng c\u1ed1ng hi\u1ebfn.<\/p>\n<p>[34] Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, Vua b\u01b0\u1edbc t\u1eeb c\u1eeda Minh \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ebfn x\u01b0\u1edfng th\u1ee3 \u0111\u1ec3 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung. Khi r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e3 ng\u00e0 say, Vua nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda c\u1ef1u Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Ph\u01b0\u1ee3ng T\u01b0\u1eddng, ki\u00eam Trung th\u01b0 l\u1ec7nh ng\u01b0\u1eddi L\u00e2m Thanh l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau <i>(Ng\u1ea1n Si\u00eau l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 3)<\/i> n\u00f3i: <i>&#8220;Khanh tr\u01b0\u1edbc kia \u1edf Ph\u1ee5c Ch\u00e2u, Tr\u1eabm \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd, sao khanh kh\u00f4ng ti\u1ebfp \u0111\u00f3n Tr\u1eabm?&#8221;<\/i> Ng\u1ea1n Si\u00eau b\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng th\u1ec1m, c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>&#8220;B\u1ea5y gi\u1edd th\u1ea7n ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t Th\u1ee9 s\u1eed nh\u1ecf, n\u01b0\u1edbc trong ch\u00e9n nh\u1ecf sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3ng th\u1ea7n? N\u1ebfu th\u1ea7n ti\u1ebfp \u0111\u00f3n B\u1ec7 h\u1ea1, B\u1ec7 h\u1ea1 \u0111\u00e2u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y h\u00f4m nay!&#8221;<\/i> Vua nghe xong c\u01b0\u1eddi l\u1edbn r\u1ed3i th\u00f4i.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 3 nhu\u1eadn, ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd m\u00f9ng 1, Ng\u1ea1n Si\u00eau d\u00e2ng bi\u1ec3u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang. Vua sai trung s\u1ee9 \u0111\u1ebfn an \u1ee7i, r\u1ed3i n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan h\u1ea7u: <i>&#8220;Say s\u01b0a trong r\u01b0\u1ee3u ch\u00e8, l\u00e0m sao x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi? Tr\u1eabm \u0111\u00f4i khi v\u00ec y\u1ebfn ti\u1ec7c m\u00e0 say, \u0111\u00eam qua ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00f4ng h\u1ed1i h\u1eadn.&#8221;<\/i> C\u00e1c quan h\u1ea7u \u0111\u1ec1u l\u1ea1y t\u1ea1 hai l\u1ea7n.<\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217; c\u00f9ng &#8216;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8217; \u0111\u1ec1u ghi vi\u1ec7c n\u00e0y v\u00e0o ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd th\u00e1ng nhu\u1eadn. Gi\u00e1p T\u00fd l\u00e0 m\u00f9ng 1, li\u1ec1n k\u1ec1 v\u1edbi ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, c\u00f3 l\u1ebd v\u00ec V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau \u0111\u00e3 d\u00e2ng bi\u1ec3u xin ch\u1ecbu t\u1ed9i n\u00ean m\u1edbi ghi nh\u01b0 v\u1eady. C\u00f2n &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; l\u1ea1i ch\u00e9p v\u00e0o ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, e l\u00e0 sai, nay kh\u00f4ng theo.)<\/i><\/p>\n<p>[35] \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m, Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u1ea5n Ninh qu\u00e2n M\u1ed9 Dung Di\u00ean Tri\u1ec7u b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, gi\u00e1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 S\u01a1n Nam T\u00e2y \u0111\u1ea1o; Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00e2n qu\u00e2n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 H\u00e0n L\u1ec7nh Kh\u00f4n b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, gi\u00e1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c. T\u1eeb \u0111\u00f3, ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c phong n\u1eefa.<\/p>\n<p>[36] Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ng\u1ecdc T\u00e2n.<\/p>\n<p>[37] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu cho Khai Phong ph\u1ee7 t\u1eadp h\u1ee3p d\u00e2n ch\u00fang, d\u00f9ng g\u1eady \u0111\u00e1nh ch\u1ebft t\u0103ng nh\u00e2n Ho\u00e0ng Ki\u1ebfn vi\u1ec7n l\u00e0 Huy V\u0103n, c\u00f2n T\u0103ng l\u1ee5c Qu\u1ef3nh \u1ea8n c\u00f9ng 17 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u00e1nh g\u1eady r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, khi Vua t\u1eeb D\u01b0\u01a1ng Ch\u00e2u tr\u1edf v\u1ec1, t\u0103ng \u0111\u1ea1o hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ra \u0111\u00f3n, Huy V\u0103n c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kia mang ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u1ebfn nh\u00e0 tr\u1ecd u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u say s\u01b0a, b\u1ecb \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng t\u1ed1 c\u00e1o. Sau khi b\u1eaft gi\u1eef, tra kh\u1ea3o x\u00e1c th\u1ef1c, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>[38] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p 2.000 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 v\u00e0ng, 10.000 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 b\u1ea1c, 2.000 t\u1ea5m g\u1ea5m l\u1ee5a, \u0111\u1ec3 t\u1ea1 \u01a1n vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng ng\u00e0y sinh th\u1ea7n.<\/p>\n<p>[39] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, d\u00e2n ch\u00fang Kim, Th\u01b0\u01a1ng, Ph\u00f2ng ba ch\u00e2u \u0111\u00f3i k\u00e9m, Vua sai s\u1ee9 \u0111i c\u1ee9u t\u1ebf.<\/p>\n<p>[40] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, Vua \u0111\u1ebfn v\u01b0\u1eddn Ngh\u00eanh Xu\u00e2n \u0111\u1ec3 y\u1ebfn ti\u1ec7c v\u00e0 b\u1eafn cung.<\/p>\n<p>[41] Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, H\u00e0n L\u1ec7nh Kh\u00f4n v\u00e0 M\u1ed9 Dung Di\u00ean Chi\u00eau t\u1eeb bi\u1ec7t, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ti\u1ec7c \u1edf \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh. T\u1eeb \u0111\u00f3, m\u1ed7i khi Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean ra ngo\u00e0i nh\u1eadm ch\u1ee9c, \u0111\u1ec1u t\u1ed5 ch\u1ee9c y\u1ebfn ti\u1ec7c theo nghi l\u1ec5.<\/p>\n<p>[42] M\u00f9a xu\u00e2n, Vua ban chi\u1ebfu nh\u1eafc l\u1ea1i l\u1ec7nh n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba \u0111\u1eddi Chu, b\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed3ng tr\u1ecdt, m\u1ed7i huy\u1ec7n chia d\u00e2n th\u00e0nh n\u0103m h\u1ea1ng. H\u1ea1ng nh\u1ea5t tr\u1ed3ng m\u1ed9t tr\u0103m c\u00e2y, m\u1ed7i h\u1ea1ng sau gi\u1ea3m hai m\u01b0\u01a1i c\u00e2y, c\u00f2n d\u00e2u v\u00e0 t\u00e1o th\u00ec m\u1ed9t n\u1eeda. Nam n\u1eef t\u1eeb m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean<a class=\"footnote\" title=\"Nam n\u1eef t\u1eeb m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 'm\u01b0\u1eddi b\u1ea3y', c\u00e1c b\u1ea3n, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 gi\u1ed1ng nhau; b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 173 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed', 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i'; 'Th\u00e1i b\u00ecnh tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' (sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i') quy\u1ec3n 2 th\u00ec ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi l\u0103m'. X\u00e9t 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 12 'Chu B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0o ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu th\u00e1ng 8 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba ch\u1ec9 ghi 'b\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed3ng c\u00e2y v\u00e0 h\u1eb9', c\u00f2n l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp.\" id=\"return-footnote-81-2\" href=\"#footnote-81-2\" aria-label=\"Footnote 2\"><sup class=\"footnote\">[2]<\/sup><\/a>, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed3ng m\u1ed9t lu\u1ed1ng h\u1eb9, r\u1ed9ng m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc, d\u00e0i m\u01b0\u1eddi b\u01b0\u1edbc. N\u01a1i kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ebfng, h\u00e0ng x\u00f3m ph\u1ea3i \u0111\u00e0o gi\u1ebfng gi\u00fap. Quan l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111i tu\u1ea7n tra v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 m\u00f9a thu, khi m\u00e3n nhi\u1ec7m k\u1ef3 th\u00ec b\u00e1o c\u00e1o, c\u01a1 quan c\u00f3 th\u1ea9m quy\u1ec1n s\u1ebd x\u1ebfp h\u1ea1ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng ho\u1eb7c tr\u00e1ch ph\u1ea1t. <i>(Theo b\u1ea3n ch\u00ed, s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u00e1ng 2, kh\u00f4ng r\u00f5 ng\u00e0y, nay ghi ch\u00e9p sau th\u00e1ng nhu\u1eadn.)<\/i> L\u1ea1i ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng t\u1eeb nay, n\u1ebfu c\u00f3 d\u00e2n b\u1ecf tr\u1ed1n, ch\u00e2u \u0111\u00f3 ph\u1ea3i b\u00e1o c\u00e1o s\u1ed1 h\u1ed9 v\u00e0 di\u1ec7n t\u00edch \u0111\u1ea5t, r\u1ed3i ki\u1ec3m tra ngay, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ho\u1eb7c h\u00e0ng x\u00f3m ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf thay.<\/p>\n<p><i>(Theo b\u1ea3n ch\u00ed ghi ch\u00e9p, kh\u00f4ng r\u00f5 th\u00e1ng ng\u00e0y, c\u1ea7n tra c\u1ee9u th\u00eam.)<\/i><\/p>\n<p>[43] M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u00f9ng 1 Qu\u00fd T\u1ef5, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n<p>[44] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, C\u1ea5p s\u1ef1 trung Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n b\u1ecb t\u01b0\u1edbc hai ch\u1ee9c quan, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Binh b\u1ed9 lang trung r\u1ed3i mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, d\u00e2n Qu\u00e1ch Ch\u00ed \u1edf Qu\u00e1n \u0110\u00e0o, \u0110\u1ea1i Danh \u0111\u1ebfn kinh \u0111\u00f4 t\u1ed1 c\u00e1o vi\u1ec7c \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, Vua sai quan huy\u1ec7n kh\u00e1c \u0111i ki\u1ec3m tra, ph\u00e1t hi\u1ec7n s\u1ed1 ru\u1ed9ng b\u1ecb gi\u1ea5u \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt. Vua n\u1ed5i gi\u1eadn, l\u1ec7nh cho huy\u1ec7n l\u1ec7nh l\u00e0 Tr\u00ecnh \u0110\u1ecbch b\u1ecb \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 l\u01b0u \u0111\u00e0y ra \u0111\u1ea3o. Chu\u1ea9n v\u1ed1n l\u00e0 s\u1ee9 \u0111o \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, n\u00ean b\u1ecb tr\u00e1ch ph\u1ea1t.<\/p>\n<p><i>(Th\u01b0\u1eddng Chu\u1ea9n, kh\u00f4ng r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>[45] D\u0129nh Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 Ph\u1ea1m T\u00e1i Ng\u1ed9 xin v\u1ec1 h\u01b0u, \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m T\u1ea3 kim ng\u00f4 v\u1ec7 \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, l\u1ea1i ban s\u1eafc th\u01b0 khen ng\u1ee3i. T\u00e1i Ng\u1ed9 v\u1ed1n l\u00e0 t\u01b0\u1edbng c\u0169 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e3 h\u00e0ng v\u00e0 d\u00e2ng th\u00e0nh T\u1ee9 Ch\u00e2u.<\/p>\n<p><i>(T\u00e1i Ng\u1ed9, xu\u1ea5t hi\u1ec7n n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4.)<\/i><\/p>\n<p>[46] Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, Vua ban chi\u1ebfu: <i>&#8220;L\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a c\u00e1c \u0110\u1ebf V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u1ec7nh cho ch\u00e2u ph\u1ee7 s\u1edf t\u1ea1i c\u1eed ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n g\u1ea7n \u0111\u00f3 tr\u00f4ng coi. M\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c b\u1eadc ti\u1ec1n hi\u1ec1n n\u1ebfu b\u1ecb h\u01b0 h\u1ecfng th\u00ec ph\u1ea3i tu s\u1eeda ngay.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[47] D\u00e2n huy\u1ec7n V\u00f4 L\u1ec7, ch\u00e2u Th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Tri\u1ec7u Ng\u1ed9 gi\u1ea3 x\u01b0ng l\u00e0 em c\u1ee7a Vua, b\u1ecb giao cho c\u01a1 quan h\u1eefu tr\u00e1ch tra x\u00e9t, x\u00e1c th\u1ef1c, b\u1ecb ch\u00e9m \u1edf ch\u1ee3 \u0110\u00f4ng.<\/p>\n<p>[48] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, huy\u1ec7n l\u1ec7nh huy\u1ec7n Th\u01b0\u01a1ng H\u00e0 l\u00e0 L\u00fd Dao b\u1ecb \u0111\u00e1nh ch\u1ebft, T\u1ea3 t\u00e1n thi\u1ec7n \u0111\u1ea1i phu Th\u00e2n V\u0103n V\u0129 b\u1ecb t\u01b0\u1edbc b\u1ecf t\u1ecbch t\u1ecbch, tr\u1edf th\u00e0nh d\u00e2n th\u01b0\u1eddng. V\u0103n V\u0129 v\u00e2ng chi\u1ebfu \u0111i ki\u1ec3m tra ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, Dao nh\u1eadn h\u1ed1i l\u1ed9, V\u0103n V\u0129 kh\u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n, n\u00ean b\u1ecb d\u00e2n trong v\u00f9ng t\u1ed1 c\u00e1o.<\/p>\n<p>[49] H\u1eefu th\u1ea7n v\u0169 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n L\u00fd Ho\u00e0i Ti\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m quan \u1edf ch\u00e2u Ph\u01b0\u1eddng, khi thay ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 kinh, \u0111i qua ch\u00e2u Hoa, t\u1ee9c gi\u1eadn ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng, nh\u00e2n l\u00fac say \u0111\u00e3 ch\u00e9m ch\u1ebft, b\u1ecb \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng t\u1ed1 c\u00e1o, giao cho quan l\u1ea1i tra x\u00e9t. Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Su\u1ea5t ph\u1ee7 su\u1ea5t.<\/p>\n<p>[50] Th\u1eddi \u0111\u1ea7u nh\u00e0 H\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed t\u1eed, \u0111\u1ebfn th\u1eddi Chu T\u1ed5 m\u1edbi quy \u0111\u1ecbnh t\u1eeb n\u0103m c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Vua cho r\u1eb1ng lu\u1eadt nh\u00e0 Chu c\u00f2n qu\u00e1 nghi\u00eam kh\u1eafc, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng d\u00e2n ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu t\u1eeb m\u01b0\u1eddi l\u0103m c\u00e2n, ho\u1eb7c \u0111\u01b0a r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu v\u00e0o th\u00e0nh t\u1eeb ba \u0111\u1ea5u tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed, c\u00f2n l\u1ea1i t\u00f9y m\u1ee9c \u0111\u1ed9 m\u00e0 x\u1eed t\u1ed9i; bu\u00f4n b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u l\u1eadu, gi\u1ea3m m\u1ed9t n\u1eeda so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi s\u1ea3n xu\u1ea5t.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng lu\u1eadt mu\u1ed1i tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc qu\u00e1 nghi\u00eam kh\u1eafc, ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3, ban l\u1ec7nh: <i>&#8220;Quan mu\u1ed1i nh\u1eadp v\u00e0o \u0111\u1ea5t c\u1ea5m bu\u00f4n b\u00e1n t\u1eeb m\u01b0\u1eddi c\u00e2n, ho\u1eb7c n\u1ea5u mu\u1ed1i t\u1eeb ba c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. D\u00e2n mang mu\u1ed1i t\u1eb1m v\u00e0o th\u00e0nh t\u1eeb ba m\u01b0\u01a1i c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean xin x\u00e9t x\u1eed.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(S\u00e1ch &#8216;Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c th\u1ee9 hai ch\u00e9p: Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan b\u00e1n mu\u1ed1i cho d\u00e2n, khi vi\u1ec7c t\u1eb1m xong, d\u00f9ng t\u01a1 l\u1ee5a tr\u1ea3 l\u1ea1i cho quan, g\u1ecdi l\u00e0 mu\u1ed1i t\u1eb1m, l\u1ec7nh cho d\u00e2n n\u1ed9p ti\u1ec1n theo thu\u1ebf h\u1ea1 thu. S\u00e1ch &#8216;Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed&#8217; ch\u00e9p: Th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng c\u00f3 mu\u1ed1i t\u1eb1m, \u0111\u1ec1u thu t\u1eeb d\u00e2n, thu ti\u1ec1n l\u1ee5a theo thu\u1ebf h\u1ea1. C\u00f3 ch\u00fat kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1edbi Th\u1ef1c l\u1ee5c, c\u1ea7n xem x\u00e9t.)<\/i><\/p>\n<p>[51] Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i m\u00f9ng m\u1ed9t, Vua ng\u1ef1 \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng Nguy\u00ean nh\u1eadn tri\u1ec1u, m\u0169 Th\u00f4ng Thi\u00ean, \u00e1o r\u00e1ng sa, nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>[52] Ban \u00e2n x\u00e1, gi\u1ea3m t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh, t\u00f9 l\u01b0u \u0111\u00e0y tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha. L\u00fac \u0111\u00f3 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7nh n\u1eb7ng, Vua lo l\u1eafng, n\u00ean ban \u00e2n x\u00e1 kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ph\u00fac tr\u1eddi.<\/p>\n<p>[53] Ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu, sao Thi\u00ean C\u1ea9u r\u01a1i v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y nam, l\u1ecbch Kh\u00e2m Thi\u00ean t\u00ednh to\u00e1n c\u00f3 ch\u00fat sai l\u1ec7ch, ban chi\u1ebfu cho Ty thi\u00ean thi\u1ebfu gi\u00e1m ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng X\u1eed N\u1ed9t c\u00f9ng c\u00e1c quan kh\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ea1i. L\u1ecbch Kh\u00e2m Thi\u00ean v\u1eeba ho\u00e0n th\u00e0nh, X\u1eed N\u1ed9t t\u1eebng n\u00f3i v\u1edbi V\u01b0\u01a1ng Ph\u00e1c r\u1eb1ng: <i>&#8220;L\u1ecbch n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e2u s\u1ebd sai.&#8221;<\/i> R\u1ed3i ch\u1ec9 ra ch\u1ed7 sai \u0111\u1ec3 Ph\u00e1c xem, Ph\u00e1c r\u1ea5t t\u00e1n \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>[54] L\u00fac \u0111\u1ea7u, Chu Th\u1ebf T\u00f4ng sai Qu\u1ed1c t\u1eed t\u01b0 nghi\u1ec7p ki\u00eam Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng b\u00e1c s\u0129 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nhi\u1ebfp S\u00f9ng Ngh\u0129a <i>(S\u00f9ng Ngh\u0129a, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4)<\/i> hi\u1ec7u \u0111\u00ednh c\u00e1c kh\u00ed v\u1eadt ng\u1ecdc b\u00e1u d\u00f9ng trong t\u1ebf l\u1ec5 \u1edf giao mi\u1ebfu. S\u00f9ng Ngh\u0129a b\u00e8n tham kh\u1ea3o c\u00e1c b\u1ea3n v\u1ebd c\u0169 trong &#8216;Tam L\u1ec5&#8217;, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu s\u1ef1 gi\u1ed1ng v\u00e0 kh\u00e1c, bi\u00ean so\u1ea1n th\u00e0nh b\u1ea3n v\u1ebd m\u1edbi g\u1ed3m 20 quy\u1ec3n. Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, \u00f4ng d\u00e2ng l\u00ean Vua, Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu khen ng\u1ee3i v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u1ec7nh cho Th\u00e1i t\u1eed chi\u00eam s\u1ef1 ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eef \u00c2m l\u00e0 Do\u00e3n Chuy\u1ebft t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c quan v\u0103n tham gia b\u00e0n b\u1ea1c. Chuy\u1ebft \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u1ea3n b\u00e1c v\u00e0 v\u1eb7n h\u1ecfi, S\u00f9ng Ngh\u0129a l\u1ea1i d\u1eabn kinh \u0111i\u1ec3n gi\u1ea3i th\u00edch, sau \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng cho C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0110\u1eadu Ngh\u1ecb, x\u1eed l\u00fd sao cho h\u1ee3p l\u00fd r\u1ed3i m\u1edbi ban h\u00e0nh.<\/p>\n<p>[55] N\u01b0\u1edbc Tam Ph\u1eadt T\u1ec1 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[56] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n, Th\u1ecb v\u1ec7 c\u00f9ng c\u00e1c ch\u00e2u tr\u01b0\u1edfng ki\u1ec3m tra binh l\u00ednh d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n, ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c, k\u1ebb y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i h\u00e8n nh\u00e1t th\u00ec b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf. L\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean thi\u1ebft l\u1eadp ch\u1ee9c th\u1eb7ng vi\u00ean \u0111\u1ec3 x\u1eed l\u00fd vi\u1ec7c gi\u1ea3i ng\u0169. <i>(Ch\u1ec9 l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u lo\u1ea1i b\u1ecf binh l\u00ednh y\u1ebfu k\u00e9m. Vi\u1ec7c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi kh\u1ecfe m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung v\u00e0o hai c\u01a1 quan \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 vi\u1ec7c x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u00e1ng 8 n\u0103m C\u00e0n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 3. S\u00e1ch &#8216;Binh ch\u00ed&#8217; v\u00e0 &#8216;Kinh v\u0169 th\u00e1nh l\u01b0\u1ee3c&#8217; \u0111\u1ec1u ghi ch\u00e9p l\u1eabn l\u1ed9n, kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c, nay theo &#8216;Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217;)<\/i>.<\/p>\n<p>[57] Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu l\u1ea5y mu\u1ed1i t\u1eeb hai ao An \u1ea4p v\u00e0 Gi\u1ea3i Huy\u1ec1n cung c\u1ea5p cho d\u00e2n ch\u00fang c\u00e1c ch\u00e2u T\u1eeb, T\u00fac, V\u1eadn, T\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c qu\u1eadn n\u00e0y \u0111\u1ec1u d\u00f9ng mu\u1ed1i bi\u1ec3n, v\u1eadn chuy\u1ec3n ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng n\u00ean chi ph\u00ed r\u1ea5t cao, v\u00ec th\u1ebf nay c\u1ea3i c\u00e1ch.<\/p>\n<p>[58] Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, ban th\u01b0\u1edfng cho T\u1ea3 b\u1ed5 khuy\u1ebft Th\u1ecb C\u01b0 Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 D\u1eabn ti\u1ebfn ph\u00f3 s\u1ee9 Qu\u00e1ch Th\u1eeba Thi\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 v\u1ea1n ti\u1ec1n, l\u1ec7nh h\u1ecd c\u00f9ng s\u1ee9 gi\u1ea3 ti\u1ebfn ph\u1ee5ng c\u1ee7a hai v\u00f9ng L\u01b0\u1ee1ng Chi\u1ebft v\u00e0 Giang Nam u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e1nh b\u1ea1c. <i>(C\u01b0 Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean, kh\u00f4ng r\u00f5 xu\u1ea5t x\u1ee9)<\/i>.<\/p>\n<p>[59] Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 th\u01b0\u1eddng tham \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c d\u1ef1a v\u00e0o m\u1ee9c \u0111\u1ed9 b\u1eadn r\u1ed9n c\u1ee7a c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, \u0111\u1ee7 k\u1ef3 h\u1ea1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng. Vua n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng: <i>&#8220;N\u1ebfu c\u1ee9 nh\u01b0 v\u1eady, th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 danh m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ef1c.&#8221;<\/i> Khi Gi\u00e1m m\u00f4n v\u1ec7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Ng\u1ee5y Nh\u00e2n \u0110\u1ecbch <i>(Nh\u00e2n \u0110\u1ecbch, kh\u00f4ng r\u00f5 xu\u1ea5t x\u1ee9)<\/i> khi qu\u1ea3n l\u00fd vi\u1ec7c thu thu\u1ebf \u1edf ch\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i nhu\u1eadn d\u1ed3i d\u00e0o, ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, \u0111\u1ec1u ban chi\u1ebfu t\u0103ng b\u1eadc, t\u1eeb \u0111\u00f3 b\u00e3i b\u1ecf ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u0103ng ch\u1ee9c theo th\u1eddi gian.<\/p>\n<p>[60] L\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng d\u00e2n phu ph\u1ee5c v\u1ee5 vi\u1ec7c truy\u1ec1n tr\u1ea1m, thay th\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n b\u1eb1ng qu\u00e2n l\u00ednh. <i>(Theo &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; v\u00e0 &#8216;B\u1ea3n k\u1ef7&#8217;, c\u00f2n &#8216;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8217; c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p vi\u1ec7c n\u00e0y)<\/i>.<\/p>\n<p>[61] T\u1eeb th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, ph\u00e9p t\u1eafc h\u00ecnh lu\u1eadt b\u1ecb b\u1ecf b\u00ea, c\u00e1c quan l\u1ea1i coi ng\u1ee5c \u1edf ch\u00e2u qu\u1eadn kh\u00f4ng th\u00f4ng th\u1ea1o lu\u1eadt l\u1ec7nh, quan th\u1ee7 m\u1ee5c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 v\u00f5 t\u01b0\u1edbng, th\u01b0\u1eddng t\u00f9y ti\u1ec7n s\u1eed d\u1ee5ng ph\u00e1p lu\u1eadt. D\u00e2n Kim ch\u00e2u l\u00e0 M\u00e3 T\u00f2ng <i>(?)<\/i> c\u00f3 con l\u00e0 H\u00e1n Hu\u1ec7, l\u00e0 k\u1ebb v\u00f4 l\u1ea1i, th\u01b0\u1eddng h\u1ea1i em h\u1ecd m\u00ecnh, l\u1ea1i hay c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, khi\u1ebfn d\u00e2n l\u00e0ng lo s\u1ee3. M\u00e3 T\u00f2ng c\u00f9ng v\u1ee3 v\u00e0 con th\u1ee9 gi\u1ebft ch\u1ebft H\u00e1n Hu\u1ec7. Ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 C\u1eebu Si\u00eau v\u00e0 ph\u00e1n quan T\u1ea3 Ph\u00f9 \u0111\u1ec1u x\u1eed \u00e1n gi\u1ebft v\u1ee3 v\u00e0 con th\u1ee9 c\u1ee7a M\u00e3 T\u00f2ng. Vua gi\u1eadn C\u1eebu Si\u00eau v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u00ec c\u1ed1 \u00fd k\u1ebft t\u1ed9i ch\u1ebft, sai quan h\u1eefu ty h\u1eb7c t\u1ed9i h\u1ecd, t\u01b0\u1edbc b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5, \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i l\u01b0u \u0111\u00e0y ra h\u1ea3i \u0111\u1ea3o<a class=\"footnote\" title=\"'Tr\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u h\u1ea3i \u0111\u1ea3o' trong b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'L\u01b0u ph\u00f9 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 th\u00ec ghi l\u00e0 'L\u01b0u \u01b0 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'.\" id=\"return-footnote-81-3\" href=\"#footnote-81-3\" aria-label=\"Footnote 3\"><sup class=\"footnote\">[3]<\/sup><\/a>. T\u1eeb \u0111\u00f3, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft tu\u00e2n theo ph\u00e1p lu\u1eadt.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y trong <i>&#8220;T\u00e2n l\u1ee5c&#8221;<\/i> v\u00e0 <i>&#8220;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8221;<\/i> \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p, nay theo <i>&#8220;B\u1ea3n k\u1ef7&#8221;<\/i> ghi l\u1ea1i v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y, c\u00f2n ng\u00e0y th\u00ec thi\u1ebfu.)<\/i><\/p>\n<p>[62] Th\u00e1ng n\u00e0y, n\u01b0\u1edbc Th\u1ee5c l\u1ea5y H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 th\u1eeba ch\u1ec9, L\u1ea1i b\u1ed9 th\u1ecb lang ng\u01b0\u1eddi Hoa D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Qu\u00fdnh l\u00e0m M\u00f4n h\u1ea1 th\u1ecb lang, ki\u00eam H\u1ed9 b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1. V\u00f4 Chi\u00eau Du\u1ec7 v\u00e0 Ph\u1ea1m Nh\u00e2n Th\u1ee9 \u0111\u1ec1u v\u1ec1 h\u01b0u. Nh\u00e2n Th\u1ee9 sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u th\u00ec m\u1ea5t.<\/p>\n<p><i>(Theo <i>&#8220;Th\u1eadp qu\u1ed1c k\u1ef7 ni\u00ean&#8221;<\/i>.)<\/i><\/p>\n<p>[63] Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u0103ng h\u00e0. Th\u00e1i h\u1eadu th\u00f4ng minh, c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7, t\u1eebng c\u00f9ng Vua tham gia quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c l\u1edbn trong tri\u1ec1u<a class=\"footnote\" title=\"T\u1eebng c\u00f9ng Vua quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c l\u1edbn: T\u1eeb 't\u1eebng' trong c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 c\u00e1c b\u1ea3n in, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 c\u00f9ng 'T\u1ea5u Th\u1ee7y K\u1ec9 V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau, c\u00f2n c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 T\u1ed1ng b\u1ea3n, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu', 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng S\u1eed To\u00e0n V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u vi\u1ebft l\u00e0 'm\u1ed7i'.\" id=\"return-footnote-81-4\" href=\"#footnote-81-4\" aria-label=\"Footnote 4\"><sup class=\"footnote\">[4]<\/sup><\/a>, v\u1eabn g\u1ecdi Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 l\u00e0 th\u01b0 k\u00fd, th\u01b0\u1eddng v\u1ed7 v\u1ec1 m\u00e0 n\u00f3i: <i>&#8220;Khanh h\u00e3y h\u1ebft l\u00f2ng ph\u00f2 t\u00e1, con ta ch\u01b0a t\u1eebng tr\u1ea3i vi\u1ec7c \u0111\u1eddi.&#8221;<\/i> Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t y\u00eau qu\u00fd ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Quang Ngh\u0129a, nh\u01b0ng ch\u01b0a t\u1eebng t\u1ecf ra chi\u1ec1u chu\u1ed9ng. M\u1ed7i khi Quang Ngh\u0129a ra ngo\u00e0i, b\u00e0 \u0111\u1ec1u d\u1eb7n d\u00f2: <i>&#8220;Ph\u1ea3i \u0111i c\u00f9ng th\u01b0 k\u00fd Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i> R\u1ed3i t\u00ednh gi\u1edd \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Quang Ngh\u0129a v\u1ec1, Quang Ngh\u0129a kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00e1i l\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Khi Th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7nh n\u1eb7ng, Vua h\u1ea7u c\u1eadn d\u01b0\u1ee3c thang kh\u00f4ng r\u1eddi. Khi b\u1ec7nh nguy k\u1ecbch, tri\u1ec7u Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 v\u00e0o \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i di m\u1ec7nh. Th\u00e1i h\u1eadu h\u1ecfi Vua: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 bi\u1ebft v\u00ec sao m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng?&#8221;<\/i> Vua ngh\u1eb9n ng\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u00e1i h\u1eadu n\u00f3i: <i>&#8220;Ta \u0111\u00e3 gi\u00e0 r\u1ed3i, kh\u00f3c l\u00f3c c\u0169ng v\u00f4 \u00edch. Ta \u0111ang n\u00f3i cho ng\u01b0\u01a1i vi\u1ec7c l\u1edbn, sao ch\u1ec9 bi\u1ebft kh\u00f3c?&#8221;<\/i> R\u1ed3i h\u1ecfi l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u00e1p: <i>&#8220;\u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1edd ph\u00fac \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean v\u00e0 Th\u00e1i h\u1eadu.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Th\u00e1i h\u1eadu n\u00f3i: <i>&#8220;Kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady. Ch\u00ednh v\u00ec h\u1ecd S\u00e0i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9a tr\u1ebb l\u00ean l\u00e0m ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ee5c. N\u1ebfu nh\u00e0 Chu c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, ng\u01b0\u01a1i sao \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2y? Ng\u01b0\u01a1i v\u1edbi Quang Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u do ta sinh ra, sau n\u00e0y ng\u01b0\u01a1i n\u00ean truy\u1ec1n ng\u00f4i cho em. B\u1ed1n b\u1ec3 r\u1ed9ng l\u1edbn, n\u1ebfu l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, \u0111\u00f3 l\u00e0 ph\u00fac c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Vua c\u00fai \u0111\u1ea7u kh\u00f3c n\u00f3i: <i>&#8220;Con xin tu\u00e2n theo l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu.&#8221;<\/i> R\u1ed3i b\u1ea3o Tri\u1ec7u Ph\u1ed5: <i>&#8220;Ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng ghi l\u1eddi ta, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1i.&#8221;<\/i> Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 li\u1ec1n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc gi\u01b0\u1eddng vi\u1ebft th\u1ec7 th\u01b0, cu\u1ed1i t\u1edd ghi: <i>&#8220;Th\u1ea7n Ph\u1ed5 k\u00fd&#8221;<\/i>. Vua c\u1ea5t t\u1edd th\u01b0 v\u00e0o h\u00f2m v\u00e0ng, sai cung nh\u00e2n c\u1ea9n m\u1eadt qu\u1ea3n l\u00fd<a class=\"footnote\" title=\"'Qu\u1ea3n l\u00fd' nguy\u00ean l\u00e0 'c\u1ea5t gi\u1eef', nh\u01b0ng theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'qu\u1ea3n l\u00fd', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-81-5\" href=\"#footnote-81-5\" aria-label=\"Footnote 5\"><sup class=\"footnote\">[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p><i>(T\u01b0 M\u00e3 Quang trong &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; n\u00f3i Th\u00e1i h\u1eadu mu\u1ed1n truy\u1ec1n ng\u00f4i cho hai em, \u00fd ch\u1ec9 Th\u00e1i T\u00f4ng v\u00e0 T\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9. Nay theo &#8216;Ch\u00ednh s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217;, c\u00f2n &#8216;C\u1ef1u l\u1ee5c&#8217; th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 chuy\u1ec7n n\u00e0y. X\u00e9t Th\u00e1i h\u1eadu th\u1ea5y Tr\u1ecbnh V\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu c\u00f2n nh\u1ecf, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ee5c, n\u00ean b\u1ea3o Th\u00e1i T\u1ed5 truy\u1ec1n ng\u00f4i cho Th\u00e1i T\u00f4ng. L\u00fac \u0111\u00f3 Th\u00e1i T\u00f4ng 23 tu\u1ed5i, l\u00e0 em c\u00f9ng m\u1eb9 c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5. N\u1ebfu truy\u1ec1n c\u1ea3 cho \u0110\u00ecnh M\u1ef9 th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00fd, v\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 \u0110\u00ecnh M\u1ef9 m\u1edbi 14 tu\u1ed5i, c\u00f2n con c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5 l\u00e0 Ng\u1ee5y V\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Chi\u00eau c\u0169ng 10 tu\u1ed5i, tu\u1ed5i t\u00e1c kh\u00f4ng ch\u00eanh l\u1ec7ch nhi\u1ec1u. B\u1ecf ch\u00e1u \u0111\u00edch m\u00e0 l\u1eadp con th\u1ee9, l\u1ebd th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng nh\u01b0 v\u1eady. V\u1eady l\u1eddi di m\u1ec7nh c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu ch\u1ec9 nh\u1eafm \u0111\u1ebfn Th\u00e1i T\u00f4ng, &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; sai.<\/i><\/p>\n<p><i>&#8216;Ch\u00ednh s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; n\u00f3i Th\u00e1i T\u00f4ng c\u0169ng v\u00e0o nh\u1eadn di m\u1ec7nh, nh\u01b0ng &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; kh\u00f4ng ch\u00e9p, nay theo &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217;. X\u00e9t Th\u00e1i T\u00f4ng ban \u0111\u1ea7u nghi ng\u1edd Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn kh\u00e1c, \u0111\u1ebfn khi Ph\u1ed5 d\u00e2ng ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n v\u00e0 m\u1edf h\u00f2m v\u00e0ng th\u1ea5y t\u1edd th\u01b0 c\u1ee7a Ph\u1ed5 m\u1edbi y\u00ean l\u00f2ng. N\u1ebfu c\u00f9ng d\u01b0\u1edbi gi\u01b0\u1eddng nh\u1eadn di m\u1ec7nh th\u00ec \u0111\u00e3 th\u1ea5y t\u1edd th\u01b0 c\u1ee7a Ph\u1ed5 r\u1ed3i, sao c\u00f2n \u0111\u1ee3i Ph\u1ed5 d\u00e2ng ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n v\u00e0 m\u1edf h\u00f2m v\u00e0ng? C\u00f3 l\u1ebd &#8216;Ch\u00ednh s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; c\u00f3 ch\u1ed7 s\u1eeda ch\u1eefa. &#8216;Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; ch\u00e9p ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 bi\u1ec7n c\u1ee7a Ph\u1ed5, n\u1ed9i dung g\u1ea7n gi\u1ed1ng &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217;. L\u00fac nh\u1eadn di m\u1ec7nh, Th\u00e1i T\u00f4ng th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb7t. &#8216;Ch\u00ednh s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u00e2n l\u1ee5c&#8217; c\u00f3 s\u1eeda \u0111\u1ed5i n\u00ean m\u1ea5t \u0111i s\u1ef1 th\u1eadt, n\u00ean ph\u1ea3i l\u1ea5y &#8216;Th\u00e1i T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; v\u00e0 &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; l\u00e0m chu\u1ea9n.<\/i><\/p>\n<p><i>V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng trong &#8216;Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1&#8217; l\u1ea1i n\u00f3i \u0110\u00ecnh M\u1ef9 c\u00f9ng Th\u00e1i T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u1ec1u do \u0110\u1ed7 Th\u00e1i h\u1eadu sinh ra. Nay b\u1ea3n truy\u1ec7n cho r\u1eb1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 l\u00e0 con c\u1ee7a nh\u0169 m\u1eabu V\u01b0\u01a1ng th\u1ecb c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng, l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang. C\u1ea9n x\u00e9t \u0110\u00ecnh M\u1ef9 v\u00e0 Tri\u1ec7u \u0110\u00ecnh Tu\u1ea5n c\u00f9ng m\u1eb9, m\u1eb9 h\u1ecd C\u1ea3nh, vi\u1ec7c n\u00e0y Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u00e3 n\u00f3i ri\u00eang v\u1edbi t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, qu\u1ed1c s\u1eed ghi r\u00f5, r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft &#8216;Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1&#8217; c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 n\u00f3i v\u1eady. Cho d\u00f9 \u0110\u00ecnh M\u1ef9 th\u1eadt l\u00e0 con Th\u00e1i h\u1eadu, n\u1ebfu c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb ph\u1ebf, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ea1o th\u00e2n t\u00ecnh, sao Th\u00e1i T\u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra chuy\u1ec7n gi\u1ea3 \u0111\u1ec3 t\u1ef1 l\u1eeba m\u00ecnh? Ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 Th\u00e1i h\u1eadu th\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh M\u1ef9 nh\u01b0 con \u0111\u1ebb n\u00ean d\u00e2n gian c\u00f3 l\u1eddi \u0111\u1ed3n. Khi Th\u00e1i h\u1eadu m\u1ea5t, b\u00e0 60 tu\u1ed5i, \u0110\u00ecnh M\u1ef9 m\u1edbi 14 tu\u1ed5i, t\u00ednh ng\u01b0\u1ee3c th\u00ec khi sinh \u0110\u00ecnh M\u1ef9, Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u00e3 47 tu\u1ed5i. Tuy nhi\u00ean, vi\u1ec7c cung \u0111\u00ecnh k\u00edn \u0111\u00e1o, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng l\u1eddi \u0111\u1ed3n kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u1ec3 s\u1eeda qu\u1ed1c s\u1eed. Hu\u1ed1ng chi &#8216;Ki\u1ebfn Long di s\u1ef1&#8217; c\u0169ng ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u1ec1u do V\u01b0\u01a1ng V\u0169 X\u1ee9ng ghi.<\/i><\/p>\n<p><i>Th\u1ea7n [L\u00fd] \u0110\u00e0o t\u1eebng bi\u1ec7n lu\u1eadn vi\u1ec7c n\u00e0y, xem th\u00e1ng 10 n\u0103m Khai B\u1ea3o 9 v\u00e0 th\u00e1ng 9 n\u0103m Th\u00e1i B\u00ecnh H\u01b0ng Qu\u1ed1c 6. &#8216;Quy gi\u00e1m&#8217;: M\u1ed9t l\u1eddi t\u1eeb Th\u00e1i h\u1eadu, h\u00f2m v\u00e0ng b\u00ed m\u1eadt, sau 17 n\u0103m m\u1ec7t m\u1ecfi tr\u1ecb, \u0111em \u0111\u1ea1i nghi\u1ec7p truy\u1ec1n cho m\u1ed9t v\u1ecb Thi\u00ean t\u1eed long h\u00e0nh h\u1ed5 b\u1ed9, s\u00e1nh ngang v\u1edbi Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n. L\u01b0u Nguy\u00ean Th\u00e0nh t\u1eebng n\u00f3i: <i>&#8220;T\u1eeb th\u1eddi Tam \u0110\u1ea1i tr\u1edf xu\u1ed1ng, nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng ch\u01b0a b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u1ea1n.&#8221;<\/i> \u00d4ng c\u0169ng ng\u1ee3i khen \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.)<\/i><\/p>\n<p>[64] Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, H\u00e0n l\u00e2m h\u1ecdc s\u0129 V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u01a1n Ph\u1ee5 t\u00e2u r\u1eb1ng: <i>&#8220;M\u01b0a thu\u1eadn kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, xin cho c\u00e1c quan g\u1ea7n theo l\u1ec5 c\u0169 c\u00e1o t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, t\u00f4ng mi\u1ebfu, x\u00e3 t\u1eafc, c\u00f9ng t\u1ebf c\u00e1o c\u00e1c n\u00fai s\u00f4ng, bi\u1ec3n l\u1edbn \u1edf ph\u00eda b\u1eafc kinh th\u00e0nh.&#8221;<\/i> Vua ch\u1ea5p thu\u1eadn.<\/p>\n<p><i>(V\u01b0\u01a1ng Tr\u1ee9, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u th\u1ea5y v\u00e0o th\u00e1ng 6 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 6.)<\/i><\/p>\n<p>[65] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, T\u1ec3 th\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 l\u00e0m S\u1ee9 coi vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng m\u1ed9 cho Th\u00e1i h\u1eadu.<\/p>\n<p>[66] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, L\u1ea1i b\u1ed9 lang trung Di\u00eam Th\u1ee9c b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c hai nhi\u1ec7m k\u1ef3. Th\u1ee9c gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c thu thu\u1ebf h\u1ea1 \u1edf H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, Vua ph\u00e1t hi\u1ec7n Th\u1ee9c thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t h\u1ed9c th\u00f3c d\u01b0 ra n\u0103m th\u0103ng, n\u00ean c\u00e1ch ch\u1ee9c. Sau \u0111\u00f3, H\u1eefu v\u1ec7 su\u1ea5t ph\u1ee7 su\u1ea5t Ti\u1ebft Hu\u00e2n v\u00e0 Tr\u1ee9 t\u00e1c t\u00e1 lang T\u1eeb H\u00f9ng c\u0169ng v\u00ec gi\u00e1m s\u00e1t thu thu\u1ebf d\u00e2n kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng b\u1ecb t\u1ed1 gi\u00e1c, \u0111\u1ec1u b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c.<\/p>\n<p><i>(Hu\u00e2n, H\u00f9ng, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a th\u1ea5y.)<\/i><\/p>\n<p>[67] Qu\u1ed1c t\u1eed t\u01b0 nghi\u1ec7p Tri\u1ec7u Chu l\u00e0m T\u00f4ng ch\u00ednh thi\u1ebfu khanh. Cha c\u1ee7a Chu t\u00ean l\u00e0 H\u00e1n Khanh, hi\u1ebfn ty cho r\u1eb1ng \u00f4ng nh\u1edd \u00e2n s\u1ee7ng kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00e1ng m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m, mu\u1ed1n b\u1eaft t\u1ed9i, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p ch\u00ednh vi\u1ec7n d\u1eabn l\u1ec5 v\u0103n r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 quy \u0111\u1ecbnh tr\u00e1nh h\u00fay, n\u00ean th\u00f4i.<\/p>\n<p><i>(Chu, ch\u01b0a th\u1ea5y.)<\/i><\/p>\n<p>[68] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 L\u00fd C\u1ea3nh b\u0103ng h\u00e0 \u1edf nam \u0111\u00f4.<\/p>\n<p>[69] M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, tang l\u1ec5 c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 L\u00fd C\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kim L\u0103ng. <i>(Tang l\u1ec5 v\u1ec1 Kim L\u0103ng trong th\u00e1ng 7. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 theo &#8216;V\u01b0\u01a1ng C\u1eed thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ee5c&#8217;.)<\/i> C\u00f3 quan t\u00e2u r\u1eb1ng linh c\u1eefu kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0a v\u00e0o cung ch\u00ednh, nh\u01b0ng Th\u00e1i t\u1eed T\u00f2ng Gia kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, n\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n. T\u00f2ng Gia l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 D\u1ee5c. T\u00f4n m\u1eabu h\u1ecd Chung l\u00e0m Th\u00e1i h\u1eadu, cha c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu t\u00ean l\u00e0 Th\u00e1i Ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed5i hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh T\u00f4n h\u1eadu. L\u1eadp phi h\u1ecd Chu l\u00e0m Qu\u1ed1c h\u1eadu, phong em l\u00e0 \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n l\u00e0m H\u00e0n v\u01b0\u01a1ng, C\u1eed c\u00f4ng T\u00f2ng D\u1eadt l\u00e0m \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng, T\u00f2ng Khi\u00eam l\u00e0m Nghi Xu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng<a class=\"footnote\" title=\"'T\u00f2ng Khi\u00eam' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'T\u00f2ng Nh\u01b0\u1ee3ng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'M\u00e3 L\u1ec7nh Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 5, 'L\u1ee5c Du Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 3, 'Ng\u00f4 Nh\u1eadm Th\u1ea7n Th\u1eadp Qu\u1ed1c Xu\u00e2n Thu' quy\u1ec3n 17 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'T\u00f2ng Khi\u00eam', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda.\" id=\"return-footnote-81-6\" href=\"#footnote-81-6\" aria-label=\"Footnote 6\"><sup class=\"footnote\">[6]<\/sup><\/a>, T\u00f2ng \u0110\u1ed9 l\u00e0m Chi\u00eau B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng, T\u00f2ng T\u00edn l\u00e0m V\u0103n D\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng. H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1 Nghi\u00eam T\u1ee5c l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, B\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, L\u1ea1i b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, M\u00f4n h\u1ea1 th\u1ecb lang, Tri xu m\u1eadt vi\u1ec7n Thang Duy\u1ec7t l\u00e0m H\u1eefu b\u1ed9c x\u1ea1, Khu m\u1eadt s\u1ee9. \u0110\u1ea1i x\u00e1 trong n\u01b0\u1edbc. V\u0103n v\u00f5 th\u0103ng ti\u1ebfn theo th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>[70] B\u00e3i b\u1ecf c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, tr\u1ea3 v\u1ec1 cho c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n qu\u1ea3n l\u00fd. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 nghe theo l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang L\u00fd \u0110\u1ee9c Minh, khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t hoang, l\u1eadp \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, Th\u1ee7y b\u1ed9 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Gi\u1ea3 B\u00e2n ti\u1ebfp t\u1ee5c ho\u00e0n th\u00e0nh vi\u1ec7c n\u00e0y. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p, x\u00e2m ph\u1ea1m ch\u00e2u huy\u1ec7n, c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a d\u00e2n, tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed1i h\u1ecda l\u1edbn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Khi d\u00f9ng binh \u1edf Ho\u00e0i Nam, b\u00e3i b\u1ecf nh\u1eefng n\u01a1i g\u00e2y h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u1ea5t, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u n\u01a1i t\u1ed3n t\u1ea1i. \u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, b\u00e3i b\u1ecf h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y, giao cho c\u00e1c huy\u1ec7n l\u1ec7nh v\u00e0 ph\u00f3 qu\u1ea3n l\u00fd, thu thu\u1ebf nh\u01b0 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, l\u1ea5y m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi s\u1ed1 thu\u1ebf l\u00e0m l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng, d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m th\u1eddi ngh\u1ec9 ng\u01a1i.<\/p>\n<p><i>(L\u00fd \u0110\u1ee9c Minh, t\u1eebng l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn v\u00e0o th\u00e1ng 7 n\u0103m Can Du th\u1ee9 hai, kh\u00f4ng r\u00f5 t\u01b0\u1edbc v\u1ecb v\u00e0 qu\u00ea qu\u00e1n, l\u00e0m \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c C\u00f4ng b\u1ed9 th\u1ecb lang, H\u1ecdc s\u0129 V\u0103n L\u00fd vi\u1ec7n, b\u1ecb x\u1eed t\u1eed v\u00e0o th\u00e1ng 2 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba. Vi\u1ec7c khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t hoang l\u1eadp \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn th\u1ee9 hai. Vi\u1ec7c b\u00e3i b\u1ecf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n g\u00e2y h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba.)<\/i><\/p>\n<p>[71] Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, c\u1eed s\u1ee9 tu s\u1eeda mi\u1ebfu B\u1eafc Nh\u1ea1c.<\/p>\n<p>[72] Ban \u0111\u1ea7u, sau khi Vua gi\u1ebft L\u00fd Qu\u00e2n v\u00e0 Tr\u1ecdng Ti\u1ebfn, m\u1ed9t h\u00f4m, tri\u1ec7u Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 h\u1ecfi: <i>&#8220;Thi\u00ean h\u1ea1 t\u1eeb cu\u1ed1i th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn nay, m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m qua, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i t\u00e1m h\u1ecd, chi\u1ebfn tranh kh\u00f4ng ng\u1eebng, d\u00e2n ch\u00fang l\u1ea7m than, nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 g\u00ec? Tr\u1eabm mu\u1ed1n ch\u1ea5m d\u1ee9t binh \u0111\u1ea1o, t\u00ednh k\u1ebf l\u00e2u d\u00e0i cho qu\u1ed1c gia, ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>&#8220;L\u1eddi c\u1ee7a B\u1ec7 h\u1ea1 n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, l\u00e0 ph\u00fac c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u1ea7n linh. Kh\u00f4ng c\u00f3 nguy\u00ean nh\u00e2n n\u00e0o kh\u00e1c, ch\u1ec9 v\u00ec ph\u01b0\u01a1ng tr\u1ea5n qu\u00e1 m\u1ea1nh, Vua y\u1ebfu, b\u1ec1 t\u00f4i c\u1eady th\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i. Nay \u0111\u1ec3 tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o kh\u00e1c l\u1ea1, ch\u1ec9 c\u1ea7n d\u1ea7n d\u1ea7n thu h\u1ed3i quy\u1ec1n l\u1ef1c, ki\u1ec3m so\u00e1t t\u00e0i ch\u00ednh, thu l\u1ea1i tinh binh, th\u00ec thi\u00ean h\u1ea1 t\u1ef1 nhi\u00ean y\u00ean \u1ed5n.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>L\u1eddi ch\u01b0a d\u1ee9t, Vua \u0111\u00e3 n\u00f3i: <i>&#8220;Khanh kh\u00f4ng c\u1ea7n n\u00f3i n\u1eefa, Tr\u1eabm \u0111\u00e3 hi\u1ec3u r\u1ed3i.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>[73] L\u00fac \u1ea5y, Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea1n c\u0169 c\u1ee7a Vua, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ea5m qu\u00e2n. [Tri\u1ec7u] Ph\u1ed5 nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u00e2u v\u1edbi Vua, xin trao ch\u1ee9c kh\u00e1c cho h\u1ecd, Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. Ph\u1ed5 nh\u00e2n d\u1ecbp li\u1ec1n n\u00f3i, Vua b\u1ea3o: <i>&#8220;H\u1ecd ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3n ta, khanh lo g\u00ec?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Ph\u1ed5 \u0111\u00e1p: <i>&#8220;Th\u1ea7n c\u0169ng kh\u00f4ng lo h\u1ecd ph\u1ea3n. Nh\u01b0ng x\u00e9t k\u1ef9 m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, e r\u1eb1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ed9c h\u1ea1. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ed9c h\u1ea1, th\u00ec trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i m\u1ed9t khi c\u00f3 k\u1ebb l\u00e0m lo\u1ea1n, h\u1ecd l\u00fac \u1ea5y c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 ch\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Vua ch\u1ee3t hi\u1ec3u ra, b\u00e8n tri\u1ec7u Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u. Khi r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e3 ng\u00e0 ng\u00e0, Vua b\u1ea3o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xung quanh lui ra r\u1ed3i n\u00f3i: <i>&#8220;N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ee9c l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c khanh, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y nay. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u00e2n \u0111\u1ee9c c\u1ee7a c\u00e1c khanh, th\u1eadt v\u00f4 c\u00f9ng. Nh\u01b0ng l\u00e0m Thi\u00ean t\u1eed c\u0169ng v\u00f4 c\u00f9ng gian nan, ch\u1eb3ng b\u1eb1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 vui v\u1ebb. Ta su\u1ed1t \u0111\u00eam ch\u01b0a t\u1eebng d\u00e1m y\u00ean gi\u1ea5c.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u h\u1ecfi: <i>&#8220;V\u00ec sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Vua \u0111\u00e1p: <i>&#8220;Vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng kh\u00f3 hi\u1ec3u. \u1ede v\u00e0o c\u01b0\u01a1ng v\u1ecb n\u00e0y, ai m\u00e0 ch\u1eb3ng mu\u1ed1n?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Th\u1ee7 T\u00edn v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00fai \u0111\u1ea7u n\u00f3i: <i>&#8220;B\u1ec7 h\u1ea1 sao l\u1ea1i n\u00f3i th\u1ebf? Nay thi\u00ean m\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, ai d\u00e1m c\u00f3 l\u00f2ng kh\u00e1c?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Vua n\u00f3i: <i>&#8220;Kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf. C\u00e1c khanh tuy kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00f2ng kh\u00e1c, nh\u01b0ng thu\u1ed9c h\u1ea1 mu\u1ed1n gi\u00e0u sang, m\u1ed9t mai l\u1ea5y ho\u00e0ng b\u00e0o kho\u00e1c l\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c khanh, d\u00f9 c\u00e1c khanh kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00fai \u0111\u1ea7u kh\u00f3c v\u00e0 n\u00f3i: <i>&#8220;Th\u1ea7n ngu mu\u1ed9i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, mong B\u1ec7 h\u1ea1 th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, ch\u1ec9 cho con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o: <i>&#8220;\u0110\u1eddi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 b\u00f3ng c\u00e2u qua c\u1eeda s\u1ed5, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u00edch g\u00f3p ti\u1ec1n b\u1ea1c, h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c th\u00fa, \u0111\u1ec3 con ch\u00e1u kh\u00f4ng ngh\u00e8o kh\u00f3. Sao c\u00e1c khanh kh\u00f4ng b\u1ecf binh quy\u1ec1n, ra tr\u1ea5n gi\u1eef n\u01a1i xa, ch\u1ecdn ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t t\u1ed1t mua l\u1ea5y, l\u1eadp nghi\u1ec7p v\u1eefng ch\u1eafc cho con ch\u00e1u, r\u1ed3i nu\u00f4i ca k\u1ef9, ng\u00e0y ng\u00e0y u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u vui v\u1ebb cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft tu\u1ed5i tr\u1eddi. Ta s\u1ebd k\u1ebft th\u00f4ng gia v\u1edbi c\u00e1c khanh, t\u00ecnh qu\u00e2n th\u1ea7n kh\u00f4ng nghi ng\u1edd, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi y\u00ean \u1ed5n, ch\u1eb3ng ph\u1ea3i t\u1ed1t sao?&#8221;<\/i><\/p>\n<p>M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u1ea1y t\u1ea1 n\u00f3i: <i>&#8220;B\u1ec7 h\u1ea1 ngh\u0129 cho ch\u00fang th\u1ea7n \u0111\u1ebfn th\u1ebf, th\u1eadt l\u00e0 \u00e2n \u0111\u1ee9c t\u00e1i sinh.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>H\u00f4m sau, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00e1o b\u1ec7nh xin t\u1eeb ch\u1ee9c, Vua m\u1eebng, ban th\u01b0\u1edfng h\u1eadu h\u0129nh \u0111\u1ec3 an \u1ee7i v\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1.<\/p>\n<p>[74] Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, b\u1ed5 nhi\u1ec7m Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Quy \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn l\u00e0m Thi\u00ean B\u00ecnh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n ph\u00f3 \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m, Trung V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Cao Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c l\u00e0m Quy \u0110\u1ee9c ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, Ngh\u0129a Th\u00e0nh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 l\u00e0m Trung Ch\u00ednh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9; Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u, Tr\u1ea5n An ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9<a class=\"footnote\" title=\"Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u Tr\u1ea5n An ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, 'Tr\u1ea5n Ninh' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n An', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 250 b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n Ninh', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i\" id=\"return-footnote-81-7\" href=\"#footnote-81-7\" aria-label=\"Footnote 7\"><sup class=\"footnote\">[7]<\/sup><\/a>, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u00e3i b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5 qu\u00e2n s\u1ef1. Ch\u1ec9 c\u00f3 Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn v\u1eabn gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 nh\u01b0 c\u0169, nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t binh quy\u1ec1n kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eb1m trong tay \u00f4ng. Ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n ph\u00f3 \u0111\u00f4 \u0111i\u1ec3m ki\u1ec3m t\u1eeb \u0111\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m n\u1eefa.<\/p>\n<p><i>(Vi\u1ec7c n\u00e0y r\u1ea5t l\u1edbn, nh\u01b0ng ch\u00ednh s\u1eed v\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c \u0111\u1ec1u l\u01b0\u1ee3c b\u1ecf, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc. Nay kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i. Theo T\u01b0 M\u00e3 Quang trong &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; ghi r\u1eb1ng Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ch\u1ee9c t\u1ea3n quan v\u1ec1 ph\u1ee7, \u0111\u00f3 l\u00e0 sai. &#8216;B\u00fat l\u1ee5c&#8217; c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng T\u0103ng \u0111\u00e3 ghi ch\u00ednh x\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c, nay theo \u0111\u00f3. V\u0103n t\u1eeb ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u1ea5y t\u1eeb &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217;, c\u00f3 th\u00eam ch\u00fat \u00edt t\u1eeb \u0110inh V\u1ecb trong &#8216;\u0110\u00e0m l\u1ee5c&#8217;. \u00dd c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5 v\u00e0 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5 ch\u1ec9 l\u00e0 kh\u00f4ng mu\u1ed1n Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn n\u1eafm quy\u1ec1n c\u1ea5m qu\u00e2n, ch\u1ee9 \u0111\u00e2u ph\u1ea3i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 h\u1ecd gi\u1eef ch\u1ee9c \u1edf c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng tr\u1ea5n? Th\u00e1i T\u1ed5 n\u00f3i r\u1eb1ng l\u00e0m Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf kh\u00f4ng vui b\u1eb1ng l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, \u0111\u00f3 l\u00e0 mu\u1ed1n Th\u1ea1ch Th\u1ee7 T\u00edn ra l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng 10 m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m Khai B\u1ea3o th\u1ee9 3, m\u1edbi b\u00e3i ch\u1ee9c Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n Si\u00eau, c\u00f3 l\u1ebd &#8216;K\u00fd v\u0103n&#8217; nh\u1ea7m l\u1eabn hai vi\u1ec7c l\u00e0m m\u1ed9t. &#8216;Ki\u1ebfn v\u0103n l\u1ee5c&#8217; c\u1ee7a Thi\u1ec7u B\u00e1 \u00d4n l\u1ea1i n\u00f3i V\u01b0\u01a1ng Th\u1ea9m K\u1ef3 b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c v\u00ec t\u1ef1 \u00fd v\u00e0o c\u1ea5m cung c\u1ee9u h\u1ecfa. Kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec l\u00fd do v\u00e0o c\u1ea5m cung c\u1ee9u h\u1ecfa, nay kh\u00f4ng theo. Chu V\u0103n C\u00f4ng n\u00f3i: Tri\u1ec7u H\u00e0n V\u01b0\u01a1ng gi\u00fap Th\u00e1i T\u1ed5 s\u1eafp x\u1ebfp thi\u00ean h\u1ea1, thu h\u1ed3i quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u phi\u00ean tr\u1ea5n, t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc su\u1ed1t hai tr\u0103m n\u0103m, \u0111\u00f3 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f4ng lao c\u1ee7a b\u1eadc nh\u00e2n gi\u1ea3 sao?)<\/i><\/p>\n<p>[75] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, l\u1ea5y Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Th\u00e1i ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ki\u00eam \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u Tri\u1ec7u Quang Ngh\u0129a ki\u00eam ch\u1ee9c Khai phong do\u00e3n, c\u00f9ng ch\u1ee9c \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1, Gia ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9 Tri\u1ec7u \u0110\u00ecnh M\u1ef9 l\u00e0m S\u01a1n Nam T\u00e2y \u0111\u1ea1o ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, Ph\u1ea1m Ch\u1ea5t d\u00e2ng t\u1ea5u n\u00f3i: <i>&#8220;Quang Ngh\u0129a, \u0110\u00ecnh M\u1ef9 \u0111\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c cao, l\u1ec5 nghi c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t, xin ban th\u00eam s\u00e1ch phong, ban s\u1eafc m\u1ec7nh, ho\u1eb7c \u0111\u1eb7t v\u00e0o ch\u1ee9c v\u1ee5 trong tri\u1ec1u, ho\u1eb7c giao tr\u1ea5n gi\u1eef ph\u01b0\u01a1ng xa. C\u00e1c Ho\u00e0ng t\u1eed, Ho\u00e0ng n\u1eef d\u00f9 c\u00f2n trong tr\u1ee9ng n\u01b0\u1edbc, c\u0169ng xin giao cho quan vi\u00ean, thi h\u00e0nh \u00e2n \u0111i\u1ec3n.&#8221;<\/i><\/p>\n<p>L\u1ea1i n\u00f3i: <i>&#8220;Ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng l\u1ea5y vi\u1ec7c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u00e0m b\u1ea3n ph\u1eadn, che gi\u1ea5u \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t l\u00e0 b\u1ea5t trung. V\u00ec th\u1ebf tr\u00ean gi\u00fap Vua, khai m\u1edf c\u00f4ng vi\u1ec7c. \u0110i\u1ec7n \u0111\u00ecnh h\u1ecdc s\u0129 L\u1eef D\u01b0 Kh\u00e1nh, Khu m\u1eadt ph\u00f3 s\u1ee9 Tri\u1ec7u Ph\u1ed5, c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng xu\u1ea5t ch\u00fang, tinh th\u00f4ng \u0111\u1ea1o tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, t\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ph\u1ee7 B\u00e1, qua nhi\u1ec1u n\u0103m th\u00e2m ni\u00ean, t\u1eeb khi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7 h\u1ea1 giao tr\u1ecdng tr\u00e1ch, kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng tin c\u1eady, m\u1ed7i l\u1ea7n ti\u1ebfp ki\u1ebfn, \u0111\u1ec1u t\u1ecf r\u00f5 l\u00f2ng trung. Xin trao ch\u1ee9c v\u1ee5 cao, \u0111\u1ec3 h\u1ecd ph\u00e1t huy t\u00e0i n\u0103ng. Hi\u1ec7n ch\u1ee9c T\u1ec3 ph\u1ee5 v\u1eabn khuy\u1ebft, l\u00e2u nay kh\u00f3 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi, x\u00e9t t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, g\u1eb7p th\u1eddi c\u01a1 thu\u1eadn l\u1ee3i, \u0111\u1eb7t v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed n\u00e0y, ai d\u00e1m n\u00f3i kh\u00f4ng n\u00ean.&#8221;<\/i> Vua khen ng\u1ee3i v\u00e0 nghe theo.<\/p>\n<p>[76] Vua n\u00f3i r\u1eb1ng qu\u00e2n l\u00ednh \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n thi\u1ec7n chi\u1ebfn nh\u01b0 h\u1ed5 lang kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ef3nh th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ed1ng l\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n th\u0103ng t\u1eeb ch\u1ee9c N\u1ed9i ngo\u1ea1i m\u00e3 b\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ea7u, Th\u1ecd ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed l\u00ean ch\u1ee9c \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u, ki\u00eam Gia ch\u00e2u ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9. Qu\u1ef3nh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn Qu\u00e1n \u0110\u00e0o.<\/p>\n<p><i>(Qu\u1ef3nh, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba<a class=\"footnote\" title=\"Trong b\u1ea3n g\u1ed1c T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n t\u00f3m t\u1eaft c\u1ee7a T\u1ed1ng, ch\u1eef 'n\u0103m' c\u00f3 th\u00eam 'th\u00e1ng ba' b\u00ean d\u01b0\u1edbi\" id=\"return-footnote-81-8\" href=\"#footnote-81-8\" aria-label=\"Footnote 8\"><sup class=\"footnote\">[8]<\/sup><\/a>.)<\/i><\/p>\n<p>[77] Sai N\u1ed9i kh\u00e1ch t\u1ec9nh s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng T\u00e1n quy\u1ec1n nhi\u1ebfp vi\u1ec7c qu\u00e2n ph\u1ee7 \u1edf D\u01b0\u01a1ng ch\u00e2u. T\u00e1n \u0111i thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn n\u01a1i, b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i \u1edf c\u1ea7u X\u01b0\u01a1ng. Vua th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, n\u00f3i v\u1edbi t\u1ea3 h\u1eefu: <i>&#8220;Sao l\u1ea1i gi\u1ebft Khu m\u1eadt s\u1ee9 c\u1ee7a Tr\u1eabm.&#8221;<\/i> T\u00e1n t\u1eebng l\u00e0m K\u1ebf \u0111\u1ed9 s\u1ee9 c\u00e1c ch\u00e2u H\u00e0 B\u1eafc, th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i nu\u00f4ng chi\u1ec1u phi\u00ean tr\u1ea5n, quan vi\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m c\u00e2u th\u00fac b\u1eb1ng ph\u00e1p lu\u1eadt. T\u00e1n ch\u1ea5n ch\u1ec9nh k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u \u0111\u1ec1u ph\u00e1t gi\u00e1c gian t\u00e0 kh\u00f4ng ki\u00eang s\u1ee3. Vua bi\u1ebft T\u00e1n c\u00f3 th\u1ec3 giao vi\u1ec7c l\u1edbn, n\u00ean sai s\u1eeda sang D\u01b0\u01a1ng ch\u00e2u, c\u00f3 \u00fd tr\u1ecdng d\u1ee5ng, nh\u01b0ng T\u00e1n ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t.<\/p>\n<p>T\u00e1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u1eadn Quan Th\u00e0nh.<\/p>\n<p>[78] Th\u00e1ng n\u00e0y, Tr\u1ea7n Th\u1eeba Chi\u00eau ho\u00e0n th\u00e0nh vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea v\u00e0 ng\u0103n d\u00f2ng s\u00f4ng L\u1ec7, Ho\u1ea1t, \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng ba m\u01b0\u01a1i v\u1ea1n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>[79] Quan huy\u1ec7n C\u00e2u Dung nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t, ng\u01b0\u1eddi Qu\u1ea3ng L\u0103ng, d\u00e2ng s\u1edb tr\u00ecnh b\u00e0y m\u01b0\u1eddi vi\u1ec7c: M\u1ed9t l\u00e0 c\u1eed ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3n d\u1ecb, tinh g\u1ecdn; Hai l\u00e0 b\u1ecf b\u1edbt vi\u1ec7c r\u01b0\u1eddm r\u00e0, nh\u1ecf nh\u1eb7t; Ba l\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t; B\u1ed1n l\u00e0 coi tr\u1ecdng danh ph\u1eadn, ch\u1ee9c v\u1ee5; N\u0103m l\u00e0 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i; S\u00e1u l\u00e0 chia \u0111\u1ec1u thu\u1ebf m\u00e1, lao d\u1ecbch; B\u1ea3y l\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn l\u1eddi can gi\u00e1n; T\u00e1m l\u00e0 l\u00e0m r\u00f5 s\u1ef1 khen ch\u00ea; Ch\u00edn l\u00e0 ti\u1ebft ki\u1ec7m chi ti\u00eau; M\u01b0\u1eddi l\u00e0 khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng, t\u1ef1 h\u1ea1 m\u00ecnh. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 khen ng\u1ee3i v\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn, phong \u00f4ng l\u00e0m Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed. Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t nh\u00e2n \u0111\u00f3 c\u0169ng t\u00e2u r\u1eb1ng Ph\u00f3 Ho\u1eb1ng, s\u1ee9 gi\u1ea3 cung \u0110\u1ee9c X\u01b0\u01a1ng, tu\u1ef3 ti\u1ec7n ph\u00e1 ho\u1ea1i kinh th\u00e0nh, c\u00e1c l\u1ea7u g\u00e1c, th\u00e0nh qu\u00e1ch \u00f4ng x\u00e2y \u0111\u1ec1u h\u01b0 h\u1ea1i nhi\u1ec1u; L\u1ec5 t\u00e2n s\u1ee9 M\u1ea1nh Bi\u1ec1n \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb \u0111\u00f3ng t\u00e0u l\u1edbn \u1edf Tinh T\u1eed \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u n\u0103m kh\u00f4ng ho\u00e0n th\u00e0nh, g\u00e2y h\u1ea1i cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang, xin \u0111\u1ec1u x\u1eed theo ph\u00e1p lu\u1eadt. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 kh\u00f4ng nghe, h\u1ea1 chi\u1ebfu th\u01b0 gi\u1ea3i th\u00edch.<\/p>\n<p><i>(Theo qu\u1ed1c s\u1eed, Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1i l\u00e0m Ng\u1ef1 s\u1eed. M\u01b0\u1eddi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p trong s\u00e1ch &#8216;Giang Bi\u1ec3u Ch\u00ed&#8217; c\u1ee7a Tr\u1ecbnh V\u0103n B\u1ea3o. L\u1ea1i ch\u00e9p r\u1eb1ng ng\u00e0y Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5t d\u00e2ng s\u1edb l\u00e0 28 th\u00e1ng 7, ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu, n\u00ean ghi th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00e2y.)<\/i><\/p>\n<p>[80] Ng\u00f4 Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 7 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0a.<\/p>\n<p>[81] Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, T\u1eeb M\u1ea1c, t\u01b0\u1edbc Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, mang bi\u1ec3u c\u1ee7a ch\u00faa l\u00e0 C\u1ea3nh \u0111\u1ebfn d\u00e2ng l\u00ean.<\/p>\n<p><i>(T\u1eeb M\u1ea1c, ch\u01b0a n\u00f3i r\u00f5 lai l\u1ecbch.)<\/i><\/p>\n<p>[82] Ngh\u0129a V\u0169 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ki\u00eam \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu <i>(T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 ba. Trong &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217; v\u00e0 &#8216;T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m&#8217; c\u1ee7a Ti\u1ebft \u1ee8ng K\u1ef3, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 D\u1ecbch \u0110\u1ecbnh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 ki\u00eam \u0110\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu.)<\/i> t\u1ea1i tr\u1ea5n h\u01a1n 8 n\u0103m, th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a y\u00eau ni Th\u00e2m \u00dd \u1edf n\u00fai Lang S\u01a1n c\u00e0ng th\u1ecbnh.<\/p>\n<p><i>(Th\u00e2m \u00dd, c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 5 n\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 ba.)<\/i><\/p>\n<p>Khi Vua m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, H\u00e0nh H\u1eefu kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u xin t\u1eeb ch\u1ee9c v\u1ec1 n\u00fai, nh\u01b0ng Vua kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. H\u00e0nh H\u1eefu lo s\u1ee3, b\u00e8n s\u1eeda sang binh gi\u00e1p, \u0111\u1ecbnh b\u1ecf gia quy\u1ebfn<a class=\"footnote\" title=\"C\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'b\u1ecf gia quy\u1ebfn'. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 253, truy\u1ec7n T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu ch\u00e9p l\u00e0 'd\u1eddi kho t\u00e0ng'.\" id=\"return-footnote-81-9\" href=\"#footnote-81-9\" aria-label=\"Footnote 9\"><sup class=\"footnote\">[9]<\/sup><\/a>, tr\u1edf v\u1ec1 chi\u1ebfm c\u1ee9 s\u01a1n tr\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u1ea3n. Binh m\u00e3 \u0111\u00f4 gi\u00e1m D\u01b0\u1ee3c K\u1ebf N\u0103ng <i>(K\u1ebf N\u0103ng, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> d\u00e2ng m\u1eadt bi\u1ec3u t\u1ed1 c\u00e1o vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Vua sai C\u00e1c m\u00f4n ph\u00f3 s\u1ee9 V\u0169 Ho\u00e0i Ti\u1ebft <i>(Ho\u00e0i Ti\u1ebft, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a g\u1ea5p \u0111\u1ebfn h\u1ed9i qu\u00e2n hai tr\u1ea5n Tr\u1ea5n v\u00e0 Tri\u1ec7u, gi\u1ea3 l\u00e0m tu\u1ea7n tra bi\u00ean gi\u1edbi, ti\u1ebfn th\u1eb3ng v\u00e0o \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u. H\u00e0nh H\u1eefu kh\u00f4ng hay bi\u1ebft, sau \u0111\u00f3 Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu g\u1ecdi \u00f4ng ph\u1ea3i \u0111em c\u1ea3 gia t\u1ed9c v\u1ec1 tri\u1ec1u, H\u00e0nh H\u1eefu v\u1ed9i v\u00e0ng tu\u00e2n l\u1ec7nh. Khi \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u, Vua sai Th\u1ecb ng\u1ef1 s\u1eed L\u00fd Duy Nh\u1ea1c <i>(Duy Nh\u1ea1c, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> tra x\u00e9t, thu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng c\u1ee9. Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu t\u01b0\u1edbc b\u1ecf quan t\u01b0\u1edbc c\u1ee7a H\u00e0nh H\u1eefu, giam l\u1ecfng t\u1ea1i t\u01b0 dinh, \u0111em thi th\u1ec3 ni c\u00f4 Th\u00e2m \u00dd thi\u00eau t\u1ea1i g\u00f3c t\u00e2y b\u1eafc kinh th\u00e0nh. Em trai c\u1ee7a H\u00e0nh H\u1eefu l\u00e0 D\u1ecbch Ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed Ph\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn v\u00e0 ch\u00e1u l\u00e0 B\u1ea3o T\u1eafc qu\u00e2n s\u1ee9 To\u00e0n Huy \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn cung \u0111i\u1ec7n ch\u1edd t\u1ed9i, Vua ra chi\u1ebfu tha.<\/p>\n<p>[83] Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, n\u01b0\u1edbc N\u1eef Ch\u00e2n sai s\u1ee9 \u1ed0t \u0110\u1ed9t L\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng ng\u1ef1a qu\u00fd.<\/p>\n<p>[84] Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a S\u00f9ng H\u1ea1, xem vi\u1ec7c tu s\u1eeda c\u1ed5ng tam quan.<\/p>\n<p>[85] Ch\u1ee7 b\u1ea1 huy\u1ec7n V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 Qu\u00e1ch Ng\u00e3i ph\u1ea1m t\u1ed9i tham \u00f4 1.200.000 quan ti\u1ec1n, b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Vua ra chi\u1ebfu r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m tr\u1ecdng t\u1ed9i t\u1ea1i c\u00e1c tr\u1ea1i bi\u00ean gi\u1edbi, ph\u1ea3i giao v\u1ec1 c\u00e1c ch\u00e2u qu\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t x\u1eed, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y ti\u1ec7n quy\u1ebft \u0111o\u00e1n.<\/p>\n<p>[86] L\u1ec7nh huy\u1ec7n Oan C\u01b0, T\u00e0o Ch\u00e2u l\u00e0 H\u1ea7u Tr\u1eafc n\u1ed5i ti\u1ebfng thanh li\u00eam, ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c T\u1ea3 th\u1eadp di, ki\u00eam nhi\u1ec7m tri huy\u1ec7n. Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Vi\u00ean Ng\u1ea1n nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u1ea1m ph\u00e1p, Tr\u1eafc d\u00e2ng s\u1edb t\u1ed1 c\u00e1o, Ng\u1ea1n d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 t\u1ed9i, t\u1ef1 bi\u1ec7n r\u1eb1ng m\u00ecnh v\u00f4 t\u1ed9i, Vua c\u0169ng kh\u00f4ng truy c\u1ee9u. Tr\u1eafc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Tr\u01b0\u1eddng S\u01a1n.<\/p>\n<p>[87] Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu cho H\u00ecnh b\u1ed9, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i bu\u00f4n mu\u1ed1i v\u00e0 r\u01b0\u1ee3u b\u1ecb ph\u1ea1t ph\u1ed1i d\u1ecbch, ch\u1ec9 c\u1ea7n ph\u1ee5c d\u1ecbch t\u1ea1i ch\u00e2u m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng khoan h\u1ed3ng.<\/p>\n<p>[88] H\u1ecdc s\u0129 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m Kinh D\u1ecbch l\u00e0 Qu\u00e1ch Trung Th\u1ee9 say r\u01b0\u1ee3u, c\u00f9ng v\u1edbi Th\u00e1i t\u1eed trung x\u00e1 Ph\u00f9 Chi\u00eau V\u0103n c\u00e3i nhau \u1ea7m \u0129 \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u01b0\u1eddng. Ng\u1ef1 s\u1eed d\u00e2ng t\u1ea5u, Trung Th\u1ee9 m\u1eafng quan l\u1ea1i \u0111\u00e0i, \u0111o\u1ea1t t\u1ea5u ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 x\u00e9 n\u00e1t. Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, Trung Th\u1ee9 b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Tham qu\u00e2n ty h\u1ed9 ch\u00e2u C\u00e0n, c\u00f2n Chi\u00eau V\u0103n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Trung Th\u1ee9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1c D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[89] Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, S\u1eed qu\u00e1n d\u00e2ng l\u00ean &#8216;Chu Th\u1ebf T\u00f4ng Th\u1ef1c l\u1ee5c&#8217; g\u1ed3m 40 quy\u1ec3n. Vua ban th\u01b0\u1edfng cho Gi\u00e1m tu Qu\u1ed1c s\u1eed V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ed5 v\u00e0 quan Tu so\u1ea1n H\u1ed7 M\u00f4ng v\u1eadt ph\u1ea9m v\u00e0 ti\u1ec1n t\u00f9y theo c\u1ea5p b\u1eadc.<\/p>\n<p>[90] Ban chi\u1ebfu cho tu s\u1eeda mi\u1ebfu T\u00e2y Nh\u1ea1c \u1edf ch\u00e2u Hoa.<\/p>\n<p>[91] Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 D\u1ee5 sai Trung th\u01b0 th\u1ecb lang Ph\u00f9ng M\u1eadt \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u c\u1ed1ng. M\u1eadt t\u1ee9c l\u00e0 Di\u00ean L\u1ed7. \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea5u t\u1ef1 thu\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng b\u1ea3n th\u00e2n v\u1ed1n c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng thanh \u0111\u1ea1m, kh\u00f4ng c\u01b0\u1ee1ng l\u1ea1i m\u00e0 k\u1ebf th\u1eeba v\u1ecb tr\u00ed, th\u1edd \u0110\u1ea1i Qu\u1ed1c kh\u00f4ng d\u00e1m n\u1ea3y sinh \u00fd kh\u00e1c, \u1edf g\u1ea7n Ng\u00f4 Vi\u1ec7t, s\u1ee3 b\u1ecb gi\u00e8m pha. Vua ban chi\u1ebfu \u01b0u \u00e1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Chu Th\u1ebf T\u00f4ng sau khi chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c Giang B\u1eafc, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a th\u01b0 cho Giang Nam, theo th\u1ec3 th\u1ee9c nh\u01b0 tri\u1ec1u \u0110\u01b0\u1eddng v\u1edbi Kh\u1ea3 h\u00e3n H\u1ed3i C\u1ed1t, ch\u1ec9 g\u1ecdi l\u00e0 &#8216;Qu\u1ed1c ch\u1ee7&#8217;. Vua ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m theo. T\u1eeb \u0111\u00f3, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed5i th\u01b0 t\u1eeb g\u1ecdi l\u00e0 &#8216;Chi\u1ebfu&#8217;.<\/p>\n<p>[92] Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00ed, c\u1eed H\u00e0nh qu\u00e2n T\u01b0 m\u00e3 Kinh Nam, Ninh Giang Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Cao B\u1ea3o \u00dac gi\u1eef ch\u1ee9c Kinh Nam Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9.<\/p>\n<p>Ban \u0111\u1ea7u, Vua nghe tin Cao B\u1ea3o Dung m\u1ea5t, sai Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 l\u00e0 L\u00fd \u0110\u00e0o <i>(ng\u01b0\u1eddi V\u1ea1n Ni\u00ean, ch\u00e1u c\u1ee7a L\u00fd H\u1ed3i, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 hai)<\/i> \u0111i vi\u1ebfng. Khi L\u00fd \u0110\u00e0o tr\u1edf v\u1ec1, Vua h\u1ecfi li\u1ec7u B\u1ea3o \u00dac c\u00f3 \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u01a1ng vi\u1ec7c l\u1edbn kh\u00f4ng. \u0110\u00e0o cho r\u1eb1ng B\u1ea3o \u00dac c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e1nh v\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u01a1n n\u1eefa B\u1ea3o \u00dac c\u0169ng th\u01b0\u1eddng d\u00e2ng c\u1ed1ng ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, n\u00ean Vua ban cho \u00f4ng \u1ea5n ti\u1ebft.<\/p>\n<p>B\u1ea3o \u00dac t\u00ednh d\u00e2m \u0111\u00e3ng, th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi ca k\u1ef7 trong th\u00e0nh v\u00e0o ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, ch\u1ecdn nh\u1eefng binh s\u0129 kh\u1ecfe m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 c\u00f9ng vui \u0111\u00f9a, B\u1ea3o \u00dac v\u00e0 c\u00e1c th\u00ea thi\u1ebfp c\u00f9ng ng\u1ed3i sau r\u00e8m xem v\u00e0 c\u01b0\u1eddi \u0111\u00f9a. \u00d4ng c\u00f2n th\u00edch x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u00e0i c\u00e1c, khoe khoang t\u00e0i ngh\u1ec7 ki\u1ebfn tr\u00fac, khi\u1ebfn qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u o\u00e1n h\u1eadn. K\u00fd th\u1ea5t T\u00f4n Quang Hi\u1ebfn can gi\u00e1n r\u1eb1ng: <i>&#8220;Nh\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ed1ng tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, c\u00e1c ch\u01b0 h\u1ea7u kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u quy ph\u1ee5c, m\u1ecdi chi\u1ebfu th\u01b0 \u0111\u1ec1u h\u1ee3p v\u1edbi nh\u00e2n ngh\u0129a, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1eadc qu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 Thang, V\u0169 v\u1eady. Ng\u00e0i n\u00ean ch\u0103m ch\u1ec9, ti\u1ebft ki\u1ec7m, kh\u00f4ng n\u00ean xa x\u1ec9, v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 ph\u1eadn m\u00ecnh; tr\u00ean ph\u1ee5ng s\u1ef1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, gi\u1eefa n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1ed5 t\u00f4ng<a class=\"footnote\" title=\"'t\u1ed5 t\u00f4ng' trong b\u1ea3n g\u1ed1c vi\u1ebft l\u00e0 't\u00f4ng t\u1ed5', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-81-10\" href=\"#footnote-81-10\" aria-label=\"Footnote 10\"><sup class=\"footnote\">[10]<\/sup><\/a>, d\u01b0\u1edbi an \u1ee7i l\u00f2ng d\u00e2n, n\u1ebfu bu\u00f4ng th\u1ea3 h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00fac.&#8221;<\/i> B\u1ea3o \u00dac kh\u00f4ng nghe.<\/p>\n<p>Quang Hi\u1ebfn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Qu\u00fd B\u00ecnh.<\/p>\n<p><i>(Quang Hi\u1ebfn, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Th\u00e0nh nguy\u00ean ni\u00ean.)<\/i><\/p>\n<p>[93] C\u00f9ng ng\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi Khi\u1ebft \u0110an l\u00e0 Gi\u1ea3i L\u1ee3i \u0111\u1ebfn h\u00e0ng.<\/p>\n<p>[94] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, c\u1eed H\u1ed3ng l\u01b0 Thi\u1ebfu khanh L\u01b0 Tu\u1ea5n gi\u1eef ch\u1ee9c Kinh k\u1ef3 \u0110\u00f4ng l\u1ed9 Ph\u00e1t v\u1eadn s\u1ee9.<\/p>\n<p><i>(L\u01b0 Tu\u1ea5n, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i><\/p>\n<p>[95] Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, sai An b\u00ed Kh\u1ed1 s\u1ee9 L\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a sang Giang Nam vi\u1ebfng t\u1ebf. Vua tri\u1ec7u ki\u1ebfn, ban cho l\u1eddi d\u1eb7n d\u00f2 k\u1ef9 c\u00e0ng. Vua n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c quan t\u1ea3 h\u1eefu: <i>&#8220;Tr\u1eabm m\u1ed7i l\u1ea7n sai s\u1ee9 \u0111i b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, th\u01b0\u1eddng d\u1eb7n h\u1ecd ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn, nh\u01b0ng nghe n\u00f3i \u00edt ai tu\u00e2n theo l\u1ec5 nghi, ng\u01b0\u1eddi \u1edf xa s\u1ebd ngh\u0129 g\u00ec?&#8221;<\/i> C\u00e1c quan xin d\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 r\u0103n d\u1ea1y, Vua n\u00f3i: <i>&#8220;D\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t r\u0103n d\u1ea1y, sao b\u1eb1ng \u0111\u1ec3 h\u1ecd t\u1ef1 gi\u00e1c? Ch\u1ec9 c\u1ea7n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi k\u1ef9 c\u00e0ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/i><\/p>\n<p><i>(L\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i><\/p>\n<p>[96] Ra chi\u1ebfu b\u00e3i b\u1ecf y\u1ebfn ti\u1ec7c l\u1edbn v\u00ec tang th\u00e1i h\u1eadu.<\/p>\n<p>[97] M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 v\u00ec vi\u1ec7c s\u01a1n l\u0103ng c\u1ee7a Th\u00e1i h\u1eadu, sai H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u1ecb lang l\u00e0 H\u00e0n Hi T\u1ea3i <i>(ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u1ea3i, con c\u1ee7a H\u00e0n Th\u00fac T\u1ef1, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m Thi\u00ean Th\u00e0nh nguy\u00ean ni\u00ean)<\/i> v\u00e0 Th\u00e1i ph\u1ee7 Khanh \u0110i\u1ec1n L\u00e2m \u0111\u1ebfn gi\u00fap vi\u1ec7c an t\u00e1ng.<\/p>\n<p><i>(\u0110i\u1ec1n L\u00e2m, ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n.)<\/i><\/p>\n<p>[98] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, th\u0103ng ch\u00e2u L\u1ec7 l\u00e0m ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n, l\u1ea5y ph\u00f3 s\u1ee9 H\u00e0 K\u1ebf Qu\u00e2n l\u00e0m s\u1ee9.<\/p>\n<p>[99] Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, sai Khu m\u1eadt th\u1eeba ch\u1ec9 Ph\u01b0\u01a1ng Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng Nh\u00e2n Thi\u1ec7m \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, v\u00ec \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, \u0111i ch\u00fac m\u1eebng v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>[100] Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1eddi Ng\u0169 \u0111\u1ea1i chi\u00eau m\u1ed9 d\u00e2n \u0111i c\u01b0\u1edbp ng\u1ef1a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Nhung, quan ph\u1ee7 tr\u1ea3 ti\u1ec1n, ghi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 b\u00f9 v\u00e0o s\u1ed1 ng\u1ef1a chi\u1ebfn thi\u1ebfu h\u1ee5t. Vua mu\u1ed1n th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng tin v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t, ban l\u1ec7nh cho c\u00e1c ch\u00e2u bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ea5m d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, nh\u1eefng ng\u1ef1a \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i. T\u1eeb \u0111\u00f3, v\u00f9ng bi\u00ean gi\u1edbi s\u1ee3 ph\u1ee5c, kh\u00f4ng d\u00e1m x\u00e2m ph\u1ea1m.<\/p>\n<p>[101] Ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd, h\u1ee3p t\u00e1ng Minh Hi\u1ebfn Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu \u1edf An L\u0103ng.<\/p>\n<p>[102] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 l\u1ea5y Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7 H\u00e0n v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng Thi\u1ec7n l\u00e0m T\u01b0 \u0111\u1ed3, ki\u00eam Th\u1ecb trung, Ch\u01b0 \u0111\u1ea1o binh m\u00e3 ph\u00f3 nguy\u00ean so\u00e1i, \u0110\u1eb7ng v\u01b0\u01a1ng T\u00f2ng D\u1eadt l\u00e0m T\u01b0 kh\u00f4ng, Nam \u0111\u00f4 l\u01b0u th\u1ee7. Ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c c\u01a1 quan kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5, t\u1eeb quan t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m, m\u1ed7i ng\u00e0y hai ng\u01b0\u1eddi ch\u1edd \u1edf n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng hai ba \u0111i\u1ec1u t\u1ea5u tr\u00ecnh. L\u00fac \u1ea5y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i cao nh\u01b0ng ch\u1ee9c th\u1ea5p, m\u1eebng th\u1ea7m v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5u \u0111\u1ea1t, n\u00ean tr\u00ecnh b\u00e0y nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u, nh\u01b0ng cu\u1ed1i c\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thi h\u00e0nh, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ea5t v\u1ecdng.<\/p>\n<p>[103] Th\u00e1ng \u0111\u00f3, sai Tri ch\u1ebf c\u00e1o H\u00e0 N\u1ed9i L\u01b0 \u0110a T\u1ed1n xem x\u00e9t c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n d\u00e2ng th\u01b0 hi\u1ebfn k\u1ebf, b\u00e1o l\u00ean \u0111\u1ec3 th\u0103ng gi\u00e1ng.<\/p>\n<p>[104] Ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ef5 th\u00e1ng 11, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u00f9a T\u01b0\u1edbng Qu\u1ed1c, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c T\u1eed Gi\u00e1m.<\/p>\n<p>[105] Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, Vua b\u00e0y ti\u1ec7c chi\u00eau \u0111\u00e3i c\u00e1c t\u1ec3 th\u1ea7n, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9, th\u1ee9 s\u1eed, th\u1ed1ng qu\u00e2n, ch\u01b0 qu\u00e2n, s\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 qu\u00e2n ch\u1ec9 huy s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean<a class=\"footnote\" title=\"ch\u01b0 qu\u00e2n s\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 qu\u00e2n ch\u1ec9 huy s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean, ch\u1eef 's\u01b0\u01a1ng' v\u00e0 'ch\u1ee7' nguy\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ea3o l\u1ed9n, c\u0103n c\u1ee9 theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n, ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' l\u1ec5 45-1 s\u1eeda l\u1ea1i.\" id=\"return-footnote-81-11\" href=\"#footnote-81-11\" aria-label=\"Footnote 11\"><sup class=\"footnote\">[11]<\/sup><\/a>c\u00f9ng c\u00e1c s\u1ee9 gi\u1ea3 ti\u1ebfn ph\u1ee5ng t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1ea1o t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ch\u00ednh, kh\u00f4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c ca nh\u1ea1c. L\u00fac \u0111\u00f3, l\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a Minh Hi\u1ebfn Th\u00e1i h\u1eadu \u0111ang x\u00e2y d\u1ef1ng, c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebfn ph\u1ee5ng, nh\u00e2n d\u1ecbp l\u1ec5 xong, Vua \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>[106] Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, Vua phong cho Sa Ch\u00e2u ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, \u0111\u1ed3ng b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 T\u00e0o Nguy\u00ean Trung v\u00e0 con trai \u00f4ng l\u00e0 Qua Ch\u00e2u \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9 Di\u00ean K\u00ednh <i>(theo &#8216;T\u1ed1ng s\u1eed&#8217; ghi l\u00e0 Di\u00ean K\u1ebf)<\/i> \u0111\u1ec1u c\u1eed s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Nguy\u00ean Trung l\u00e0 con trai c\u1ee7a Ngh\u0129a Kim.<\/p>\n<p><i>(S\u1ef1 t\u00edch c\u1ee7a Ngh\u0129a Kim, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o n\u0103m \u0110\u1ea1i Trung th\u1ee9 5, sau \u0111\u00f3 ghi v\u00e0o n\u0103m H\u00e0m Th\u00f4ng th\u1ee9 13 v\u00e0 n\u0103m \u0110\u1ed3ng Quang th\u1ee9 2. Nguy\u00ean Trung k\u1ebf v\u1ecb l\u00e0m ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, theo &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; l\u00e0 sau n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 2, c\u00f2n theo &#8216;Ti\u1ebft C\u01b0 Ch\u00ednh Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed&#8217; th\u00ec Ngh\u0129a Kim m\u1ea5t v\u00e0o th\u00e1ng 2 n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 5, con trai l\u00e0 Nguy\u00ean \u0110\u1ee9c k\u1ebf v\u1ecb. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u00ean Ph\u00fac th\u1ee9 8, l\u1ea1i ghi Sa Ch\u00e2u l\u01b0u h\u1eadu T\u00e0o Nguy\u00ean Th\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m Quy Ngh\u0129a ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9. N\u0103m Khai V\u1eadn th\u1ee9 3, l\u1ea1i ghi Qua Ch\u00e2u th\u1ee9 s\u1eed T\u00e0o Nguy\u00ean Trung l\u00e0m Sa Ch\u00e2u l\u01b0u h\u1eadu. Tuy nhi\u00ean, qu\u1ed1c s\u1eed v\u00e0 &#8216;H\u1ed9i y\u1ebfu&#8217; \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p v\u1ec1 hai nh\u00e2n v\u1eadt Nguy\u00ean \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u00ean Th\u00e2m, kh\u00f4ng r\u00f5 v\u00ec sao.)<\/i><\/p>\n<p>[107] Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, Vua b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i s\u0103n \u1edf v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4, ban th\u01b0\u1edfng \u00e1o g\u1ea5m cho t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng, xu m\u1eadt s\u1ee9, ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, quan s\u00e1t s\u1ee9, ph\u00f2ng ng\u1ef1 s\u1ee9, \u0111o\u00e0n luy\u1ec7n s\u1ee9, th\u1ed1ng qu\u00e2n, th\u1ecb v\u1ec7 ch\u01b0 qu\u00e2n \u0111\u00f4 hi\u1ec7u. H\u00f4m \u0111\u00f3, c\u1ea5m qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ra l\u00e0m v\u00f2ng v\u00e2y s\u0103n b\u1eafn, ng\u0169 ph\u01b0\u1eddng mang theo chim \u01b0ng v\u00e0 ch\u00f3 s\u0103n. Vua t\u1ef1 c\u1ea7m cung t\u00ean, b\u1eafn tr\u00fang th\u1ecf ch\u1ea1y, c\u00e1c quan theo h\u1ea7u d\u00e2ng ng\u1ef1a ch\u00fac m\u1eebng. Gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eebng l\u1ea1i, Vua tri\u1ec7u t\u1eadp c\u1eadn th\u1ea7n ban r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ebfn t\u1ed1i m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1 cung. Sau \u0111\u00f3, m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111i s\u0103n \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e1c quan theo h\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u00e1o ch\u1ebdn, \u1ee7ng \u1ea5m, c\u00f2n th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng tr\u1edf xu\u1ed1ng ai b\u1eafn tr\u00fang th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ban ng\u1ef1a.<\/p>\n<p>[108] Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, Vua ban chi\u1ebfu r\u1eb1ng do d\u00e2n ch\u00fang \u1edf H\u00e0o Ch\u00e2u v\u00e0 S\u1edf Ch\u00e2u b\u1ecb \u0111\u00f3i, l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u1edf kho ph\u00e1t ch\u1ea9n c\u1ee9u t\u1ebf.<\/p>\n<p>[109] T\u1ea5n ch\u00e2u b\u00e1o r\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n B\u1eafc H\u00e1n \u1edf ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng Ph\u1ea7n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ef1a, tr\u00e2u, l\u1eeba s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng h\u00e0ng ngh\u00ecn.<\/p>\n<p><i>(L\u00fac \u0111\u00f3 Tri\u1ec7u Nguy\u00ean Huy l\u00e0m Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, nh\u01b0ng b\u1ea3n truy\u1ec7n kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p vi\u1ec7c n\u00e0y, Th\u1ef1c l\u1ee5c c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3. Hay l\u00e0 Nguy\u00ean Huy th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u01b0a \u0111\u1ebfn nh\u1eadm ch\u1ee9c? Kh\u00f4ng r\u00f5 r\u1ed1t cu\u1ed9c ai gi\u1eef ch\u1ee9c \u1edf T\u1ea5n ch\u00e2u. Vi\u1ec7c V\u0169 Th\u1ee7 K\u1ef3 ph\u00f2ng th\u1ee7 T\u1ea5n ch\u00e2u, qu\u1ed1c s\u1eed kh\u00f4ng ghi r\u00f5, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 Th\u1ee7 K\u1ef3, c\u1ea7n xem x\u00e9t th\u00eam.)<\/i><\/p>\n<p>[110] Th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, H\u1ed3i C\u1ed1t Kh\u1ea3 h\u00e3n C\u1ea3nh Qu\u1ef3nh sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[111] Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Vu \u0110i\u1ec1n L\u00fd Th\u00e1nh Thi\u00ean sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng n\u1ea1p s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>[112] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00f9i, Chi\u00eau ngh\u0129a Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 L\u00fd K\u1ebf Hu\u00e2n t\u00e2u l\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i h\u01a1n ngh\u00ecn qu\u00e2n B\u1eafc H\u00e1n, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n tr\u0103m th\u1ee7 c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c em c\u1ee7a Li\u00eau ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Ph\u00f3 \u0110\u00ecnh Ng\u1ea1n l\u00e0 Hu\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u00ean.<\/p>\n<p>[113] \u0110\u1ea1i ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed Chi\u1ebft Nh\u00e2n L\u00fd l\u00e0 d\u00f2ng h\u1ecd l\u1edbn c\u1ee7a b\u1ed9 l\u1ea1c \u0110\u1ea3ng H\u1ea1ng, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, ti\u1ebfp gi\u00e1p bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda b\u1eafc. Vua th\u1ea5y \u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng b\u1ea3o v\u1ec7 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, tri\u1ec7u \u00f4ng v\u00e0o ch\u1ea7u, r\u1ed3i l\u1ea1i c\u1eed \u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 gi\u1eef ch\u1ee9c Th\u1ee9 s\u1eed nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>[114] Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn kho th\u00f3c m\u1edbi x\u00e2y.<\/p>\n<p>[115] Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, Vua \u0111i s\u0103n \u1edf v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4 g\u1ea7n kinh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>[116] Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, sai Cung ph\u1ee5ng quan L\u00fd S\u00f9ng U\u00e2n <i>(S\u00f9ng U\u00e2n, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> \u0111i s\u1ee9 Giang Nam, \u0110i\u1ec7n tr\u1ef1c T\u00f4n To\u00e0n Ch\u01b0\u01a1ng <i>(To\u00e0n Ch\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a th\u1ea5y ghi ch\u00e9p.)<\/i> \u0111i s\u1ee9 Ng\u00f4 Vi\u1ec7t, ban cho d\u00ea, ng\u1ef1a, l\u1ea1c \u0111\u00e0, v.v.<\/p>\n<p>[117] Ng\u00e0y \u1ea4t M\u00e3o, Trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1 t\u00e2u: <i>&#8220;Nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd tr\u00ecnh c\u1ee7a Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng l\u1ec5 vi\u1ec7n, ch\u1ecb c\u1ee7a Ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00e0 Th\u00e1i Nguy\u00ean Qu\u1eadn qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng th\u1ecb m\u1ea5t. Theo l\u1ec7, Ho\u00e0ng h\u1eadu ph\u1ea3i ra kh\u1ecfi cung, \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c Ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 V\u01b0\u01a1ng Nhi\u00eau \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n l\u1ec5 ph\u00e1t tang v\u00e0 m\u1eb7c tang ph\u1ee5c. C\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn danh thi\u1ebfp chia bu\u1ed3n.&#8221;<\/i> Vua \u0111\u1ed3ng \u00fd.<\/p>\n<p>[118] N\u0103m \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Qu\u1ea3ng Thu\u1eadn nh\u00e0 H\u1eadu Chu, c\u00e1c huy\u1ec7n \u1edf Tr\u1ea5n ch\u00e2u, m\u01b0\u1eddi h\u1ed9 ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i d\u0169ng l\u00e0m cung ti\u1ec5n th\u1ee7, ch\u00edn h\u1ed9 c\u00f2n l\u1ea1i cung c\u1ea5p kh\u00ed gi\u00e1p, l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o. N\u0103m \u0111\u00f3, Vua h\u1ea1 chi\u1ebfu gi\u1ea3i t\u00e1n, t\u1ed5ng c\u1ed9ng m\u1ed9t ngh\u00ecn b\u1ed1n tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p><i>(Theo &#8216;L\u01b0\u1ee1ng tri\u1ec1u Binh ch\u00ed&#8217;.)<\/i><\/p>\n<p>[119] B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1eadp ty T\u00e0ng b\u0103ng, th\u01b0\u1eddng v\u00e0o th\u00e1ng 4 <i>(th\u00e1ng \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u1ea1)<\/i> c\u1eed quan d\u00f9ng l\u1ec5 v\u1eadt, d\u00f9ng b\u00f2 \u0111en \u0111\u1ec3 t\u1ebf th\u1ea7n Huy\u1ec1n Minh, r\u1ed3i m\u1edf kho b\u0103ng, d\u00e2ng l\u00ean Th\u00e1i mi\u1ebfu.<\/p>\n<p>[120] Ban \u0111\u1ea7u, n\u1eef vu Ph\u00e0n H\u1ed3 T\u1eed c\u1ee7a Nam H\u00e1n t\u1ef1 x\u01b0ng Ng\u1ecdc Ho\u00e0ng gi\u00e1ng l\u00e2m xu\u1ed1ng th\u00e2n m\u00ecnh, nh\u1edd ho\u1ea1n quan Tr\u1ea7n Di\u00ean Th\u1ecd d\u1eabn \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Nam H\u00e1n ch\u1ee7.<\/p>\n<p>Nam H\u00e1n ch\u1ee7 cho b\u00e0y tr\u01b0\u1edbng r\u00e8m trong n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n, tr\u01b0ng b\u00e0y ch\u00e2u b\u00e1u. H\u1ed3 T\u1eed \u0111\u1ed9i m\u0169 vi\u1ec5n du, m\u1eb7c \u00e1o t\u00eda, ng\u1ed3i x\u1ed5m trong tr\u01b0\u1edbng tuy\u00ean b\u1ed1 h\u1ecda ph\u00fac, g\u1ecdi Nam H\u00e1n ch\u1ee7 l\u00e0 Th\u00e1i t\u1eed Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, m\u1ecdi vi\u1ec7c qu\u1ed1c s\u1ef1 \u0111\u1ec1u do H\u1ed3 T\u1eed quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. N\u1ed9i \u0111\u1ea1i s\u01b0 Cung Tr\u1eebng Xu, n\u1eef th\u1ecb trung L\u01b0 Qu\u1ef3nh Ti\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ee5 h\u1ecda theo b\u00e0. H\u1ed3 T\u1eed th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1edbi Nam H\u00e1n ch\u1ee7 r\u1eb1ng Qu\u1ef3nh Ti\u00ean, Tr\u1eebng Xu, Di\u00ean Th\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u1ee9 gi\u1ea3 tr\u00ean tr\u1eddi ph\u00e1i xu\u1ed1ng ph\u00f2 t\u00e1 Th\u00e1i t\u1eed, d\u00f9 c\u00f3 t\u1ed9i c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tra h\u1ecfi. N\u0103m \u1ea5y, trong cung m\u1ecdc n\u1ea5m linh chi, d\u00e3 th\u00fa ch\u1ea1m v\u00e0o c\u1eeda ph\u00f2ng ng\u1ee7, trong v\u01b0\u1eddn d\u00ea nh\u1ea3 ng\u1ecdc, \u0111\u00e1 b\u00ean gi\u1ebfng t\u1ef1 d\u1ef1ng l\u00ean, \u0111i h\u01a1n tr\u0103m b\u01b0\u1edbc r\u1ed3i m\u1edbi \u0111\u1ed5. H\u1ed3 T\u1eed \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, khuy\u00ean qu\u1ea7n th\u1ea7n v\u00e0o ch\u00fac m\u1eebng.<\/p>\n<p><i>(Tr\u1eebng Xu, ghi ch\u00e9p v\u00e0o n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba. Qu\u1ef3nh Ti\u00ean, ghi ch\u00e9p v\u00e0o n\u0103m C\u00e0n H\u1eefu th\u1ee9 ba.)<\/i><\/p>\n<p>[121] \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 D\u1ee5c truy t\u00f4n th\u1ee5y hi\u1ec7u cho cha m\u00ecnh L\u00fd C\u1ea3nh l\u00e0 Minh \u0110\u1ea1o S\u00f9ng \u0110\u1ee9c V\u0103n Tuy\u00ean Hi\u1ebfu Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u Nguy\u00ean T\u00f4ng, l\u0103ng hi\u1ec7u Thu\u1eadn L\u0103ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 do Ph\u00f9ng M\u1eadt th\u1ec9nh c\u1ea7u b\u1ec1 tr\u00ean m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<hr class=\"before-footnotes clear\" \/><div class=\"footnotes\"><ol><li id=\"footnote-81-1\">\u2018\u1ee9c\u2019 nguy\u00ean l\u00e0 \u2018\u00edch\u2019, theo b\u1ea3n T\u1ed1ng, b\u1ea3n C\u00e1c v\u00e0 \u2018\u0110\u00f4ng \u0111\u00f4 s\u1ef1 l\u01b0\u1ee3c\u2019 quy\u1ec3n 19 ch\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng C\u1ea3nh truy\u1ec7n m\u00e0 s\u1eeda <a href=\"#return-footnote-81-1\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 1\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-2\">Nam n\u1eef t\u1eeb m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 'm\u01b0\u1eddi b\u1ea3y', c\u00e1c b\u1ea3n, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 gi\u1ed1ng nhau; b\u1ea3n T\u1ed1ng v\u00e0 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 173 'Th\u1ef1c h\u00f3a ch\u00ed', 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i'; 'Th\u00e1i b\u00ecnh tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' <i>(sau \u0111\u00e2y g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i')<\/i> quy\u1ec3n 2 th\u00ec ghi l\u00e0 'm\u01b0\u1eddi l\u0103m'. X\u00e9t 'T\u00e2n Ng\u0169 \u0111\u1ea1i s\u1eed' quy\u1ec3n 12 'Chu B\u1ea3n k\u1ef7' v\u00e0o ng\u00e0y \u1ea4t S\u1eedu th\u00e1ng 8 n\u0103m Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c th\u1ee9 ba ch\u1ec9 ghi 'b\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed3ng c\u00e2y v\u00e0 h\u1eb9', c\u00f2n l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp. <a href=\"#return-footnote-81-2\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 2\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-3\">'Tr\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u h\u1ea3i \u0111\u1ea3o' trong b\u1ea3n T\u1ed1ng, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'T\u1ee5c th\u00f4ng gi\u00e1m' quy\u1ec3n 2 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'L\u01b0u ph\u00f9 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'. 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 th\u00ec ghi l\u00e0 'L\u01b0u \u01b0 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o'. <a href=\"#return-footnote-81-3\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 3\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-4\"> T\u1eebng c\u00f9ng Vua quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c l\u1edbn: T\u1eeb 't\u1eebng' trong c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 c\u00e1c b\u1ea3n in, b\u1ea3n ho\u1ea1t t\u1ef1 c\u00f9ng 'T\u1ea5u Th\u1ee7y K\u1ec9 V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau, c\u00f2n c\u00e1c b\u1ea3n nh\u01b0 T\u1ed1ng b\u1ea3n, 'T\u1ed1ng To\u00e1t Y\u1ebfu', 'Bi\u00ean Ni\u00ean C\u01b0\u01a1ng M\u1ee5c' quy\u1ec3n nh\u1ea5t, 'T\u1ed1ng S\u1eed To\u00e0n V\u0103n' quy\u1ec3n nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u vi\u1ebft l\u00e0 'm\u1ed7i'. <a href=\"#return-footnote-81-4\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 4\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-5\">'Qu\u1ea3n l\u00fd' nguy\u00ean l\u00e0 'c\u1ea5t gi\u1eef', nh\u01b0ng theo c\u00e1c b\u1ea3n v\u00e0 s\u00e1ch 'Tr\u1ecb t\u00edch th\u1ed1ng lo\u1ea1i' quy\u1ec3n 2, 'T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n' quy\u1ec3n 1 \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'qu\u1ea3n l\u00fd', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-81-5\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 5\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-6\">'T\u00f2ng Khi\u00eam' nguy\u00ean b\u1ea3n l\u00e0 'T\u00f2ng Nh\u01b0\u1ee3ng', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c v\u00e0 'M\u00e3 L\u1ec7nh Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 5, 'L\u1ee5c Du Nam \u0110\u01b0\u1eddng th\u01b0' quy\u1ec3n 3, 'Ng\u00f4 Nh\u1eadm Th\u1ea7n Th\u1eadp Qu\u1ed1c Xu\u00e2n Thu' quy\u1ec3n 17 \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'T\u00f2ng Khi\u00eam', nay theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda. <a href=\"#return-footnote-81-6\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 6\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-7\">Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u00f4 ngu h\u1ea7u Tr\u1ea5n An ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng L\u1ec7nh \u0110\u1ea1c l\u00e0m Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebft \u0111\u1ed9 s\u1ee9, 'Tr\u1ea5n Ninh' nguy\u00ean b\u1ea3n ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n An', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, T\u1ed1ng to\u00e1t y\u1ebfu b\u1ea3n, Bi\u00ean ni\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed to\u00e0n v\u0103n quy\u1ec3n nh\u1ea5t, T\u1ed1ng s\u1eed quy\u1ec3n 250 b\u1ea3n truy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ghi l\u00e0 'Tr\u1ea5n Ninh', nay theo \u0111\u00f3 s\u1eeda l\u1ea1i <a href=\"#return-footnote-81-7\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 7\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-8\">Trong b\u1ea3n g\u1ed1c T\u1ed1ng v\u00e0 b\u1ea3n t\u00f3m t\u1eaft c\u1ee7a T\u1ed1ng, ch\u1eef 'n\u0103m' c\u00f3 th\u00eam 'th\u00e1ng ba' b\u00ean d\u01b0\u1edbi <a href=\"#return-footnote-81-8\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 8\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-9\">C\u00e1c b\u1ea3n \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 'b\u1ecf gia quy\u1ebfn'. Theo 'T\u1ed1ng s\u1eed' quy\u1ec3n 253, truy\u1ec7n T\u00f4n H\u00e0nh H\u1eefu ch\u00e9p l\u00e0 'd\u1eddi kho t\u00e0ng'. <a href=\"#return-footnote-81-9\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 9\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-10\">'t\u1ed5 t\u00f4ng' trong b\u1ea3n g\u1ed1c vi\u1ebft l\u00e0 't\u00f4ng t\u1ed5', theo T\u1ed1ng b\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n kh\u00e1c s\u1eeda l\u1ea1i.  <a href=\"#return-footnote-81-10\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 10\">&crarr;<\/a><\/li><li id=\"footnote-81-11\">ch\u01b0 qu\u00e2n s\u01b0\u01a1ng ch\u1ee7 qu\u00e2n ch\u1ec9 huy s\u1ee9 tr\u1edf l\u00ean, ch\u1eef 's\u01b0\u01a1ng' v\u00e0 'ch\u1ee7' nguy\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ea3o l\u1ed9n, c\u0103n c\u1ee9 theo T\u1ed1ng b\u1ea3n, c\u00e1c b\u1ea3n, ho\u1ea1t t\u1ef1 b\u1ea3n v\u00e0 'T\u1ed1ng h\u1ed9i y\u1ebfu' l\u1ec5 45-1 s\u1eeda l\u1ea1i. <a href=\"#return-footnote-81-11\" class=\"return-footnote\" aria-label=\"Return to footnote 11\">&crarr;<\/a><\/li><\/ol><\/div>","protected":false},"author":1,"menu_order":2,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[48],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-81","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","chapter-type-standard"],"part":59,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/81","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/81\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2550,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/81\/revisions\/2550"}],"part":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/59"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/81\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=81"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=81"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=81"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/khosachviet.com\/tuc-tu-tri-thong-giam-truong-bien\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=81"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}