[BETA] QUYỂN 281: NĂM HI NINH THỨ 10 (ĐINH TỴ, 1077)

Từ tháng 3 đến hết tháng 4 năm Hi Ninh thứ 10 đời Thần Tông.

[1] Tháng 3, ngày Tân Hợi mùng một, chia mệnh cho các quan phụ tá cầu mưa.

[2] Vua phê: “Doanh trại An Nam: Binh lính Phiên ở lộ Phu Diên ứng mộ không hưởng lộc và các thủ lĩnh xa nhà vạn dặm, vì bệnh chướng mà chết, tình cảnh đáng thương, nên ban thêm lụa theo thứ bậc. Những quan Phiên vốn có lệ thừa kế nếu tử trận thì phải tâu lên chức vụ cần bổ nhiệm. Những người khác dù chưa qua núi nhưng đã rời khỏi biên giới Thiểm Tây, đều chiếu lệ cấp phát.”

[3] Ngày Giáp Dần, truy tặng Tuyên Khánh sứ, Khang Châu Phòng ngự sứ, Nội thị Hữu ban Phó đô tri Vương Thủ Quy làm Chiêu Vũ quân Lưu hậu. Hoàng thành sứ, Trung Châu Phòng ngự sứ, Nhập nội Đô tri Lam Nguyên Chấn giữ mình thanh cao, phụng sự Vua cần mẫn, mười năm bên cạnh, trước sau không thay đổi, nên được ưu ái truy tặng.

[4] Ngày Mậu Ngọ, chiếu cho Trứ tác tá lang, cựu Hiệu thư Viện Sùng Văn Trương Tái về viện làm việc. Trước đây Trương Tái vì tìm thầy thuốc mà rời đi, Kinh lược sứ lộ Tần Phượng Lã Đại Phòng xin triệu về, nên có chiếu này. (Theo 《Cương mục》: Trương Tái từ Sùng Văn về, giảng học với các học trò, Lã Đại Phòng tiến cử, được triệu làm Đồng tri Thái thường Lễ viện. Ở đây ghi “về viện làm việc”, đến ngày Ất Mão tháng 7 mới chép kiêm chức Tri Thái thường Lễ viện, khác với 《Cương mục》.)

[5] Thị ngự sử Tri tạp sự Thái Xác tâu: “Trịnh, Hoạt vốn là quận phụ cận, che chắn kinh thành, gần đây vì có người muốn giảm bớt nhân công nên bãi bỏ, đổi thành huyện, lợi ít mà hại nhiều. Đông, Tây hai kinh cách nhau mấy trăm dặm, phía nam sông lớn thẳng đến kinh thành, không có châu quận nào ngăn cách, dù có huyện, trấn nhưng thế yếu, không phải là cách phụ trợ vương kỳ, coi trọng căn bản. Thần cho rằng nên khôi phục hai châu Trịnh, Hoạt, việc bãi bỏ chưa lâu, khôi phục cũng dễ.” Không được trả lời.

[6] Quyền Ngự sử trung thừa Đặng Nhuận Phủ tâu: “Gần đây nghe nói tăng cường xây dựng châu Quảng Nguyên, chọn võ thần làm thủ lĩnh. Xin trước hết hạ lệnh cho An phủ ty bản lộ, cùng với Giám ty bàn bạc kỹ lợi hại, liệt kê một năm cần dùng bao nhiêu binh lính, lương thực, binh lính điều động từ đâu, lương thực lấy từ quận nào, để binh đủ thắng địch, lương đủ nuôi quân, mà không có khó khăn trong việc điều động gấp, thì dân một phương được hưởng ơn, mà bệ hạ không còn lo lắng phương Nam, xin lưu ý và xem xét thực hiện.”

[7] Chiếu cho các lộ ở An Nam ứng mộ binh lính, được miễn phiên thú một lần.

[8] Ty Chuyển vận Quảng Nam Tây lộ tâu: “Châu Liêm nói, thuyền chiến của Chiến trác ty giao chiến với giặc, bị thương vong khá nhiều.” Chiếu cho Kinh lược ty Quảng Nam Tây lộ: “Nếu thuyền của Dương Tòng Tiên chưa đến, thì chọn sứ thần đem một số binh đến tiếp viện.” Tòng Tiên cũng tâu: “Gần đây nhận được điệp của Lý Kế Nguyên, ngụy mệnh Hành quân chiêu thảo sứ của Giao Chỉ, và sau khi khôi phục, nhiều lần giao chiến với thần, không có ý sợ hãi khuất phục, xin nghiêm lệnh phòng bị biên giới, để đối phó với tình thế bất thường.” (Việc tâu của Tòng Tiên là ngày 25 tháng này, nay phụ chép vào đây. Bản Chu cho là không có thi hành nên bỏ đi, bản mới lại giữ lại.)

[9] Chiếu từ nay các quan Chuyển vận, Đề điểm hình ngục, Đề cử thường bình ở bốn lộ Xuyên Hạp, không được kiêm nhiệm người Xuyên Hạp.

[10] Lại chiếu cho các quan Gián quan khi gặp việc khởi cư hoành hành các nơi hội họp, hoặc có việc chức sự bàn bạc với các quan Đài, cho phép đi lại ở các mạc thứ gần đó. Đài, Gián trước đây không thông nhau, có thể tra cứu thiếp kiến trữ của Tư Mã Quang. (Việc thông nhau có lẽ bắt đầu từ đây, cần xem xét thêm.)

[11] Chiếu cho các châu Quảng Nguyên, Tư Lang mới khôi phục ở An Nam, có thể sai 17 chỉ huy Uy Quả ở các nơi như châu Hồng đến phòng thủ. Thượng phê: “Lệnh trước đây sai Trương Thành Nhất làm Đô đại đề cử tuyển sứ thần dạy giáo đầu mã quân ở kinh, có thể đổi sai Nội thị phó đô tri Vương Trung Chính, và lấy Trung Chính làm Nhập nội phó đô tri.” (Ghi chép mật ngày 23 tháng 9 có thể tra cứu. Ngày 25 tháng 2 năm Nguyên Phong thứ 3 bãi bỏ.)

[12] Ngày Kỷ Mùi, xuống chiếu cho Tần Dụng Hòa, con trai của Tần Dụng Hòa là Tần Du, người cùng quản hạt binh giáp ở trại Quan Giáp thuộc Thiệu Châu, giữ chức Tá chức thuộc Tam ban. Vì Tần Dụng Hòa mở đường ở Huy Châu và các nơi khác, bị người Man hại chết.

[13] Xuống chiếu đặc cách thăng chức cho Bỉ Trọng Hùng, Viên ngoại lang bộ Ngu, một bậc, chuyên trách việc quản lý và khai thác mỏ ở Thuận Châu và các nơi khác. Việc này theo đề cử của Quách Quỳ và những người khác.

[14] Ngày Tân Dậu, phân công các quan đại thần cầu mưa ở Giao miếu và Xã tắc, đồng thời xuống chiếu cho các ty Chuyển vận, Đề điểm hình ngục ở Khai Phong phủ, Kinh Đông, Kinh Tây và Hà Bắc, đến các danh sơn và linh từ, giao cho các quan trưởng lại cầu đảo.

[15] Xuống chiếu đặt tên cửa phía nam điện Văn Đức là Đoan Lễ, cửa cách bên trái và bên phải của Trường Khánh là Tả Gia Túc và Hữu Gia Túc, cửa An Lạc là Hàm Hòa, cửa ngang phía bắc điện Sùng Chính^[1] là Thông Cực, cửa ngang phía tây trong cửa Củng Thần là Lâm Hoa.

[16] Xuống chiếu cho Ngô Tĩnh Phương, Nội cung phụng quan, giữ chức Sùng Nghi phó sứ, Bùi Dục giữ chức Cung bị khố phó sứ, mỗi người giáng một bậc; Lam Tòng Hi, Điện đầu, và tám người khác, mỗi người phạt 20 cân đồng. Vì để xảy ra hỏa hoạn ở viện Tiên Thiều.

[17] Phạm Dục, Trứ tác tá lang, tạm quyền Kiểm tường văn tự ở phòng Binh thuộc Xu mật viện.

[18] Giả Tòng Lễ, Tẩu mã thừa thụ ở lộ Phu Diên, tấu rằng: “Những người Phiên tróc sinh và cung tiễn thủ ở lộ này chết ở An Nam, con còn nhỏ, xin cấp lương thực.” Xuống chiếu cấp mỗi ngày cho người lớn một thăng, trẻ nhỏ nửa thăng, trong ba năm thì ngừng cấp.

[19] Ngự sử Bành Nhữ Lệ tâu: “Thái học thí nội xá sinh, đều dùng thể thức khoa trường, lại xin thi tại chùa Cảnh Đức, dư luận xôn xao, dù học giả cũng không yên lòng. Huống chi ngày nay sự việc rối ren như vậy, e rằng do thi cử không công bằng. Trường học là nơi gốc của phong hóa, quan hệ rất lớn. Trộm nghe rằng phép thi Thái học xưa cũng khá tường tận, xin theo chế độ cũ trước năm thứ tám, thêm phần nghiêm ngặt, như ở thượng xá, lại xét kỹ hơn, mà tiến cử người tài hạnh ưu tú.” Chiếu cho Quốc Tử Giám xem xét rồi tâu lên. (Thể thức khoa trường do ai soạn, việc này cần tra cứu. Bản Chu cho là không quan trọng lại không thi hành, nên đã xóa đi, nay lại giữ lại, thêm vào 《Thời chính ký》.)

[20] Ngày Bính Dần, ban tên cho hoàng tử thứ sáu là Dung. Tên cũ của Triết Tông nên ghi vào lúc mới sinh, việc ban tên e không cần chép.

[21] Chiếu cho các mỏ vàng bạc, chu sa ở châu Quảng Nguyên và các nơi như Điền Nãi, lệnh cho Kinh lược sứ lộ Quảng Nam Tây lộ tổ chức buôn bán.

[22] Lại chiếu cho Thái tử Trung xá, quyền Thông phán châu Dân là Hoàng Sát thăng một bậc, Tri huyện Phúc Tân là Quách Tạo, Lệnh huyện Tây Hoa là Lý Liệu được đổi làm quan kinh, Hữu thị cấm Trương Nguyên Phương cùng năm người khác được thăng cấp và giảm năm khảo khóa. Đây là ban thưởng công đánh bại Quỷ Chương ở thành Thiết.

[23] Quyền Chuyển vận phó sứ lộ Kinh Hồ Nam là Chu Sơ Bình tâu, thủ lĩnh động Thần Điền là Dương Quang Thiện cùng ba người đến hàng, chiếu cho mỗi người bổ làm Tam ban sai sứ.

[24] Tam ty tâu: “Sau khi xem xét và hỏi lại các thương nhân, từ trước đến nay, các vùng sản xuất muối nhỏ và các khu vực lân cận như Thiền, Bộc, Tế, Đơn, Tào, Hoài châu thuộc Kinh Đông và Hà Bắc, cùng các huyện Dương Vũ, Toan Tảo, Phong Khâu, Khảo Thành, Đông Minh, Bạch Mã, Trường Viên, Tộ Thành, Vi Thành thuộc phủ Khai Phong và Nam Kinh, nếu cho thông thương thì chắc chắn sẽ bị muối từ nơi khác và muối nhỏ xâm lấn, việc buôn bán sẽ không thuận lợi. Vì vậy, xin vẫn để quan phủ tự bán như cũ, đồng thời mời thương nhân tham gia. Còn các châu Hà Dương, Đồng, Hoa, Giải, phủ Hà Trung, Thiểm Phủ, cùng các huyện Trần Lưu, Ung Khâu, Tương Ấp, Trung Mâu, Quản Thành, Uý Thị, Yển Lăng, Phù Câu, Thái Khang^[2], Hàm Bình, Tân Trịnh thuộc phủ Khai Phong, xin tạm thời cho thông thương, đợi đến khi hàng tháng thu được giấy giao dịch của thương nhân^[3], so sánh lợi nhuận từ việc bán của quan phủ không chênh lệch nhiều thì sẽ lập thành pháp định. Nếu chênh lệch lớn, hoặc không đạt được mức thuế năm, thì sẽ trở lại việc bán của quan phủ như cũ.” Được chấp thuận. (Bản chí đã chỉnh sửa và có thể dùng được, đã ghi chú thêm vào ngày 27 tháng 2.)

[25] Trước đây, Trương Cảnh Ôn được cử làm người phụ trách việc bán muối, vào ngày 18 tháng 4 nhuận năm thứ 8. Ông ta đã tăng giá muối lên khá nhiều, dân chúng không muốn mua, nên bắt dân phải mua hàng ngày, tùy theo mức độ giàu nghèo mà quy định số lượng mua nhiều hay ít; nếu có người mua bán muối lậu, sẽ treo thưởng lớn để khuyến khích người tố giác, lấy tài sản của người phạm tội làm phần thưởng; dân mua muối quan mà ăn không hết để qua đêm, cũng bị xử như muối lậu. Dân chúng oán thán, giá muối mỗi tịch trước đây là 6.000 đồng, đến lúc này chỉ còn hơn 2.000 đồng, thương nhân không nhập lương thực, dự trữ biên giới thiếu hụt.

Triều đình nghi ngờ, triệu Thiểm Tây chuyển vận sứ Bì Công Bật vào bàn việc này, Công Bật hết lời trình bày việc quan bán muối là bất tiện, triều đình ra chiếu cho Tam ty bàn bạc. Thẩm Quát ở Tam ty, tuy không thể bác bỏ ý kiến của Công Bật, nhưng Vương An Thạch đang ủng hộ Cảnh Ôn, Quát nịnh ý Vương An Thạch, bèn nói rằng nếu thông thương thì mỗi năm sẽ mất hơn 20 vạn quan tiền bán muối của quan, dù xin cho 11 huyện như Quản Thành cùng 6 châu phủ Nam Kinh, Mạnh, Thiểm, Đồng, Hoa, Vệ được thông thương, nhưng Trung thư vẫn không chấp nhận. (Việc này được ghi vào ngày 28 tháng 4 năm thứ 9.)

Sau khi Vương An Thạch rời chức, Thẩm Quát mới cùng Bì Công Bật tâu rằng việc quan bán muối không thể không bãi bỏ, vào ngày 26 tháng 2 năm thứ 10. Do đó, triều đình ra chiếu cho phép 6 châu phủ Mạnh, Thiểm, Đồng, Hoa, Giải, Hà Trung cùng 11 huyện như Trần Lưu được thông thương, còn các nơi khác vẫn giữ nguyên việc quan bán muối.

(Sách 《Tư Mã ký văn》 chép việc Trương Cảnh Ôn bán muối tuy có nhiều sai sót, nhưng không thể không đưa vào 《Trường biên》, nay căn cứ vào tình hình trước sau, lược bớt và chép thêm vào. Đại để việc quan bán muối, vào ngày 28 tháng 4 năm thứ 7, Tam ty trước đó đã bàn bạc, nhưng Trung thư không chấp nhận; đến ngày 16 tháng 3 năm thứ 10, lại bàn bạc, mới cho phép 6 châu phủ Hà Dương, Đồng, Hoa, Giải, Hà Trung, Thiểm cùng 11 huyện như Trần Lưu được thông thương. Bì Công Bật trước đó vào ngày 26 tháng 2 đã tâu rằng việc quan bán muối không thể không bãi bỏ, nay bãi bỏ việc quan bán muối, chỉ là 6 châu phủ và 11 huyện này, còn các châu Tào, Bộc, Thiền, Hoài, Vệ, Tế, Đơn, Nam Kinh cùng 9 huyện như Dương Vũ vẫn giữ nguyên việc quan bán muối.)

[26] Ngày Kỷ Tỵ, bổ nhiệm thí Hiệu thư lang, Tri huyện Sùng Đức là Hình Thứ làm Hiệu thư của Sùng Văn viện. Trước đó, ông bị bãi chức Tri huyện Diên Lăng, chưa kịp nhậm chức thì huyện này bị bãi bỏ, sau đó được đổi làm Tri huyện Sùng Đức nhưng cũng không nhậm chức. Một thời gian sau, ông tự xin được làm Giám đương sai khiển ở phủ Khai Phong, nên được đặc cách phục chức. Ban đầu, khi Vương An Thạch thi hành tân pháp, Hình Thứ nói với con trai của An Thạch là Vương Bàng rằng: “Mọi người đều không tán thành tân pháp, sao con không nói gì với cha?” An Thạch nổi giận, việc Hình Thứ bị bãi chức Hiệu thư cũng vì lý do này. (Hình Thứ bị bãi chức Hiệu thư vào ngày 16 tháng 5 năm thứ 3, sách 《Thực lục》 ghi chép khác với bản truyện của Hình Thứ, nay theo bản truyện.)

[27] Ngày Tân Mùi, xét lại tù nhân, những người phạm tội tử hình tạp phạm được giảm xuống tội lưu, tội lưu trở xuống giảm một bậc, tội trượng trở xuống được tha. Những người phạm tội tử hình tạp phạm nhưng tình tiết nặng, cùng những người phạm tội đánh chết người nhưng tình tiết nhẹ, đều được giảm xuống tội quyết phạt và thích chữ, đày đi lao thành cách xa nghìn dặm.

[28] Chiếu cho Quyền Phát khiển Kinh Hồ Bắc lộ Chuyển vận phó sứ Từ Hi, Đề cử Lưỡng Chiết lộ Thường bình đẳng sự Phạm Tuân cùng tính toán chi phí thực tế về tiền bạc, lụa vải của quân đội trong chiến dịch An Nam rồi tâu lên. Sau đó, Từ Hi và các quan tâu rằng chi phí thực tế về tiền bạc, lụa vải, vàng bạc, lương thảo là 519 vạn quan, tấm, lạng, thạch, bó.

[29] Ty Đề điểm hình ngục Hà Bắc Tây lộ tâu: “Châu Minh có nhiều trộm cướp, rất khó trị, Tri châu Vạn Trách^[4]tuổi già tài kém, xin chọn người có năng lực thay thế.” Triều đình đồng ý, và ra chiếu cho các châu Tế, Đơn, Nghi, Hào, Minh, Bác, Hoài Dương cùng các quân do Trung thư tuyển chọn quan lại đến nhậm chức. Tháng giêng năm sau, ngày Canh Ngọ, Vạn Trách bị giáng chức, Đề hình ngục Hàn Tông Đạo bị phạt tiền đồng.

[30] Ngày Nhâm Thân, ra chiếu: “Gần đây mưa ít, lệnh cho các giám ty ở phủ Khai Phong và các lộ đi kiểm tra các châu huyện, thi hành pháp lệnh diệt trừ trứng châu chấu, không để chúng sinh sôi.”

[31] Long Thần vệ tứ sương đô chỉ huy sứ^[5] Yến Đạt được bổ làm Phó đô tổng quản Phu Diên lộ. Trước đó, Vua phê: “Quân mã hành dinh An Nam đã lần lượt giải tán, có thể lệnh cho Đạt về triều.” Chưa đến nơi thì có mệnh lệnh này. (Việc lệnh Yến Đạt về triều là ngày 29 tháng 2, sự việc này căn cứ theo 《Ngự tập》. Việc bổ làm Phó tổng quản Phu Diên, bản truyện không ghi, vì Đạt sớm ở lại kinh sư.)

[32] Chiếu cho Hữu Kỳ Kỵ phó sứ, quyền Nguyên châu Đông lộ đô tuần kiểm sứ Trương Chỉnh, Hữu ban điện trực, quyền Tây lộ đô tuần kiểm Lưu Tư đều thăng một chức, Tây đầu cung phụng quan, quyền Đông lộ đồng tuần kiểm Vương Tiềm cùng bốn người khác được giảm năm khảo khóa khác nhau. Vì có công bắt giết man tộc Cửu Linh ở các châu Nhai, Thành.

[33] Chiếu cho Kinh lược ty Quảng Nam Tây lộ sai quan chôn cất những phu dịch An Nam chết dọc đường khi vận chuyển quân nhu, đồng thời tổ chức tế lễ.

[34] Chiếu cho các việc quân sự vùng biên giới Quảng Nam lộ tăng thêm trạm ngựa, giảm một nửa binh lính, ngựa giao cho Quần mục ty.

[35] Ngày Giáp Tuất, Đô đại đề cử sơ tuấn Hoàng hà Phạm Tử Uyên tâu: “Gần đây nghe triều đình dùng bừa sông để thử nghiệm trên sông Biện có hiệu quả, xin đợi đến tháng 7, 8 khi nước chảy xiết, dùng để khơi thông dòng Biện.” Vua đồng ý. (Việc Tử Uyên nói thử nghiệm có hiệu quả, chính là sự việc của Bồ Tông Mạnh, Hoắc Tường vào ngày 28 tháng 10 năm ngoái.)

[36] Ngự sử Thái Thừa Hi nói: “Hàn lâm học sĩ Dương Hội lợi dụng lệnh tiến cử của triều đình, âm mưu mưu lợi bất chính. Cung phụng quan Vương Vĩnh Niên giám sát kho giấy ở Kim Diệu Môn, đã ăn cắp 1.500.000 quan tiền của nhà nước, giao thiệp với Hội và những người khác, Hội đã tâu xin tiến cử, hứa trước cho người này chức Cáp Môn Chi Hậu. Thần trước đây đã tra hỏi tội của Thúc Kiêm và những người khác, đã thấy rõ tình hình. Xét: Hội là cận thần trong cung cấm, không tự kiểm điểm liêm sỉ, chưa được tiến dụng mà đã hứa trước chức danh cho tiểu nhân, hành động như vậy, làm nhục chức vụ thanh cao. Xin giải chức Đề cử và Hàn lâm của Hội, để chờ tra xét.”

Hội cũng nói: “Gần đây Vương Vĩnh Niên đã tố cáo việc thần nhận châu, thần tuy đã hết lời biện bạch, nhưng quan ngục chắc chắn không tin, việc không thể sáng tỏ, bất hạnh là Vĩnh Niên đã chết. Thần tiến cử người không xứng đáng, lâu nay qua lại với hắn, nhận rượu thịt và các vật phẩm khác, cam chịu hình phạt. Còn việc thân là thị tòng, mặt nhận châu của Vĩnh Niên, nhận rồi giấu đi, thần cũng không dám tự biện minh, chỉ xin miễn truy thu tang vật, căn cứ vào số tiền ước tính để định tội, xin bị biếm xa xôi.”

Vĩnh Niên đã chết, nhưng gia đình hắn nói rằng Vĩnh Niên dùng tiền công mua châu tặng Hội, dẫn một người hầu làm chứng, nói rằng nhìn thấy qua khe cửa sổ. Quan ngục tra hỏi Hội, Hội thẹn tranh cãi với lại tốt, liền nhận tội. Tìm châu, thì nói: “Đã đốt rồi.” Tể thần Ngô Sung nói: “Hội là cận thần, chức vụ là Đề cử, mà qua lại với Vĩnh Niên không xứng đáng, nhận đồ chơi quý giá, vì thế có thể bị biếm trích. Nếu thêm tội nghi ngờ, Hội nay tuy không biện bạch, nhưng biết đâu ngày sau không có lời giải thích?” Bèn bỏ qua việc châu không tra xét.

Có người nói Vĩnh Niên ăn cắp bán văn thư công, lấy tiền tiêu pha ở nhà chứa, sợ vợ biết, nên giả mạo sổ sách ghi “mua vật phẩm tặng người này, tặng người kia”, thực ra không có. Vì Hội và Đậu Biện thực sự đã từng đến nhà Vĩnh Niên, vợ Vĩnh Niên tự tay múc rượu mời Hội, Biện, nên hai người không thể tự biện minh, cuối cùng bị trách phạt và cách chức.

(“Có người nói” căn cứ vào 《Ký Văn》 và 《Đông Hiên Lục》. Bản Chu có ghi chú: “Kiểm tra khắp các chương sớ do gia đình Ngô Sung cung cấp, không có lời này, tự có thánh chỉ lệnh không hỏi việc châu và miễn truy bắt, không phải do lời Ngô Sung, nên bỏ đi.” Nay vẫn giữ lại.)

[37] Chiếu cho các lộ Tẩu mã thừa thụ khi mãn nhiệm, không cho phép các Kinh lược, An phủ, Kiềm hạt ty của bản lộ tấu cử sai khiển. Trước đó, Lý Thừa Chi làm Tri Diên Châu, xin cho Tẩu mã thừa thụ, Nội điện Sùng ban Sử Biện làm Tây lộ Đô tuần kiểm kiêm An Tắc trại chủ, Vua không cho, bèn hạ chiếu này. Tháng 10, ngày Canh Dần, lại hạ chỉ huy.

[38] Ngày Ất Hợi, Thái thường Thiếu khanh, Tập Anh điện Tu soạn Trương Sô được thăng làm Hữu Gián nghị Đại phu. Khi đó, Ngự sử đài xét vụ án Vương Vĩnh Niên, tra sổ sách thấy rằng: “Từng đem tơ lụa và rượu tặng Trương Sô, nhưng Sô không nhận.” Vua nghe việc ấy khen ngợi, nên đặc cách thăng chức cho Sô. (Việc này căn cứ theo 《Tư Mã Quang ký văn》.)

[39] Chiếu cho Ngọc điệp sở: “Hoàng tử được ban tên, nếu trùng tên với tông thất hoặc có âm gần giống, thì không cần đổi.”

[40] Chiếu cho Đô đề cử Thị dịch ty: “Sau khi biến pháp, muối chưa bán hết, các nơi theo giá mua cũ nộp thêm tiền còn lại trong sao, lệnh cho ty này từ nay vẫn bán như cũ.”

[41] Quyền Tri Khai Phong phủ Tôn Cố tâu: “Phủ này xảy ra hỏa hoạn, triều đình nên xử theo phép nước để trừng trị sự bất cẩn, thần chưa dám giao lại chức vụ.” Chiếu tha tội cho Tôn Cố, Phủ Thôi quan Lữ Hi Đạo bị giáng làm Giám Trần Châu Lương liệu viện, vì hỏa hoạn bắt đầu từ nhà Hi Đạo.

[42] Tẩu mã thừa thụ Cao Dương Quan lộ Vương Diên Khánh xin lệnh cho các An phủ ty vùng biên giới chọn kỹ các chức viên, sứ thần để quản lý người đi do thám. Xu mật viện tâu: “Theo chỉ dụ năm Hi Ninh thứ 7, người đi do thám vùng biên giới thường truyền tin cho nhau để kiếm phần thưởng, số lượng tuy nhiều nhưng không có ích gì. Có thể hạ lệnh cho An phủ ty vùng biên giới Hà Bắc, chọn các sứ thần, nha lại có tâm lực, hiểu rõ tình hình địch, quyết định số lượng, giao cho trưởng quan cùng tuyển người địa phương có thể thâm nhập do thám, mỗi việc xét thực rồi tâu lên, tùy việc lớn nhỏ mà cấp tiền lụa, đợi khi có bằng chứng xác thực, sẽ ban thưởng hậu hĩ.” Chiếu ban hành rõ ràng.

[43] Ngày Mậu Dần, Thị ngự sử Chu Doãn tâu: “Đề cử bán muối Trương Cảnh Ôn tự ý tăng giá muối, cấm bán muối tằm, hà khắc gây hại cho dân, xin bãi chức sự của Cảnh Ôn, giao hết về Ty chế trí muối Giải và theo quy định thưởng cũ.” Chiếu cho Cảnh Ôn trình bày rõ để tâu lên. (Bản Chu chép: Đã trình bày rõ, dâng lên xong, không thi hành, nên xóa. Nay theo bản mới khôi phục lại. Ngày 13 tháng 8, Cảnh Ôn vẫn bán muối.)

[44] Tháng 4, ngày Tân Tỵ, chiếu khôi phục huyện Tĩnh Lạc, châu Lam thành châu Hiến. Do Tri Thái Nguyên phủ Hàn Giáng tâu, Tĩnh Lạc nằm ở bờ sông Phần lớn, là nơi giao thông huyết mạch của Khả Lam, Ninh Hóa, che chắn cho Thái Nguyên, nên đặt quận và đóng quân, vì thế khôi phục lại.

[45] Xu mật viện Trực học sĩ, Cấp sự trung, Tri Định châu Tiết Hướng được bổ làm Công bộ Thị lang, tiếp tục giữ chức. Hướng từ chối thăng chức, chiếu không cho phép. Theo lệ cũ, chỉ có các chức vụ trước đây từ chối thăng chức mới ban chiếu, việc ban chiếu cho hai tỉnh bắt đầu từ Hướng. Trước đó, sứ giả Khiết Đan đòi đất ở lại lâu tại nhà khách, nhiều lần nói lời bất kính, biên giới tâu rằng Vân, Ứng tập hợp quân, sửa đường Trác, Dịch, cho rằng người phương Bắc có dấu hiệu phá bỏ minh ước. Nhiều lần chiếu cho Hướng xem xét sự thật, Hướng tâu: “Khiết Đan muốn nhanh chóng kết thúc việc bàn về địa giới, nên tạo nhiều thế hư để lung lạc Trung Quốc, sứ giả sợ triều đình không chấp thuận yêu cầu của họ, nên nói lời ngạo mạn, mong may mắn đạt được, và quân đến không sửa đường.” Sau đó quả đúng như lời Hướng.

[46] Tri Diên châu mới là Lữ Huệ Khanh xin vào triều, được chấp thuận.

[47] Chiếu dời Đô tuần kiểm bảo Lệ Nguyên, châu Khánh đến Đại Thuận thành, theo yêu cầu của Ty Kinh lược lộ Hoàn Khánh.

[48] Xu mật viện Trực học sĩ Trần Tương tâu: “Thái thường tự Chủ bạ Hoàng Quân Dũ học hành chăm chỉ, đạo đức cao hơn người, thông hiểu nhiều kinh sách, soạn nhiều tác phẩm. Trước đây thi đỗ Tiến sĩ và thi Kinh nghĩa đều đạt loại ưu, được bổ làm Quốc tử giám Trực giảng. Trước đây vì tang gia từ chức, hết tang, lại được bổ làm thuộc quan Thái thường, giữ mình chu toàn chức vụ, phẩm hạnh càng thêm kiên định. Xin bổ vào Quán các.” Chiếu cho Quân Dũ làm Hiệu thư Sùng văn viện.

[49] Chiếu lấy 38.000 thạch lương thóc của viện Sùng Thắng thuộc ty Thường Bình ở Phúc Châu để cứu tế dân đói ở các châu Chương, Tuyền và quân Hưng Hóa.

[50] Ngày Quý Mùi, Trung thư môn hạ tâu: “Những người đỗ khoa Minh Pháp mới, năm đó vào mùa thu được thi đỗ Minh Pháp theo chuyên môn, thậm chí có người được thăng hai bậc, ơn ban quá hậu. Huống chi người đỗ Tiến sĩ không được phép thi Kinh nghĩa, người đỗ Võ cử không được phép thi lại Võ nghệ. Nay muốn người đỗ Minh Pháp thi đỗ Minh Pháp, trừ những người vào hạng nhất được bổ làm quan hình pháp và được ban ơn theo lệ, còn lại chỉ được miễn thi, không được ban ơn. Người thi Kinh nghĩa đỗ hạng nào thì được ban ơn theo hạng đó.” Vua nghe theo.

[51] Vương Khắc Thần, người mới nhận chức Tri Châu Vận, tâu: “Địa phương này có nhiều trộm cướp, xin cho phép tùy nghi xử trí.” Vua nghe theo. Sau đó, có chiếu cho các ty An phủ ở phủ Đại Danh, quan Cao Dương và lộ Kinh Đông, nếu có giặc cướp thì được tùy nghi xử trí, đợi khi giặc yên thì trở lại như cũ.

[52] Ngày Giáp Thân, có chiếu bãi bỏ việc ty Trà Trường bán muối Giải. Đây là theo lời của Chu Doãn. Lời tâu của Chu Doãn vào ngày 26 tháng 11 năm thứ 9.

[53] Ngày Ất Dậu, Vua Liêu sai Tiết độ sứ quân Phụng Quốc là Tiêu Nghi và Phó sứ Thiếu khanh Sùng Lộc là Trịnh Sĩ Kiêm sang chúc mừng tiết Đồng Thiên.

[54] Pháp tự tâu: “Ty Lục thuộc phủ Khai Phong xét việc tông thất Thúc Kiêm, Thúc Ngô và Tiến sĩ Tần Hoành đều có sách cấm không đầy đủ, lại trả lời vấn án không đúng sự thật, chưa tâu xin giảm tội, đáng xử tội đánh trượng, nhưng nhân dịp xét án khoan hồng nên tha.” Vua nghe theo, sai Tần Hoành đưa về huyện Yển Lăng thuộc phủ Khai Phong quản thúc.

[55] Ngày Bính Tuất, có chiếu cho các lộ biên giới tu sửa thành hào đều do quân khí giám thống quản.

[56] Chiếu rằng: “Nghe nói trước đây Ty Thủy lợi ở Hoài Nam thu mua một số lượng lớn lúa mì, nhưng lại muốn bán ra để đổi lấy tiền, rồi thu mua lương thực ở Hà Bắc để dự trữ. Hãy xem xét số lượng hiện có, nếu có thể vận chuyển về kinh thành, giá cả rẻ hơn so với thị trường trong kinh^[6], thì lập tức chỉ đạo Ty Thủy lợi và Ty Ứ Điền, đem số lượng đã mua được vận chuyển về kinh để bán ra.” (Việc này có thể liên quan đến sự việc của Vương Tú ngày mùng 1 tháng 5.)

[57] Ngày Đinh Hợi, nước Vu Điền đến cống nạp.

[58] Ngày Tân Mão, Vua phê rằng: “Nghe nói các nơi đều ít mưa, hãy lệnh cho các Ty Chuyển vận đến các danh sơn, linh từ, cử quan lại lớn đến cầu mưa. Nếu đã có mưa, phải báo cáo ngay. Các Giám ty xét xem việc hình ngục có bị trì hoãn không, hoặc đến gần đó để tuần tra.”

[59] Chiếu cho Tri châu Khâm Châu, Phó sứ Tả Tàng khố Tây Kinh là Lưu Sơ, và Trại chủ Vĩnh Bình châu Ung, Phó sứ Cung bị khố là Dương Nguyên Khanh, mỗi người thăng bảy bậc. Đây là phần thưởng cho công lao chiêu dụ thủ lĩnh các châu Quảng Nguyên và Tô Mậu.

[60] Chiếu rằng: “Từ nay về sau, muối của thương nhân vào kinh đều phải bán tại Ty Thị dịch vụ, Ty này sẽ mua theo giá thị trường. Dù rẻ, mỗi tịch không được giảm dưới 10 quan, và phải trả tiền mặt ngay lập tức. Những người buôn bán muối trong và ngoài kinh thành đều phải đến Ty này xin mua bằng sổ có đóng dấu, nếu muốn mua chịu thì được phép. Nếu buôn bán riêng, cho phép người khác tố cáo, sẽ được thưởng theo cấp bậc, muối bị tịch thu sung công.” (Sách 《Hội yếu》 có ghi việc này, nhưng 《Thực lục》 không có. Ngày 28 tháng 2 và ngày 24 tháng 4 cần xem xét lại, bản chí đã sửa đổi đoạn này.)

Lại chiếu rằng: “Muối của thương nhân vào kinh đều phải bán tại Ty Thị dịch vụ, mỗi tịch không được giảm dưới 10 nghìn. Dân chúng mua muối đều phải mua tại Ty Thị dịch, nếu buôn bán riêng với thương nhân thì cho phép tố cáo, muối bị tịch thu.”

[61] Ngày Nhâm Thìn, chiếu cho Giám ty Giang Nam Tây lộ báo cáo nguyên nhân việc bọn trộm muối tập hợp.

[62] Ngày Quý Tỵ, Ty Đề điểm hình ngục lộ Tử Châu tâu rằng, giặc phiên ở Văn Châu hơn hai nghìn người xâm phạm biên giới, đã đuổi ra khỏi lãnh thổ. Chiếu rằng: “Ty Đề điểm hình ngục lộ Lợi Châu xem xét nguyên nhân, và xem các thành trại có dấu hiệu che giấu hay không, có phải là nhờ quân mã của các châu Điệp, Đãng hay không. Các sứ thần ở thành trại không được khinh suất gây thêm việc, nếu giặc chưa rút hoặc quân lính thực sự không đủ, thì báo ngay lên Phủ Thành Đô và Ty Kiềm hạt lộ Lợi Châu để điều động.” (Văn Châu và lộ Tử Châu có liên quan gì, cần xem xét. Sách 《Mật ký》 cũng ghi tương tự.)

[63] Ngày Bính Thân, sai An Đào, Kiểm chính trung thư hộ phòng công sự, xem xét việc các quan lại ở Kinh Đông, Hà Bắc không làm tròn chức trách để tâu lên, những việc xử lý trộm cướp trái pháp luật của các cơ quan, thì tùy nghi thi hành, nếu việc hơi nghiêm trọng thì tâu xin chỉ thị. Vì hai lộ này trộm cướp khá nhiều, lo rằng châu huyện không thể truy bắt và xử lý trái pháp luật.

[64] Chiếu cho các huyện thuộc Phúc Châu, Tuyền Châu, Chương Châu và quân Hưng Hóa, những hộ thuộc đẳng thứ tư trở xuống, bị thiên tai mất mùa từ năm phần trở lên, thuế thu năm ngoái^[7] và tiền dịch đều được miễn.

[65] Tri gián viện Hoàng Lý tâu: “Thần thấy sai Quách Quỳ làm Phán quan ở Đàm Châu, khi Quỳ đến Đàm Châu, Tăng Bố đem sắc mệnh giao việc, Quỳ liền từ chối không tuân. Khi triều đình theo lời tâu của Bố ra lệnh cho Quỳ giải trình, Quỳ đến Ngạc Châu nhận được, lại gửi sắc mệnh ở Ngạc mà không nhận. Mong xử tội Quỳ về tội tự ý chuyên quyền.” Chiếu cho Quỳ nhanh chóng nhậm chức, và phải giải trình rõ nguyên nhân để tâu lên. (Cần xem xét sau này thế nào, hoặc ghi chép thêm vào lúc mới bổ nhiệm.)

[66] Chiếu cho Quân khí giám đặt thêm một viên Chủ bạ và một viên Câu đương công sự, Thừa và Chủ bạ thay phiên nhau, theo lời thỉnh cầu của Phán giám Phạm Tử Kỳ.

[67] Chiếu cho Tri Quế Châu Triệu Tiết, khi ứng phó với việc biên giới bên ngoài, nếu việc tâu lên triều đình không kịp, thì được phép tùy nghi thi hành.

[68] Ngày Đinh Dậu, châu Hùng tâu: “Biên giới phía bắc truy tập các thủ lĩnh 58 thôn thuộc hai địa phương cung nộp thuế là Nam Dương Hạng^[8], cùng 154 hộ với 697 người đã bỏ trốn nay trở về làm ăn, đã cấp tiền cứu tế một nghìn quan, và đã gửi văn thư đến châu Trác để xét tội các quan lại huyện này về việc cứu tế.” Chiếu cho châu Hùng xem xét các hộ dân được cứu tế nói trên, nếu quả thật thiếu ăn, thì cân nhắc và tâu lên cách cứu tế thích hợp. Sau đó lại chiếu cho miễn thuế lúa đậu cứu tế mà các hộ dân hai địa phương cung nộp thuế còn nợ. (Việc tháng 5 ngày Ất Mão, nay chép chung vào đây.)

[69] Ban thưởng tiền đặc biệt cho các dũng sĩ người Hán và người Phiên, cùng các hộ trại, binh Phiên, và dân quân cung nỏ ở quân Sơn Tây thuộc lộ Hi Hà. Những người tử trận được ban lụa, và được miễn thuế hạ thu cùng các khoản chi phí di chuyển và đổi chác. Những người trước đây có công, thì báo tên con cháu lên. Những người mất ngựa trong chiến trận, thì mua ngựa cấp cho.

[70] Chiếu rằng: “Các tiến sĩ Lễ bộ vẫn thi năm bài sách như cũ. Lại nữa, những người thân thuộc trong họ tộc đã được ban chức quan, thì cho phép dự thi, và những người không phải thân thuộc trong họ tộc cũng được phép dự thi. Quốc Tử Giám và Lễ bộ sẽ tổ chức riêng một khoa thi, thi hai trường, lấy đỗ năm phần, số người được chọn không quá năm mươi người. Ở kỳ thi Điện, sẽ thi sách riêng một mục để chấm điểm. Những người nhiều lần thi không đỗ, tuổi đã bốn mươi, thì báo lên Trung thư xin xét, tùy tài mà bổ dụng.”

[71] Ngày Mậu Tuất, quan Nhập nội Đông đầu Cung phụng là Hàn Vĩnh Thức tâu: “Các châu huyện Quảng Nguyên và các động man đều đã quy phụ, xin cấp cho mỗi nơi một con dấu đỏ.” Chiếu cho Kinh lược ty báo lên số người cần cấp dấu ấn. Kinh lược ty chưa kịp báo lên, thì đã bỏ đất ấy. (“Chưa kịp cấp dấu ấn đã bỏ đất”, theo lời chú thích trong 《Chu sử》.)

[72] Phó sứ Lễ tân là Đỗ Sư Ích, Lưu Hi Cổ, cùng các quan Tam ban Phụng chức là Mai Hoài Đức, Khất Thương, mỗi người được giảm hai năm khảo khóa, còn Dương Bân được giảm ba năm. Do Kinh lược ty lộ Hoàn Khánh tâu rằng Sư Ích và những người kia có công chiêu an các bộ Phiên.

[73] Chiếu cho những người trong kinh đang nợ tiền thị dịch và các khoản tiền quan ở các nơi khác được miễn bị giam giữ, cho phép bảo lãnh và vẫn được tự do.

[74] Đề điểm hình ngục ty lưỡng Chiết, An phủ Trương Ngạc vu cáo rằng Tiền tri châu Tô Châu là Trầm Thân bán thóc không đúng phép, việc ngục tụng bị đình trệ, đến nỗi bị cách chức. Chiếu cho Trầm Thân được miễn bãi chức.

[75] Ngày Canh Tý, sai quan tạ ơn mưa.

[76] Tân tri châu Diên Châu là Lữ Huệ Khanh xin không theo lệ thường, cử hai viên văn thần làm chức Chuẩn bị sai khiển ở ty Kinh lược An phủ. Được chấp thuận.

[77] Chiếu cho Phán đăng văn cổ viện, Hiệu lý Bí các là Trần Mục bị cách chức. Vì khi còn làm Đề điểm hình ngục lưỡng Chiết, ông đã dung túng nữ nô và không xét tội tham nhũng của Tri huyện Hoa Đình là Trương Nhược Tế, tuy được ân xá nhưng vẫn bị trách phạt đặc biệt.

[78] Ngày Nhâm Dần, Quyền Chuyển vận phán quan Hà Bắc Tây lộ là Uông Phụ Chi được điều sang Đông lộ, vì Phụ Chi và Chuyển vận sứ bản lộ là Ngô Thẩm Lễ khi kiểm tra thóc ở kho Định Châu đã có ý kiến khác nhau.

Ban đầu, Phụ Chi xét việc cấp lương ở Định Châu, niêm phong 113 kho, cho là thóc xấu, sai quan định giá, lại nói trước mặt quân lại rằng sẽ bù thêm. Quân lính nghe thấy, đều có ý muốn đòi thêm. Tiết Hướng nói: “Phụ Chi là người Đông Nam, không quen việc ở Hà Sóc. Việc lương thóc tinh hay thô, số lượng bao nhiêu đều có lệ cũ, sao có thể thay đổi ngay được?” Bèn triệu tập các tướng lại dặn dò, và sai quan giám nói với họ rằng: “Các ngươi nhận lương không phải một ngày rồi. Chuyển vận phán quan nói bậy, ngày mai cấp lương, ai dám nói một lời sẽ chém trước!” Mọi người đều im lặng. Đến khi triều đình cử Thẩm Lễ đi kiểm tra, cuối cùng lại theo ý Phụ Chi. (Tháng 5, ngày Nhâm Tý, đưa mẫu hộc, chính là việc này.)

[79] Tri châu Đặng Châu là Lưu Thầm sửa xong thành năm châu quân Đặng, Quân, được ban chiếu khen ngợi.

[80] Tam ty tâu: “Xét phép muối của Bì Công Bật, nay tham khảo số muối cấp ở hai trì trước sau, lấy mức thu hàng năm là 2.300.000 quan, bắt đầu từ năm sau.” Được chấp thuận.

[81] Chiếu miễn số tiền lương thường bình 230.000 quan, thạch mà Chuyển vận sứ Hà Bắc Đông lộ đã mượn. Vì nhiều năm bị thiên tai.

[82] Trong cung đưa ra phép cầu mưa bằng thằn lằn, thử nghiệm thấy hiệu nghiệm, bèn ban hành kèm theo phép cầu mưa bằng ngỗng.

[83] Ngày Quý Mão, quan Đề cử tại kinh các ty khố vụ tâu rằng, Giám quan Bố khố Lý Tông Duệ cùng những người khác tự ý rời bỏ nhiệm sở, xin được thay thế. Vua phê: “Tông Duệ cùng những người khác cậy thế lười biếng, không làm tròn chức vụ, có thể theo lời tâu, để các quan tại kinh có chỗ răn đe.”

[84] Chiếu rằng, con trai của Tuần kiểm cũ ở bộ phiên là Triệu Dư Đức là Tông Ngạn, giữ chức Tam ban Phụng chức, cùng các Điện thị là Tông Kiệt, Tông Ngạn^[9] đều được đặc cách cấp bổng, lại cho con nhỏ là Tông Hữu làm Điện thị ở Trà tửu ban. Vì Kinh lược ty ở Hoàn Khánh lộ tâu rằng Dư Đức là quan phiên, từng có chiến công, con cháu nghèo yếu nên mới có lệnh này.

[85] Vua phê: “Lý Thuấn Cử tâu mặt rằng Diêu Hủy bắt được Hạ Phú giết người tế quỷ, chứng cớ rất rõ ràng, nhưng Đàm Châu xét xử sơ sài, tha hết tội, nên giao cho Chu Sơ Bình lấy hồ sơ xem xét kỹ, chọn quan khác để xét lại.” Sau đó, Sơ Bình xét lại, người bị bắt là Lưu Văn, chồng của A Đặng, chứ không phải Hạ Phú giết người. Vì thế việc này dừng lại.

[86] Tam ty tâu: “Gần đây phụng chiếu chỉ triều đình, đem diêm sao theo phép cũ ở Đông Nam, giao cho quan ở bảy nơi tại kinh thành lập trường, mỗi tịch ba quan bốn trăm, tạm mượn hai mươi vạn quan tiền hiện có trong nội tàng khố để ứng phó thu mua, đợi khi tiền diêm nộp thêm đến sẽ lần lượt hoàn trả. Sau đó lệnh cho Thị dịch vụ theo đó thu mua. Bản vụ tâu: Khách nhân ùa đến nộp văn sao, tính số tiền cần dùng để mua là năm mươi chín vạn ba nghìn quan, tỉnh ty hoàn toàn thiếu tiền hiện có, lo ngại sẽ ảnh hưởng đến phép sao, muốn đem văn sao mà khách nhân tại kinh xin bán, trừ số sao hợp lệ, không có thu phụ, đối chiếu rồi trả lại, lệnh cho bán ở các trường quan tại châu quân phía Tây gần đó, ngoài ra số sao còn lại đều thu mua. Trong giá tiền, ba phần trả bằng tiền hiện có, bảy phần còn lại căn cứ giá nhập sao ở biên giới tính toán chi tiết số tiền phải trả, cấp cho dẫn mới. Tất cả sao mới hợp lệ, đợi khi có chỉ huy, từ tỉnh ty gửi văn thư đến Tam ban viện, sai một viên sứ thần đến Chế trí giải diêm ty lấy số sao mới cần dùng, đến Thị dịch vụ hạ giới đối chiếu, viết điền rồi cấp cho khách nhân, lệnh cho họ đến giải trì^[10] nhận diêm hóa. Như vậy sẽ thu mua hết sao cũ trong dân gian, đồng thời khách nhân đổi được dẫn mới, nhận diêm kịp thời bán đi.”

Triều đình nghe theo. (Số sao mới vẫn nằm trong hạn ngạch sao phát hành năm Hi Ninh thứ mười. 《Hội yếu》 có ghi chép này, 《Thực lục》 không có. Ngày 28 tháng 2, ngày 12 và 23 tháng 4 cần xem xét.)

Ban đầu, chiếu chỉ lập bảy trường tại kinh sư mua diêm sao Đông Nam, Thị dịch vụ tâu cần năm mươi chín vạn ba nghìn quan. Tam ty tâu thiếu tiền, trả lại phần lớn sao, lệnh bán ở phía Tây, người mua được trả ba phần bằng tiền, bảy phần căn cứ giá biên giới cấp dẫn mới, mong thu hết sao cũ trong dân gian, dẫn mới dễ bán đi, triều đình nghe theo.

(Bản chí ghi như vậy, có lẽ sửa chữa tức dùng đoạn này.)

[87] Ngày Giáp Thìn, ban chiếu cho phép việc buôn bán trà được kết thúc trong vòng ba năm, cho phép khách buôn trà giao dịch. Vua sai Trung thư triệu Lữ Gia Vấn đến hỏi trực tiếp, rồi ban chiếu này.

(Việc hỏi trực tiếp Lữ Gia Vấn được ghi trong 《Ngự tập》.)

[88] Lại ban chiếu: “Đã sai Từ Hi tính toán chi phí việc xuất quân đánh An Nam. Nghe nói dân Quảng Tây sau khi tự cung cấp cho việc quân lớn, rất là khốn khổ, hãy lệnh cho Hi báo cáo những việc có thể khoan hồng, cứu tế để nghe.” Sau đó, Hi dâng lên các việc cứu tế: Một là miễn thuế, giảm án tử hình; Hai là xóa nợ, nuôi dưỡng trẻ mồ côi; Ba là bãi bỏ việc đổi chác, cấm mua bán ép buộc; Bốn là miễn dịch cho phu dịch, giảm bớt người làm việc; Năm là tính toán địa lý, giảm bớt việc phân phối.” Tất cả đều được chấp thuận.

[89] Kinh lược sứ Hà Đông là Hàn Giáng tâu: “Lam Châu và Hợp Hà Tân không có đất nào tiếp giáp với nước Hạ, xin giảm bớt chủ trại, chỉ để lại năm quân sương, và bãi bỏ mười bảy trạm gác ở thượng hạ tân. Lại nữa, Thượng Bình Quan tuy là nơi hiểm yếu, nhưng cũng có sông Hoàng Hà ngăn trở, xin chỉ để lại một viên giám áp và ba trăm quân sĩ.” Được chấp thuận.

[90] Ngày Ất Tỵ, hoàng tử thứ bảy được ban tên là Giá.

[91] Ban chiếu: “Những hộ dân người Hán và người thiểu số ở vùng biên giới các châu Nhung, Lô, nơi ở xa châu huyện, không thể mua được muối, trà, nông cụ để dùng. Nếu dân chúng muốn lập chợ ở địa phương mình để chiêu tập người đến ở và làm ăn, trước hết phải đến châu huyện làm đơn bảo lãnh, rồi chuyển lên Ty chuyển vận cử quan xem xét việc có thể làm lâu dài hay không để báo cáo, mới được cho phép lập chợ, theo lệ nộp thuế rượu và các khoản lợi.” Đây là theo yêu cầu của Ty chuyển vận bản lộ.

[92] Lại ban chiếu: Vợ và con trai của viên liêu Mã Hùng Lược ở Ung Châu là Triệu Tú, phải đưa đến Hồ Bắc phối vào quân doanh bản lộ làm nô tì. Tú thường giúp giặc bắn pháo vào thành Ung Châu.

[93] Ngày Bính Ngọ, Đô giám Hà Trạch ở lộ Định Châu tâu: “Các trạm ở cửa núi dọc biên giới không có phòng bị chống giữ. Gần đây nghe tin giặc vào trại Tiểu Nam Hà ở Thương Châu giết hại người già trẻ nhỏ, cướp đoạt khí giáp. Xin giao cho An phủ ty tăng cường xây dựng các trại dọc biên giới. Nếu Bắc giới đến hỏi, thì lấy việc Tiểu Nam làm lý do, đó là kế sách tốt nhất.” Vua phê: “Nhân chúng tấn công cướp bóc mà chỉnh đốn hoàn thiện, đối với thời cơ thật không thể bỏ lỡ. Lệnh cho các lộ An phủ ty xem xét thi hành.”

[94] Ngày Đinh Mùi, An Nam chiêu thảo sứ tâu: “Tướng tiên phong kỳ binh Giới Định cùng các tướng khác, bảo đảm rõ ràng việc tiếp chiến ở sông Phú Lương và ứng cứu có công, tổng cộng 3070 người, xin lần lượt thăng cấp và ban thưởng.” Vua đồng ý. Riêng binh sĩ dưới quyền Miêu Lý từng vượt sông Phú Lương, lệnh cho Triệu Tiết xem xét quyết định.

Lý đóng quân ở bến Như Nguyệt cách phía tây Quách Quỳ 60 dặm, Hoàng Kim Mãn dẫn đường qua sông, bẩm báo với Quỳ rồi đi đường tắt, tiến về Giao Châu 15 dặm, Quỳ đuổi theo bắt về, định xử theo quân pháp, Lý trình bày rõ là được Quỳ tiết chế^[11], nên được tha. Quân Giao Chỉ đóng ở động Giáp thuộc châu Lạng, nên Lý thừa cơ hành quân. Sau theo quyết định của Tiết, binh sĩ dưới quyền Lý qua sông chiếm ải, cùng những người xuống sông trước đánh giặc, 40 người được thăng 2 cấp, 137 người được ban lụa theo thứ bậc. Lý là con của Thụ. Việc theo quyết định của Tiết là ngày 24 tháng 5, nay ghi chung lại. (Việc Hoàng Kim Mãn, có thể tra cứu ngày 12 tháng 12 năm thứ 9.)

[95] Chiếu cho các lộ, hộ bảo giáp dưới 5 mẫu không phải luân phiên đi tuần ở ty Tuần kiểm, Huyện úy, vẫn được miễn tập luyện.

[96] Lại chiếu cho các châu Thái, Hải, Giáng, Diệu, Hoa, Tú, Ôn, Ngạc, Giang, Đường, cùng thông phán các quân Kỳ Châu, Bảo Định, Càn Ninh, Vĩnh Ninh, đều do Viện Thẩm quan Đông tuyển chọn, trình Trung thư xét duyệt.

[97] Chiếu lấy 5 vạn quan tiền phường trường của Hoài Nam Đông Lộ cho mượn Chuyển vận ty, để làm tiền may áo mùa đông năm nay và tiền vốn muối ban thưởng cho lễ Nam Giao. Vì có thiên tai nên làm vậy.

[98] Ty Nông tự tâu: “Câu đương công sự Vương Giác cùng với Giám ty và Đề cử ty của Giang Nam Tây Lộ xem xét việc dân huyện Vĩnh Hưng, quân Hưng Quốc, mỗi khi nộp 1 quan tiền thuế thì phải nộp thêm 1 quan tiền dịch, nay xin giảm 2 phần.” Chiếu giảm 5 phần.

[99] Tháng này, khôi phục hai trấn Tảo Cương và Vũ Ấp của châu Ký thành huyện. S(ử cũ chỉ chép vào ngày Đinh Dậu việc khôi phục huyện Vũ Ấp, nay theo 《Thực lục》.) Đặt tên cho trại mới ở cửa Tiểu Khê, châu Lô là Vũ Ninh.