[BETA] QUYỂN 345: NĂM NGUYÊN PHONG THỨ 7 (GIÁP TÝ, 1084)

Từ tháng 4 năm Nguyên Phong thứ 7 đời Thần Tông đến hết tháng 5 cùng năm.

[1] Tháng 4 mùa hạ, ngày Tân Mùi, nước Đại Thực dâng sản vật địa phương.

[2] Tây thượng các môn sứ, Ninh Châu thứ sử Vương Trạm được lĩnh chức Thành Châu đoàn luyện sứ; phiên quan Hoàng thành sứ Lô Lăng được lĩnh chức Trung Châu thứ sử; Như kinh phó sứ Giải Chính được làm Trang trạch phó sứ; Tây kinh Tả tàng khố phó sứ Lý Nghi được làm Văn tư phó sứ, đều kiêm chức Các môn thông sự xá nhân, do có công xuất chinh.

[3] Kinh lược ty Hà Đông tâu rằng, phiên quan Tam ban tá chức Khuất Đức Nghi bắt được tù binh. Chiếu thăng một cấp lên chức Phụng chức, còn một cấp thì sung làm Tuần kiểm bản tộc.

[4] Quân sự suy quan Tú Châu Tang Cảnh và Di Mâu đều là tay cờ bạc, dùng tiền thưởng công để thăng chức (Xét: Nguyên bản có chỗ sai sót), đều bị kết tội tham nhũng.

[5] Hơn 300 người thuộc bảo giáp huyện Quan Thành, Châu Thiện, cầm gậy vào trấn cổ huyện cướp đoạt tài sản dân. Lệnh cho Lữ Công Nhã đến Châu Thiện giám sát xét xử. Chiếu xử trảm người cầm đầu là Quách Vạn tại nơi phạm tội, Lã Hạo xử theo pháp luật xong, đặc cách thích chữ và phối làm tạp dịch trong quân cấm chỉ huy bản châu. (Có thể tham khảo thêm ngày 1, 14, 16 tháng 2 và ngày 2, 12 tháng 4).

[6] Ngày Nhâm Thân, Quyền đề điểm Hình ngục lộ Hà Bắc đông Lý Trọng Phủ tâu: “Hai lộ Chiết Tây và Chiết Đông hàng năm phát tiền mua lụa, xin theo lệ Giang Đông, chỉ dùng ba phần mười số cũ để cấp muối.” Giao cho bản lộ Chuyển vận diêm sự ty xem xét.

[7] Chiếu: “Các quan đề cử giáo duyệt bảo giáp ở phủ Khai Phong và ba lộ, cùng các quan câu đương công sự, chỉ sử trong ty, mỗi lần cử quan đi giáo duyệt, so sánh ba hạng: Võ nghệ đạt năm phần, giảm thời gian khảo khám ba năm; sáu phần, giảm bốn năm; bảy phần, thăng một chức. Trên mức đó, mỗi tăng thêm một phần^[1], lại giảm thêm một năm, đến mười phần thì xin chỉ. Nếu chỉ đạt ba phần, kéo dài thời gian khảo khám hai năm; hai phần, kéo dài ba năm; một phần trở xuống, giáng một chức.”

[8] Ngày Giáp Tuất, Thiểm Tây Chuyển vận phó sứ Diệp Khang Trực tâu: “Theo chỉ dụ triều đình, cần cung cấp khí giới và đồ dùng cho quân đội ở Tần Phượng lộ, nhưng hiện tại bản lộ đang thiếu hụt. Nếu phải chế tạo toàn bộ, sẽ mất 12 năm mới xong. Xin ngoài việc cung cấp cho bản lộ, còn xin được ban thêm.” Chiếu chỉ chấp thuận, cấp một phần ba theo yêu cầu.

[9] Ngày Ất Hợi, Liêu chủ phái Quy Châu Quan sát sứ Tiêu Tiếp, Thái thường Thiếu khanh, Can Văn các Đãi chế Hầu Tường đến chúc mừng lễ Đồng Thiên tiết.

[10] Phúc Kiến Chuyển vận sứ Giả Thanh^[2] tâu: “Trước đây khi làm Đề điểm Giang Tây hình ngục, đã sắp xếp và định ngạch cho các huyện ở Kiền Châu về việc sử dụng thương trượng thủ, áp dụng theo phép Bảo giáp, mỗi năm kiểm tra một lần, dân chúng thấy thuận tiện. Xin áp dụng phương pháp này trên toàn Giang Tây lộ.” Chiếu chỉ giao cho bản lộ thực hiện theo pháp lệnh đang áp dụng ở Kiền Phủ Châu, Kiến Xương quân và các nơi khác.

[11] Ngày Bính Tý, Hộ bộ tâu: “Bản tào hàng năm thu chi tiền bạc, gạo từ các nguồn như Thường bình, Miễn dịch, Trường vụ, Nghĩa thương, cũng như tình hình ruộng đất đã hoặc chưa được canh tác, đã hoặc chưa bán, các công trình thủy lợi được xây mới hoặc bị bỏ hoang, trước đây chưa có quy định kiểm tra. Xin cho Bộ chúng tôi đặt ra pháp lệnh.” Triều đình chấp thuận.

[12] Kinh lược ty Hà Đông tâu rằng vào trung tuần tháng 3, giặc phương Tây đêm đến xâm nhập địa phận An Phong trại, đốt nhà dân, giết người và cướp bóc. Chiếu chỉ ban thưởng theo lệ cho những người bị thiệt mạng trong vụ cháy.

(Sự việc này được ghi trong bản mực ngày Giáp Tý tháng 3, cần tham khảo thêm.)

[13] Ty Đề cử phủ giới Bảo giáp điều tra số ngựa trong kinh thành, tổng cộng thu được 3.476 con. Chiếu chỉ giao cho Lưu Quản cấp cho những người huấn luyện cưỡi ngựa.

[14] Ngày Đinh Sửu, Kinh Đông Đô Chuyển vận sứ Ngô Cư Hậu tâu: “Năm ngoái, trong số tiền lãi thu được, đã dùng 73.000 quan để chi cho việc ban thưởng của Ty Bảo giáp Hà Đông.” Chiếu chỉ giao cho Hoàng Liêm căn cứ vào số liệu để thanh toán.

[15] Thạch Đắc Nhất tấu rằng, các quan thân tòng đi theo tiếp đãi sứ Liêu có hành vi vi phạm pháp luật^[3], xin cho phép giám sát khi họ đi qua vị trí. Chiếu chỉ đồng ý, nếu ai vào vị trí mà giao dịch riêng với người phương Bắc, hoặc chuyển đạt thông tin thì xét xử, còn lại không xử lý.

(Chu bản.)

[16] Phó sứ Chuyển vận Thiểm Tây Diệp Khang Trực chuyên lo việc chuẩn bị lương thảo cho lộ Phu Diên.

[17] Đề cử Thường bình đẳng sự lộ Kinh Đông Đông Yên Nhược Cổ tâu: “Các châu Nghi, Đăng, Mật, Thanh có nhiều kiện tụng về ruộng đất, xin chọn ba đến năm huyện thực hiện phương điền trước.” Chiếu chỉ chờ đến năm được mùa sẽ thi hành.

(Ngày 25 tháng 10 năm thứ 8, bãi bỏ phương điền.)

[18] Ban cho đồng tử Chu Thiên Tích ở Nhiêu Châu danh hiệu Ngũ kinh xuất thân. Thiên Tích năm đó 9 tuổi, qua kỳ thi của Lễ bộ tụng thông suốt bảy kinh. Vua triệu vào cấm cung, lấy các kinh ra thử, hỏi đến đâu tụng đến đó, than rằng: “Đứa trẻ này tụng sách không sót một chữ, lại không chút sợ hãi, thật là thiên bẩm!” Lúc đó Diên An quận vương đứng bên cạnh, Vua chỉ Thiên Tích rồi xoa đầu vương nói: “Ngươi có thể tụng sách như nó không?” Ban cho 5 vạn tiền mặt, bảo mua sách mang về, dặn sau này đừng bỏ học.

(Thiên Tích sau này không nghe nói đến, có lẽ nên bỏ đi, cùng với ngày Canh Thìn tháng 10, em trai là Thiên Thân. Vua chỉ Thiên Tích nói vậy, theo 《Dã sử》 của Lâm Hi thêm vào. Lúc đó Hi đang làm Lang trung Lễ bộ, thực tế chủ trì việc thi. Năm Nguyên Phong thứ 7, tháng 4 năm Giáp Tý, người Phiên Dương là Chu Nghĩ mang con trai Thiên Tích 11 tuổi, có thể tụng Ngũ kinh, 《Luận ngữ》, 《Mạnh Tử》 tổng cộng 100 quyển, đến Đăng văn viện tự trình. Có chỉ đưa về Lễ bộ thử nghiệm.

Liền triệu Thiên Tích đến bộ, thử Ngũ kinh mỗi loại 5 thiên, 《Luận ngữ》, 《Mạnh Tử》 mỗi loại 3 thiên, ứng đối trôi chảy. Lại bảo cầm bút tự viết quê quán, họ tên. Bộ làm tờ tâu bảo đảm. Thần Tông triệu đến Duệ Tư điện, thân thử 《Dịch》 quẻ Càn, 《Lễ ký》 thiên Nhạc ký, 《Chu lễ》 thiên Khảo công ký, đều là toàn thiên hơn trăm lần. Cung nhân đứng xung quanh, Thiên Tích không chút sợ hãi. Triết Tông lúc đó 9 tuổi, là Diên An quận vương, đứng hầu bên cạnh, Thần Tông chỉ Thiên Tích rồi xoa đầu nói: “Ngươi có thể tụng sách như nó không?” Ban cho Thiên Tích danh hiệu Ngũ kinh xuất thân, lại ban 50 ngàn tiền, bảo mua sách mang về, dặn đi dặn lại đừng bỏ học.)

[19] Ngày Mậu Dần, Khách tỉnh phó sứ Tào Dụ tâu xin, sau khi bản tỉnh xong việc, đợi Tam tỉnh, Xu mật viện tan làm mới được về. Chiếu rằng: “Khách tỉnh, Tứ phương quán việc chức sự quá ít, chỉ tốn nhân lực, ngồi không vô ích, có thể lệnh xong việc là về.”

[20] Công chúa thứ sáu của Vua mất. Ngừng triều 3 ngày, truy phong Sân Quốc công chúa. Năm đó mới 5 tuổi, mẹ là Đức phi Chu thị.

[21] Ngày Canh Thìn, bãi bỏ yến tiệc lớn ở điện Tập Anh, sai tể thần ban yến tiệc của Vua cho sứ giả nước Liêu ở dịch đô Đình.

(Sách Cựu kỷ chép rằng vì tang của công chúa Sân Quốc^[4], nên bãi bỏ yến tiệc ngày Đồng Thiên tiết. Sách Tân kỷ không chép việc này.)

[22] Phó sứ chuyển vận Thiểm Tây, Phụng nghị lang Phạm Thuần Túy được bổ làm Viên ngoại lang Tả ty.

(Việc bổ nhiệm chức lang không cần chép, nhưng vì muốn ghi việc Phạm Thuần Nhân làm tri châu Hà Trung nên chép. Sự việc xảy ra vào ngày Tân Dậu tháng 5.)

[23] Ngày Tân Tỵ, Vua ban chiếu cho Lý Hiến: “Hàng năm, khi sứ giả phương Tây đến hai lần, thường xin mua sừng trâu rất gấp. Nếu không cho một hai cái để an ủi họ, thì họ tỏ vẻ không vui, làm tổn thương lòng tốt của triều đình đối với người phương xa. Vì vậy, hàng năm thường cho họ ba bốn cặp để thỏa mãn sở thích kỳ lạ của họ. Hiện nay, các cơ quan và trong cung đều thiếu, có thể thu mua thêm năm bảy cặp để dâng lên. Hàng năm cứ theo như vậy.”

[24] Phán quan chuyển vận lộ Kinh Đông Tây Thẩm Hi Nhan tâu: “Ở Tây Kinh xây dựng kho thóc, chi phí ước tính khoảng năm vạn quan, trước đã cấp một trăm đạo độ điệp cho tăng nhân, nhưng vẫn không đủ chi dùng.” Vua ban chiếu cấp thêm năm mươi đạo.

[25] Ty đề cử bảo giáp lộ Hà Bắc Đông tâu: “Ở các huyện Triều Thành thuộc phủ Đại Danh, Quan Thành thuộc châu Thiền, Lâm Chương thuộc châu Tương, dân bảo giáp thường lấy cớ giải quyết việc tranh chấp để công khai cướp đoạt tiền của. Xin nghiêm cấm, đối với những người chưa bị bắt, mỗi người thưởng hai trăm quan tiền, chiêu mộ người tố giác bắt giữ. Từ nay, nếu bảo giáp dám làm như vậy, xin đều theo cách này mà thưởng.” Vua đồng ý.

(Việc này căn cứ theo Ngự tập, phụ lục tấu chương trước đó. Ngày mùng 1, 14, 16 tháng 2, ngày mùng 2 tháng 4, và ngày 12 tháng này^[5], cần xem xét thêm.)

[26] Chiếu rằng: “Ty Bảo giáp Hà Bắc lấy danh nghĩa mua bán, cầm cố, gửi gắm của bảo giáp, thực chất là hành vi cướp bóc, nên viết rõ trên tường các nơi. Kẻ phạm tội nếu tình tiết hung ác, tội chưa đến mức chết, thì tâu xin xét xử.”

[27] Chiếu rằng: “Các tướng quan sai người đã trải qua hai nhiệm kỳ làm quan gần dân, phó tướng sai người đã trải qua một nhiệm kỳ, thăng một nhiệm kỳ làm ‘Quyền’, thăng hai nhiệm kỳ làm ‘Quyền phát khiển’.”

[28] Hộ bộ xin đổi lại Thị dịch hạ giới như cũ là Giác hóa vụ, Thượng giới là Thị dịch vụ. Được chấp thuận.

[29] Kinh lược ty Quảng Nam Tây Lộ tâu: “Đã từ cửa Dung thông mở đường động khe Thạch Môn, muốn dựng thêm chùa bên cạnh đường mới để giáo hóa người Man. Xin cấp năm đạo độ điệp và ban sách Vua, mỗi năm độ một tăng.” Được chấp thuận.

[30] Ngày Nhâm Ngọ, chiếu cho Đề cử Bảo giáp Thiểm Tây Lộ, Đông thượng các môn sứ Địch Vịnh, Triều phụng lang Hồ Tông Hồi, mỗi người thăng một chức; Câu đương sứ thần Lôi Thắng và bảy người khác giảm năm khảo xét khác nhau. Vì việc xét duyệt tập huấn quan tâu luận.

[31] Kinh lược ty Phu Diên tâu: “Bốn trại mới thu phục nằm sâu trong vùng đất Man, chưa có đồn bảo tiếp ứng. Nếu sai người và trâu bò đi cày cấy, e bị xâm lấn, tình thế không được vẹn toàn. Xin đợi đến khi phân định địa giới xong mới thi hành.”

(Xét lại ngày Canh Thân tháng ba và ngày Đinh Mùi tháng bảy.)

[32] Chiếu cho Tứ phương quán sứ, Vinh Châu đoàn luyện sứ, Tri Lan Châu Văn Uất, con trai là Hữu ban điện trực Sư Cổ, Tam ban phụng chức Sư Lỗ, Sư Mạnh, mỗi người thăng một bậc. Vì Chế trí ty Hi Hà Lan Hội Lộ tâu rằng, trước đây giặc Hạ vây Lan Châu, Sư Cổ và những người khác đều giữ thành, ngày đêm chiến đấu dũng cảm.

[33] Ngày Giáp Thân, phong Kinh Nguyên lộ Kinh lược sứ, Bảo Văn các Đãi chế Lô Bỉnh làm Long Đồ các Trực học sĩ, Đông thượng các môn sứ, Anh Châu Thứ sử Diêu Lân làm Tứ phương quán sứ, Vinh Châu Đoàn luyện sứ. Diêu Lân được thăng do có công đánh giặc phương Tây, Lô Bỉnh được thăng do có công bố trí quân mã của Diêu Lân vượt biên giới.

(Truyện Lô Bỉnh chép: Giặc phương Tây xâm phạm các trại Hi Ninh, Càn Hưng, Long Đức, Lô Bỉnh vì không phòng bị nên bị cách chức Đãi chế, nhưng không lâu sau lại được phục chức. Sông Hồ Lô cách trại Cát Bình 200 dặm, Lô Bỉnh biết giặc ỷ vào địa thế hiểm trở nên không phòng bị, bèn bí mật sai Diêu Lân, Bành Tôn đánh úp, chém và bắt được hàng vạn tên, thu được vô số trâu, dê, ngựa, lạc đà. Tin thắng trận báo về, Vua rất vui, thăng Lô Bỉnh làm Long Đồ các Trực học sĩ.)

[34] Hồ Bắc Chuyển vận sứ, Đô kiềm hạt ty tâu: “Thành Châu theo chỉ triều đình, chọn sứ thần chiêu dụ các động Khê ở phía Tây Nam và mở đường đã hoàn thành.” Chiếu rằng: “Hữu thị cấm Lưu Chiếu thăng một chức, giảm thời gian khảo xét hai năm, Quyền Thành Châu Quân sự phán quan Trần Thượng Năng^[6] làm Tuyên Đức lang, Quân đại tướng Thái Nghĩa thăng làm Tam ban tá chức, Hữu ban điện trực Dương Xương Nghiêu, Vương Kích, Dương Thịnh Trăn mỗi người giảm thời gian khảo xét ba năm, Lý Khai giảm sáu năm, chiêu mộ Tiến sĩ Lương Truyền, Thiệu Châu^[7] Ty sĩ Tham quân Lý Quỳ đều làm Tam ban sai sứ, lại binh được ban thưởng khác nhau^[8].”

[35] Ngày Ất Dậu, người Khê động là Dương Thịnh Cảm cùng 15 người: bảy người được phong Tả hữu ban điện trực, ba người phong Phụng chức, năm người phong Tá chức. Dương Thịnh Đài được ban thêm 50 tấm lụa, những người khác được ban lụa khác nhau. Hồ Bắc Chuyển vận, Kiềm hạt ty tâu lên công trạng của các quan người Hán ở châu Khê động trong việc chiêu dụ và mở đường.

[36] Ngày Bính Tuất, quan ở Cảnh Linh cung tâu rằng có sáu cây cỏ linh chi mọc ở cửa điện Thiên Nguyên.

[37] Quảng Nam Đông Lộ chuyển vận phó sứ Tôn Huýnh, đề cử thường bình đẳng sự Chu Bá Hổ đều bị giáng một chức, Tri Quảng Châu Vương Lâm bị cách chức Bảo Văn các đãi chế, đi nhận chức Tri Hào Châu, thông phán Tất Cư Khanh, quản câu văn tự Liên Hi Nguyên đều bị cách chức^[9].

Vương Lâm bị xét vì nhận lời nhờ vả của Tôn Huýnh, Tất Cư Khanh đi theo; Vương Lâm, Tôn Huýnh không kiểm tra việc thay thế binh lính dưới quyền bằng những người được ưu đãi, cùng tội để lọt việc xử án Đặng Mãn; Chu Bá Hổ tấu sự không đúng sự thật; Đằng Bá Hùng xét việc tư muối của Hà Khanh không triệt để; Trần Ngạc xét việc Thạch Đại Thụ không triệt để; Thạch Đại Thụ dùng quan bản làm hộp, tra khảo người vô tội, Liên Hi Nguyên thuận theo. Tuy được ân xá giảm tội, nhưng vẫn bị trách phạt đặc biệt.

(Ngày 2 tháng 4 năm thứ 6, Quách Khái xét Tôn Huýnh. Tháng 11 năm Nguyên Phong thứ 8, Vương Lâm tự tâu về việc riêng được ân sủng^[10], đại ý rằng: Thần tại Quảng Châu hai năm, vì phát giác một viên lại phạm tội tham nhũng, đã từng tâu lên sự việc. Sau đó triều đình vì có quan lại tâu rằng chuyển vận sứ Tôn Huýnh là người được Quách Khái tiến cử, bao che cho Tôn Huýnh thoát tội tham nhũng, lại xét thần tội tấu sự không đúng. Lúc đó, thần ở nơi xa, không dám kêu oan, được ơn cách chức, đi nhận chức Tri Hào Châu. Vừa muốn tâu lên nguyên do, thì gặp lúc Tiên đế dùng thuốc đến khi băng hà, chưa kịp trình bày. Việc này ghi chép phụ để tham khảo. 《Cựu kỷ》 chép: Tri Quảng Châu Vương Lâm xét việc nhận lời nhờ vả, bị cách chức Bảo Văn các đãi chế, đi nhận chức Tri Hào Châu. 《Tân kỷ》 không chép. Tôn Huýnh vào ngày Bính Tuất tháng 8 năm Thiệu Thánh nguyên niên được bổ làm Hộ trung.)

[38] Cấp sự trung Hàn Trung Ngạn tâu: “Triều phụng đại phu Du Hi Đán được quyền phát khiển huyện Tường Phù. Hi Đán gần đây làm tri châu Hoạt, vì tra khảo người vô tội đến chết nên bị cách chức, đáng lẽ phải nhận chức giám đương. Huyện Tường Phù là nơi triều đình tuyển chọn người bổ khuyết, mới ban hành lệnh, lại chọn Hi Đán đầu tiên, e rằng không phù hợp với ý nghĩa lập pháp chọn người.” Chiếu chỉ đổi người khác.

[39] Ngự sử đài và Cáp môn tâu: “Theo nghi thức hợp ban cũ của triều đình, Tự vương đứng trên Quận vương, người cùng họ tông thất lại đứng trên những người cùng hàng. Gần đây, Quận vương nào kiêm chức Sứ tướng thì được hai lại viên dẫn đường. Tuy là do đặc chỉ, nhưng Tự vương cần được gia tăng ân điển. Nay xét thấy, nếu Tự vương chỉ đứng theo chức vụ của mình thì nên đứng trên hàng ngũ của mình; nếu là Sứ tướng thì dùng hai người dẫn đường.” Triều đình đồng ý.

[40] Cơ quan tương độ công sự ở Kinh Hồ lộ tâu: “Dương Xương Hướng, người Quy minh thị cấm ở huyện Thì Trúc, châu Thiệu, đã xây một ngôi chùa Phật ở Thượng Lý Bảo, xin ban tên và cho phép độ tăng.” Chiếu chỉ ban tên là chùa Cảm Hóa, mỗi hai năm được độ một tăng^[11].

[41] Chiếu chỉ: “Ty Đô tổng quản lộ Định Châu chia một chỉ huy Trung Mãnh vào các đội Kiêu Vũ thứ bảy, thứ tám và thứ chín, đều được hưởng lương.”

[42] Kinh lược sứ lộ Hà Đông tâu, tướng lãnh Trương Thế Quy và những người khác ra khỏi biên giới đến Minh Đường Xuyên gặp địch, xin ban thưởng cho những người có công. Chiếu chỉ, Trương Thế Quy đã chết, ban cho gia đình 50 tấm lụa, con trai là Hiếu Kinh được thăng một bậc.

[43] Ngày Đinh Hợi, Triều tán đại phu, Tri quân châu Trương Giáp được bổ nhiệm làm Trực Long đồ các, Tri Quảng Châu. Giáp tâu: “Bị giáng chức làm thủ châu xa xôi, bỗng được phục chức, nhưng thần có hai con trai và một cháu nối tiếp nhau qua đời, già cả không nơi nương tựa, e rằng không thể đảm đương công việc. Kính mong thương xót, xét lại tấu chương trước, bổ nhiệm thần làm một chức quan cung quán.” Chiếu chỉ bãi chức Trực Long đồ các của Giáp, cho làm Đề cử Ngọc Long Quán ở Hồng Châu.

(Ngày 29 tháng 5, Đinh Mão, mới bổ nhiệm chức cung quán, nay ghi chung. Bản truyện của Giáp không ghi chép, theo 《Ngự tập》.)

[44] Lý Hiến tâu bị bệnh xin từ chức. Chiếu chỉ đợi khi phân định địa giới với người Hạ rồi mới về kinh.

[45] Ngày Mậu Tý, ba tỉnh tâu: “Lang trung Công bộ, quyền Tả ty Phạm Tử Kỳ nói: Thượng thư Tả ty và Hữu ty riêng tăng thêm số lại viên, chia thành ty riêng, là không đúng. Xin theo lệ của Môn hạ tỉnh và Trung thư tỉnh, mỗi khi có văn bản cần xét xử, không rời khỏi phòng, việc quan trọng thì lang quan tự trình, việc nhẹ thì nghị định, lệnh cho phòng đó xin phán quyết.” Vua theo lời tâu, lệnh cho Tả ty và Hữu ty ghi thành lệnh, còn lại viên thì trả về các nơi.

[46] Trung thư tỉnh tâu: Giặc cướp ở Châu Đinh là Lam Tải^[12] cướp bóc, chạy sang địa giới Châu Mai, lại giết Tuần kiểm huyện Quy Thiện, Châu Huệ. Chiếu rằng: “Quyền Nghi châu Duyên biên Khê động Đô tuần kiểm, Tả ban Điện trực, Cáp môn Chi hậu Trình Kiến đi ngựa trạm cùng với Ty đề điểm hình ngục tuyển mộ binh dân, thổ đinh, hương đinh, thương trượng thủ 100 người, cấp khẩu khoán đi theo bắt giết. Trong vòng 100 dặm từ giặc, không phân biệt lộ, các quan bắt giặc đều nghe theo sự phân xử của Trình Kiến. Người bắt được thủ lĩnh giặc được thụ chức Ban hàng^[13], thưởng 500 nghìn tiền, thứ đầu lĩnh 300 nghìn, còn lại đồ đảng, ngoài việc thưởng theo điều lệ, còn thưởng thêm 100 nghìn. Cho phép đồng bọn tự giết nhau và tố giác, cũng được ban ơn.”

[47] Đại Lý khanh Vương Hiếu Tiên tâu rằng nhà tù của bản tự không có tù nhân. Vua ban chiếu khen ngợi, lại ra chiếu từ nay các cơ quan tâu lên việc nhà tù không có tù nhân, lệnh cho Ngự sử đài xét thực. Vua cho rằng Khai Phong phủ và Đại Lý tự những năm gần đây cố tình làm cho nhà tù không có tù nhân, sợ chỉ là hình thức để mong được thưởng.

(Sách cũ chép: Ngày Mậu Tý, nhà tù Đại Lý tự không có tù nhân. Sách mới không chép.)

[48] Trung thư tỉnh tâu: “Lộ Hà Bắc liên tục tấu trình có bọn đảng từ một hai mươi người đến ba hai trăm người trộm cắp cây cối và vật liệu đê điều. Xin lệnh cho các ty giám sát xem xét tình hình, nếu rõ ràng là trộm cắp thì theo các chỉ đạo trước đây mà truy bắt. Nếu tiếp tục có trộm cắp cây cối và vật liệu đê điều mà không phải là bọn đảng hung ác, thì một mặt theo đó mà xử lý và bắt giữ, hàng tháng báo cáo số người và kết quả bắt giữ.” Được chấp thuận.

[49] Ban cho Kinh lược ty lộ Kinh Nguyên một trăm độ điệp để tu sửa thành trại Tĩnh Biên của quân Đức Thuận.

(Chu bản chú thích: Nguyên bản viết là thành quân Đức Tĩnh, không đúng, nay theo thánh chỉ của phòng thứ mười lăm mà sửa lại.)

[50] Ngày Tân Mão, Vua phê: “Phạm Tử Uyên xin điều động một vạn dân phu để tu sửa sông Trực, đúng vào mùa vụ, việc điều động không theo thứ tự, ban đầu là do bất đắc dĩ. Nay cửa sông chưa hoàn thành công trình, thì các bờ đê khác cũng không cần làm, có thể không điều động thêm, những dân phu đang làm việc khẩn cấp trên sông cũng cho giải tán.” Vua cho rằng việc tu sửa sông Trực của Tử Uyên không có kết quả, chỉ tốn công của đến hàng chục vạn.

Sau đó, Tử Uyên tự tâu: “Đã hai lần tu sửa cửa sông, gần như đã ngăn được, không ngờ nước dâng cao và mưa gió ập đến, công trình thất bại khi gần hoàn thành. Xin đợi khi sương xuống nước rút thì tu sửa và đóng lại.” Chiếu giáng Tử Uyên một chức, vẫn không xét đến thứ tự đề hình.

(Ngày 16 tháng 8 bãi bỏ việc tu sửa. Hàn Câu nói: Phạm Tử Uyên kiến nghị đào sông Quảng Vũ để dẫn nước đi xa, thì kinh thành sẽ không lo ngập lụt. Hơn một năm công trình không xong, nên lời trách rằng: “Ngươi dùng tài lực có hạn để làm việc không thể thành.” Ban đầu, Thần Tông thích lời nói của ông, đến khi bãi bỏ công trình, cả đài đều bàn luận, chỉ giáng một chức. Những điều Hàn Câu nói cần xem xét.)

[51] Chiếu: “Các trạm dịch chuyển phát kim tự chu bài, không chậm trễ bốn lần thì thăng một bậc, hoặc ban năm tấm lụa, mỗi lần sau ban một tấm.”

[52] Lại chiếu: “Khách tỉnh, tứ phương quán sứ phó ngoài việc đảm nhiệm chức vụ của mình, thì một viên quan cao nhất kiêm nhiệm việc cáp môn.”

[53] Cấp sự trung Hàn Trung Ngạn tâu: “Năm ngoái tháng 7 ngày Ất Tỵ, có chiếu cho Cấp sự trung bác bỏ và sửa chính sự, đến trình bày với các chấp chính, nếu có ý kiến khác nhau thì căn cứ vào tình hình mà xin chỉ dụ. Tháng này ngày Đinh Hợi, Môn hạ tỉnh được chỉ dụ: ‘Việc cử bác, theo lệ của Trung thư xá nhân phong hoàn từ đầu.’ Ngày Canh Dần, Trung thư phụng chỉ: ‘Cấp sự trung bác sự, đến trình bày với các chấp chính, nếu có ý kiến khác nhau thì làm tờ tâu trình.’

Thần xét thấy Trung thư tỉnh lại được chỉ huy, tức là không cho phép theo lệ của Xá nhân phong hoàn từ đầu, chỉ đổi câu cũ ‘căn cứ vào tình hình mà xin chỉ dụ’ thành ‘làm tờ tâu trình’ mà thôi. Thần nghĩ rằng chức trách của Cấp sự trung và Trung thư xá nhân tương đương nhau, nếu có ý kiến, một bên không cần trình bày mà được phong hoàn, một bên được phép cử bác nhưng phải trình bày trước, điều này không hợp lý, đã lâu không được làm rõ, may mắn được xử lý, sự việc mới chính đáng.

Huống chi những việc triều đình đã thi hành, ba tỉnh đều đồng ý, Cấp sự trung nếu có ý kiến riêng, mong bổ sung một phần nhỏ, tức là đã có ý kiến khác với chấp chính, tự nhiên phải xin quyết định từ trên, sao lại phải xin ý kiến từ chấp chính?

Xin theo chiếu ngày Đinh Hợi, để hai tỉnh quan có trọng lượng ngang nhau, thực hiện đúng chức trách hiến nạp.” Được chấp thuận. Lúc đó Chương Đôn làm Môn hạ thị lang, chiếu ngày Ất Tỵ là ý của ông.

(Xem《Tất Trọng Du tác Trung Ngạn hành trạng》 để tham khảo.)

[54] Ngày Nhâm Thìn, triều hiến ở Cảnh Linh cung, đến điện Thiên Nguyên xem cỏ linh chi, tể thần Vương Khuê và các quan chúc mừng, lại ban trà cho các quan từ chức vụ trở lên. Từ đó, sau khi triều hiến xong, đều ban trà ở điện Trai. Hôm đó, sắp đến điện Kế Nhân, nhiếp Thái thường khanh Triệu Ngạn Nhược đoán chắc Vua sẽ khóc, bèn nhờ Nội đô tri Thạch Đắc Nhất tâu lên, Vua bèn không khóc. Từ đó, trong lễ triều hiến Trung Nguyên, chỉ dâng nước canh một lần khóc mà thôi.

[55] Ngày Quý Tỵ, Tây Hạ xâm phạm An Tắc bảo.

(Ngày 4 tháng 5 tấu đến. 《Tân kỷ》 chép: Người Hạ xâm phạm An Tắc bảo ở Diên Châu, tướng quan Lã Chân đánh bại chúng. Xem ngày 1 và 19 tháng 5 để tham khảo. 《Cựu kỷ》 chép: Tướng thứ năm Lã Chân đánh bại chúng.)

[56] Ngày Giáp Ngọ, Vua phê rằng: “Gần đây Trung thư tỉnh tâu: ‘Đề cử Hà Bắc lộ bảo giáp Địch Tư đối với chấp chính quan nói, bộ mình hiện đang dạy bảo giáp, mượn hai vạn con ngựa của dân. Ban đầu nghi ngờ lời nói không thật, nay căn cứ theo số liệu tâu của bộ này, thì rất xa sự thật.’ Có thể hạ lệnh cho Tư trình bày rõ để tâu lên.”

(Chu bản, Tân bản đều bỏ đi. Giữ lại đây để thấy rằng lúc bấy giờ các quan đề cử bảo giáp nói nhiều điều không thật.)

[57] Ty Đề cử thường bình lộ Hà Đông tâu: “Năm ngoái dân bị thiên tai mất mùa, thiếu ăn, kho nghĩa thương không nhiều, xin lấy từ kho thường bình phong trang ba đến năm vạn thạch lương để cứu tế.” Vua đồng ý.

[58] Tri Kinh Nam, Triều nghị đại phu Tôn Khẩn được ban sắc khen ngợi, thưởng hai trăm lượng bạc và lụa; Chuyển vận phó sứ, Triều phụng đại phu, Bí các hiệu lý Triệu Dương, Chuyển vận phán quan, Thừa nghị lang Cao Bác, Tri Thành châu, Tây kinh Tả tàng khố phó sứ, Cáp môn thông sự xá nhân Chu Sĩ Long đều được thăng một chức. Vì đã chiêu nạp người quy minh ở các nơi Đàm Khê, Thượng Hòa, và mở đường thông đến trại Vương Khẩu, châu Dung, Quảng Tây.

[59] Chiếu rằng: “Sáu chỉ huy Giản Bảo Ninh, số người thiếu theo lệ lập chỉ huy Tráng thành ở châu Lan, tuyển từ quân Sương đã đoàn kết. Mỗi chỉ huy thêm năm mươi người ngoài định biên, để phòng người đào ngũ bổ sung. Lệnh cho ty Kinh chế chiếu lệ cấp tiền chuyển quân.”

[60] Kinh Đông lộ Đô chuyển vận sứ Ngô Cư Hậu tâu: “Giám Lợi Quốc ở Từ Châu có sắt mềm tốt, có thể dùng được, xin lập Giám Bảo Phong Hạ^[14], mỗi năm ngoài việc cung cấp cho công sứ, đúc 20 vạn quan tiền Chiết Nhị, giao cho Thanh Hà Liễn Vận Ty lần lượt chuyển lên kinh đô gửi nộp, lại lệnh cho Tam Môn Liễn Vận Ty chuẩn bị thuyền chở đến Hà Trung Phủ, nhân chuyến xe muối quay về chuyển vào Thiểm Phủ để sử dụng. Năm nào cũng làm như vậy, không phải là không có ích. Xin theo ý thần, xem xét lập pháp.”

Chiếu vẽ rõ các khoản chi phí cần thiết và phí vận chuyển từ Giám Lợi Quốc đến kinh đô để tâu lên. Nay ước tính đúc 20 vạn quan tiền Chiết Nhị bằng sắt, chi phí và phí vận chuyển đến kinh đô tổng cộng là 15.040 quan, chiếu giao cho Hộ bộ thông báo cho Công bộ, và làm theo như lời tâu của Cư Hậu.

[61] Chiếu rằng các tướng ở Đông Nam không có ngựa, đều cải tạo khí giáp cho bộ binh.

[62] Ngày Ất Mùi, chiếu tha cho Lưu Di, người bị biên quản ở Tương Châu, được tự do đi lại.

[63] Dân Mật Châu là Miêu Mậu ném thư nặc danh, vu cáo Giám quan Trấn Bản Kiều là Trương Hiến Thần mưu phản. Cơ quan có thẩm quyền tâu rằng Mậu đã được ân xá, chiếu đặc cách đánh 20 trượng vào lưng, thích chữ và đày ra đảo Sa Môn.

[64] Ngày Bính Thân, chiếu rằng: “Tiền vật chi phí quân nhu Thiểm Tây, gần đây đã có chỉ huy, nên gộp thành một khoản để chi dùng. Lệnh cho Tổng Ký Ty ở kinh đô kiểm tra việc lạm dụng.”

(Lúc đầu lập Tổng Kế Quân Nhu Tiền Vật Sở Thiểm Tây, thực lục không ghi rõ, nay dùng toàn văn trong Ngự tập để dễ hiểu.)

[65] Lập lại huyện Trâu thuộc Duyện Châu.

(Sách cũ chép: Lập lại huyện Trâu.)

[66] Ngày mùng một tháng 5, Kỷ Hợi, Vua ngự điện Văn Đức thiết triều, triệu các phụ thần ra vườn sau xem lúa mạch.

[67] Tuyên Đức lang, Hiệu thư lang Hình Thứ được thăng làm Trứ tác tá lang.

(Tháng 11, ngày Ất Tỵ, thăng chức Phương.)

[68] Giáng chức Tuyên đức lang Diệp Tổ Hạp làm Hiệu thư lang. Tổ Hạp vốn được bổ nhiệm làm Tri châu Hồ Châu, Vua phê rằng: “Tổ Hạp là người đỗ cao trong khoa thi đầu tiên niên hiệu Hi Ninh, có thể cho giữ chức quan trong Bí thư tỉnh.”

[69] Kinh lược ty lộ Kinh Nguyên tâu: “Từ nay, các tướng quan và sứ thần ở các thành trại dọc biên giới nếu phạm tội bị cách chức, xin cho bản ty xét lại. Nếu là người có năng lực ở quân ngũ, tùy theo mức độ nặng nhẹ của việc phạm tội, có thể giảm nhẹ hình phạt bằng cách trừ vào phần thưởng, hoặc kéo dài thời hạn, giáng chức, nhưng vẫn được giữ nguyên chức vụ.” Vua đồng ý, hạ chiếu cho Lại bộ soạn định pháp lệnh.

(Có thể ghép với sự kiện ngày Tân Tỵ tháng 6.)

[70] Hạ chiếu cho các lộ Phu Diên, Hoàn Khánh, Kinh Nguyên, Hi Hà Lan Hội và Hà Đông, mỗi nơi cấp 200 tờ trát tử trống để bổ nhiệm quan chức.

[71] Ngày Canh Tý, hạ chiếu cho Ty đề cử thường bình Kinh Hồ Nam tính toán số tiền thực chi hàng năm cho các châu huyện và thành trại ở vùng khê động thuộc hai lộ, rồi tâu lên, theo lời thỉnh cầu của Hữu ty viên ngoại lang Tôn Lãm.

(Có thể tham khảo thêm sự kiện ngày 11 tháng này, ngày mùng một tháng 8, và ngày 12 tháng 5 năm thứ 6.)

[72] Hạ chiếu rằng từ nay, các tướng hiệu được tuyển từ kinh thành để bổ nhiệm vào các quân ở Quảng Nam, đều được cấp lộ phí.

[73] Ngày Nhâm Dần, Vua ban chiếu chỉ cho Lưu Xương Tộ, Tri châu Diên Châu: “Tháng trước ngày Quý Tỵ, giặc Tây xâm phạm An Trại Bảo, tướng thứ năm dùng ít đánh nhiều, bắt được tướng giặc, nếu không phải do tướng phó mưu lược, quân sĩ hết lòng chiến đấu, sao có thể làm được như vậy? Nếu không có phần thưởng đặc biệt, sao khiến người dũng cảm trong chiến đấu biết khích lệ? Ngoài việc triều đình đã ban thưởng đặc biệt, có thể dùng vàng bạc từ kho Kinh Phủ hoặc khí ngân từ ngự tiền ban xuống để thưởng trước cho những người có công mà mọi người đều chứng kiến. Những người do thám biết được tin tức về ngựa giặc, sẽ được ban thưởng hậu hĩnh.”

Ban đầu, giặc vài vạn người xâm phạm Tắc Môn, Xương Tộ sai Mễ Uân dẫn quân bản bộ chống lại, chém được 116 thủ cấp, giết chết Thống lĩnh Diệp Bội Ma, Phó Thống quân Nhưỡng Ngoa Mai, cùng năm người Đại thủ lĩnh, Kiềm hạt. Diệp Bội Ma và Nhưỡng Ngoa Mai thực sự là người chủ trì việc Vĩnh Lạc. Đến lúc này, trong ngoài đều vui mừng, bèn vẽ hình dâng lên. Vua rất vui, sai cận thần đến quân doanh để ủy lạo, các tướng đều được thăng chức.

(Theo bia mộ Trương Thuấn Dân, truyện Xương Tộ cũng giống. Kỷ mới và cũ đã ghi ngày 24 tháng 4 là Quý Tỵ, lại có thể tra cứu ngày 19 tháng 5 là Đinh Tỵ.)

[74] Long Đồ các Trực học sĩ, Quyền Tri Khai Phong phủ Vương Tồn được bổ nhiệm làm Xu mật Trực học sĩ tái nhiệm. Tồn từ chối không nhận, được miễn tái nhiệm.

[75] Chiếu chỉ cho ba lộ Bảo giáp mượn ngựa tư của dân để tập luyện, được phép theo như cũ.

[76] Ngày Giáp Thìn, Hình châu Tư pháp Tham quân, Phu Diên Kinh lược ty Câu đương công sự Lý Di Hành được thăng làm Thừa phụng lang. Kinh lược ty tâu rằng Di Hành theo quân bắt được một thủ cấp.

[77] Thị ngự sử Trương Nhữ Hiền tâu: “Tỷ bộ Viên ngoại lang Vũ Văn Xương Linh dựa vào lại nhân Trịnh Thế Long, từ chức Thủ đương quan sai quyền chính danh, lệnh sử Thế Long nắm quyền, dẫn dụng sứ thần Triệu Nguyên làm Chủ sự, mà Nguyên không hiểu tiền lương. Xương Linh ngu muội, thiên vị tiểu nhân, e rằng sẽ hỏng việc.” Chiếu cho Xương Linh giải trình.

(Bản Chu nói rằng đã giải trình, không thi hành, nên bỏ. Nay lại giữ lại. Có thể tra cứu bia mộ Xương Linh.)

[78] Thượng phê: “Tư môn viên ngoại lang Lữ Thăng Khanh là em của Lữ Huệ Khanh, tấu xin đi Hà Đông nhận lời từ chối. Việc này không phải do triều đình đặc mệnh, chỉ khác với việc cáo từ về quê một chút, ngươi có thể đặc biệt theo lời xin, không nhận lương bổng, cấp giấy dịch trạm, nhưng được mang theo lại dịch thân tín.” Thăng Khanh ban đầu xin theo lệ phụng sứ.

Lại phê: “Kinh Đông Đông lộ^[15] tướng thứ hai Âu Dục trước đây phòng thủ và tu sửa thành Vĩnh Lạc, dời bệnh về trại Mễ Chi, và dùng thư gián điệp với Thẩm Quát, Chủng Ngạc, có thể bãi chức tướng quan.”

[79] Ban cho Kinh lược ty Phu Diên lộ 50 vạn quan tiền giấy, nhân mùa thu thu hoạch mua cỏ lương thực. Do Lưu Xương Tộ tâu rằng, kho quân dụng và quân nhu năm kế hoạch của Ty Chuyển vận chỉ đủ chi dùng trong hai ba tháng.

[80] Ngày Bính Ngọ, Tuyên đức lang, Đại Lý bình sự Hàm Bình là Lai Chi Thiệu được làm Giám sát ngự sử. Do Trung thừa Hoàng Lý tiến cử.

(Tháng 8, ngày Bính Tý bãi chức.)

[81] Chiếu rằng người trong cung đi tế lăng, các sứ thần ở các lăng không được sai người ca múa đón tiễn, ghi thành lệnh của Tây Kinh.

[82] Ngày Đinh Mùi, lấy Cung bị khố phó sứ Văn Di Khánh kiêm chức Cáp môn thông sự xá nhân, do cha là Văn Ngạn Bác về hưu, được ơn ban thăng chức.

[83] Tây đầu cung phụng quan Vũ Khâm, phiên quan Tây Kinh Tả tàng khố phó sứ Quy Nhân đều được thăng một bậc; Văn tư phó sứ Chiết Khả Thích, Thị cấm Nghiêm Hiển, Điện trực Cảnh Đoan Ngạn, Tề Thành được giảm thời gian khảo hạch hai năm rưỡi; Quyền Hà Dương tiết độ chưởng thư ký Trương Tích được thăng một bậc; các sứ thần ở trấn trại chia làm ba bậc, được giảm thời gian khảo hạch và ban tặng lụa. Do việc khảo sát phiên binh mà luận công ban thưởng.

[84] Hoàn Khánh lộ Tẩu mã thừa thụ công sự Hoàng Cáo xin lệnh các châu quân thành, trại tích trữ đá để phòng thủ. Chiếu ban xuống Thiểm Tây, Hà Đông lộ thi hành.

[85] Cung bị khố phó sứ, Tri Hoả Sơn quân Khang Hạo bị cách chức, do tại nhiệm đã thu gom lương thực của người đi đường.

[86] Chiếu rằng từ nay bản chúc tế Cao Môi và bản văn tế phối tọa đều phải tiến lên cùng lúc.

[87] Ngày Kỷ Dậu, ban chiếu rằng chùa Tổ phụ của Hoàng hậu là Tư Phúc Thiền Viện^[16]ở phố Tả Nhị, ngoài việc miễn thuế hàng năm, mỗi dịp tiết Đồng Thiên được cấp cho hai tăng nhân và một áo tía.

[88] Kinh Hồ Lộ tương độ công sự, Hữu ty viên ngoại lang Tôn Lãm tâu: “Sông Nguyên đã chiêu dụ và kết nạp các châu động như Kết Lang, Cửu Nha, v.v., tổng cộng hơn 130 châu động. Xin giao cho bản châu tùy theo phong tục mà ước thúc một cách hợp lý, không cần đặt quan đồn thủ, để tự làm hao tổn tài lực.

Giữa Lô Dương và Ma Dương có hơn 500 hộ người Dao chưa quy thuận, xin chiêu dụ và bổ nhiệm họ, để họ canh giữ đường sá. Từ Thành châu đến cửa sông Dung Giang thuộc Dung châu có 11 chặng đường, có thể thông thương muối từ Quảng Tây, xin cho phép nộp tiền tại Thành châu để mua giấy phép, rồi đến cửa Dung Giang nhận muối, tăng thêm một phần lợi nhuận, có thể giảm bớt chi phí hàng năm của Hồ Bắc cung cấp cho Thành châu, Thần châu và Nguyên châu cũng áp dụng tương tự.

Người Man ở Huy châu và Thành châu thường cầm cố hoặc bán ruộng cho người ngoài, xin lập pháp: nếu người Man ở các động cầm cố hoặc bán ruộng cho dân thường, thì tính thuế theo giá trị ruộng, dù ruộng được chuộc lại, thuế vẫn giữ nguyên. Không quá 20 năm, hơn một nửa đất đai của người Man sẽ có thuế, thì thu nhập dần dần có thể giảm bớt chi phí của bản lộ.

Xin ban hành cho Thành châu, Nguyên châu và Thiệu châu thi hành. Lại nữa, ruộng nước, ruộng bãi và núi rừng của Nguyên châu, xin cho phép đấu thầu, đợi khai khẩn xong, hạn định năm để thu thuế. Thần châu có 3.000 thổ đinh, từ khi xây dựng Thành châu và Nguyên châu, phân tán ở các châu để đồn thủ, mang lương thực đi nghỉ luân phiên, liên tục trên đường, sức người không dễ dàng. Muốn xin chiêu mộ người quy thuận và nội đô, cứ 10 thổ đinh thì thuê thêm 4 người, dần dần có thể giảm bớt thổ đinh.

Vì Thiệu châu thuộc Hồ Nam, Thành châu và Nguyên châu thuộc Hồ Bắc, Dung châu thuộc Quảng Tây, địa bàn trải dài bốn châu, thuộc ba lộ, khi có việc gấp thì việc xử lý không phối hợp được. Muốn xin trong bốn châu Thành, Nguyên, Dung, Thiệu, chọn một châu có vị trí trung tâm thuận tiện, lệnh cho tri châu kiêm nhiệm chức Đề cử binh giáp công sự bốn châu Thành, Nguyên, Dung, Thiệu vùng biên giới, hoặc chức Duyên biên an phủ đô giám. Nếu các động ở các nơi có việc cần xử lý, cho phép báo cáo lên đề hạt, điều động ứng phó.”

Chiếu rằng: “Việc mua muối Quảng Tây ở Thành châu, lập thuế đất cho người Man, miễn thuế ruộng và cho thuê đất công, đều thi hành. Việc xin chọn tri châu bốn châu Thành, Nguyên, Dung, Thiệu kiêm nhiệm binh giáp sự, giao cho các lộ xem xét.”

(Ngày mùng 2 tháng này, ngày mùng 4 tháng 7, ngày mùng 1 tháng 8, ngày 13 tháng 5 năm thứ 6, có thể tham khảo.)

Ban đầu, triều đình đã bình định được Ngũ Khê, nhưng người Man Dao nằm giữa Kinh, Tương, Quế Quản, quân lính triều đình trấn thủ không thể liên lạc với nhau, nhiều lần bị quấy nhiễu cướp bóc.

Lãm phụng mệnh đi xem xét các nơi hiểm yếu, tăng cường xây dựng các chướng ngại, mở đường thông suốt từ Kinh, Tương, Quế Quản đến các động ở Ngũ Khê, khiến quân lính đi lại thuận lợi, giảm bớt được nhiều chi phí cho việc đối phó với người Man, và mối lo cũng được dẹp yên. Có người trong hội nghị muốn chiêu dụ người Tây Đạo thành châu và người Ô Nhĩ, còn ở Thần, Nguyên lại muốn biến người Dao Tưởng Ba Lục thành dân thường. Lãm nói: “Người Man ở Tây Đạo và Ô Nhĩ cũng như cầm thú vậy.” Liền tâu xin bãi bỏ việc này.

Khi trở về, yết kiến hoàng đế, ông tâu rằng: “Huy, thành nội thuộc, những người phụ trách việc này trước đây đều được thăng quan quá mức mong đợi, dù chỉ là chức vụ nhỏ như chạy việc hay sai vặt, họ cũng đều muốn nhờ đó mà làm quan, không có hồi kết. Người Man Dao sống rải rác trong núi non, không thể tập hợp lại, việc thuyết phục chiêu dụ họ vốn không khó. Nhưng đất đai của họ không thể thu thuế, con người của họ không thể sai khiến. Mở rộng vùng đất không thu thuế, biến những người không thể sai khiến thành dân thường, mà chi phí của đại nông lại lên đến hàng trăm vạn. Xin giao họ cho quận huyện quản lý theo chế độ ki mi, không để làm phiền Trung Quốc. Sau này nếu có ai tâu bày, mong bệ hạ xem xét kỹ.” Hoàng đế nghe theo.

(Theo 《Tất Trọng Du Chí Lãm Mộ》, ghi chép này được đính kèm sau tấu chương của Lãm vào ngày 11 tháng 5. Ngày 12 tháng 11 năm thứ 5, có thể tham khảo lời của Chu Sĩ Long.)

[89] Kinh lược ty Hoàn Khánh lộ xin tăng thêm 2-3 nghìn kỵ binh để phòng thủ mùa thu. Chiếu chỉ phái 5 chỉ huy mã quân ở kinh thành tạm đóng quân tại Bân Châu và Ninh Châu, cấp đủ 10 phần ngựa.

[90] Chiếu chỉ: “Người Cao Ly mang thư của Vương tử Tăng thống cùng vàng bạc đến cho nhà sư Tịnh Nguyên ở Tú Châu, Tịnh Nguyên có thư trả lời, liền gửi văn thư báo lại qua Minh Châu.”

[91] Ngày Canh Tuất, Long Đồ các đãi chế, Tri Quế Châu Hùng Bản được ban tặng 300 lượng bạc và lụa, đồng thời ban chiếu khen ngợi, vì đã chiêu dụ các bộ tộc man ở Tầm, Dung, Vương Giang thuộc lộ Quảng Nam Tây và hoàn thành việc mở đường. Các quan văn võ phụ trách việc này được lệnh gấp rút báo cáo công trạng lên Kinh lược ty.

(Ngày 8 tháng 7 năm thứ 5, Hùng Bản nhậm chức Tri Quế Châu; ngày 4 tháng 6 năm thứ 6, biện chính biên giới; ngày 4 tháng 6 năm thứ 7, được bổ nhiệm làm Lại bộ Thị lang; ngày 9 tháng 8, có chiếu đợi biện chính vào triều. Ngày 22 tháng 10, ban chiếu cho Giao Chỉ, đây là việc của biện chính. Việc mở đường hoàn thành vào ngày Kỷ Dậu mùng 1 tháng 10 và ngày Ất Sửu 27 tháng 10^[17], ngày Tân Tỵ 13 tháng 6, ngày Mậu Thìn mùng 1 tháng 8, ngày Bính Tý mùng 9 tháng 8 có thể tra cứu. Năm Sùng Ninh thứ 3, Vương Tổ Đạo có nói, nên cùng tra cứu.)

[92] Chiếu rằng: “Giặc Tây vây đánh Lan Châu, có bộ tộc phiên là Luân Ước Khắc đến báo trước, rất đáng tin cậy. Cho thăng ba bậc, nếu không muốn thăng bậc thì được cấp 300 quan tiền.”

[93] Hùng Châu tâu rằng, người phụ trách việc do thám là Mã Kiệt đã báo cáo việc ở biên giới phía Bắc có kết quả^[18]. Chiếu ban cho chức Tam ban sai sứ.

[94] Chiếu rằng: “Kinh lược ty lộ Kinh Nguyên thúc giục Diêu Lân nhanh chóng báo cáo số lượng quân mã bộ và bộ bộ dưới quyền các tướng phó đã xuất biên giới để tâu lên.” Muốn ban thưởng.

[95] Chiếu rằng: “Biên giới phía Bắc gửi công văn yêu cầu xử lý việc Ninh Hóa Quân cử người qua địa phận Thiên Trì bắt giữ người, có thể giao cho Kinh lược ty xem xét nguyên nhân, xác minh sự thật và nhanh chóng xử lý theo lý, sau khi trả lời công văn xong thì tâu lên.”

(Ngự tập.)

[96] Ngày Tân Hợi, quyền tri Khai Phong phủ, Long Đồ các trực học sĩ Vương Tồn được bổ nhiệm làm Binh bộ Thượng thư. Tồn cố từ chối, và nói: “Vợ của Tả thừa Vương An Lễ là em gái của vợ cũ của thần, theo pháp luật cũng phải tránh né.” Chiếu chỉ không cho phép. Mười ngày sau, đổi làm Hộ bộ Thượng thư.

(Việc đổi làm Hộ bộ Thượng thư là ngày 25, nay ghi chép kèm ở đây.)

[97] Chiếu chỉ: “Các quan chức của Ty bảo giáp các lộ Hà Bắc, Vĩnh Hưng, Tần Phượng mỗi nơi hai người, từ nay các văn bản tấu trình đều phải viết liền, việc cấp bách thì không áp dụng cách này.”

[98] Chiếu chỉ: “Từ nay các võ thần đề cử bảo giáp, nếu có việc cần trình bày trực tiếp, thì cho phép vào mùa hạ vào tâu.”

[99] Ngày Nhâm Tý, xét xử các tù nhân trong ngục ở kinh thành, tội cướp bóc, đánh chết nhẹ thì giảm một bậc, tội tạp phạm đáng chết thì giáng xuống lưu đày, tội lưu đày trở xuống thì giảm bậc, tội đánh trượng trở xuống thì giảm bậc, tội nhẹ hơn thì tha. Các huyện thuộc phủ Khai Phong cũng áp dụng theo.

(Hai bộ sử ký đều ghi chép việc này.)

[100] Tây đầu cung phụng quan Lưu Thích được bổ nhiệm làm Cáp môn chi hậu, về sau không được lấy làm lệ. Thích là con của Vĩnh Niên, cháu họ của Chương Hiến Minh Túc Thái hậu, nên được đề bạt.

[101] Chiếu chỉ: “Ba nghìn quân thổ binh của lộ Hoàn Khánh đã ở lại trấn thủ Phu Diên hơn một năm, tình hình không thuận tiện, nay lệnh cho rút về.”

[102] Ngày Quý Sửu, Long Vệ quân sứ Lý Chân được đổi làm Hữu thị cấm, giảm thời gian khảo hạch bốn năm, làm Đội tướng của bản lộ. Theo lời tâu của Kinh lược ty Hi Hà Lan Hội.

[103] Chiếu chỉ: “Cử sứ giả đi kiểm tra võ nghệ của các tướng sĩ, tướng và phó tướng nếu có thành tích hoặc tội lỗi, thành tích không đạt năm phần, tội lỗi không giảm ba phần, thì không thưởng phạt.”

[104] Ngày Ất Mão, chiếu chỉ: “Chức quan Trứ tác tạm thời khuyết, Hiệu thư lang hoặc Chính tự kiêm nhiệm.”

[105] Long Đồ các trực học sĩ, An phủ sứ lộ Định Châu Tưởng Diên Khánh tâu xin: “Kính mong hạ lệnh cho Đô tổng quản ty, lệnh cho Định Châu, Hà Bắc trú tráp Đệ nhất, Đệ nhị tướng, mỗi tháng một lần luân phiên một chỉ huy mã bộ quân đến giáo trường của châu nha, suý thần thân hành kiểm tra và đề cử.” Chiếu chỉ lệnh y theo sắc lệnh của tướng mà thi hành.

(Theo: ghi chép sự việc ngày 18.)

[106] Ngày Đinh Tỵ, Hoàng thành sứ, Trung Châu thứ sử Lã Chân được lĩnh chức Gia Châu đoàn luyện sứ, Tây Kinh tác phường sứ Mễ Uân^[19] được làm Nội viên sứ, Hùng Châu thứ sử, Nội điện sùng ban Trương Trọng Nguyên được làm Nội điện thừa chế, Cáp môn chi hậu. Thượng phê rằng: “Trận thắng giặc ở An Tắc, thực nhờ Lã Chân trinh sát tinh tường, Mễ Uân mới có thể thu nạp người Hán và người Phiên vào trong thành. Khi An Tắc bị vây, liền dẫn quân bản bộ đến ứng cứu, cùng phó tướng hợp lực đánh đuổi, tuy chém giết không nhiều, nhưng tổn thất quá lớn, xét lòng trung dũng của họ, không phân biệt ta địch, nên khen thưởng để khuyến khích người cùng hợp sức lo việc nước. Uân và đồng đội chỉ với một trại đơn độc, quân phòng thủ chưa đầy nghìn người, đã đẩy lui được mấy vạn giặc, chém giết mười mấy tên tù trưởng hung hãn nổi tiếng, khiến giặc tan vỡ tinh thần bỏ chạy, khác hẳn với việc trước sau ra trại bắt giết lão yếu, nên ban ơn đặc biệt.”

(Ngày 24 tháng 4 và ngày 4 tháng này có thể tham khảo.)

[107] Chiếu rằng từ nay Khách tỉnh, Tứ phương quán, Cáp môn nếu thiếu quan chức tạm thời, thì cho phép kiêm nhiệm lẫn nhau.

[108] Ngày Kỷ Mùi, Ty Đề cử Thường bình lộ Hà Đông tâu: “Ty Đề cử Bảo giáp Hà Đông^[20] xin mượn lương từ các nhà tích trữ để cho các hộ bảo giáp thiếu ăn vay^[21]. Ty Thường bình lấy cớ thông lệ từ chối^[22]. Nếu cho vay không phải hộ bảo giáp thì là vi phạm, đã theo chiếu cho Ty này thi hành. Xét thấy Ty Bảo giáp khuyên dụ, thường ép buộc họ xuất tiền lo việc huấn luyện, tiền lương vốn là chức trách của họ, việc cứu tế nên thuộc Ty này, há chẳng phải là vi phạm?”

Chiếu rằng: “Ty Đề cử Bảo giáp được miễn tội. Ty Đề cử Thường bình cấp 20 vạn thạch lương, ước định bảo giáp tùy nơi phong tồn. Ty Bảo giáp gặp thiên tai, tâu xin triều đình cứu tế. Hà Bắc, Thiểm Tây theo đó. Các lộ Hà Bắc mỗi nơi 15 vạn thạch, các lộ Vĩnh Hưng mỗi nơi 20 vạn thạch, các lộ Tần Phượng mỗi nơi 10 vạn thạch.”

[109] Ty Đề cử Bảo giáp Hà Đông tâu: “Bảo giáp cùng khởi việc huấn luyện, xin thu các hộ tiểu bảo theo từng thôn sửa chữa nhà trạm, chuẩn bị trống canh tuần đêm.” Theo đó.

[110] Ngày Canh Thân, Thông trực lang, Bảo văn các Đãi chế, Tri đàm châu Hà Chính Thần, Phụng nghị lang, Đề điểm Hồ Nam hình ngục Lưu Tải, mỗi người giáng một chức; Thông phán đàm châu Lý Cương phạt 10 cân đồng. Chính Thần nhậm chức Tri lư châu, Tải, Cương đều bị cách chức. Cương vì tư thù với lại Ty Đề điểm hình ngục, dạy người tố cáo rồi xét tội, Chính Thần, Tải vì đấu đá tâu báo không thật^[23].

(Ngày 27 tháng 5 năm thứ 5, Chính Thần nhậm chức Tri đàm châu.)

[111] Chiếu cho Ty Tuần kiểm giám Tây Xương Quốc, Minh châu chiêu mộ 100 thổ binh, ở Minh châu Sùng Tiết chỉ huy trừ bớt số đó. Vì Ty Kiềm hạt tâu rằng giám Tây Xương Quốc kiêm quản trường muối Đại Sơn, khống chế đường biển.

[112] Chiếu cho Trung thư xá nhân Thái Biện được nghỉ một tháng, lệnh đến Giang Ninh phủ thăm bệnh của Vương An Thạch.

(Theo《Ngự tập》. Ngày 3 tháng 8, thúc giục về kinh.)

[113] Ngày Tân Dậu, có hiện tượng bạch hồng xuyên qua mặt trời.

(Cả hai bộ sử đều ghi chép.)

[114] Chính Nghị đại phu, Tri Quân châu Đằng Phủ^[24] được bổ nhiệm làm Tri Hồ châu.

(Có thể kết hợp với sự kiện ngày Ất Tỵ tháng giêng.)

[115] Triều Tán đại phu, Trực Tập Hiền viện, Quyền Quản câu Tây Kinh Lưu thủ ty Ngự sử đài Phạm Thuần Nhân được bổ nhiệm làm Quyền Tri Hà Trung phủ. Khi quan chế mới ban hành, Vua muốn triệu Thuần Nhân về sử dụng, nhưng Vương Khuê và Thái Xác tâu rằng Thuần Nhân thích bàn luận khác biệt, lại đang bệnh nên không thể dùng. Đến khi em trai của Thuần Nhân là Phạm Thuần Túy từ chức Thiểm Tây Chuyển vận phó sứ vào chầu, Vua hỏi Thuần Nhân có khỏe không, Thuần Túy trả lời thực tình. Vua hiểu ra, liền có mệnh lệnh này.

(Theo《Thiệu Bá Ôn văn kiến lục》. Thiệu Bá Ôn nói rằng lập tức bổ nhiệm làm Long Đồ các, là sai. Thuần Túy được bổ nhiệm làm Lang, vào ngày Canh Thìn tháng 4.)

Phạm Thuần Nhân đến Hà Trung, lúc đó việc huấn luyện dân binh rất nghiêm ngặt, người không già yếu thì không được ở nhà, việc nông tang đều bỏ bê. Thuần Nhân dâng sớ nói:

“Thần trộm thấy vùng Thiểm Tây mùa hè năm nay lúa mạch sắp chín, cần nhiều người cùng gặt hái để kịp thời thu vào kho, phải coi như giặc cướp sắp đến. Nếu lỡ qua thời gian, hoặc gặp mưa gió, thì thiệt hại sẽ rất lớn, không chỉ uổng phí công sức một năm cày cấy của dân, huống chi lúc này đang là thời điểm biên cương dùng binh, lương thực dự trữ không thể thiếu. Vì hiện nay dân binh đều là người tráng kiện, lại phải năm ngày một lần tập luyện, làm cản trở việc nông. Hơn nữa, mùa hè nóng nực, gân cốt mềm yếu, sức người không khỏe, không phải là thời điểm tập võ.

Kính mong bệ hạ đặc biệt ban chỉ dụ, cho phép dân binh tạm ngừng tập luyện trong thời điểm nông vụ bận rộn này, đến mùa đông rét mướt lúc nông nhàn, sẽ bù lại số ngày phải tập. Như vậy thì không bỏ lỡ thời vụ, dân chúng không thiếu ăn.

Lại nữa, những nhà có hai đinh, một đinh làm dân binh, phải một đinh lo việc cung ứng, thì việc mưu sinh hoàn toàn mất sức, trong đó lại có những người nghèo yếu ít đất, càng khó khăn hơn. Kính mong triều đình xem xét thêm.”

Lại nói: “Mùa thu năm nay ruộng đồng Thiểm Tây được mùa, quân dân tất sẽ no đủ. Nhưng việc thu hoạch không thể chậm trễ, phải coi như giặc cướp sắp đến. Vì hạt vừa chín, đã có chim chuột phá hoại, lại dễ bị rơi vãi, nếu chẳng may gặp mưa gió, thì thiệt hại sẽ rất lớn. Vì hiện nay nông dân tráng niên phần nhiều là dân binh, lại phải năm ngày một lần tập luyện và đi về, khá cản trở việc thu hoạch.

Kính mong bệ hạ đặc biệt cho tạm ngừng tập luyện, đợi đến khi thu hoạch xong, sẽ bù lại số ngày đã tạm ngừng. Như vậy thì công tư đều có lợi, cũng khiến việc nông và tập võ đều đúng thời. Nếu lời thần có thể dùng được, xin ban hành theo ý chỉ của bệ hạ.” Không được trả lời.

[116] Đề cử Kinh Đông bảo giáp Mã Hoắc Tường tâu: “Phép mua ngựa không quá 8 tuổi, đến 15 tuổi thì cấp giấy công để bán đi. Thần nghĩ rằng ngựa đực 10 tuổi mới khỏe, ngựa cái 17 tuổi vẫn còn đẻ được, xin cho phép mua ngựa đực trên 10 tuổi, ngựa cái dưới 13 tuổi, còn trên 17 tuổi thì bán đi. Tiền mua ngựa trước hết lấy tiền của ty Đề cử ứng trước, tiền đóng góp của dân thì theo tiền dịch mà nộp. Dân có tài sản ở nông thôn mà ở thành thị, gọi là hộ điền xa. Xin cho các hộ bảo giáp ở nông thôn nuôi ngựa bảo giáp đều phải đóng góp tiền; còn các hộ đơn đinh, nữ hộ cùng hạng với bảo giáp từ hạng ba trở lên thì xếp loại để chủ nuôi; các hộ quan lại làm quan ở ngoài và hộ nữ, đơn đinh hạng tư trở xuống chỉ phải đóng tiền; chùa chiền có tài sản, xin theo hộ phụ thuộc.” Vua nghe theo, và hạ lệnh cho Kinh Tây lộ thi hành.

Tường lại tâu: “Ước tính ở Kinh Đông lộ, sáu châu Tề, Truy, Thanh, Vận, Mật, Duy sản xuất nhiều ngựa nhất, có thể giảm xuống 5 năm; các châu Bộc, Tế, Duyễn, Nghi, Từ, Đơn, Tào, quân Hoài Dương, Nam Kinh sản xuất ít ngựa hơn, có thể giảm xuống 7 năm; hai châu Đăng, Lai tuy nhiều ngựa nhưng thường không đạt tiêu chuẩn, có thể theo lệ cũ 10 năm để lấy đủ.” Vua hạ chiếu cho 5 năm kéo dài thành 6 năm, 7 năm kéo dài thành 8 năm, còn lại theo lời tâu.

(Chí có ghi.)

[117] Ngày Nhâm Tuất, Hộ bộ tâu: “Ty Chuyển vận Hà Bắc mượn tiền của ty Địch tiện Hà Bắc và ty Địch tiện cũ, ba ty phong trang hơn 60 vạn thạch, không có tiền vật dư để hoàn trả, xin miễn trừ.” Vua hạ chiếu cho thời hạn chung là 10 năm để hoàn trả.

[118] Chiếu rằng: “Từ nay về sau, vào dịp xuân thu tế lễ, lấy Trâu quốc công Mạnh Kha phối thờ cùng Văn Tuyên vương, đặt vị trí ở dưới Duyễn quốc công. Tuân Huống, Dương Hùng, Hàn Dũ theo thứ tự thế hệ được thờ chung với hai mươi mốt vị hiền nhân, và đều được phong tước Bá: Huống là Lan Lăng bá; Hùng là Thành Đô bá; Dũ là Xương Lê bá.”

[119] Ban đầu, Giáo thụ Lục Trưởng Dũ của châu học Tấn Châu tâu rằng: “Gần đây phong Mạnh Tử làm Trâu Quốc công, xin cho được thờ phối hưởng trong lễ xuân thu tế Khổng Tử, cùng với Nhan Tử.” Việc này được giao xuống Thái thường, nhưng Thái thường Thiếu khanh Diệp Quân, cùng các Bác sĩ Thịnh Đào, Vương Cổ, Dương Kiệt, Tân Công Hữu cho rằng: “Những người được phối hưởng và tòng tự đều là người cùng thời với Khổng Tử, nay cho Mạnh Tử phối hưởng là không hợp lệ.”

Lễ bộ xem xét và tâu: “Năm Trinh Quán thứ 21 đời Đường, có chiếu cho Phục Thắng đời Hán, Cao Đường Sinh, Đỗ Dự, Phạm Ninh đời Tấn cùng 21 vị hiền nhân khác được phối hưởng với Nhan Tử trong miếu thờ Khổng Tử, đến nay vẫn được tòng tự. Há phải nhất thiết là người cùng thời?

Mạnh Tử trong môn đệ của Khổng Tử, đáng xếp ngang hàng với Nhan Hồi, nhưng lâu nay chưa được phối hưởng, thực là một điển lễ thiếu sót. Xin từ nay trong lễ xuân thu tế Khổng Tử, cho Trâu Quốc công Mạnh Tử được phối hưởng, còn Tuân Huống, Dương Hùng, Hàn Dũ thì theo thứ tự thời gian mà tòng tự cùng với 21 vị hiền nhân từ Tả Khâu Minh trở đi.

Tả Khâu Minh đến Phạm Ninh đều được phong tước Bá, xin cho Tuân Huống, Dương Hùng, Hàn Dũ cũng được phong tước Bá. Từ Quốc tử giám đến các miếu thờ Văn Tuyên Vương trên toàn quốc, đều tạc tượng Trâu Quốc công, mũ áo giống như Duyễn Quốc công.

Vẽ tượng Tuân Huống và các vị khác vào hàng tòng tự, Tuân Huống đứng dưới Tả Khâu Minh, Dương Hùng dưới Lưu Hướng, Hàn Dũ dưới Phạm Ninh, mũ áo theo đúng tước phong.”

Diệp Quân và các vị khác vẫn cho là không hợp lệ, Lễ bộ tâu: “Lời bàn của Diệp Quân và các vị không có căn cứ, không đáng nghe theo.” Vua nghe theo lời tâu của Lễ bộ, ban chiếu như vậy. Lại ban chiếu cho Học sĩ viện soạn bài tán.

(Theo 《Lâm Hi truyền》, việc này thực ra do Lâm Hi đề xuất, lúc đó Hi đang làm Lễ bộ Lang trung. Bản mực lục lúc này đã theo lời tâu của Lễ bộ, bản chu lục lại ghi chi tiết hơn, còn 《Triết Tông thực lục》 cả bản mới và cũ đều chép vào ngày Tân Dậu, 28 tháng 3 năm Nguyên Phong thứ 8 rằng: “Ban chiếu cho Mạnh Tử cùng Nhan Hồi phối hưởng Văn Tuyên Vương, Tuân Khanh, Dương Hùng, Hàn Dũ cùng Tả Khâu Minh được tòng tự, lệnh Học sĩ viện soạn bài tán.”

Như vậy có vẻ trùng lặp. Vì ngày 28 tháng 3 chỉ là lệnh cho Học sĩ viện soạn bài tán, còn việc phối hưởng và tòng tự thì đã có chiếu từ ngày 24 tháng 5 năm thứ 7 rồi, nay ghi chung cả vào đây. Hai bản kỷ đều chép việc này.)

[120] Chiếu các lộ suý thần, giám ty cử đại sứ thần làm tướng lĩnh.

[121] Ngày Quý Hợi, ngự sử Kiển Tự Thần xin hạ lệnh cho Ty đề cử diêm sự Giang Tây khảo xét công trạng của các quan đồng đề cử, quản câu kiêm chức ở các châu quân, so với định ngạch trước đây, nếu vượt mức^[25], so sánh theo lệ gần đây của lộ Phúc Kiến để định việc thưởng. Chiếu giao Ty huân thi hành.

[122] Ty đề cử bảo mã Kinh Tây tâu: “Lộ này nuôi ngựa đã 15 năm, số lượng đủ, xin mỗi đô mua trước 20 con, hạn đến cuối năm phải đủ, cho phép ty này xét năng lực của các quan, tâu lên để thăng giáng.” Chiếu y theo thời hạn trước, mỗi năm mua đủ một phần.

(Chí có chép.)

[123] Ngày Giáp Tý, chiếu cho dân các lộ Kinh Tây, Kinh Đông đã nuôi ngựa hộ thì được miễn nuôi ngựa bảo.

[124] Ty chuyển vận lộ Quảng Nam Đông tâu: “Giặc quân Lam Tải^[26] cùng đồng đảng, ngoài người hai châu Kiền, Mai, còn lại đều là người châu Đinh. Xin hạ lệnh cho Ty đề điểm hình ngục lộ Phúc Kiến^[27] và châu Đinh hợp lực truy bắt giết chết.” Chiếu rằng: “Hai lộ giám ty hợp binh truy bắt, không được tự ý chiêu dụ. Nếu chần chừ nuôi giặc, sẽ không theo luật thường mà xử phạt nặng.”

[125] Thượng thư tỉnh tâu: “Từ khi thi hành chế độ quan chức đến nay, các tự, giám không xử lý việc bên ngoài, chỉ có việc thị dịch của Thái phủ tự liên quan đến các lộ. Xem xét việc thiết lập thị dịch, nên lệnh cho các cơ quan địa phương ước lượng tình hình các châu, huyện, gặp lúc giá rẻ thì mua, gặp lúc giá cao thì bán. Theo chiếu chỉ thiết lập thị dịch trước đây, nửa năm lấy lãi một phần^[28], một năm trở lên lấy lãi hai phần.

Tuy nhiên, giá cả hàng hóa ở các địa phương tăng giảm khó lường, và giá cả tăng giảm ở một châu, một huyện cũng không cách xa nhau nhiều, nên có thể tích trữ mà khó bán. Giá cả hàng hóa ở các châu, huyện khác nhau^[29], lại không thể biết hết được.

Nay nếu mỗi tuần lệnh cho một lộ châu quân ước định giá cả, báo lên đề cử ty, đề cử ty báo xuống các châu thuộc quyền^[30], châu báo xuống các địa phương thuộc quyền, dán bảng chiêu mộ người đưa tài sản thế chấp hoặc tiền mặt, thị dịch ty thu lãi từ một phần đến hai phần, cho phép thương nhân tự bán, như vậy quan phủ đã thu được lãi hai phần, lại có lợi nhuận dư để hỗ trợ người buôn bán, từ đó thương mại lưu thông, hàng hóa không bị ứ đọng, thuế khóa đầy đủ, giá cả ổn định. Nếu không có tài sản thế chấp mà hàng hóa cần bán, chỉ cần không lỗ vốn cũng cho phép bán^[31].” Chiếu lệnh thi hành.

[126] Ngày Ất Sửu, Lễ bộ tâu xin: “Lục tào đối với các tự, giám thuộc quyền; tự, giám đối với các ty, cục thuộc quyền^[32], đều cho phép rút ra kiểm tra, nếu chậm trễ thì tùy việc ghi phạt hoặc vào sổ^[33], nửa năm trên dưới mỗi lần lấy sổ kiểm tra.” Theo đó.

[127] Chiếu cho Quảng Nam Tây Lộ Kinh lược ty Quản câu cơ nghi văn tự, Thừa nghị lang Trình Tiết làm Triều tán lang, Câu đương công sự, Tuyên đức lang Trình Tuân Ngạn làm Thông trực lang; Tri châu Dung Châu, Tây đầu cung phụng quan, Cáp môn chi hậu Ôn Cảo, Đô tuần kiểm, Tây đầu cung phụng quan Lưu Thuấn Tân, Giám áp trại Vương Khẩu, Hữu thị cấm Đỗ Lâm, mỗi người thăng một chức; những người khác thăng chức, giảm năm khảo hạch, ban lụa có khác nhau. Do Kinh lược sứ Hùng Bản tâu việc chiêu nạp các động Khê ở Dung Châu, mở đường đặt trạm đã hoàn thành, nên ban thưởng.

(Ngày 12, ban cho Hùng Bản bạc, lụa. Ngày 1 tháng 8 có thể khảo cứu.)

[128] Thần Hổ đô ngu hậu Lã Li được miễn giải phát, cùng với chiến công thăng năm bậc, đổi làm Nội điện thừa chế, làm Bộ tướng thứ 11 của Kinh Nguyên Lộ.

[129] Ngày Bính Dần, Vua phê gửi Lưu Xương Tộ: “Người Hạ trước đây không tuân chiếu mệnh, tiếp tục đem đại quân đánh vây Lan Châu, bị thương tan rã, sau đó bị các lộ đánh đuổi, thế lực suy yếu. Gần đây ở lộ này xuất hiện, lại bị biên lại chém đầu tù trưởng, từ đó khí giận càng tăng gấp bội. Nếu không mở lối chiêu dụ, e rằng ong bọ có độc, thú cùng còn vùng vẫy, dùng binh không có lúc nghỉ. Khanh hãy xem xét, tâu lên việc có thể hay không thể mở đường bày tỏ ý tốt của triều đình.”

[130] Trung thư tỉnh tâu, năm Hi Ninh thứ 2 trong thiên hạ có 153.634 con ngựa. Chiếu cho Binh bộ lấy số ngựa trong ngoài so sánh tâu lên.

[131] Chiếu cấp 30 vạn quan tiền mạt diêm làm vốn mua lương của Chuyển vận ty Hà Đông Lộ.

[132] Kinh lược an phủ chế trí sứ Hi Hà Lan Hội lộ là Lý Hiến tâu: “Xét thấy bốn châu quân Hi, Hà, Dân, Thông Viễn trăm vật đều đắt đỏ, một hộc gạo giá bốn trăm bảy mươi đồng. Nay may mắn có hy vọng thu hoạch được mười phần lúa mạch, nhưng ty Kinh chế hoàn toàn không có vốn mua. Thần xin được trích từ số lụa thưởng công còn dư hai mươi lăm vạn tấm, vay mượn năm vạn quan tiền, cùng với ty Mua gỗ vay mượn năm vạn quan tiền, và xin hạ lệnh cho ty Chuyên bán trà ở Hi Châu vay mười lăm vạn quan tiền hiện có, tổng cộng năm mươi vạn quan tiền và lụa, để kịp thời tích trữ quân nhu.” Được chấp thuận.

(Ngự tập.)

[133] Ngày Đinh Mão, ty Đề cử Bảo mã Kinh Tây lộ tâu: “Xét hỏi các hộ thượng đẳng có từ hai đến ba con ngựa riêng, nguyện đóng dấu hết làm ngựa bảo mã, xin cho phép nuôi đến ba con. Ngoài việc miễn giảm tiền dịch, tuần tra canh gác trong làng, thu thuế, làm giáp đầu theo luật cũ, thì mỗi con ngựa nuôi được phép cho một người thứ đinh, theo luật được chuộc tội trượng công tư nếu không xâm hại người khác.” Được chấp thuận, Kinh Đông lộ cũng theo đó.

(Ngày Đinh Tỵ tháng 2 năm thứ 5, Hoắc Tường đã xin, đã chuyển vào ngày mồng 8 tháng 2 năm thứ 7.)

[134] Ban cho doanh trại viện Tơ gấm và doanh trại Ngự trù đất để xây viện Sáu phòng của Tam tỉnh^[34].

Ban đầu, các lại viên Tam tỉnh tự nói: “Xu mật viện trước đây đặt viện Năm phòng, từ chủ sự trở xuống cùng ở, công tư đều thấy tiện lợi. Tam tỉnh tổng quản việc trong ngoài, lý nên cẩn mật, xin được đặt quan xá trong thành cũ, để phòng khi cấp bách giao nhận và thi hành.” Chiếu đặt viện Sáu phòng của Tam tỉnh, lệnh từ lục sự đến lệnh sử cùng ở. Đến đây, ban cho đất doanh trại. Sau đó không thực hiện.

[135] Ngự sử Kiển Tự Thần tâu: “Nghe nói Tri châu Hàng Châu là Trương Sân thuê một người vú nuôi trong bộ hạ, giữ lại ba tháng, hết hạn, chồng người ấy đến đón, Sân lại nói rằng nguyên ước là ba năm. Chồng người ấy kiện lên Chuyển vận phó sứ Hứa Mậu, lấy khế ước ra xét nghiệm, quả thật là ba năm. Bấy giờ mới biết mình bị người dẫn dụ lừa gạt, bèn mang dao đến đâm, nhưng không gặp được, đâm trúng bốn người bên cạnh, cuối cùng cùng chết, người Hàng Châu đều oán. Mong bệ hạ hạ lệnh cho bản lộ điều tra, nếu đúng như vậy, xin trừng phạt rõ ràng.” Chiếu cho Đề điểm hình ngục ty xét thực rồi tâu lên. Sau đó, Đề điểm hình ngục ty tâu rằng không có việc đó, bản tấu ấy bèn bỏ qua.

[136] Chiếu rằng các văn thần từ Trung đại phu, võ thần từ Chư ty sứ trở xuống, khi về hưu không được gia ân nữa.

[137] Đổi trại Diên Chúng của châu Ung thành châu Phú.

(Theo 《Nguyên Phong Cửu Vực Chí》: Châu Phú bị bãi bỏ vào năm Khai Bảo thứ 5, bỏ hai huyện Mã Giang, Tư Cần nhập vào Long Bình, thuộc châu Chiêu. 《Tam Triều Địa Lý Chí》 cũng ghi như vậy. Không rõ vì sao lại đặt lại châu Phú, rồi lại bãi bỏ, cần xét thêm.)